آیین های سنتی عزاداری در قزوین/ درختی که در عاشورا خون می گرید

شناسهٔ خبر: 2173507 - دوشنبه ۲۰ آبان ۱۳۹۲ - ۱۰:۳۶

استانها > قزوین

عاشقان حسینی در قزوین در ماه محرم با برپایی آیین های مختلف سوگواری، عزاداری، شبیه خوانی، تعزیه و طبق کشی در رثای سالار شهیدان گردهم می آیند تا شکوه و عظمت عاشورای حسینی را متجلی کنند.

به گزارش خبرنگار مهر، ایام محرم حسینی با شور و حرارت زینبی از راه رسیده است و لشگر خوبان میهمان مردم میهمان نواز و وفادار ایران اسلامی شده است.

شور و غوغای حسینی شیعیان هرساله در ایام محرم و فصل ماتم حسینی وصف ناشدنی است، به طوری که میلیون ها عاشق و دلباخته، شهرها و روستاها را در ماه محرم به کربلای دلها بدل ساخته و و در رثای امام حسین(ع) و یارانش به سوگ و ماتم می نشیند.

میدان عاشورا با زیبایی که زینب در کاخ یزید زمان به تصویر کشید بی تردید ماندگار شده است و امروز نسل عاشورا در میان شیعه زنده و پایدار و جاوید مانده است،

این روزها از هر کوچه و برزنی در شهر ها و روستاهای استان که می گذری تکیه ای برپا شده و در این تکیه ها جوانانی را می بینی که عاشقانه و خودجوش آمده اند تا خیمه ای برپا کنند و چای و شربتی نذری توزیع کنند و لب تشنه کربلاییان را با جرعه آبی یاد کنند.

محرم حزن و اندوهی در میان مردم به ارمغان می آورد که مملو از عشق و علاقه و تفکر بر مسیری است که با ایثار و شهادت و آزادگی گره خورده است. این مراسم هر سال باشکوهتر و پر محتوی تر از قبل برگزار می شود که نشان میدهد که با گذشت زمان و افزایش درک و شعور دینی و سیاسی و اجتماعی و علمی مردم عمق باورهای دینی و ارزشی که ریشه در فطرت و پاکی دارد بیشتر می شود.

آئین های عزاداری ماه محرم همه ساله در استان قزوین با شور و عشق خاص مردم به اباعبدالله الحسین(ع) برگزار می شود و عاشقان آن حضرت ارادت و تجدید میثاق خود را هر سال در قالب عزاداری مستحکم تر می کنند.

با فرا رسیدن ماه محرم شهر و استان قزوین حال و هوای حسینی به خود می گیرد و با توجه به پیشینه تاریخی و فرهنگی این دیار برگزاری آیین های سنتی عزاداری سرور و سالار شهیدان که از دیر بازهم زبانزد خاص وعام بوده است شروع می شود.

عشق و محبت ایرانیان به خاندان عصمت و طهارت کشور ما را به محل امن برای علویان تبدیل کرد و مردم قزوین هم از اولین روزهای پذیرش اسلام گرایش خود را به خاندان پیامبر اکرم(ص) آشکار کردند و به رغم مشقت های زیاد بر اعتقادات خویش پافشاری کردند.

محمد نبوی از مداحان باسابقه استان در خصوص ایام محرم گفت: عشق به امام حسین(ع) در دل های تمام شیعیان جاری و ساری است و نام ابا عبدالله(ع) مهر شناسنامه همه شیعیان است.

این مداح اهل بیت در خصوص آثار و برکات گریه و عزاداری برای امام حسین(ع) تصریح کرد: آثار و برکات عزاداری محرم به دو دسته فردی و اجتماعی تقسیم می شود و در حوزه فردی تمام افراد از برکات آن برخوردارند، البته شاید متوجه آن نشوند اما اگر خوب دقت کرده و جستجو کنند، حتما قابل لمس خواهد بود، کرامات و برکات امام حسین(ع) حتی نصیب غیر مسلمان ها هم می شود.

وی افزود: این کرامات مختص حاجت های دنیوی نیست، بلکه حوائج اخروی را بیشتر دربر می گیرد و هر کس به اندازه سعه وجودی خود از امام حسین(ع) تقاضا می کند و امام نیز به او عنایت می کند.

نبوی یادآورشد: آثار و برکات اجتماعی عزاداری برای امام حسین(ع) نیز بسیار گسترده است مانند بسیاری از قیام های الهی که از قیام امام حسین(ع) نشات گرفته است که با مطالعه تاریخ به بسیاری از تاثیر ها پی می بریم.

این ذاکر امام حسین(ع) در پاسخ به این سوال که نحوه صحیح عزاداری چیست، تاکید کرد: اگر به سیره اهل بیت (ع) توجه کنیم، نحوه صحیح عزاداری برای امام حسین(ع) را در می یابیم، روضه هایی که ساز و آواز و آهنگ و سبک خاصی نداشت و در ظاهر بی رنگ و لعاب به نظر می رسید ولی در باطن مس را طلا می کرد.

وی گفت: باید به علمای عصر خود رجوع کنیم و عزاداری خود را با آنها تطبیق دهیم تا در مسیر درست حرکت کنیم.

مراسم ماه محرم در قزوین

در این میان در مناطق مختلف استان قزوین هم مراسمی از جمله شبیه خوانی، تعزیه و طبق کشی برگزار می شود که هر کدام زیبایی و حزن و اندوه خاص خود را دارد.

طبق ‌کشى

اين مراسم خاص شهر قزوين است که در آن طبقى از چوب به ارتفاع حدود يک و نيم متر و قطر يک متر که بيشتر قسمت‌هاى آن آينه ‌کارى شده تهيه مى‌کنند که اين طبق استوانه‌اى شکل را بر سر گذاشته و حمل مى‌کنند.

در شهر قزوين در شب تاسوعا همه دسته‌هاى عزادار از مسجد و تکايا به ‌طرف امام‌زاده سلطان سيد محمد(ع) به‌راه مى‌افتند و آنجا تجمع مى‌کنند.

در شب عاشورا به سمت امام‌زاده حسين(ع) (شاهزاده حسين) مى‌روند و در مناطق روستایي، اهالى هر روستا در اين شب به امامزاده محل رفته و تا قبل از طلوع آفتاب سينه ‌زنى مى‌ کنند و پس از نماز صبح به طرف روستاى خود حرکت مى‌ کنند، دسته‌هاى عزادار، يک دور در محل زده و سپس به مسجد محل مى‌روند.

تشییع نمادین شهدای کربلا

بانوان قزوینی به یاد امام حسین(ع) و یاران با وفایش به صورت نمادین شهدای دشت کربلا را تشییع می کند.

در این مراسم که از مسجد علی اکبر(ع) آغاز شده و با حرکت دسته های عزادارای به سمت امامزاده حسین(ع) قزوین برگزار می شود خیل باشکوه بانوان سوگوار قزوینی با عزادارای و سینه زنی در سوگ یاران با وفای سالار شهیدان امام حسین(ع) پیکرهای شهدای کربلا را به صورتی سمبلیک ونمادین تشییع می کنند.

این مراسم نمادین همه ساله در سیزدهم محرم الحرام با تجمع گسترده بانوان عزادار در مسجد علی اکبر قزوین و حرکت به سمت امامزاده حسین با حزن و اندوه فراوان شرکت کنندگان برگزار می شود.

درخت خونبار

در روستاى "زرآباد" از توابع رودبار الموت چنار کهنسالى وجود دارد که به اعتقاد اهل محل، هر سال هنگام اذان صبح روز عاشورا، از ساقه‌هاى آن مايع قرمز رنگى تراوش مى‌کند.

هر سال افراد بسيارى از مناطق دور و نزديک به اين محل می آیند و زير درخت خونبار مى‌روند تا هم عزادارى کنند و هم شاهد تراوش خون باشند.

 سيزدهم محرم

در روز سيزده محرم زنان قزوينى در مسجد على‌اکبر جمع مى‌شوند، عده‌اى با بيل و کلنگ و عده‌اى با دست گرفتن پيکرهاى پارچه‌اى بدون سر، به دور شهر مى‌چرخند و دوباره به مسجد برمى‌گردند و سينه‌ زنى و نوحه‌خوانى مى‌کنند.

در روز سيزده محرم بعد از واقعه کربلا که کسى جرأت نمى‌کرد جنازه‌هاى ياران امام حسين(ع) را دفن کند، زنان طايفه بنى‌اسد جمع شدند و به‌خاک کردن جنازه‌ها پرداختند.

طشت گذاری در مساجد

آیین طشت گذاری به مناسبت آغاز ماه محرم الحرام در برخی از مساجد و تکایای استان قزوین با حضور هیئت های مذهبی و سوگواران امام حسین (ع) برگزار می شود.

حجت الاسلام عباس نظری معاون امور فرهنگی تبلیغات اسلامی استان قزوین در این باره به مهر گفت: آیین طشت گذاری از سنت های رایج دوستداران اهل بیت(ع) در استان قزوین است که اغلب در بین مردم آذری زبان ساکن این استان انجام می شود.

نظری افزود: در این آئین، عزاداران و سوگواران امام حسین(ع) طشتی را که داخل آن مقداری آب قرار دارد، به نشانه تشنگی امام حسین(ع) و یارانش در صحرای کربلا به روی دست گرفته و با نوحه سرایی در اطراف آن، مراسم عزاداری ماه محرم و پوشیدن لباس های سیاه را آغاز می کنند.

وی تصریح کرد: در این مراسم همچنین دسته های سینه زنی و زنجیرزنی بیرق ها و علم های خود را آماده کرده و آغاز برنامه های ویژه ماه محرم را توسط آن اعلام می کنند.

وی افزود: این مراسم در شهرهای الوند و آبیک، مساجد امام زمان (عج) و حضرت ابوالفضل (ع) شهر قزوین باشکوه خاصی برگزار می شود.

قزوین مهد هنر تعزیهٔ

هنر تعزیه، در طول زمان تغییراتی را به خود دیده‌است اما هنوز هم در ردیف اصیل‌ترین و پرسابقه ‌ترین هنرهای ایرانی و اسلامی مردمان ایران است و در استان‌های مختلف ایران از شمالی‌ترین شهرهای خراسان و آذربایجان تا جنوبی‌ترین شهرهای سیستان و اهواز از پهنهٔ کویر تا حاشیه‌های زاگرس و البرز و قزوین از دریای خزر تا خلیج فارس، در ایام ماه محرم، برگزار می‌شود.

شاخص‌ترین وجه نمایشی در این دوره تعزیه است و شهر قزوین یکی از مهم‌ترین کانون‌های تعزیه خوانی بوده است.

مشهورترین این تعزیه‌خوان‌ها ملاعبدالکریم جناب قزوینی، یکی از مشهورترین چهره‌های موسیقی در دوره قاجار و استاد آواز، اقبال آذر است، البته چهره‌های دیگری هم چون ابوالحسن اقبال آذر و میرزا حسن ثقفی، نیز در این دوره حضوری جدی دارند.

نسخه‌های اشعار این نمایش مذهبی در سراسر ایران تفاوت کمی با هم دارند و مردم از اول ماه محرم همه‌ ساله به مناسبت سالروز این واقعه، در شهرها و روستاهای ایران، مساجد و تکایا را با قالی و قالیچه آذین می‌بندند و دیوارها و منبر را سیاه‌پوش می‌کنند.

تا چند سال قبل، شبیه‌خوانی و تعزیه‌خوانی از هفتم محرم در میادین و صحن حیاط حسینیه‌ها و تکایا در شهرستان‌ها معمول بود و شبیه‌خوان‌ها که برای این کار تعلیم یافته بودند، کار خود را با طبل، شیپور و کرنا در محل تعیین‌شده آغاز می‌کردند.

مردان از یک سو و زنان از سوی دیگر، کم‌کم جمع می‌شدند و به تماشای مراسم شبیه‌خوانی و تعزیه‌خوانی می‌ایستادند و معمولاً یک یا چند ریش‌سفید، مأموریت راهنمایی مردم و حفظ نظم محیط برگزاری تعزیه را بر عهده داشتند.   

رضا زمانی از تعزیه خوانان با سابقه قزوین که خود و خانواده اش سالهاست با وصیت پدربزرگ و پدرخود همچنان از پیشروان اجرای این آئین نمایشی دینی هستند در گفتگو با خبرنگار مهر در قزوین اظهار داشت: تعزیه از رشته هایی است که با به تصویرکشیدن واقعه عاشورا به عنوان تاثیرگذارترین نمایش دینی نقش مهمی در انتقال فرهنگ نهضت حسینی ایفا می کند.

آشنایی تعزیه خوان با اطلاعات دینی

زمانی تصریح کرد: برای این که یک تعزیه به خوبی بتواند اجرا شود و مخاطب را با وقایع عاشورا مانوس کند باید مکان مناسبی برای اجرا داشته باشد، در زمان خوبی اجرا شود و تجهیزات مناسبی داشته باشد که برخی اوقات به دلیل محدودیت جا و مکان در محل هایی مانند بازار و کوی و برزن برگزار می شود که جایگاه آن را مخدوش می کند.

زمانی به سابقه این آئین دینی در قزوین هم اشاره کرد و گفت: قزوین از قطب های تعزیه ایران است و اساتید ارزشمندی چون جناب قزوینی که تعزیه را با آهنگ های مختلف و با تفکیک آن به شکل خاصی اجرا می کرد در این زمینه فعال بوده اند.

این تعزیه خوان باسابقه قزوین یادآور شد: میرزا حسن، ادهم، پاک نفس، میرزا کرم زمانی در قزوین به تعزیه شکل خاصی دادند.

وی گفت: لباس تعزیه خوانها، موسیقی و حرکت در مجلس از اموری است که می تواند به غنای این نمایش دینی کمک کند.

زمانی یادآورشد: قزوین خوانندگان زبردستی در تعزیه دارد اما گاهی اوقات از برخی تعزیه خوانها حرکات سبکی سر می زند که بیننده را به واقعه ظنین می کند لذا نقش خوانی ها باید بر اساس معیار مشخص باشد.

مکان مناسب برای تعزیه در قزوین اختصاص یابد

حسین زمانی دیگر تعزیه خوان شاخص قزوین نیز در گفتگو با خبرنگار مهر اظهارداشت: قزوین با قدمت دیرین و نیز داشتن تعزیه خوانهای مطرح و استقبال گسترده ای که مردم از آن می کنند نیازمند مکانی مناسبی است که متاسفانه فاقد آن هستیم.

وی گفت: هر چند در محرم سالنهای ورزشی الغدیر و بابایی با همکاری خوب مدیران در اختیار ما قرار می گیرد که جای تقدیر دارد اما اگر مکان بزرگتری مانند استادیوم ورزشی 15 هزار نفری مرحوم ابوترابی به این کار اختصاص یابد می توان از تجهیزات بیشتر مانند اسب های متعدد برای اجرای باشکوهتر مراسم تعزیه استفاده کرد و عظمت خاصی به این نمایش داد و محدوده مانور اجرا کنندگان را به نحو قابل توجهی افزایش داد.

حسین زمانی در مورد متون تعزیه در استان هم تصریح کرد: خوشبختانه متون غنی و قوی و کافی در قزوین وجود دارد و شعرایی که در این زمینه سروده دارند به خوبی تاریخ را بیان کرده اند و وزن اشعار با موقعیت افراد هماهنگ است.

زمانی یادآور شد: شرایط تعزیه قزوین به گونه ای است که در ایام محرم تعزیه خوانان مطرح از نقاط مختلف کشور به این استان می آیند لذا باید این جایگاه را حفظ و تقویت کنیم.

هزینه تعزیه توسط مردم و تعزیه خوانها تامین می شود

محمد علیخانی از مسئولان تدارکات تعزیه استان هم دیدگاه خود را در گفتگو با خبرنگار مهر مطرح کرد و گفت: عشق و ارادت تعزیه خوانها به نهضت عاشورا به گونه ای است که این افراد در کنار تلاش ارزشمندی که برای تمرین و اجرای چند ساعته تعزیه می کنند بخش اعظم هزینه های اجرا را نیز تامین کرده که این کار در کنار نذورات مردمی منابع مالی را تامین می کند.

اسماعیل بهتویی از تعزیه خوانهای زرجه بستان قزوین هم در این باره گفت: روستای زرجه بستان از مناطقی است که سالهای متمادی شاهد برگزاری این آئین دینی است.

وی از پاک نفس، بهتویی، میرزا کرم زمانی، رحیم نظری و احمدی گیوه کش به عنوان پیشکسوتان این هنر دینی در استان یاد کرد و افزود: این افراد دارای سبک در تعزیه بودند و هستند و تعزیه خوانان دیگری چون حسن زمانی، رضا، حبیب الله، بهمن، حسین، مرحوم عباس و میرزا رضا زمانی توانسته اند تعزیه قزوین را همچنان با افتخار برپا دارند و موجب عظمت و شکوه این آئین و ارتقاء جایگاه استان در این هنر شوند.

حسن زمانی دیگر تعزیه خوان استان قزوین هم اظهارداشت: در حال حاضر در مناطق مختلف استان مانند زیاران، حصار خروان، زرجه بستان، رزجرد، شینقر، بکندی، تاکستان، حسن آباد، الموت و نصرت آباد تعزیه با استقبال خوب مردم اجرا می شود.        

زمانی تصریح کرد: در حال حاضر حدود 25 گروه تعزیه خوان در استان فعالیت دارند که 10 گروه منسجم و متمرکز کار می کند.

روز اول محرم تعزیه ذبح اسماعیل، روز دوم فاطمه زهرا(س)، روز سوم تعزیه شاه چراغ، روز چهارم حضرت مسلم، روز پنجم تعزیه طفلان مسلم، روز ششم تعزیه حر، اجرا می شود.

تعزیه نمایش برآمده از عمق باورهای دینی و اعتقادات دینی انسان هایی خالص و مومن است که نهضت عاشور را برای ابد در اذهان و دلهای پاک شیفتگان حسینی ماندگار خواهد کرد.

امید با استعانت از لطف الهی و الهام از قیام حسینی توفیق شرکت در مراسم عزاداری سالار شهیدان حضرت ابا عبدالله الحسین(ع) را پیدا کرده و از این ایام معنوی بهره لازم را برده و روح خود را جلا دهیم.

گزارش: زینب کلهر