پیشگفتار

جمهوری اسلامي همان گونه كه از نامش پيداست از دو ركن جمهوريت و اسلاميت تشكيل شده است. اين بدان معناست كه  در اين نظام مردم بر اساس ملاكها و معيارهاي اسلامي مسئولين و كارگزاران خود را در صحنه

هاي مختلف انتخاب ميكنند.

در اين راستا نمايندگان مجلس را از آن جهت كه در رأس همه نهادها بوده و قـوانــيـن و مـقررات اين نظام مقـدس را به تصويبرسانده وبرحسن اجراي آن نــظارت و كنـترل دارند از جايگاه والايي برخوردارند. بنابر اين شايسته است شـاخــص هـــاي انتـخاب اصــلح را براي اين امر خطير از زبان معمار انقلاب حضرت امام خمـيني (ره) جويا شويم تــا بار ديگـــر از آموزهــهاي اين مجدد و مصــلح قرن الــهــام گرفـته و راه آن مرشد طريق حق و صراط مستقيم را استمرار بخشيم.

  انتــــخابات مجـلس نهم پیش روی مــــاسـت. اهـمـــیت و حـساســـــیت ایــن دوره از انتــــخــابات بر هیـچ کـــس پوشــیـده نیست. به همــین دلیل، همــــکاری و مــــشارکت برای هـــر چــه باشــکـوه تر برگــــزار شـدن آن بر همـــگان ضـروری اسـت.

در این مــیان،مــسئولیت هنرمــندان و اصحاب رسانه به مــراتب از دیــگـران سنگـیــن تر اسـت. این امــــر به دلیـل نقش مــؤثر این گروه در شکل گیری فضـــای سـیاسی جامـعه است. در واقع، اگر دیگر مـسئولان در پـی فراهم

تاریخچه تأسیس مجلس در ایران

ایـــران تا پیش از انقلاب مشروطه، مجلس شورا و قانون مدوّن و مشخصی برای اداره کشور نداشت. ازاین رو، همه چیز تابع علاقه و سلیقه حاکمان و پــادشاهان بود. آنها خود را صاحب جان، مال و ناموس مردم می دانستند و کــشور را به میل شخصی خود اداره می کردند. معمولاً مهم ترین هدف این فرمانروایان، حفظ تاج و تخت و رفاه و آسایش بیشتر دربار بود.

ازایـن رو، دردهای اساسی مردم به فراموشی سپرده شده و فقر، فساد و تبعیض، همه جا را فرا گرفته بود.

انــــقــلاب مشروطه با هدف تغییر در این وضعیت و اصلاح ساختار سیاسی کشور آغاز شد و مقدمات تأسیس نخستین مجلس شورا را فراهم کرد. این کــــار در تاریخ دهم شهریور سال 1285 با تدوین نخستین قانون انتخابات در کشور به ثمر نشست و پس از گذشت یک هفته، یعنی در هفدهم شهریور هــــمان سال، با توشتـــیح و تأیید مظفرالدین شاه، قانون انتخابات در ایران رسمیت یافت.

جایگاه مجلس در قانون اساسی مشروطیّت

انقلابیان مشروطه برای مجلس، اهمیت ویژه ای قایل بودند. ازاین رو، بخش زیادی از قانون اساسی مشروطه را به مجلس اختصاص دادند.

در اصل دوم این قانون آمده است:

«مجلـس شورای ملی، نماینده قاطبه اهالی مملکت ایران است که درامور معاش و سیاسی وطن خود مشارکت دارند».

در ایـــــن قانون، از مجلس با عنوان «مهم ترین رکن مشروطیت» یاد شده و وظایف مهمی برای آن تعیین گردیده است، بهگونه ای که این مجلس افزون بر تصویب قانون، حق اظهارنظردر تمام امور مهم کشور را دارد.

در اصل پانزدهم قانون

اســـاسـی مشـروطیت در این باره می خوانیم: «مجلس شورای ملی حق دارد در عــموم مسائل، آنچه را صلاح مُلک ومملکت می داند، پس از مذاکره و مداقّه از روی راستی و درستی عنوان کرده و با رعایت اکثریت آرا در کمال امـــنیت واطمینان با تصویب مجلس سنا به توسط شخصاول دولت به عرض برساند».

وظایف مجلس در قانون اساسی

در قانون اساسی جمهوری اسلامـــی ایران، دو وظیــفه بر عهده مجلس گذاشـته شده است: «قانون

گــذاری» و «نظارت بر عملکرد دولت و دستگاه های اجرایی». قانون در جوامع بشری، مایه نظم، ثبات و

امنیت عمومی است و زمینه های توسعه و تکامل اجتماعی را فراهم می آورد. ازاین رو، تصویب قوانین

صحیح، منطقی و عادلانه، شرط اساسی پیشرفت جامعه است، چنان که سهل انگاری در قانون گذاری،

یا تصویب قوانین غیرمنطقی و ناعادلانه، موجب بر هم خوردن نظم و تعادل عمومی می شود. در واقــع،

مسئولیت قانون گذاری، فرصتی مناسب برای مجلس فراهم می سازد تا نمایندگان بتوانند با استفاده از

این فرصــت، خدمـــات باارزشی به کشــور خود ارائه کنند و برای حل مشکلات مردم، گام هایی اساسی

بردارند.

جایگاه و اهمیت مجلس در سخنان امام خمینی رحمه الله

امام خمینی رحمه الله همواره از مجلس به عنوان نهادی مهم و اثرگذار یاد می کرد و نقش تک تک نمایندگان را در تعیین سرنوشت این کشور بزرگ و اساسی می دانست. ایشان در یکی از پیام هایی که درباره مجلس شورای اسلامی صادر فرمود، مجلس را «حاصل خون جمعیتی که به اسلام وفادار بودند» و نهادی «برآمده از فریادهای الله اکبر مردم» دانست و از نظر حقوقی و قانونی، آن را «بالاترین مقام کشور» معرفی کرد.

آن رهبر فرزانه برای اشاره به اهمیت جایگاه مجلس در کشور می فرماید: «مجلسِ جوشیده از این ملت انقلابی، یک مجلس عادی نیست، بلکه یک پدیده خاص به خود با ویژگی های خاص است. قهرا مسئولیت هایی که چنین مجلسی دارد، بسیار بزرگ است؛ مسئولیت مقابله با سیاست بازی های غرب و جناح سرمایه داری آن و دیکتاتوری شرق و قطب کمونیستی آن».

اهمیت مجلس در نگاه امام خمینی رحمه الله ، تنها به دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی منحصر نبود، بلکه حضرت امام از قبل از انقلاب نیز به این موضوع توجه داشت. ازاین رو، ایشان در یکی از سخنانش می فرمود: «من از دوران نوجوانی، مسائل مربوط به انتخابات را دنبال می کردم» و در جای دیگر فرمود: «من خیلی از مجالس را یاد دارم و در بعضی از مجالس هم به عنوان تماشاچی رفته بودم».

پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز امام راحل، همواره عملکرد مجلس را زیر نظر داشت و در زمان ضرورت به پشتیبانی از این نهاد می پرداخت. ایشان درباره جایگاه مجلس بر این باور بود که «مجلس در رأس همه امور» و «بالاترین مقام در این مملکت است».

انتخاب چیست؟

آنچنان که وحی منزل نقش آدمیان را در تبیین سرنوشت خویش بیان فرموده که "ان الله لا یغیروا ما بقوم ،حتی یغیروا ما بانفسهم" دانستن هر چند لازم است اما کافی نیست،بلکه عملکرد ماست که ما را به نتایج مطلوب و یا نامطلوب می رساند.

حضرت حق(جله جلاله) در قرآن مجید به کرات انسان را در جایگاه انتخاب گری قرار داده تا ماهیت عقلانی و فهم او را در خصوص سرنوشت خویش به نمایش بگذارد ،پس می طلبد که انسان با استفاده و بهره وری از نیروی عقلانی و باور داشت های خرمندانه خویش اهداف خود را مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار داده و با تنظیم دلایل منطقی و با انتخاب درست راه رسیدن به بهترین آن اهداف را برگزیند.

یقینا سود و زیان هر انتخابی رابطه مستقیم با میزان شناخت و درک و فهم انتخابگر و اصول عقلانی و علمی و فهم اجتماعی و معیارهای انسان دارد.به طبع اگر خطایی در انتخاب های ما صورت گیرد ،از ماست و اگر زیانی از انتخاب ناصحیح عارض زندگی ما بشود ،آنهم از خطای ماست و ما مجاز نیستیم دیگران را در انتخاب خود مقصر بدانیم.با این اوصاف و با درک صحیح از انتخاب درست می توانیم گام های مفید و موثری را در زندگی مان برداریم و در عوض با اشتباه و انتخابی نادرست ،ضرری بر خود وارد سازیم که حتی سالها هم نمی توان سایه شوم آن را از زندگی خود بزداییم.      

با این مقدمه ضمن تاکید نگارنده بر انتخاب صحیح ،ذهن خواننده را به سمت انتخابات پیش رو هدایت کرده و به تبیین انتخاب اصلح می پردازد.     

در انتخابات و اصول  دموکراسی و حق نظارت مردم بر سرنوشت خویش دو مساله مهم مطرح می باشد .یکی اصل شرکت در انتخابات و انداختن رای در صندوق و دوم شناخت کاندیدای اصلح که بسیار مهم و کار حساسی به نظر می رسد.

در مورد اول که خارج از بحث مطروحه ما قرار دارد ورود نمی کنیم ،چرا که تمام کسانی که در یک کشور زندگی می کنند باید تابع قانون جاری آن کشور باشند و قوانین و ساختار قانونی کشور ما بر شرکت همه در امر انتخابات تاکید دارد .از سویی دیگر شناخت اصلح که کار بسیار سخت و مشکل است و همگان را به تفکر در آن می طلبد راهی است که گاهی توسط خود شخص رای دهنده (بدون واسطه )به خاطر اطلاعاتی که از سوابق اجرایی ،انگیزه ها ،افکار و عقاید فرد ،میزان ایمان و تعهد و دلسوزی او نسبت به جامعه خود و مردم و... دارد ،اقدام به رای دادن می کند و اما گاهی فرد توان قدرت تشخیص و انتخاب کاندیدای اصلح را به علت تعدد کاندیدا و ... ندارد. در اینجاست تا از طریق شناخت مع الواسطه اقدام نماید که حساسیت انتخاب اصلح را به ضریب بالایی می رساند.

نکته ای که در انتخابات پیش رو عیان است آن است که کاندیدایی بر گزیده اکثریت مردم است که دارای سوابق اجرایی مفید به سود مردم منطقه باشند.هر چند در این زمینه سیاه نمایی هایی دیده می شود و گروهی که تا آخرین لحظه قدم مثبتی برای منطقه و حوزه انتخاباتی خویش بر نداشته و با نظر داشتن به کرسی های وکالت مردم در بهارستان خود را مدافع حقوق و خادم مردم جلوه می دهند اما نباید این نکته را از قلم انداخت که سوابق آنها نشان  دهنده صحت گفتارشان می باشد.     

مردم باید با دقت و حساسیت بالا و با در نظر گرفتن شرایط فعلی نامزد درخصوص سخنوری و قدرت ستاندن حقوق و زمینه های مدیریتی ومیزان پاسخگویی و شفاف بودن با موکلان خود و با عنایت به میزان حضور وی برای رفع مشکلات حوزه انتخابیه ، قبل از نامزدی برای انتخابات شخصی را به مجلس شورای اسلامی بفرستند که در سالهای آتی بتواند جایگاه منطقه را بهتر جلوه دهد و جوابگوی اعمال انجام شده در حوزه انتخابیه اش باشد.مردم چشم براهند تا وکیلی را انتخاب کنند تا حفره های ناشی از سوء مدیریت گذشته جبران شود و آنها بتوانند با خیال راحت از انتخاب درست اصلح خود

شرکت در انتخابات، تکلیف الهی

امام خمینی رحمه الله شرکت در انتخابات را نه تنها وظیفه سیاسی، بلکه تکلیفی دینی و الهی می دانست و همیشه تأکید می کرد یک فرد مسلمان نباید به آینده خود و جامعه بی اعتنا باشد و از مشارکت در این امر مهم خودداری کند.

در واقع، همان گونه که نماز خواندن، تکلیفی دینی است و موجب نزدیکی انسان به پروردگار می شود، شرکت در انتخابات هم تکلیفی الهی است که زمینه های رشد اجتماعی و معنوی انسان را فراهم می آورد.

بنابراین، در یک جامعه اسلامی، انتخابات را نباید تنها در قالب اصول و برنامه های رایج در نظام های سیاسی جهان تحلیل کنیم، بلکه باید آن را حرکتی عبادی ـ سیاسی بدانیم که برای کسب رضای پروردگار صورت می گیرد.

آثار و لوازم تکلیف دانستن انتخابات

کسی که انتخابات را تکلیفی الهی می داند و معتقد است مشارکت در انتخابات مانند نماز خواندن و روزه گرفتن موجب نزدیکی به پروردگار می شود، باید به آثار و لوازم این عقیده خود نیز پای بند باشد. در واقع، چنین فردی باید با کمال اخلاص و بصیرت وارد میدان انتخابات شود و برای خدا نامزد گردد، برای خدا تبلیغ کند، برای خدا رأی دهد و برای خدا نتایج انتخابات را بپذیرد.

بدیهی است در این صورت، دیگر از تخلف و قانون شکنی خبری نیست و هیچ یک از نامزدها، توهین و بی حرمتی به دیگر نامزدها را مجاز نمی شمارد و برای کسب چند رأی بیشتر، از حیله های تبلیغاتی که در کشورهای غربی رایج است، استفاده نمی کند.

بایدها و نبایدهای انتخابات از دیدگاه امام خمینی (ره) 

اصطلاح « جمهوري اسلامي » را امام ابتدا در پاريس در توصيف نظام مطلوب و مورد نظر خود به كار برد. « جمهوريت » مورد نظر به همان معناي رايج يعني مردمي بودن حكومت است . ايشان در پاسخ به سوال خبرنگاري مبني بر چيستي حكومت در جمهوري اسلامي در تاريخ ۲۰ مهر ۵۷ مي فرمايد : « رژيم اسلامي و جمهوري اسلامي يك رژيمي است متكي بر آراي عمومي و رفراندوم عمومي » .

بنابراين « جمهوريت » نظام به پذيرش حق مردم در انتخاب نوع نظام سياسي و حاكمان اشاره داشته و شكل و قالب حكومت مورد نظر امام را تشكيل مي دهد و در اين نظام مردم به عنوان يكي از اركان مشروعيت نظام سياسي جمهوري اسلامي تلقي مي شوند به گونه اي كه نظر و راي مردم فقط در مراحل اوليه تاسيس نظام شرط نبود بلكه جمهوري اسلامي به حضور دائمي و نظارت هميشگي آنها بر مسئولين مقيد مي باشد.

البته در كنار آن « اسلاميت » هم ركن مهم ديگر نظام مورد نظر امام است كه بارها بر آن تاكيد نمودند. و در واقع اين ركن است كه جمهوري اسلامي را از دموكراسي هاي غربي جدا مي سازد. اسلام محتوا و ماهيت اصلي اين نظام را تشكيل داده و ضوابط و احكام و مقررات اسلامي مبناي اصلي سياستها و قوانين آن محسوب مي شوند.

يكي از مهمترين ابزارهاي مشاركت سياسي مردم و تحقق نظام « جمهوري اسلامي » عرصه انتخابات مختلف مي باشد كه اگر با دورانديشي و اتخاذ تدابير و مقدمات آن از سوي مسئولان و ساير دست اندركاران عملي شود مي تواند « جمهوري اسلامي » را در برابر تمامي توطئه ها بيمه نموده و از آسيبها و خطرات داخلي و خارجي مصون دارد.

در اينجا به برخي بايدها و نبايدها در عرصه انتخابات كه در ديدگاه و انديشه هاي معمار كبير جمهوري اسلامي حضرت امام خميني (ره ) به آنها پرداخته شده است مي پردازيم .

اصلح کیست؟

آنچنان که وحی منزل نقش آدمیان را در تبیین سرنوشت خویش بیان فرموده که "ان الله لا یغیروا ما بقوم ،حتی یغیروا ما بانفسهم" دانستن هر چند لازم است اما کافی نیست،بلکه عملکرد ماست که ما را به نتایج مطلوب و یا نامطلوب می رساند.

حضرت حق(جله جلاله) در قرآن مجید به کرات انسان را در جایگاه انتخاب گری قرار داده تا ماهیت عقلانی و فهم او را در خصوص سرنوشت خویش به نمایش بگذارد ،پس می طلبد که انسان با استفاده و بهره وری از نیروی عقلانی و باور داشت های خرمندانه خویش اهداف خود را مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار داده و با تنظیم دلایل منطقی و با انتخاب درست راه رسیدن به بهترین آن اهداف را برگزیند.

یقینا سود و زیان هر انتخابی رابطه مستقیم با میزان شناخت و درک و فهم انتخابگر و اصول عقلانی و علمی و فهم اجتماعی و معیارهای انسان دارد.به طبع اگر خطایی در انتخاب های ما صورت گیرد ،از ماست و اگر زیانی از انتخاب ناصحیح عارض زندگی ما بشود ،آنهم از خطای ماست و ما مجاز نیستیم دیگران را در انتخاب خود مقصر بدانیم.با این اوصاف و با درک صحیح از انتخاب درست می توانیم گام های مفید و موثری را در زندگی مان برداریم و در عوض با اشتباه و انتخابی نادرست ،ضرری بر خود وارد سازیم که حتی سالها هم نمی توان سایه شوم آن را از زندگی خود بزداییم.      

با این مقدمه ضمن تاکید نگارنده بر انتخاب صحیح ،ذهن خواننده را به سمت انتخابات پیش رو هدایت کرده و به تبیین انتخاب اصلح می پردازد.     

در انتخابات و اصول  دموکراسی و حق نظارت مردم بر سرنوشت خویش دو مساله مهم مطرح می باشد .یکی اصل شرکت در انتخابات و انداختن رای در صندوق و دوم شناخت کاندیدای اصلح که بسیار مهم و کار حساسی به نظر می رسد.

در مورد اول که خارج از بحث مطروحه ما قرار دارد ورود نمی کنیم ،چرا که تمام کسانی که در یک کشور زندگی می کنند باید تابع قانون جاری آن کشور باشند و قوانین و ساختار قانونی کشور ما بر شرکت همه در امر انتخابات تاکید دارد .از سویی دیگر شناخت اصلح که کار بسیار سخت و مشکل است و همگان را به تفکر در آن می طلبد راهی است که گاهی توسط خود شخص رای دهنده (بدون واسطه )به خاطر اطلاعاتی که از سوابق اجرایی ،انگیزه ها ،افکار و عقاید فرد ،میزان ایمان و تعهد و دلسوزی او نسبت به جامعه خود و مردم و... دارد ،اقدام به رای دادن می کند و اما گاهی فرد توان قدرت تشخیص و انتخاب کاندیدای اصلح را به علت تعدد کاندیدا و ... ندارد. در اینجاست تا از طریق شناخت مع الواسطه اقدام نماید که حساسیت انتخاب اصلح را به ضریب بالایی می رساند.

نکته ای که در انتخابات پیش رو عیان است آن است که کاندیدایی بر گزیده اکثریت مردم است که دارای سوابق اجرایی مفید به سود مردم منطقه باشند.هر چند در این زمینه سیاه نمایی هایی دیده می شود و گروهی که تا آخرین لحظه قدم مثبتی برای منطقه و حوزه انتخاباتی خویش بر نداشته و با نظر داشتن به کرسی های وکالت مردم در بهارستان خود را مدافع حقوق و خادم مردم جلوه می دهند اما نباید این نکته را از قلم انداخت که سوابق آنها نشان  دهنده صحت گفتارشان می باشد.     

مردم باید با دقت و حساسیت بالا و با در نظر گرفتن شرایط فعلی نامزد درخصوص سخنوری و قدرت ستاندن حقوق و زمینه های مدیریتی ومیزان پاسخگویی و شفاف بودن با موکلان خود و با عنایت به میزان حضور وی برای رفع مشکلات حوزه انتخابیه ، قبل از نامزدی برای انتخابات شخصی را به مجلس شورای اسلامی بفرستند که در سالهای آتی بتواند جایگاه منطقه را بهتر جلوه دهد و جوابگوی اعمال انجام شده در حوزه انتخابیه اش باشد.مردم چشم براهند تا وکیلی را انتخاب کنند تا حفره های ناشی از سوء مدیریت گذشته جبران شود و آنها بتوانند با خیال راحت از انتخاب درست اصلح خود

 ملاک های انتخاب اصلح از دیدگاه مقام معظم رهبری

اخلاق انتخاباتي از ديدگاه قرآن

به طور معمول در يك فضاي رقابتي براي كسب قدرت، بسياري از نامزدها و هوادارانشان در عمل غير آن

چيزي را نشان مي دهند كه در سخن بر زبان مي آورند. دوستي مي گفت كه هر كسي در جست وجوي

آن چيزي است كه ندارد؛ از اين رو دغدغه وي مي شود و در هر جايي كه مي نشيند از آن چيز به عنوان

مسئله مهم سخن مي گويد. به اين معنا كه چون خود انسان، مستبد است و علاقه دروني و يا فشار

گفتمان بيروني وي را به سوي آن سوق داده است مي كوشد تا با تكرار و يادآوري آن، گرايش به آزادي را

در خود تقويت كند و انساني آزاديخواه گردد و از استبداد راي و اقتدارگرايي شخصي رهايي يابد. با چنين

رويكردي به نظر مي رسد كه ملاك هاي اخلاقي در هنگام انتخابات ها به اشكال مختلف ناديده گرفته مي

شود و از سوي كساني كه مي خواهند رهبري جامعه را به عهده گيرند فرو مي پاشد و تهديد مي شود.

كساني كه خود دچار هنجارشكني هستند و كم ترين مسائل اخلاقي را مراعات نمي كنند و اصول و

مباني آن را ناديده مي گيرند، ديگران را متهم به بي اخلاقي انتخاباتي مي كنند. بر اين اساس مردم را

دچار حيرت و سرگرداني مي كنند و اندك اندك فضاي ضداخلاقي را با اعمال و رفتارهاي خويش تشديد

مي كنند و جالب آن كه پس از مدتي مردم را به رفتارهاي ضدهنجاري و اخلاقي متهم مي كنند. اين در

حالي است كه خود در فضاي انتخاباتي زمينه اين گونه برخورد و واكنش را فراهم آورده و با هنجارشكني و

رفتارهاي ضداخلاقي، جامعه را به سوي رفتار و عملكرد نادرست هدايت كرده اند؛ زيرا مردم اخلاق خويش

را از رهبران خود مي يابند و مردم بر دين و اخلاق رهبران خود مي باشند.(الناس علي دين ملوكهم)

در مقاله حاضر نويسنده با بهره گيري از آموزه هاي قرآني بر آن است تا برخي از معيارها و ملاك هاي

اخلاقي انتخابات را تبيين نمايد. با هم اين مطلب را از نظر مي گذرانيم.

رفتار، ملاك شخصيت

شايد بتوان گفت بيش ترين و مهم ترين كاربرد و كارآيي اخلاق را مي بايست در عمل اجتماعي افراد و يا

گروه ها و طبقات اجتماعي يافت، زيرا انسان با آموزش و پرورش خود، مي كوشد تا فضايلي را به دست

آورده و رذايلي را از خود دور سازد كه در رفتارهاي اجتماعي بروز و ظهور مي كند و تعاملات وي را با

ديگران ساماني درست و خوب مي بخشد. از اين رو اگر بخواهيم درباره انسان كامل و شخصيت سالم

داوري كنيم به رفتارها و كردارهايش توجه داريم و ايمان اشخاص و بينش افراد را براساس رفتارهاو

كردارهاي آنان مي سنجيم. اين گونه است كه منش انسان ها و كنش ها و واكنش هاي ايشان به عنوان

ملاك داوري نسبت به علم و ايمان و شخصيت آنها قرار مي گيرد.

در روايات و آموزه هاي اسلامي به ما آموخته اند كه براي شناخت اشخاص مي بايست به رفتارهاي آنها

توجه شود؛ زيرا از كوزه برون تراود هر آن چه در اوست. بنابراين نمي توان كسي را عالم و دانشمند

دانست مگر آن كه بازتاب آن را در رفتارهايش مشاهده كرد از اين رو گفته اند تا مرد سخن نگفته باشد

عيب و هنرش نهفته باشد؛ به اين معنا كه سخنان هركسي به عنوان يكي از خروجي هاي علم و جهل

هر كسي مي تواند بهترين ملاك داوري باشد تا معلوم گردد كه شخص داراي علم و هنر است و يا از

زندگي خويش جز جهل و ناداني نياندوخته و عيوب و نقص وجودش را اشباع كرده است.

اين كه نمود علم و دانش و هنر و عيب را در سخن گفتن دانسته اند از آن روست كه سخن گفتن، آسان

ترين عمل و كم ترين نمود شخص و شخصيت است وگرنه ملاك اصلي و اساسي را مي بايست در

رفتارهاي شخص جست. بر اين اساس بسياي از مردم توانسته اند سخن گفتن خويش را به شيوه هاي

آموزشي و پرورشي بازسازي كنند ولي هرگز باطن خويش را نتوانسته اند چنان كه شايسته است

بازسازي نمايند و در حقيقت خودسازي ظاهري كرده و از خودسازي باطني و حقيقي باز مانده اند. نتيجه

اين مي شود كه سخنانشان با عملكرد و رفتار هايشان در تضاد و تقابل جدي است. بنابراين مي بايست

به رفتارها به عنوان بهترين و كامل ترين نشانه و شناسه براي شناخت شخصيت هاي افراد توجه شود.

اسلام نيز چون بر اكمال اخلاق انساني توجه دارد و ملاك را رفتارهاي انسان مي شمارد و خودسازي

واقعي و حقيقي را مورد اهتمام قرار مي دهد، از مومنان مي خواهد تا با رفتارهاي درست، ديگران را به

ايمان دعوت كنند نه با گفتارها و سخنان زيباي خويش.

به هر حال آن چه مهم و اساسي است بازسازي و خودسازي است كه آثار واقعي و حقيقي آن در همه

حوزه هاي رفتاري از جمله سخنان شخص آشكار مي شود؛ چنانكه ملاك براي شناخت شخصيت مي

بايست رفتارهاي شخص باشد كه مهم ترين آن نيز كردارها و كنش ها و نيز واكنش هاي وي هنگام بحران

ها و فشارهايي است كه بر شخص از درون و بيرون تحميل مي شود؛ زيرا بسياري از مردم هنگام فشار و

بحران هاست كه شخصيت واقعي خويش را نشان مي دهند.

در روايت اسلامي از هم نشيني بر سر سفره و در سفر سخن به ميان آمده است؛ زيرا در اين شرايط

است كه شخص شخصيت واقعي خويش را نشان مي دهد و در بحران هايي كه در سفر پيش مي آيد و

يا فشارهايي كه بر شكم وارد مي شود خود را مي نماياند.

به سخن ديگر انسان در حالت عادي بازيگري تواناست و نقش بازي مي كند و شخصيت واقعي خويش را

نشان نمي دهد و تنها در زماني طولاني است كه به سبب اين كه به هر حال نمي تواند در همه شرايط و

بحران ها نقش بازي كند چهره واقعي خويش را نشان مي دهد. هنگامي كه با شخصي در يك مدت

طولاني هم اتاقي باشيد و يا به سفرهاي طولاني برويد و يا در سر سفره هاي غذا بنشينيد مي توانيد

شخصيت وي را بوسيله رفتارها و واكنش ها و كنش هايش به دست آوريد.

انسان ها در چنين شرايطي شخصيت واقعي خويش را نشان مي دهند. در هنگام جنگ جهاني دوم

يكي از جاسوس هاي كاركشته روسي كه زني جوان بود در آلمان به سر مي برد و به آلماني فصيح

سخن مي گفت. با اينكه به وي شك كرده بودند ولي دليلي نداشتند تا آن زمان كه زايمان وي رسيد و

بخش ضد جاسوسي آلمان در انتظار ماند كه در هنگام بحران زايمان آيا اصوات روسي به زبان مي آورد يا

نه؟

اين مطلبي است كه به اثبات علمي رسيده است كه انسان در هنگام بيهوشي و يا فشارها و بحران

هاي سخت، واكنش هاي طبيعي از خود بروز مي دهد كه شخصيت واقعي او را روشن مي سازد.

ديده شده است كه بسياري از نامزدهاي انتخاباتي كه در هنگام سخنراني ها و محافل دانشجويي از

كوره در مي روند و ديگر نامزدها را متهم مي كنند و با خشونت و عصبانيت، سخنان روا و ناروايي را بر

زبان مي آورند كه رواي آن را نيز نمي بايست بر زبان بياورند زيرا هر حقيقتي را نمي بايست گفت. اگرچه

دروغ، حرام است ولي گفتن هر حقي واجب نيست.

اعلان مواضع هر نامزد انتخاباتي مي بايست مواضع خويش را تبيين كند و شخص و شخصيت خود را براي

به عهده گرفتن مسئوليت هاي مهم تشريح نمايد.

در آيات قرآني گزارش هايي از اين مسأله ارائه شده است. از جمله مي توان به داستان يوسف (ع) توجه

كرد كه در آن حضرت (ع) افزون بر اين كه شخصيت خويش را تشريح مي كند و مي گويد كه داراي توانايي

علمي و جسمي است همچنين توضيح مي دهد كه چه راهكارهايي براي شرايط ويژه در نظر دارد و

برنامه ها و طرح هاي پيشنهادي اش براي هر موضوع و مساله اجتماعي چه مي باشد؟

هر نامزدي مي بايست طرح هاي خود را به دقت تبيين كند به گونه اي كه عقل و عقلا آن را بپذيرند و

مطالبات مردم را به درستي بتواند پاسخ گويد. اين طرح ها مي بايست طرح هايي با ويژگي هاي كوتاه

مدت براي رفع مشكلات بحراني مقطعي و ميان مدت و بلند مدت باشد. توجه به برنامه هايي كه فرهنگ

سازي را تقويت مي كند مي بايست در اولويت قرار گيرد هر چند كه بر خلاف طرح هاي ديگر، زود بازده

نيست ولي در بلند مدت جامعه را در حريم امنيتي قرار مي دهد و هرگونه تعرضات داخلي و بيروني را

ناكام مي سازد. به عنوان نمونه اگر بخواهيم به اصلاح مصرف و الگوهاي آن بپردازيم مي بايست نخست

فرهنگ سازي درستي را در برنامه داشته باشيم و در يك فرايندي آن را به يك رفتار عمومي تبديل كنيم.

بسياري از مسئولان براي اين كه خودي نشان دهند ناچار مي شوند به جاي كارهاي بنيادين به كارهاي

ظاهري و زودبازده توجه كنند. اين رفتار نمي تواند فرصت و بسترهايي براي جامعه فراهم آورد تا به سوي

تمدن سازي و ايجاد امت نمونه و برتر حركت كند.

يكي از بزرگان در اهميت طرح هاي بلندمدت و بنيادين مي گويد: اگر برنامه يك ساله داريد گندم بكاريد و

اگر برنامه ده ساله داريد درخت بكاريد و اگر برنامه صد ساله داريد انسان تربيت كنيد. تمدن سازي همان

برنامه صد ساله و بيش تر است كه نيازمند تربيت انسان است و اين به معناي توجه و تاكيد بر فرهنگ

سازي درست و اصلاح آن در بخش هاي مختلف مي باشد.

توجه به حقيقت و واقعيت

برخي از نامزدها طرح هايشان غيرواقعي و به دور از واقعيت هاي اجتماعي است. در هر زماني شرايط

اجتماعي مطالباتي را اقتضا مي كند كه براي پاسخ گويي مي بايست به ظرفيت هاي جامعه توجه كرد.

بنايراين اگر كسي به دور از ظرفيت ها بخواهد وعده اي وطرحي براي مطالبات مردم بدهد به گزافه گويي

رفته است.

شناخت حقايق و واقعيت ها براي آن است كه حقيقت امري است كه مي بايست به عنوان يك آرمان در

نظر داشت و به عنوان هدف براي آن برنامه ريزي كرد و واقعيت را مي بايست براي آن شناخت كه ظرفيت

هاي جامعه را نشان مي دهد. بنابراين نامزدها با توجه به حقيقت گرايي مي بايست به واقعيت ها نيز

توجه كنند و برنامه ها و مواضع خويش را بر پايه اين دو مولفه قرار دهند.

حضرت يوسف (ع) نشان مي دهد كه شناخت دقيقي از حقايق و نيز واقعيت ها و ظرفيت هاي جامعه

مصر داشته است و طرح ها و برنامه هايش را بر اساس حقايق و واقعيت هاي آن جامعه ارايه داد كه افزون

بر مقبوليت از سوي مسئولان، قابليت اجرا داشته و به اهدف تعيين شده دست يافت.

همان گونه كه ايجاد مطالبات از طريق آگاهي بخشي به حقوق، خوب است ولي شناخت واقعيت هاي

هر اجتماع نيز براي تبيين مواضع، ضروري است تا خداي ناكرده شخصي كه نامزد مسئوليتي است وعده

هاي توخالي و پوچ ندهد.

برخي از نامزدها براي تقويت خود و مواضع خويش تبيين نادرستي از واقعيت هاي اجتماعي و ظرفيت

هاي كشوري مي دهند و اين گونه است كه هم كارگزاران فعلي را متهم مي كند و هم مطالباتي را در

مردم ايجاد مي كنند كه وعده هاي توخالي از آب درمي آيد و دولت هاي آينده را به بي كفايتي و دروغ

متهم مي نمايد.

اجتناب از اتهام زني

اگر بخواهيم درست قضاوت شويم مي بايست درست قضاوت كنيم. بسياري از مردم در نقد ديگران يد

طولايي دارند ولي هنگامي كه خود در ميدان عمل قرار گيرند در مي مانند. ما وقتي به پشت سر خويش

مي نگريم پدران و مسئولان پيشين را به ناتواني و بي كفايتي متهم مي سازيم. اين قضاوت ها به سبب

آن است كه در شرايط آنان نيستيم و آگاهي به ظرفيت ها و توانايي و شرايط آنان نداريم. اين گونه است

كه قضاوت ها نادرست مي شود و ديگران نيز نسبت به ما چنين قضاوتي خواهند داشت.

هرگز مشق نانوشته غلط ندارد و كساني كه در ميدان عمل قرار نگرفته اند نمي توانند مدعي شوند كه

بهتر از مسئولان كنوني عمل مي كنند. اين مطلبي عام و كلي است و افراد در زندگي و رفتارهاي

شخصي و اجتماعي مي بايست در هنگام داوري به همه جوانب عمل توجه كنند، در غير اين صورت

عملي كه به عنوان نقد انجام مي دهند در حقيقت چيزي جز اتهام زني نيست كه از نظر قرآن گناه و از

نظر قانوني و فقهي جرم و از نظر اخلاقي رذيلت است.

بنابراين لازم است كه همه نامزدها بكوشند تا به تبليغ توانمندي هاي خويش و ظرفيت هاي جامعه توجه

داشته باشند و از اتهام زني و ناتوان خواني ديگران خودداري كنند؛ مگر آن كه ادله كافي و مستدل داشته

باشند. در اين صورت نيز مي بايست همه مسائل اخلاقي و امنيتي را مراعات كنند.

شخص پيش از آن كه مساله اي را مطرح سازد مي بايست خود را در دادگاه وجدان بگذارد كه طرح اين

مساله تا چه اندازه مناسب و لازم و خدايي است و آيا مي تواند در پيشگاه خداوند پاسخ مناسبي براي

طرح آن داشته باشد؟

مراعات ادب

نامزدها مي بايست همواره در كلام، ادب را مراعات كنند. ادب به معناي رعايت بسياري از ريزه كاري ها و

ظرافت هاي رفتاري است كه شايد در وهله نخست بي اهميت و غيرضروري باشد ولي در عمل دانسته

مي شود كه بسياري از مردم به اين نكات ريز و ظرايف رفتاري توجه و اهتمام دارند.

از جمله آدابي كه نامزدها مي بايست به آن توجه كنند مساله ادب با مخالفان است كه در آياتي چون

108سوره انعام و 88سوره هود و 125 سوره نحل بدان اشاره شده است.

در حالي كه نامزدها رقيبان هم مي باشند و رقابت، امري غير از مخالفت است، با اين همه برخوردها به

جاي آن كه براساس ادب نسبت به برادر ديني باشد به شكل برخورد با مخالفان مي باشد. با اين همه

گر مراعات ادب نسبت به مخالف را نيز داشته باشند مي توان گفت كه رفتارها مي بايست بهتر از اين

باشد كه اكنون هست.

به سخن ديگر، نامزدها به عنوان برادران ديني در عرصه رقابت مي بايست به عنوان استباق به كار خير با

هم رقابت داشته باشند نه آن كه به عنوان مخالفان در برابر هم قرار گيرند.

اگر بخواهيم اصول و كليات اخلاق انتخاباتي را برشماريم بيش از آن است كه در يك مقاله بگنجد از اين رو

به همين مقدار بسنده مي شود. اميد است با مراعات همين اندك گام هاي بلندتري به سوي فرهنگ

سازي برداريم.

ضرورت انتخاب اصلح

رأی دادن به نمایندگان بهتر و برتر که در ادبیات سیاسی ما از آن به «انتخاب اصلح» یاد می شود، ضرورتی عقلی و

شرعی است؛ یعنی هم منطق عقل و هم آموزه های دین به ما این گونه حکم می کند که مسئولان سیاسی و

اجتماعی کشور، از جمله نمایندگان مجلس شورای اسلامی را از میان بهترین افراد برگزینیم.

در این باره حدیثی از پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله نقل شده است که ضرورت و اهمیت همین موضوع، یعنی واگذاری

مسئولیت های اجتماعی به افراد شایسته را یادآوری می کند. آن حضرت در این باره می فرماید:

مَن اِستَعَمَلَ عامِلاً مِنَ المسلمینَ وَ هُوَ یَعلَمُ اَنَّ فیهِم اَولی بِذالِکَ مِنهُ وَ اَعلَمُ بِکِتابِ اللّه ِ وَ سُنَّةِ نَبیّهِ، فَقَد خانَ اللّه َ وَ رَسُولَهُ

و جَمیعَ المُسلِمینَ.

هر کس شخصی را مأمور رسیدگی به امور مسلمانان کند، در حالی که می داند در میان مردم، فرد دیگری بهتر از او و

آگاه تر از او به کتاب خدا و سنت پیامبرش وجود دارد، همانا به خدا و رسول و همه مسلمانان خیانت کرده است.

ضرورت انتخاب اصلح در اندیشه و کلام امام خمینی رحمه الله

امام خمینی رحمه الله در سخنانشان درباره انتخاب، همواره ضرورت انتخابات اصلح را به مردم یادآور می شد و از همه رأی

دهندگان می خواست از میان نامزدهای نمایندگی مجلس، بهترین و شایسته ترین افراد را انتخاب کنند. ایشان در بخشی

از سخنانشان می فرماید: «انتخاب اصلح برای مسلمین، یعنی انتخاب فردی که تعهد به اسلام و حیثیت آن داشته باشد.

... اگر اصلح را انتخاب کردید، کاری اسلامی می کنید و این یک محکی است برای خودتان که تشخیص بدهید انتخاب

برای اسلام است یا برای صلاح خودتان».

انتخابات مطلوب

انتخابات مطلوب چیست و چه ویژگی هایی دارد؟

در پاسخ به این پرسش، نکته های گوناگونی را می توان بیان کرد. مثلاً انتخابات مطلوب، انتخاباتی است که در فضایی

آرام و به دور از هرگونه تشنج و درگیری انجام شود یا اینکه در آن بهترین نامزدها به نمایندگی برگزیده شوند.

مقام معظم رهبری، حضرت آیت الله خامنه ای، در یکی از سخنان خویش، انتخابات مطلوب را این گونه توصیف می کند:

«انتخابات مطلوب، انتخاباتی است که سالم، آزاد و طبق قانون برگزار شود. انتخاباتی که مردم، با شور و نشاط در آن

شرکت کنند. انتخاباتی که به عنوان وظیفه دینی، همه مردم، خود را موظف به برگزاری باشکوه آن بدانند».

اهميت انتخابات و نقش مردم

انتخابات تجلي حضور و مشاركت سياسي مردم و عرصه تحقق اراده ملت براي تعيين سرنوشت خويش

است از اينرو انتخابات داراي اهميت و جايگاه بلندي است و مردم نقش بزرگي در ايفاي اين رسالت و

تكليف بزرگي بر دوش خواهند داشت .

امام خميني (ره ) درباره اهميت حضور و شركت مردم در انتخابات مي فرمايند : « اين وظيفه اي است

الهي وظيفه اي است ملي وظيفه اي است انساني وظيفه اي است كه ما بايد به آن عمل بكنيم همه

مان بايد در انتخابات شركت بكنيم . »

با توجه به اين اهميت و نقش حضور مردم در صحنه انتخابات است كه بايد همت و تلاش تمامي

مسئولان دست اندركاران كانديداها و رسانه ها به اين امر معطوف شود كه با اقدامات سنجيده و تدابير

لازم و فضاسازي مناسب زمينه هاي حضور حداكثري مردم در انتخابات را فراهم ساخته تا موجب اميد

بيشتر دوستداران و نااميدي و شكست دشمنان اسلام را فراهم نمايند.

ویژگی های انتخابات در ایران

همه ساله در سراسر دنیا، انتخابات متعدد و گوناگونی برگزار می شود. آنچه انتخابات کشور ما را از دیگر

انتخابات ها ممتاز می سازد، آرامش حاکم بر این انتخابات و سلامت فوق العاده آن است.

آرامش حاکم بر انتخابات، از بلوغ سیاسی مردم ایران حکایت دارد. متأسفانه در بسیاری از کشورهای

جهان، برگزاری انتخابات با تنش ها و درگیری های فراوان همراه است و گاه این درگیری ها به خون ریزی

می انجامد. در کشور ما، حتی در مواردی که رقابت های انتخاباتی به شدت اوج می گیرد، آرامش

سیاسی همچنان حاکم است و رقابت ها از شکل قانونی و منطقی خود خارج نمی شود.

سلامت انتخابات در کشور ما مرهون تلاش های همه دستگاه های اجرایی و نظارتی به ویژه شورای

نگهبان است. شورای نگهبان نه تنها هنگام ثبت نام نامزدها، مقررات مربوط به شرایط نمایندگی مجلس

را به دقت اجرا می کند، بلکه در جریان برگزاری انتخابات و شمارش آرا نیز بر همه فعالیت ها نظارت دارد تا

سلامت انتخابات از همه نظر تأمین شود.

ملاك هاي انتخاب اصلح در كلام مولي علي (ع)

1-  توجه به سوابق کاري (تجربه) و حيا 

بايد مردم در انتخاب نامزدها، به سوابق کاري (تجربه) او توجه داشته باشند. حضرت علي(ع) مي فرمايند: «كسي كه كم تجربه بود فريب مي خورد و كسي كه تجربه اش زياد بود لغزش هايش كم مي گردد»
امام علي (ع) به مالک اشتر توصيه مي کند که اهل تجربه را به کار گيرد و از تجارب آنان به خوبي استفاده کند؛ « و توخ منهم اهل التجربه و الحياء ؛ كارگزاران خود را از اهل تجربه و حيا برگزين.» 
حضرت در کنار «تجربه» مسئله «حيا» را نيز متذکر مي شوند؛ زيرا روشن است که افراد باتجربه اگر ناپاک باشند به مراتب، خطرناک تر و مخرب تر از ديگران خواهند بود. 
اميرالمومنين علي (ع) در اين خصوص به مالك اشتر هشدار داده مي فرمايد: « بدان كه بدترين وزيران مباشر تو آنهايي هستند كه در گذشته وزراي اشرار و بدكاران و در گناهان آنان شريك بودند و به طور قطع ايشان حاميان گنهكاران و برادران اهل ظلم بوده اند و تو به جاي آنها بايد جستجو كني در بين اهل ايمان افرادي را انتخاب كني كه در راي و انديشه و نفوذ همانند آنها باشند و گناهان آنها را هم مرتكب نشده باشند و ستمگر را بر ستمش و گناهكار را بر گناهش ياري نكرده اند. چنين افرادي هزينه كمتري براي تو دارند و ياريشان بهتر و مهرباني اشان بيشتر و دوستي اشان با غير تو كمتر باشد.»
حضرت علي علي (ع) در عهدنامه خود به مالك اشتر مي فرمايد:« تو آنان (كارگزاران) را به سابقه اي كه با مردم نيك داشته اند آزمايش كن و بر آن كس اعتماد كن كه ميان همه مردي اثري نيكو به جاي گذاشته و به امانت داري از همه معروفتر است كه اين نوع انتخاب علامت خير خواهي تو براي دين خداست و براي كسي است كه كار را به دست تو سپرده است.»

2- توجه به اصالت خانوادگي

 دومين ملاكي كه بايد در انتخاب نامزد اصلح مدنظر قرار دهيم،  توجه به اصالت خانوادگي آنهاست؛ اميرالمومنين در نامه خود به مالك اشتر مي فرمايد: « با كساني مانوس شو كه ازخانواده هاي شريف و خوشنام و داراي سابقه درخشان باشند. همانها كها از رزمندگان و شجاعان و اهل جود و كرمند.»
حضرت همچنين در عهدنامه خود به مالك اشتر توصيه كند كه «كارگزاران خود را از خانواده هاي پاكدامن و از كساني كه سبقت در اسلام دارند برگزين كه از نظر اخلاق بزرگوارترين و از نظر آبرو محفوظ تر و طمع شان كمتر و عاقبت نگري شان فزونتر است.»

 3-رعايت تناسب ميان فرد و مسئوليت مورد نظر

لذا يکي ديگر از ملاک انتخاب اصلح «رعايت تناسب ميان فرد و مسئوليت مورد نظر» است.  
حضرت علي (ع)  در عهدنامه خود به مالك اشتر چنين توصيه مي كند؛ « بر سر هر يك از كارهايت رئيس و كارداني را بگذار كه بزرگي كار او را خسته نكند و زيادي كار او را پريشان نسازد.»
بايد توجه داشت كه عدم رعايت اين ملاك، موجب هدر رفتن نيروها و ضايع شدن امكانات و ياس و نااميدي متخصصان و دهها آفت و آسيب اجتماعي و روحي ديگر مي شود بنابراين بايد در انتخاب افراد براي پستهاي مختلف مسئله تناسب ويژگيها و تخصص هاي آنان را با پست و مسئوليت مورد نظر ، در نظر بگيريم.

4- توجه به سوابق ديني و اخلاقي

سوابق ديني و اخلاقي نامزدها يكي از مهمترين ملاك ها در انتخاب آنهاست و مردم بايد در انتخاب خود به اين ملاک مهم توجه لازم را داشته باشند. 
حضرت علي (ع) در نامه خود به مالك اشتر او را از به كارگيري افراد سست ايمان و داراي سوء سابقه برحذر داشته و مي فرمايد: «به تحقيق آنهايي كه حامي دين و موجب كثرت مسلمين و آماده پيكار با دشمنانند توده مردمند پس تو بايد با اين گروه همراه باشي و به سوي ايشان ميل و رغبت نشان دهي.»
بايد به اين نكته توجه داشت كه حضور افراد سست و ايمان و غيرمعتقد به موازين اسلام در مسئوليت هاي جامعه اسلامي ، زمينه را براي فتنه انگيزي دشمنان دين فراهم مي كند، بنابراين بايد در انتخاب خود دقت كنيم تا از حضور اين افراد در جمع مسئولان كشور اسلامي جلوگيري كنيم. 
دليل رعايت اين ملاك در انتخاب افراد به اين خاطر است كه كسي كه به دين و موازين ديني و ضوابط اخلاقي پايبند نباشد، نه مي تواند به درستي، به مردم خدمت كند و نه مي تواند احكام ديني را در جامعه پياده كند و نه مي تواند گامي در جهت توسعه اخلاقي جامعه بردارد؛ كسي كه در برابر خداوند خود را مسئول نداند، يقيناً،هرگز خود را در برابر مردم مسئول نخواهد دانست؛ هر چند ممكن است براي ظاهرسازي و مردم فريبي چنين وانمود كند كه مدافع حقوق مردم و جامعه است؛ اما، بدون ترديد، اگر كوچك ترين فرصتي به دست آورد، از هيچ خانتي به مردم و جامعه فروگذار نخواهد كرد. 
حضرت علي (ع) در عهدنامه خود به مالك اشتر مي فرمايد: « فردي را انتخاب كن كه به نظرت از ديگران خيرخواه تر و در برابر فرمان پروردگار و رسول خدا و امامت مطيع تر باشد. از ميان اشخاص پاكترين و بردبارترين را برگزين. كسي كه هنگام خشم صبوري كند و از پذيرفتن عذر خطاركار آرامش يابد. با ضعيفان مهربان و با زورگويان تند و خشن باشد و كسي كه درشتي ديگران او را جا نكند و نرمي و ملاطفت او را نگيرد. »
چنان كه از توصيه حضرت بر مي آيد، بايد در انتخاب افراد، به سوابق ايماني و اخلاقي آنها دقت كنيم چرا كه كسي كه همواره خداوند را حاضر و ناظر همه اعمالش مي بيند، هرگز به خود اجازه ظلم و خيانت را نخواهد دادو در برابر همه حركات و سكناتش پاسخ گو خواهد بود و هرگز خيال سوء استفاده از مقام و مسئوليت را به خود راه نخواهد داد. اين شخص نه تنها با گفتار خود بلكه با رفتار خود، زمينه توسعه اخلاق و معنويت را در جامعه فراهم خواهد كرد.

5- اجراي عدالت

«عدالت» شاخصه مهم نظام اسلامي و تابلوي قسط و عدل در زمينه‌هاي مختلف اقتصادي‏، اجتماعي، فرهنگي و… است؛ اجراي «عدالت» در جامعه باعث اصلاح امر معيشتي اقشار آسيب پذير جامعه مي شود و زمينه بسيار مساعدي را جهت تحقق ارزشهاي ديني فراهم مي‌كند؛ اجراي «عدالت» از سوي مسئولين نظام باعث اعتماد مردم به نظام و الگوپذيري آنها از مسئولين نظام خواهد شد. لذا يکي ديگر از ملاک انتخاب اصلح «اجراي عدالت» از سوي نامزدهاي انتخاباتي است. 
مردم بايد با بررسي مقوله «عدالت» در کارنامه نامزدها، به انتخاب اصلح برسند:
 اميرالمؤمنين علي(ع) مي فرمايند: كسي كه عادل باشد، حكمش نفوذ خواهد كرد
امام علي (ع) تنها راه كشورداري را‏، اجراي واقعي عدالت مي داند؛ چنان که وقتي ابن زياد بن ابيه كه به جاي عبدالله بن عباس، به فارس و شهرهاي پيرامون آن حكومت مي‌راند، امام او را در دستورالعملي طولاني‏، از گرفتن ماليات نا به هنگام نهي مي كنند و مي فرمايند: « عدالت را بگستران و از ستمكاري پرهيز كن‏، كه ستم رعيت را به آوارگي كشاند و بيدادگري به مبارزه و شمشير مي انجامد.» 
همچنين حضرت در سفارشاتي كه به عمر مي‌كنند، مي فرمايند:« در سه مسئله اساسي دقت كن: 
اول: در حدودي كه ميان متخلفان و مجرمان اجرا مي كني ميان افراد هيچ گونه امتيازي در نظر نگير.
دوم: در حال شادي و غضب طبق حكم خدا، حكم كن.
سوم: در تقسيم بيت المال هرگز مراعات نژاد را نكن.»

6- سعه صدر، حلم و متانت

امام علي (ع) مي فرمايد: ابزار رياست سعه صدر است. 
اما علي (ع) بردباري را مهمترين ركن رياست مي دانند و بر حفظ متنانت تاکيد دارند: هنگامي كه نعمت ها به تو رو آوردند، مغرور و خوشحال مشو .

7- رسيدگي به مشکلات مردم 

متاسفانه مردم بارها شاهد آن بوده اند که عده اي از کوته نظران سياسي در گذشته براي اينکه مقبوليت مردم را بدست آورند، «رسيدگي به مشکلات مردم» را در صدر شعارهاي انتخاباتي خود قرار داده اما بعد از رسيدن به کرسي رياست، شعارها و وعده هاي خويش را فراموش مي کردند و مردم را به حال خود وا مي گذاشتند. 
امروزه مردم هوشيار ايران اسلامي به خوبي با اين افراد آشناست و خوب مي داند که کدام نامزد وقتي از رسيدگي به مشکلات مردم سخن مي گويد، آيا سخن او راست است يا دروغ!
مردم همواره يکي از ملاک هاي انتخاب خود را «رسيدگي به مشکلات خود» دانسته و بر اساس آن دست به انتخاب اصلح زده اند، لذا حال نيز بايد به اين ملاک مهم در انتخاب خود توجه داشته باشند.

 8-  همنشيني با مردم و دوري از خائنين 

يکي ديگر از ملاک هاي انتخاب اصلح از منظر حضرت علي (ع)، «همنشيني با مردم و دوري از خائنين» است. 
اميرالمؤمنين علي(ع) مي فرمايند: كسي كه وزيرش به او خيانت كرد برنامه ها و تدابيرش از بين خواهد رفت
حضرت درباره همنشيني با مردم نيز مي فرمايند:«هيچ گاه خود را در زماني طولاني از رعيت پنهان مدار! چرا كه دور بودن زمامداران از چشم رعايا، خود موجب نوعي محدوديت و بي اطلاعي نسبت به امور مملكت است، و اين چهره پنهان داشتن زمامداران، آگاهي آنها را از مسائل نهايي قطع مي كند. در نتيجه بزرگ در نزد آنان كوچك، و كوچك بزرگ، و كار نيك زشت، و كار بد خوب، و حق با باطل آميخته مي شود. اما اگر مدير به شكلي دوستانه و مهرآميز به محل كار افراد رفته، آنها را جمع كند و ساعتي با آنها نشسته، حرف ها و سخنانشان را بشنود، بحدي در روحيه كاركنان تأثير مثبت مي گذارد و دوستي و صميميتي بين آنها حاكم مي كند كه قابل توصيف نيست.»

9-  استفاده از فرصت ها و شدت عمل در مواقع لازم 

اميرالمؤمنين(ع) بر استفاده از فرصت ها تاکيد دارند و مي فرمايند:  بر حذر باشيد از عقب انداختن كارها، هنگامي كه امكان- كاري- برايتان به وجود آمد، اقدام كنيد.
همچنين حضرت در خصوص «شدت عمل در مواقع لازم»  مي فرمايند: شدت و سختگيري را، با كمي نرمش درهم آميز، در آن جا كه مدارا كردن بهتر است، مدارا كن! اما آن جايي كه جز با شدت عمل، كار از پيش نمي رود، شدت را به كار بند.

10- مشورت با صاحب نظران و آگاهان 

بايد توجه داشت كه انتخاب يك امر مهم در زندگي فرد و آينده جامعه اي است كه در آن زندگي مي كند با يك انتخاب درست، اولاً امانت الهي به دست كسي كه شايسته امانتداري آن است، سپرده مي شود و ثانياً فرد مي تواند پاسخگوي راي خود در روز قيامت در پيشگاه خداوند بزرگ باشد.
 بنابراين اگر مي خواهيم فردي را براي احراز پستي انتخاب كنيم و از توانمنديها و قابليت هاي آن آگاهي كافي ندارند، عاقلانه ترين راه اين است كه با صاحب نظران و آگاهان و دلسوزان امر مشورت كنيم تا در انتخاب خود درست عمل كنيم با اين كار اولاً ضريب خطا را در انتخاب خود به شدت كاهش مي دهيم. ثانيا: در صورت مشورت با نيك خواهان و افراد با صلاحيت، در پيشگاه خداوند معذرو خواهيم بود.
حضرت علي (ع) در عهدنامه خود به مالك اشتر در اين خصوص توصيه مي كند؛ « به رفتار كارگزارانت بينديش و پس از آزمايش آنها را به كارهايي، منصوب كن و به ميل خود و بدون مشورت با ديگران آنها را به كار مگمار. زير دنبال هواي نفس رفتن و به راي ديگران توجه نكردن از موارد ظلم و خيانت محسوب مي شود.»
حضرت علي (ع) به مالك اشتر توصيه مي كند كه در انتخاب كارگزاران با ديگران مشورت كند، اما به چه كساني؟
اميرالمومنين علي (ع) در نامه خود به مالك اشتر، او را از مشورت با برخي از افراد برحذر مي دارد؛ « در مشورت كردن اشخاص بخيل را دخالت مده كه ترا از نيكي و كار خير باز داشته و ترا از فقر مي ترساند و نيز با آدم ترسو مشورت مكن كه ترا در انجام كارها سست مي كند و همچنين شخص حريص را مورد شور قرار مده كه حرص ستم نمودن را در نظرت آرايش مي دهد. به تحقيق كه بخل و ترس و حرص، غرايزي هستند كه از سوء ظن به پروردگار سرچشمه مي گيرند.»