دوستانه

 [سوره الزخرف (43): آيه 81]
قُلْ إِنْ كانَ لِلرَّحْمنِ وَلَدٌ فَأَنَا أَوَّلُ الْعابِدِينَ (81)
بگو اگر بوده باشد از براى خداوند رحمن ولدى پس من اول عبادت كنندگانم.
اين آيه شريفه از مشكلات آيات است و اقوال مفسرين بسيار است‏

( بر اساس تفسیر شریف اطیب البیان جلد دوازدهم )

 بعضى گفتند: قُلْ إِنْ كانَ ان نافيه است يعنى ما كان لِلرَّحْمنِ وَلَدٌ. فَأَنَا أَوَّلُ الْعابِدِينَ المقرين بوحدانيته و نفى الولد عنه،
بعضى گفتند: معنى اين است كه اگر بزعم شما از براى او ولد باشد پس آن كسى كه مخالف شما است و خدا را بيگانگى عبادت ميكند من هستم.
بعضى گفتند همين نحوى كه من اول العابدين نيستم زيرا قبل از من انبياء و مؤمنين به آنها بودند همين نحو از براى رحمن هم ولدى نيست اگر اين دعوى محال را مى‏كنيد پس اين اوليت من را كه محال است بايد اعتراف كنيد مثل قول اينكه «ان كانت الشمس طالعة فالنهار موجود و لما لم يكن النهار موجودا و ليست الشمس طالعة» و چون من اول العابدين نيستم پس از براى رحمن هم ولدى نيست.
بعضى گفتند: معناى اول العابدين آنفين عن عبادته و جاحدين له زيرا اگر از براى او ولد باشد لازمه او تجسم و حدوث است و از واجب الوجودى بيرون است و سزاوار پرستش نيست.
بعضى گفتند: معنى اين است كه اگر از براى او ولدى بود من اولين كسى بودم كه اقرار به آن مى‏كردم زيرا معرفت من از همه شما بيشتر است و چون من اشد انكار هستم پس نيست از براى او ولدى.
و اين معنى بنظر اقرب مى‏آيد زيرا صفات و شئونات الهى بايد از جانب خدا باشد و بتوسط وحى به انبياء برسد و آنها ابلاغ كنند.
از اين جهت گفتيم اسماء اللَّه توقيفى است ما از پيش خود نمى‏توانيم اسمى و صفتى از براى او بگوئيم بايد از جانب او برسد و شما كه مى‏گوئيد كه از براى او ولدى هست ملائكه را دختران خدا مى‏دانيد آدم و عزيز و عيسى را ابن اللَّه مى‏گوئيد بلكه خود را ابناء اللَّه مى‏شماريد هيچ مدركى و دليلى و برهانى بر او نداريد و هيچ پيغمبرى همچه دعوايى نداشتند بلكه اولين دعوت تمام انبياء دعوت به توحيد بوده و اللَّه العالم.

 

آیه از زیباترین و مشکلترین آیات در تفاسیر است. و در مورد این آیات اقوال بسیار زیاد دیگری نیز وجود دارد.

به خصوص اینکه: اگر عبارت فانا اول العابدین را از آیه جدا کنیم. بر این اساس برداشت می شود که پیامبر اولین مخلوق الهی می باشد و این سرآغاز بحث عرفان و فلسفه اسلامی می شود. ( بحث وحدت و کثرت و سایر بحوث )