فرآیند قانونی برگزاری انتخابات از اجرا تا نظارت را بررسی می کند.
انتخابات فرایند گزینش افراد برای احراز مقام یا منصب در جامعه از طریق مراجعه به آرای عمومی است و اصلی ترین ابزار مشارکت سیاسی در نظام های‏ دموکراتیک به شمار می رود
برگزاری انتخابات سالم در هر کشوری، ساز و کاری برای تقویت مشروعیت نظام سیاسی، گردش مسالمت آمیز و آرام صاحبان قدرت، پویایی فضای سیاسی و پیوند مردم و حکومت محسوب می شود. سابقه برگزاری انتخابات در ایران به پس از پیروزی انقلاب مشروطیت در سال ۱۲۸۵ بر می گردد، اما به تدریج با افزایش دخالت های دربار، انتخابات محتوای اصلی خود را از دست داد و به انتصابات تبدیل شد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی و برقراری نظام جمهوری اسلامی، تصویب قانون اساسی و شکل گیری نهادهای سیاسی با رای مستقیم مردم صورت گرفت. برگزاری انتخابات و مراجعه به آرای مردم در قانون اساسی ایران از جایگاه مهمی برخوردار است.

                                                                          http://neshat90.ir/

وصیت اینجانب به ملت در حال و آتیه آن است که با اراده مصمم خود و تعهد خود به احکام اسلام و مصالح کشور در هر دوره از انتخابات وکلای دارای تعهد به اسلام و جمهوری اسلامی که غالبا بین متوسطین جامعه و محرومین می باشند و غیر منحرف از صراط مستقیم – به سوی غرب یا شرق – و بدون گرایش به مکتبهای انحرافی و اشخاص تحصیلکرده و مطلع بر مسائل روز و سیاستهای اسلامی به مجلس بفرستند.
و به جامعه محترم روحانیت خصوصا مراجع معظم ، وصیت میکنم که خود را از مسائل جامعه خصوصا مثل انتخاب رئیس جمهور و وکلای مجلس ، کنار نکشند و بی تفاوت نباشند.همه دیدید و نسل آتیه خواهد شنید که دست سیاست بازان پیرو شرق و غرب ، روحانیون را که اساس مشروطیت را با زحمات و رنجها بنیان گذاشتند از صحنه خارج کردند و روحانیون نیز بازی سیاست بازان را خورده و دخالت در امور کشور و مسلمین را خارج از مقام خود انگاشتند و صحنه را به دست غربزدگان سپردند، و به سر مشروطیت و قانون اساسی و کشور و اسلام آن آوردند که جبرانش احتیاج به زمان طولانی دارد.
اکنون که بحمدالله تعالی موانع رفع گردیده و فضای آزاد برای دخالت همه طبقات پیش آمده است ، هیچ عذری باقی نمانده و از گناهان بزرگ نابخشودنی مسامحه در امر مسلمین است.هر کس به مقدار توانش و حیطه نفوذش لازم است در خدمت اسلام و میهن باشد؛ و با جدیت از نفوذ وابستگان به دو قطب استعمارگر و غرب یا شرقزدگان و منحرفان از مکتب بزرگ اسلام جلوگیری نمایند ، و بدانند که مخالفین اسلام و کشورهای اسلامی که همان ابرقدرتان چپاولگر بین المللی هستند ، به تدریج و ظرافت در کشور ما و کشورهای اسلامی دیگر رخنه ، و با دست افراد خود ملتها ، کشورها را به دام استثمار می کشانند. باید با هوشیاری مراقب باشید و با احساس اولین قدم نفوذی به مقابله برخیزید و به آنان مهلت ندهید.خدایتان یار و نگهدار باشد.
و از نمایندگان مجلس شورای اسلامی در این عصر و عصر های آینده می خواهم که اگر خدای نخواسته عناصر منحرفی با دسیسه و بازی سیاسی وکالت خود را به مردم تحمیل نمودند،مجلس اعتبار نامه آنان را رد کنند و نگذارند حتی یک عنصر خرابکار وابسته به مجلس راه یابد.و به اقلیت های مذهبی رسمی وصیت می کنم که از دوره های رژیم پهلوی عبرت بگیرند و وکلای خود را از اشخاص متعهد به مذهب خود و جمهوری اسلامی و غیر وابسته به قدرتهای جهان خوار و بدون گرایش به مکتب های الحادی و انحرافی و التقاطی انتخاب نمایند و از همه نمایندگان خواستارم که با کمال حسن نیت و برادری با هم مجلسان خود رفتار ، و همه کوشا باشند که قوانین خدای نخواسته از اسلام منحرف نباشد و همه به اسلام و احکام آسمانی آن وفادار باشید تا به سعادت دنیا و آخرت نایل آیید.
و از شورای محترم نگهبان می خواهم و توصیه می کنم ، چه در نسل حاضر و چه در نسل های آینده ،که با کمال دقت و قدرت وظایف اسلامی و ملی خود را ایفا و تحت تاثیر هیچ قدرتی واقع نشوند و از قوانین مخالف با شرع مطهر و قانون اساسی بدون هیچ ملاحظه ای جلوگیری نمایند و با ملاحظه ضرورات کشور که گاهی با احکام ثانویه و گاهی با ولایت فقیه باید اجرا شود توجه نمایند.
و وصیت من به ملت شریف آن است که در تمام انتخابات،چه انتخاب رئیس جمهور و چه نمایندگان مجلس شورای اسلامی و چه انتخاب خبرگان برای تعیین شورای رهبری یا رهبر در صحنه باشند و اشخاصی که انتخاب می کنند روی ضوابطی باشد که اعتبار می شود، مثلا در انتخاب خبرگان برای تعیین شورای رهبری یا رهبر،توجه کنند که اگر مسامحه نمایند وخبرگان را روی موازین شرعیه و قانون انتخاب نکنند،چه بسا که خساراتی به اسلام و کشور وارد شود که جبران پذیر نباشد. و در این صورت همه در پیشگاه خداوند متعال مسئول می باشند.
و باید بدانیم که اگر رئیس جمهور و نمایندگان مجلس، شایسته و متعهد به اسلام و دلسوز برای کشور و ملت باشند ، بسیاری از مشکلات پیش نمی آید. از این قرار عدم دخالت ملت از مراجع و علمای بزرگ تا طبقه بازاری و کشاورز و کارگر و کارمند همه و همه مسئول سرنوشت کشور و اسلام می باشند؛ چه در نسل حاضر و چه در نسل های آتیه ؛ و چه بسا که در بعض مقاطع ، عدم حضور و مسامحه ، گناهی باشد که در راس گناهان کبیره است.پس علاج واقعه را قبل از وقوع باید کرد، و الا کار از دست همه خارج خواهد شد. و این حقیقتی است که بعد از مشروطه لمس نموده اید و نموده ایم.چه هیچ علاجی بالاترو والاتر از آن نیست که ملت در سرتاسر کشور در کارهایی که محول به اوست بر طبق ضوابط اسلامی و قانون اساسی انجام دهد؛و در تعیین رئیس جمهور و وکلای مجلس با طبقه تحصیلکرده متعهد و روشنفکر با اطلاع از مجاری امور و غیر وابسته به کشورهای قدرتمند استثمارگر و اشتهار به تقوا و تعهد به اسلام و جمهوری اسلامی مشورت کرده،و با علما و روحانیون با تقوا و متعهد به جمهوری اسلامی نیز مشورت نموده ؛و توجه داشته باشند رئیس جمهور و وکلای مجلس از طبقه ای باشند ؛که محرومیت و مظلومیت مستضعفان و محرومان جامعه را لمس نموده و در فکر رفاه آنان باشند، نه از سرمایه داران و زمینخواران و صدر نشینان مرفه و غرق در لذت و شهوات که تلخی محرومیت و رنج گرسنگان و پابرهنگان را نمی توانند بفهمند. و باید بدانیم که اگر رئیس جمهور و نمایندگان مجلس ،شایسته و متعهد به اسلام و دلسوز برای کشور و ملت باشند ،بسیاری از مشکلات پیش نمی آید ؛و مشکلاتی اگر باشد رفع می شود. و همین معنی در انتخاب خبرگان برای تعیین شورای رهبری یا رهبر با ویژگی خاص باید در نظر گرفته شود؛که اگر خبرگان که با انتخاب ملت تعیین می شوند از روی کمال دقت و با مشورت با مراجع عظام هر عصر و علمای بزرگ سرتاسر کشور و متدینین و دانشمندان متعهد ،به مجلس خبرگان بروند،بسیاری از مهمات و مشکلات به واسطه تعیین شایسته ترین و متعهد ترین شخصیتها برای رهبری یا شورای رهبری پیش نخواهد آمد،یا با شایستگی رفع خواهد شد.
و با نظر به اصل یکصد و نهم و یکصد و دهم قانون اساسی ،وظیفه سنگین ملت در تعیین خبرگان و نمایندگان در تعیین رهبر یا شورای رهبری روشن خواهد شد ، که اندک مسامحه در انتخاب ، چه آسیبی به اسلام و کشور و جمهوری اسلامی وارد خواهد کرد که احتمال آن ،که در سطح بالای از اهمیت است برای آنان تکلیف الهی ایجاد می کند.

انتخاب نماينده دلسوز و مؤمن و علاقه‏مند، مسأله بسيار مهمى است، مردم بايد كسانى را انتخاب كنند كه به كانونهاى ثروت و قدرت متصل نباشند؛ كسانى باشند كه واقعاً مردم اين‏ها را بخواهند، بر طبق وجدانشان، بر طبق دينشان، بر طبق وظايف انقلابى‏شان عمل كنند.

اين خيلى خطر بزرگى است كه كسى به خاطر تأمين نمايندگى در يك دوره، نزديك بشود به صاحبان ثروت يا به صاحبان قدرت؛ اين خيلى چيز بدى است؛ اين از آن چيزهايى است كه خداى متعال از آن‏ها نمى‏گذرد و انتقام خواهد گرفت. اين چيزها روى شخص، روى عاقبت - عاقبت به خيرى كه اينقدر برايش اهميت قائليم - و روى جامعه اثر منفى مى‏گذارد.

كسانى هم كه وارد عرصه انتخابات مى‏شوند، بايد يك تقيداتى، تعهداتى داشته باشند. اين، خطاب به همه كسانى است كه به عنوان نامزد وارد عرصه انتخابات مى‏شوند و خطاب به همه مردم است. مردم عزيزمان در سراسر كشور اين رفتارها را در نامزدهاى انتخابات تفرس كنند، دنبال كنند، دقت كنند. نامزد انتخابات بايد با قصد خدمت وارد شود. اگر با قصد قدرت‏طلبى و جمع‏كردن پول و مسائل گوناگون و انگيزه‏هاى ناسالم ديگر وارد شود، به كشور خدمت نمى‏كند. نامزد انتخابات بايد با انگيزه خدمت وارد شود؛ اين را بايد تشخيص داد، بايد فهميد، بايد حدس زد. اگر چنانچه نامزدها به مراكز ثروت و قدرت متصل شوند، كار خراب مى‏شود، همچنان كه امروز در به‏اصطلاح دموكراسى‏هاى دنيا، در آمريكا و غير آمريكا اين رسم هست؛ كمپانى‏ها و پولدارها به نامزد انتخابات در رياست جمهورى يا در انتخابات كنگره پول مى‏دهند، ولى او در مقابل آن‏ها متعهد است. آن رئيس جمهورى كه با پول دستگاه‏هاى گوناگون و مراكز ثروت سر كار بيايد، در مقابل آن‏ها متعهد است. آن نماينده مجلسى كه با پول فلان شركت و فلان كمپانى و فلان ارباب و فلان پولدار توى مجلس بيايد، مجبور است آنجايى كه آن‏ها لازم مى‏دانند، قانون جعل كند، قانون بردارد، توسعه و تضييق در قانون بكند. اين نماينده به درد مردم نمى‏خورد. نه بايد به مراكز ثروتهاى شخصى متصل بود و نه به طريق اولى به ثروتهاى عمومى. كسى بيايد از پول بيت‏المال مصرف كند، براى اين‏كه به وكالت مجلس برسد، اين دو برابر اشكال دارد، اشكال مضاعف دارد. اين‏ها را بايد مردم مراقب باشند. البته هر كسى را هم نمى‏شود متهم كرد؛ بگوييم آقا اين وابسته به فلان‏جا است، اين وابسته به فلان‏كس است، اين فلان پول را خرج كرده، اين‏ها هم بايد روشن شود، بايد ثابت شود.

انتخابات مظهر حضور مردم و محصول آن، مظهر رأى مردم و خواست مردم است؛ بايد به آن احترام گذاشت. انتخابات بايد سالم باشد، رقابتى باشد. رقابت غير از خصومت است، رقابت غير از تهمت‏زنىِ متقابل است؛ اين‏ها را بايد همه مواظب باشيم، رقابت اين نيست كه كسى اثبات خود را متوقف بر نفى ديگرى بداند، رقابت اين نيست كه كسانى بيايند براى جلب نظر مردم، وعده‏هاى خلاف قانون اساسى، خلاف قوانين عادى بدهند، اين‏ها نبايد باشد. كسانى كه وارد عرصه انتخابات مى‏شوند - چه از طرف مجريان و مسؤولان، چه از طرف كسانى كه نامزد مى‏شوند - بايستى به آداب و شروط يك حركت عمومىِ سالم پايبند باشند، متعهد باشند؛ اين لازم است

مجريان بايد تمام سعى خودشان را بكنند كه امانتدارى كنند. خوشبختانه انتخاباتهاى ما در طول اين سالهاى متمادى، انتخابات سالمى بودند. برخى اوقات بعضى‏ها ادعا كردند كه انتخابات ناسالم است، ما فرستاديم تحقيق كردند، تدقيق كردند - هم در زمان حيات مبارك امام رضوان الله عليه، هم بعد از آن - ديدند نه، ممكن است گوشه و كنار تخلفاتى باشد، اما چيزى كه انتخابات را ناسالم كرده باشد، نتيجه انتخابات را تغيير بدهد، مطلقاً اتفاق نيفتاده؛ همانى كه مردم انتخاب كردند، در بيرون واقع شده است. بايد سعى كنند انتخابات سالم باشد؛ اين به عهده مجريان است؛ چه مجريان در دولت و وزارت كشور، چه در دستگاه شوراى محترم نگهبان. بايد مراقبت كنند. هيچ چيزى از قانون بالاتر و عزيزتر نيست. در دنيا معروف است، مى‏گويند قانون بد هم از بى‏قانونى بهتر است. بعيد نيست آدم اين را قبول داشته باشد، چون بى‏قانونى، هرج و مرج است؛ قانون بد لااقل يك ضابطه‏اى است؛ انسان اصلاحش مى‏كند. خوشبختانه قوانين انتخاباتى ما قوانين خوبى است، ممكن است بعدها كاملتر و بهتر هم بشود.

رهبر محترم : سفارش مى كنم كه مسؤولين كشور مراقب باشند احترام انتخابات را نگه دارند؛ هم مجلس، هم دولت، هم قوه قضائيه، احترام انتخابات را نگه دارند. اگر كسى به انحاى مختلف دخالت كند، هيچ روا نيست، جايز نيست. بايد مردم بر طبق روال قانونى ببينند، تشخيص بدهند، بشناسند و انتخابات انجام بگيرد.

وظایف نامزد برگزیده مردم پس از انتخاب شدن

1. شکرگزاری

برگزیده مردم را سزاست تا به شکرانه نعمتی که به واسطه مردم به او داده شده است، در فکر احیای حق و ابطال باطل باشد و از حرام ها دوری کند. او علاوه بر سپاس گزاری از خدا باید سپاس گزار مردم نیز باشد. سید الساجدین علیه السلام در بیانی زیبا و رسا می فرماید:

حق کسی که به تو نیکی می کند، این است که از او تشکر کنی و نیکش را به زبان آوری و از وی به خوبی یاد کنی و میان خود و خدای عزوجل برایش خالصانه دعا کنی. اگر چنین کنی، بی گمان، پنهانی و آشکارا از او تشکر کرده باشی. وانگهی اگر روزی توانستی نیکی او را جبران کنی، جبران کن.

2. پرهیز از تحقیر رقیبان

یکی از رفتارهای ناسالم، غیر اخلاقی و غیر انسانی پس از پیروزی انتخابات، تحقیر احزاب یا نامزدهای دیگر و حتی هواداران آنهاست. چنین کاری نشان دهنده پلیدی درون آدمی است. پیامبر اکرم می فرماید: «حَسْبُ ابنُ آدم مِنَ الشَّرّ اَنْ یُحَقِّر اخاهُ المسلم؛ در بدی فرزند آدم همین بس که برادر مسلمان خود را کوچک شمارد».

در روایت دیگری از رسول خدا صلی الله علیه و آله آمده است: «هیچ مسلمانی را خوار و حقیر مشمار؛ زیرا کوچک آنان هم نزد خداوند بزرگ است».

3. وفاداری

«وَ الْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذا عاهَدُوا؛ آنان که چون عهد بندند، به عهد خود وفادارند». (بقره: 177)

بایسته است برگزیده ملت، صداقت خود را به وفاداری امانتی که از طرف خدای تعالی و مردم به عهده او واگذار شده است، نشان دهد؛ زیرا بهترین صداقت، وفای به عهد است. عهدی که با مردم می بندد تا در خدمت آنان باشد. علی بن ابی طالب علیه السلام می فرماید: «احسن الصدق الوفاء بالعهد؛ بهترین صداقت، وفای به عهد است».

امام خمینی رحمه الله فرموده است: «میزان، رأی مردم است.» در انتخابات آزاد، میزان رأی مردم است تا با دقت در انتخابات، نامزد اصلح را برگزینند.

در این مجال، به بررسی اخلاق انتخاباتی رأی دهنده گان در چند مرحله می پردازیم.

پس از اطمینان شخص از خود برای معرفی شدن به عنوان نامزد، بحث اخلاق انتخاباتی مطرح می شود که برخی از آنها را به طور اختصار بیان می کنیم.