اعتدال در زندگی

اعتدال و میانه روی در اسلام

مقدمه

اعتدال و میانه روی، همان گونه که از نامش پیداست، به معنای پیمودن و گزینش راه میانه و وسط و عدم تمایل به دو طرف افراط و تفریط می باشد . این واژه در منابع اسلامی، با الفاظی مانند «قصد» ، ⁽¹⁾ «اقتصاد» ، ⁽²⁾ «وسط » ، ⁽³⁾ استعمال شده است . با پژوهشی ژرف و عمیق می توان دریافت، همان گونه که اصل توحید در تار و پود احکام و مقررات اسلام و آیات و روایات و سیره ائمه ( علیهم السلام) پیچیده شده، اصل اعتدال نیز در تشریع احکام لحاظ گردیده است . قرآن کریم، امت اسلام را امت میانه و وسط می نامد و می فرماید: «و کذلک جعلناکم امة وسطا لتکونوا شهداء علی الناس و یکون الرسول علیکم شهیدا» ; ⁽⁴⁾ و این چنین شما را امتی میانه (معتدل) ساختیم تا بر مردمان گواه باشید و پیامبر (صلی الله علیه و آله) هم بر شما گواه باشد .

معنای آیه بالا این است که در آیین اسلام، هیچ گونه افراط و تفریط وجود ندارد و مسلمانان برخلاف سایر فرقه ها، از مقرراتی پیروی می کنند که قانونگذار آن، به تمام نیازهای فطری بشر آگاه بوده و همه جهات زندگی جسمی و روحی او را در نظر گرفته است .

اصل اعتدال، که در قرآن کریم به آن عنایت فراوانی شده است، در زندگی پر برکت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) و ائمه هدی ( علیهم السلام) و در کلیه اعمال و رفتارشان به روشنی دیده می شود . آنان هرگز در هیچ امری از اعتدال و میانه روی خارج نشدند . سیره رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در همه وجوه، سیره ای معتدل بود . همان طوری که حضرت علی ( علیه السلام) در مورد آن حضرت فرموده است: «سیرته القصد» ; ⁽⁵⁾ رسول خدا، سیره و رفتارش میانه و معتدل بود .

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در رفتار فردی، در خانواده و اجتماع، در اداره امور و سیاست، در رویارویی با دشمنان و حتی در میدان نبرد، اعتدال را پاس می داشت و از افراط و تفریط در هر کاری پرهیز می کرد و تاکید فراوان داشت که امتش از او پیروی کنند و در زندگی میانه روی پیشه سازند . از این رو، می فرمود: «یا ایها الناس علیکم بالقصد، علیکم بالقصد، علیکم بالقصد» ; ⁽⁶⁾ ای مردم! بر شما باد به میانه روی، بر شما باد به میانه روی، بر شما باد به میانه روی .

متاسفانه، بیشتر افراد و بسیاری از جوامع، در حیات خود فاقد این اصل بوده و هستند . از این رو، یا به دامن افراط افتاده، و یا در تفریط غلتیده اند و از مسیر صحیح و طریق کمال و هدایت خارج شده اند . ریشه بسیاری از انحرافات فردی و اجتماعی را می توان در عدم رعایت اصل اعتدال جست .

اصولا شان عقل، اعتدال است و شان جهل، عدم اعتدال، یعنی انسان عاقل انسانی متعادل است و انسان جاهل غیر متعادل . علی ( علیه السلام) درباره انسان جاهل همین شان را بیان می فرماید: «لاتری الجاهل الا مفرطا او مفرطا» ; جاهل را نمی بینی، مگر این که یا افراط می کند و یا تفریط . ⁽⁷⁾

قلمرو اعتدال و میانه روی در اسلام

اعتدال و میانه روی از دیدگاه اسلام، قلمرو وسیعی دارد و در همه جا به عنوان یک اصل خلل ناپذیر اسلامی مطرح می گردد و ابعاد فردی ، اجتماعی ، اقتصادی ، سیاسی ، عقیدتی را از جزئی ترین تا مهم ترین موضوعات در برمی گیرد.

اعتدال در امور فردی

اسلام اعتدال را در زمینه امور فردی و شخصی، اعم از عبادت، گفتار، رفتار و ... منظور داشته و بر آن تاکید می ورزد که امور ذیل به عنوان نمونه ذکر می شود:

الف) اعتدال در عبادت : با این که عبادت از شریف ترین مقولات محسوب می شود، اسلام اعتدال و میانه روی در آن را امری مهم منظور داشته است . رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) می فرماید: «ان هذا الدین متین فاوغلوا فیه برفیق و لاتکرهوا عبادة الله الی عباد الله فتکونوا کالراکب المنبت الذی لا سفرا قطع و لاظهرا ابقی » ; ⁽⁸⁾ این دین محکم و متین است; پس با ملایمت در آن درآیید و عبادت خدا را به بندگان خدا با کراهت تحمیل نکنید تا مانند سوار درمانده ای باشید که نه مسافت پیموده و نه مرکبی به جا گذاشته است (به سبب زیادی سرعت، مرکبش در میان راه از رفتن بازمانده و خودش هم به مقصد نرسیده است) .

آنان که اندازه نمی شناسند و در هر امری زیاده روی یا کوتاهی می کنند، به مقصد نمی رسند . دینداری نیز اعتدال می طلبد و برای سیردادن آدمیان به مقاصدی که دین مشخص کرده است، باید ملاحظه استعداد و مرتبه وجودی آنان را نمود و تدرج را در تربیت رعایت کرد .

بسیاری از والدین و مربیان، این اصل (اعتدال در عبادت) را رعایت نمی کنند و نه تنها از تلاش خود نتیجه ای نمی گیرند، بلکه گاهی رفتارشان سبب واکنش و نتایج منفی می شود . در آموزش تعالیم اسلامی به فرزندان، شرط اساسی رعایت اعتدال و ملایمت است; زیرا زیاده روی در عبادات و تحمیل آن بر دیگران، رویگردانی آنان را از عبادت و دین، در پی خواهد داشت .

این گونه افراطها، هم برای افراط کننده و هم برای کسانی که ناظر این گونه روش ها هستند، زیان آور است . برای افراط کننده مضر است، زیرا روش افراطی قابل دوام نیست و دیر یا زود خسته می شود و از زیر بار وظایف اصلی هم شانه خالی می کند . برای ناظران زیان بخش است، زیرا آن ها را از گرایش به مذهب و پذیرش تکالیف دینی باز می دارد و آن ها گمان می کنند که اگر کسی بخواهد بنده خدا باشد و به وظایف دینی قیام کند، باید از زندگی خود دست بکشد و خود را از هر نوع کار و لذت و آسایش محروم سازد تا بتواند مسلمان باشد و وظیفه شناس . ولی اگر مردم ببینند که مسلمانان، هم به امور زندگی خود می رسند و هم به عبادت و وظایف دینی، بدون تردید به سوی مذهب گرایش پیدا می کنند و به سعادت و نیک بختی دنیا و آخرت نائل می شوند .

ناگفته روشن است که تندروی در عبادت، کسانی را شامل می شود که غیر از انجام عبادات واجب، آن قدر به عبادات استحبابی می پردازند که زندگی آنان فلج می شود و از کار و زندگی و سایر وظایف باز می مانند و این طبقه در جامعه معاصر کمتر دیده می شوند و متاسفانه اکثریت مردم (خصوصا اقشار جوان با سرگرمی هاو حربه هایی که استعمار گران تدارک دیده اند)، در امر عبادات، گرفتار واماندگی هستند که حتی به انجام عبادات واجب نیز توجه نمی کنند .

ب) اعتدال در راه رفتن : با این که به حسب ظاهر، راه رفتن، مساله جزئی و پیش افتاده ای است، اما قرآن اعتدال را در همین مورد، مورد توجه قرار داده و می فرماید: «و اقصد فی مشیک » ; ⁽⁹⁾ در راه رفتن میانه رو باش .

در جای دیگر اولین نشانه عباد الرحمن (بندگان خاص الهی) را تواضع در راه رفتن می داند و می فرماید: «و عباد الرحمن الذین یمشون علی الارض هونا» ; ⁽¹⁰⁾ بندگان شایسته خدا کسانی هستند که روی زمین با تواضع راه می روند .

ج) اعتدال در سخن گفتن : سخن و بیان از نعمت های بزرگ الهی و مهم ترین عامل نقل و انتقال مکنونات ضمیر آدمی است که خداوند آن را مایه امتیاز انسان از موجودات دیگر قرار داده است، و می فرماید: «الرحمن علم القرآن خلق الانسان علمه البیان » ; ⁽¹¹⁾ خداوند رحمان، قرآن را تعلیم فرمود . انسان را آفرید و به او بیان را آموخت .

با این حال، اگر حرف زدن از حد اعتدال خارج شد و به پرگویی مبدل گشت، به جای نعمت، نقمت خواهد شد . از این رو، دانشمندان علم اخلاق در غیر موارد ضروری، سکوت را اولی از کلام می دانند . حضرت علی ( علیه السلام) می فرماید: «الکلام کالدواء قلیله ینفع و کثیره قاتل » ; ⁽¹²⁾ سخن گفتن مانند داروست; کم آن نفع می رساند و زیاده روی در آن کشنده و مهلک است . باز آن حضرت در جای دیگر می فرماید: «من کثر کلامه کثر خطاؤه » ; ⁽¹³⁾ کسی که بسیار سخن می گوید، خطا و اشتباهش بسیار خواهد بود .

کم گوی و گزیده گوی چون در

کز اندک تو جهان شود پر ⁽¹⁴⁾

بنابراین، سخن باید عاقلانه، حکیمانه، سنجیده و دور از افراط و تفریط باشد تا انسان در گرداب زیان های اخلاقی و اجتماعی گفتار فرو نیفتد .

د) تعادل در خوراک : مساله خوردن و آشامیدن نیز از مسائلی است که بسیاری از مردم درباره آن دو، گرفتار افراط و تفریط می شوند، و البته بیشتر در جانب افراط .

تردیدی نیست که انسان، برای زنده ماندن، احتیاج به غذا دارد و باید به سلول های بدن، غذا برسد تا بتوانند به حیات خود ادامه دهند . ولی مطلب مهم این است که مقدار غذای مورد احتیاج یک انسان چقدر است و آیا زیاده روی در غذا به سود او است یا به زیان او؟

امام رضا ( علیه السلام) می فرمایند: بدان که بدن انسان همانند زمین پاکیزه ای است که برای آباد کردن آن، اگر اعتدال در آن رعایت شود و آب به مقدار لازم به آن داده شود، نه آن اندازه که زمین زیر آب غرق شود و نه آن اندازه کم که تشنه بماند، چنان زمین، آباد می شود و محصول فراوانی می دهد . ولی اگر از رسیدگی صحیح غفلت شود، آن زمین فاسد و تباه می گردد . بدن انسان نیز چنین است . با توجه و مراقبت در خوردنی ها و نوشیدنی ها، بدن سلامت و صحت می یابد و نعمت و عافیت را به دست می آورد . ⁽¹⁵⁾

در زمان هارون الرشید، خلیفه عباسی، یک پزشک نامدار مسیحی در بغداد زندگی می کرد که او را بختیشوع می نامیدند . روزی این پزشک از دانشمند معاصر خود، به نام واقدی، پرسید: آیا در قرآن شما، درباره طب هم چیزی هست؟ واقدی گفت: آری، یک جمله کوتاه «کلوا و اشربوا و لاتسرفوا» ⁽¹⁶⁾ که خداوند در این آیه به مسلمانان دستور می دهد: از خوردنی ها و آشامیدنی ها استفاده کنند، ولی در خوردن و نوشیدن زیاده روی و اسراف ننمایند .

پزشک مسیحی پرسید: آیا پیامبر شما درباره طب چیزی گفته است؟

واقدی گفت: آری، پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: «المعدة بیت کل داء و الحمیة راس کل دواء» ; ⁽¹⁷⁾ معده جایگاه و خانه تمام دردها و امساک و خوردن، سرآمد همه درمان هاست . پزشک مسیحی گفت: قرآن و پیامبر اسلام، چیزی برای جالینوس در طب باقی نگذاشته اند و اساسی ترین پیشگیری و درمان بیماری ها را با کوتاه ترین عبارات بیان نموده اند . ⁽¹⁸⁾

سعدی فرمود:

نه چندان بخور کز دهانت درآید

نه چندان که از ضعف جانت برآید

پی نوشت ها:

1 . «المومن سیرته القصد، و سنته الرشد» ، میزان الحکمه، ج 10، ص 489 .

2 . «من اقتصد اغناه الله » ، همان .

3 . «و نحن امة الوسط » ، سیره نبوی، ج 1، ص 174 .

4 . بقره/143 .

5 . نهج البلاغه، کلمات قصار، 67 .

6 . کنز العمال، ج 3، ص 28 .

7 . سیره نبوی، ج 1، ص 172 و 171; نهج البلاغه، حکمت 70 .

8 . بحارالانوار، ج 71، ص 212، ح 3 .

9 . لقمان/19 .

10 . فرقان/63 .

11 . الرحمن/4 - 1 .

12 . غررالحکم، ج 2، ص 159 .

13 . نهج البلاغه، حکمت 349 .

14 . نظامی گنجوی، لیلی و مجنون، در نصیحت فرزند .

15 . بحارالانوار، ج 59، ص 310; ر . ک: رساله ذهبیه حضرت رضا (ع) .

16 . اعراف/31 .

17 . بحارالانوار، ج 14 قدیم .

18 . نامه زندگی، ص 41 .

منبع: سایت حوزه ، شمیم یاس :: اردیبهشت 1383، شماره 14 http://www.hawzah.net

ادامه مطلب

نوشته شده در تاريخ شنبه 15 اسفند 1388 ساعت 3:20 AM | نظرات (0)

اعتدال

با عرض سلام

در این مطلب به طور مفصل در مورد میانه روی بحث شده است

اعتدال به معنی میانه ر وی و میانه است و در مقابل، انحراف از اعتدال گرایش به فزون‌تر است كه افراط یا اسراف گفته می‌شود و گرایش به كمتر كه تفریط خوانده می‌شود.1

گر همی خواهی كه گیرد كار نور معتدل می باش در خیرالامور2

در قرآن كریم این اصل، وجه تمایز مسلمانان با سایر فرق و ادیان و سبب برتری آنها دانسته شده است؛

« همان گونه كه قبله شما قبله‌ای میانه است، شما را نیز امتی میانه قرار دادیم. (در حد اعتدال میان افراط و تفریط.) تا بر مردم گواه باشید و پیامبر نیز بر شما گواه باشد.»3

اعتدال همان صراط مستقیم در سوره حمد است و با مزاج انسان سازگار است.

در مكتب انسان‌ساز اسلام میانه ‌ روی همواره در رأس امور قرار دارد. از حرام بودن طلا بر مرد و استفاده نكردن زیاد زنان از طلا «در حد اعتدال » و نهی از استفاده ظروف طلا و نقره و به كار نبردن ابریشم خالص و یا طلابافت برای كفن مرده ملاحظه می‌شود كه اسلام بر شخصیت الهی انسان تأكید دارد و سفارش می‌كند حتی جسم انسان را با احترام باید غسل داد و كفن كرد و دفن نمود، ولی بر خلاف برخی مكاتب با دفن اشیاء گران قیمت همراه میت مخالف است.(4)

اعتدال همان صراط مستقیم در سوره حمد است و با مزاج انسان سازگار است .

« تبذیر مكن. زیرا تبذیر كنندگان برادران شیطانند و شیطان به پروردگارش بسیار كفر ورزیده است.»(5)

اعتدال در مكتب تشیع

در عقاید اسلامی، غلو، شرك، جبر، تفویض، تشبیه و سایر عقاید افراطی جایی ندارد و این در حالی است كه مسلمانان از زمان امام باقر علیه السلام از میدان جنگ و لشگركشی با دشمنان متوجه فتح دروازه‌های علم و فرهنگ شدند. افكار جبریه كه به اشاعره نسبت داده می‌شود و جبرگرایی و ارجاء كه به وسیله بنی‌امیه برای توجیه حكومت خود به وجود آمده بود از جمله افكار افراطی آن زمان بود. در این میان برخی شیعیان كه در عشق اهل‌بیت افكار افراطی داشتند، نیز با برخورد شدید امامان معصوم علیهم‌السلام مواجه می‌شدند .

« گروهی از بنی‌هاشم و سایر شیعیان خدمت امام باقر علیه السلام رسیدند. امام به آنها فرمودند: بپرهیزید از شیعیان غالی آل محمد و میا نه رو ی پیشه كنید كه زیاده‌روها و غلات به شما برگردند و عقب مانده و تالی نیز به شما برسد. عرض كردند: غالی كیست؟ فرمود: كسی است كه درباره ما مقامی معتقد است كه ما خود آن مقام را برای خویش قائل نیستیم. گفتند: عقب مانده و تالی كیست؟ فرمود: كسی است كه به دنبال خیر و نیكی است و این پیگیری او موجب افزایش خیر برایش می‌شود. قسم به خدا بین ما و خداوند قرابتی نیست و نه ما به خدا حجتی داریم و نمی‌توان به خدا نزدیك شد مگر با اطاعت. هر كس از شما مطیع خدا باشد و عمل به دستور او نماید ولایت ما برایش سودمند است و هر كس معصیت خدا را نماید ولایت ما او را سودی نخواهد بخشید.6

اعتدال در علم آموزی

امام باقر و امام صادق علیهماالسلام بنیان‌گذاران دانشگاه اهل البیت هستند كه حدود شش هزار رساله علمی از فارغ التحصیلان آن به ثبت رسیده است .

ایشان در علم آموزی مردم را به طریق صحیح رهنمون می‌كردند و می‌فرمودند: «علم سلاحی است علیه دشمنان.» در عین حال به ممنوعیت سوء استفاده از دانش اذعان داشتند و می‌فرمودند: كسی كه با انگیزه‌ای نادرست به دانش دست یافته باشد هر چند از عهده‌كاری برآید، از نظر روحی شایستگی تصدی امور و ریاست را ندارد .

امام باقر علیه السلام با آن كه همواره مومنین را به كسب علم دعوت می‌نمودند، ولی همواره سفارش می‌كردند كه: خداوند متعال از قیل و قال و تباه نمودن مال و زیاد سوال كردن نهی می‌نماید، زیرا هر انسانی ظرفیت تحمل پاسخ برخی سوالات را ندارد.7

امام باقر علیه السلام نه فقط در علوم اسلامی شهره آفاق بود، بلكه دارای شخصیتی عظیم در سایر علوم بودند .

معیار اعتدال قرب الهی است

در زمان امام باقر علیه السلام رومیان بر سكه‌های خود نقش صلیب را حك كرده بودند و به سبب رواج این سكه‌ها میان مسلمانان عقاید مسیحیت و تثلیث رواج یافته بود(8) هنگامی كه عبدالملك خلیفه اموی كوشید تا علامات مسیحیان را از روی سكه‌ها محو كند، امپراطور رم تهدید كرد كه در این صورت دستور خواهد داد، رومیان بر روی سكه‌ها دشنام بر پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله را حك نمایند. عبدالملك از امام باقر علیه السلام یاری خواست. امام با آشنا كردن مسلمانان به صنعت ضرب سكه و روش تهیه آن جامعه اسلامی را از سكه‌های رمی بی‌نیاز كرد.9

ملاحظه می‌كنید كه ایشان حتی در برخورد با غاصبان، در حق امامت نیز رعایت میانه ‌ روی را می‌نمودند و مصلحت جامعه اسلامی را بر حق مسلم خویش مقدم می‌داشتند .

ایشان می‌فرمودند: «اگر بر تو ظلم كردند، تو ظلم نكن. اگر به تو خیانت كردند، تو خیانت نكن. و اگر از تو تعریف كردند، خوشحال نشو. اگر از تو بدگویی كردند، ناراحت نشو. دقت كن در مورد حرفی كه درباره‌ات گفته‌اند. اگر آنچه گفته‌اند، در خود می‌یابی خشم تو بر یك واقعیت موجب افتادنت از نظر خدا می‌شود كه این بزرگتر است از ترسی كه از افتادن از چشم مردم داری. و اگر خلاف گفته آنها هستی ثوابی به دست آورده‌ای، بدون آن كه در كسب این ثواب بدن خود را به رنج بیاندازی.

امام علیه السلام می‌فرمودند: «مومن نسبت به خداوند نه وصل است و نه قطع است .»

نه وصل است كه خدا باشد و نه از او قطع است كه غیر خدا و از او جدا باشد. و هر چه قضای الهی باشد خیر مومن در آن است .

ایشان همواره مومنان را سفارش می‌نمودند كه تمام امور را با ملاك الهی بسنجند و در هر مورد رضای الهی را در نظر بگیرد. چرا كه اگر انسان هر مسئله‌ای را با عقل خویش بر اساس خوبی و بدی آن بسنجد به خطا رفته و از دامنه اعتدال خارج می‌گردد .

و نیز فرموده‌اند: «سه چیز است كه در هر شخصی باشد، ایمان به خدا در او كامل است :

1- كسی كه وقتی خشنود است این خشنودی او را داخل كار باطل نكند .

2- وقتی خشم گرفت، خشمش او را از حق خارج ننماید .

3- وقتی قدرت یافت، بیشتر از حق خود برندارد.» 10

اعتدال در خانواده

گروهی از مردم آنچنان دلبسته به فرزند و زندگی هستند كه همه قوانین و ارزش‌های دینی و اجتماعی را فدای آنان می‌كنند و دسته‌ای چنان دچار جهالت گشته‌اند كه محبت به خدا را مستلزم بی‌مهری به غیر خدا می‌دانند .

یكی از اموری كه در عواطف انسانی ممكن است به سهولت جنبه افراطی به خود بگیرد، محبت است. محبت اگر چه كاملاً پاك و بی آلایش باشد، سبب اشتغال فكری می‌شود و فراغت دل را كه لازمه ذكر خداست، از بین می‌برد. محبت‌های پاك و بی آلایش گاه با دخالت‌های شیطانی رو به تزاید می‌نهد و روح انسان را تسخیر می‌كند .

انسان باید در همه احوال مراقب باشد، تا از هرگونه افراط و یا تفریط در محبت و علاقه جلوگیری به عمل آورد. به طور كلی در ارزیابی محبت می‌توان به یك ملاك كلی توجه داشت و آن این كه آیا محبت موجب تقویت توجه انسان به خدا شده و محبت الهی را در دل تقویت می‌نماید و یا با ایجاد حواس‌پرتی و یا هر اثر دیگری انسان را از توجه به خدا و انجام وظایف الهی باز می‌دارد.11

نكته‌ای كه در محبت به اطرافیان مخصوصاً فرزندان باید در نظر داشت رعایت اعتدال است. محبت بیش از حد به فرزندان می‌تواند به گستاخی و سوء استفاده كودكان و تباهی آنها بیانجامد و از سوی دیگر خرده‌گیری بیش از حد می‌تواند زمینه سرپیچی و سركشی را فراهم آورد .

امام باقر علیه السلام در این باره فرموده‌اند: «بدترین پدران كسانی هستند كه در نیكی به فرزندان خود افراط می‌كنند و بیش از حد به آنان مهر می‌ورزند.»12

سعدی نیز با الهام از آموزه‌های اسلام به میانه ‌ روی تأكید می‌ورزد :

« درشتی نگیرد خردمند پیش نه سستی كه ناقص كند قدر خویش »

« نه مر خویشتن را فزونی نهد نه یكباره تن در مذلت نهد» 13

عده‌ای خدمت امام باقر علیه السلام مشرف شدند. فرزند آن حضرت در بستر بیماری بود. جماعت آثار غم و اندوه را در چهره امام مشاهده می‌كردند. لحظاتی بعد آن كودك بیمار مُرد ولی با تعجب بسیار دیدند كه از شدت اندوه، در صورت حضرت كاسته شده است. مردم عرض كردند: فدای تو شویم، از آن حالی كه در شما مشاهده كردیم، ترسیدیم، كه اگر اتفاقی روی دهد حال شما دگرگون شود و موجب ناراحتی ما شود. حضرت فرمودند: به درستی ما دوست می‌داریم كه عاقبت آن چیزی نصیب ما شود كه ما دوست داریم اما زمانی كه مشیت الهی بر چیزی قرار گیرد ما راضی به رضای او هستیم.14

قرآن مجید هم در این باره می‌فرماید :

« هرگز به آنچه از دست شما می‌رود دلتنگ نگردید و به آنچه به شما می‌رسد دلشاد نشوید.»15

امام باقر علیه السلام همواره به رعایت حقوق و نیازهای روحی همسر توجه خاص داشتند. حتی خود را برای همسرشان می‌آراستند. آن حضرت حتی به القای ایده‌های خویش و تحمیل آن به همسرانشان به شخصیت انسانی آنها توجه داشتند و نهایت میانه ر وی و تساهل را به كار می‌بستند. از حسن زیات بصری روایت شده است كه :

« روزی به نزد امام باقر علیه السلام كه در منزل همسرشان بودند برای در میان گذاشتن مسائلی رفتیم و ایشان را در اتاقی زیبا با لباس‌های مرتب و رنگین یافتیم. فردای آن روز كه به دیدار ایشان در خانه خودشان رفتیم، امام را با لباس‌های خشن و اتاقی مفروش به حصیر دیدیم. علت را جویا شدیم. امام فرمودند :

« اتاقی كه دیشب دیدید، اتاق همسرم بود كه همراه آن وسایل و امكانات به او تعلق داشت و با خود جهیزیه آورده و من هم به احترام او خود را آراسته بودم.»16

آنچه از این حدیث استفاده می‌شود این كه امام باقر علیه السلام در قلمرو اعمال فردی خود از تجمل پرهیز دارد ولی در زندگی خانوادگی نهایت اعتدال را به كار می‌گیرد .

همچنین :

« ترس از خدا در پنهان و آشكار و میانه روی در فقر و ثروت نجات بخش انسان است.»17

منابع در ادامه مطلب

ادامه مطلب

نوشته شده در تاريخ شنبه 15 اسفند 1388 ساعت 2:47 AM | نظرات (0)

حدیث در مورد اعتدال و میانه روی

با عرض سلام و احترام

خیلی خوش آمدید

امام علی علیه السلام در توصیف حق طلبی و حق‌گویی آن انسان كامل پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می‌فرماید: در (بیان و اجرای) حق كوتاهی نمی‌كرد و پا از آن نیز فراتر نمی‌نهاد.(1)

هم چنین پیشوای نخست، شیوه پیامبر را میانه روی (2) و «به دور از افراط و تفریط» بازگو می‌كند.(3)

پیامبر در سخنانی نه تنها مسلمانان و دین‌باوران، بلكه تمامی انسان‌های كره خاكی را در هر عصر و زمانه سه بار به میانه روی روی فرا می‌خواند: «بر شما باد به میانه روی، بر شما باید میانه روی ؛ بر شما باد به میانه روی »(4)

بهترین شما كسی است كه نه آن جهانش را به خاطر این جهان رها كند و نه بر عكس .

عایشه می‌گوید: پیامبر نزد من آمد و زنی از قبیله «بنی اسد» با من بود. حضرت پرسید: او كیست:

گفتم؟ فلانی است . شب‌ها (به خاطر عبادت) نمی‌خوابد .

حضرت فرمود: «بس كن . به اندازه توانتان كار (عبادت) كنید ... محبوب‌ترین (كار نیك و عبادت) نزد خداوند، آن است كه كننده آن بر آن عمل مداومت داشته باشد. (5) (نه این كه بسیار انجام دهد و خود را خسته كند.)

پیامبر به یكی از یاران خود فرمود: ای ابادرداء! پیكرت بر تو حقی دارد؛ خانواده‌ات بر تو حقی دارند؛ پس گاهی روزه (مستحبی) بگیر و گاهی روزه (مستبحی) نگیر؛ نماز بخوان و بخواب [و همه شب‌ها برای نماز مستحبی بیدار نباش] ؛ حق هر كسی را به او بده. (6)

چه نیك است میانه روی در عبادت. (7) به اندازه توانایی خود عبادت كنید .

می‌خواهید شما را با عبادتی آشنا كنم كه از همه عبادت‌ها بر بدن آسان‌تر است: سكوت و خوش خلقی. (8)

پی‌نوشت‌ها:

1 . بحارالانوار، 16/283 / الزهد /61 .

2 . سنن النبی /104 .

3 . بحارالانوار، 16/379 / شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید 7/62 .

4 . حلیة الابرار، 1/175 / عیون اخبار الرضا، 2/284 / معانی الاخبار /82 / مناقب آل ابی طالب 1/23 .

4 . خصال /618 / سنن ابن ماجه 2/1417 / صحیح ابن حبان 2/73 / مسند ابی یعلی 3/334 .

5 . صحیح ابن حبان 4/43 / صحیح بخاری 1/16 / صحیح ابن خزیمه 2/264 / مسند ابی یعلی 8/115 .

6 . بحارالانوار 76/128 / تحفه الاحوذی 7/81 / سنن نسائی 4/211 / صحیح ابن حبان 2/19 / صحیح بخاری 2/245 / فتح الباری 4/184 / مجمع الزوائد 4/302 / مسند احمد 2/198 .

7 . جامع الصغیر 2/480 / كنزالعمال 3/28 / مجمع الزوائد 10/252 .

8 . الصمت و آداب اللسان /58 / جامع الصغیر 1/439 / العهود المحمدیه /463 .

منبع:

برگرفته از كتاب "نگین هستی"، تالیف حسین سیدی، سایت تبیان.

ادامه مطلب

نوشته شده در تاريخ شنبه 15 اسفند 1388 ساعت 2:33 AM | نظرات (0)

عبادت و اعتدال

با سلام دوباره

امیدوارم اوقات خوشی را در پیش رو داشته باشید. دوستان گرامی طبق مطالعاتی که تاکنون داشته ام دریافتم که اسلام حتی درعبادت نیز می گوید میانه روی پیش گیرید. شما عزیزان صورتی که می خواهید در این مورد بیشتر بدانید به لینک داده شده در ادامه مطلب مراجعه فرمایید.

با تشکر

ادامه مطلب

نوشته شده در تاريخ شنبه 15 اسفند 1388 ساعت 2:07 AM | نظرات (0)

حجاب

با سلام خدمت شما دوستان عزیز

با امید به اینکه اوقات خوبی در پیش رو داشته باشید. شما می توانید برای دیدن مطلب در موردحجاب؛ نه افراط و نه تفریط و مطالب مرتبط به لینک داده شده مراجعه فرمایید.

نظرات ارزنده شما خواننده گرامی در پیشبرد این وبلاگ کمک شایانی به ما خواهد کرد.

http://www.tebyan.net/social/house_family/child/trainingchildscreativity/2009/2/23/86191.html

با احترام

مدیر وبلاگ

ادامه مطلب

نوشته شده در تاريخ شنبه 15 اسفند 1388 ساعت 1:49 AM | نظرات (0)

معرفی کتاب زندگی در آیینه اعتدال

کتاب « زندگی در آیینه اعتدال » نوشته مجتبی فرجی از سوی موسسه بوستان کتاب تجدید چاپ شد. نویسنده در این اثر کوشیده است اهمیت جایگاه «اعتدال» در زندگی را تبیین کند و بازتاب‌های زندگی متعادل و نیز نامتعادل را بنمایاند.

قرآن، امت اسلامی را «امت وسط» نامیده است و بهترین امور آن است که به اعتدال باشد.

رعایت اعتدال و میانه‌روی در همه جوانب زندگی امری پسندیده است و در روایات اسلامی نیز به آن توصیه شده و تنها فرد جاهل و نادان است که افراط می‌کند یا تفریط.

نویسنده این اثر در بخش «خاتمه» کتاب می‌نویسد: «نمونه این مطلب را می‌شود در همین آزادی افراطی عقیده، در شرق و غرب مخصوصا در اروپا مشاهده نمود. در واقع هنگامی که این جهت علت‌یابی می‌شود و ملاحظه می‌شود که این‌گونه اعمال نتیجه قسمتی از آن عکس‌العمل جریان و مسائل بسیار شدید و تندی بود که در اروپا حکمفرما بوده است، مسائلی از قبیل جریان تفتیش عقاید، تجسس و جست‌و‌جو از طرف کلیسا، به‌گونه‌ای که اگر بر خلاف نظر کلیسا نظری ابراز می‌شد به شدت و به بدترین صورت سرکوب می‌شد، حتی اگر آن فکر و نظر علمی و منطقی و فلسفی و انظاری که از این قبیل هم بود، فورا آن را یک جرم بزرگ می‌دانستند و به جرم مخالفت با نظام و حکومت به دادگاه کشیده می‌شدند و شدید‌ترین مجازات‌ها را از نوع زنده زنده سوزاندن و اعمالی از این قبیل درباره آنها به کار می‌بردند، که نتیجه این ارعاب‌ها و وحشت‌ها این شد که بعد از آن‌که تا حدودی آن ارعاب و وحشت از بین رفت،‌ دیگر از آن به بعد هرجا اسم دین و مذهب در میان می‌آمد، ابراز می‌شد که مردم در هر نوع عقیده و نظری و در هرکار و فعالیتی، ولو بی‌بندوباری و مانند آن، آزادند؛ چرا که از مذهب کلیسایی؛ جز شر و ظلم و زور و بدبختی چیز دیگری ندیده بودند.

تجربه نشان داده است که کارسازترین وسیله برای از بین بردن یک آیین و مذهب، مبارزه منفی است، به این نحو که شخص یا اشخاصی وارد مذهب و آیینی شده و مدتی با آن آیین و طرف‌داران آن دین همراه شده و حتی داغ‌تر و آتشی‌تر ازآن‌ها رفتار کنند تا این‌که اعتماد آنها را به خود جلب نمایند، آنگاه اندک‌اندک خرافات و چیزهای بی‌ریشه‌ای را به نام دین و آیین به آن مذهب وارد کنند، خرافاتی که به تدریج مورد عمل و اعتقاد مردم آن مذهب هم قرار گیرد؛ سپس این اشخاص بعد از آن که در این کار خود موفق شدند و مسائل اساسی و بی‌اساس را در هم آمیختند، شروع کنند یکی‌یکی آن عقاید بی‌اساس را زیر سوال ببرند و در این صورت مسلم خواهد بود که جواب قانع‌کننده‌ای وجود نخواهد داشت که رفع شبهه کند، زیرا که اصل قضیه،‌ مطلبی بی‌اساس بوده است و اگر هم کسی بخواهد دفاع کند در واقع کار عبث و بیهوده‌ای را انجام داده است،‌ زیرا دفاع از هیچ و پوچی کرده است که دیگران طراح آن بوده‌اند و در گوهر آن مذهب نبوده است.»

مولای متقیان امیر مومنان(ع) از جمله نامه‌هایی که به معاویه می‌نویسد؛ علت انحطاط جامعه اسلامی را این‌طور به معاویه گوشزد می‌فرمایند: «گروه بسیاری را به هلاکت انداختی، ‌با گمراهی و ضلالت خود! آنها را فریب دادی و در امواج فتنه و فساد انداختی، همان فتنه و فسادی که تاریکی‌هایش فراگیر است و امواج شبهاتش همه آن‌ها را در کام خود فرو برده و همین سبب شد که آنها از حق بازگردند و به جاهلیت و دوران گذشته و قهقرا رو آوردند ... و این بدان سبب بود که تو آنها را به کار صعب و پر مشقت واداشتی و از حد اعتدال و میانه‌روی و صراط مستقیم خارج کردی.»

این در حالی است که دین اسلام، دینی همه جانبه است، نه این که منحصر در یک بعد خاص باشد، همان‌گونه که قبلا به آن اشاره شد، لذا پروردگار حکیم می‌فرماید: «نیکوکار‌ی به این نیست که به طرف مشرق و یا مغرب رو کنید، بلکه نیکوکار کسی است که به خداوند و روز قیامت و فرشتگان و کتاب آسمانی و پیمبران ایمان بیاورد و ثروت خود را در راه دوستی پروردگار به خویشاوندان و یتیمان و فقیران و در راه ماندگان و گدایان و آزاد کردن بندگان صرف کند و نماز را بر پا کند و زکات مالش را بدهد و با هر که عهد بسته، به عهدش وفا کند و در کارزار و سختی‌ها و در هنگام رنج و گرفتاری، صبور و شکیبا باشد و کسانی که به این اوصاف آراسته‌اند، حقیقتا از راستگویان و پرهیزکاران هستند.(بقره، آیه 177)»

رسول گرامی اسلام(ص) نیز می‌فرماید: «آگاه باشید هر عبادتی را جوش و خروشی است که سرانجام فروکش می‌کند، پس هرکس جوش و خروش عبادتش به سنت آرام گیرد هدایت شده و هرکه با سنت من مخالفت ورزد، گمراه شده است و عملش بر باد رفته است. بدانید که من نماز می‌خوانم، می‌خوابم، روزه می‌گیرم، افطار می‌کنم، می‌خندم و گریه می‌کنم. پس هرکس به روش و سنت من پشت کند از من نیست.»

نویسنده این اثر در مقدمه کتاب می‌نویسد: «نقش موثر و ارزش و اهمیت فوق‌العاده‌ای که رعایت کردن اعتدال و میانه‌روی نسبت به ساختار یک زندگی و اجتماع سالم داراست سبب و انگیزه شد که جملاتی چند راجع به مقام این فریضه الهی، آن هم بیشتر از زبان آیات و روایات و بزرگان اهل فن، نوشته شود و در این راستا مطالبی در دو دفتر جمع‌آوری شد: دفتر اول که فعلا از نظر گرامی‌تان می‌گذرد، به اختصار، دربردارنده سه فصل و یک خاتمه است و دفتر دوم، که شامل بحث مفصل هر یک از این فصل‌ها و زیر مجموعه‌های‌ آنها و حکایات هرکدام است، به فرصتی دیگر موکول شد.

به امید این‌که پروردگار خبیر و حکیم، نظر لطف خود را شامل تمام بندگانش و از جمله حقیر بفرماید و همه ما را مشمول بارقه‌ای از آن انوار تابناک ربوبی قرار دهد و برای رسیدن به اهداف عالی انسانی، دستگیری و ارشاد و هدایت نماید، که اگر ارشاد پروردگار عالم نباشد و نظر لطف و رحمتش از بنده‌ای سلب شود، حرکت و کوشش و تلاش او نه تنها بیهوده خواهد بود بلکه موجب هلاکت و نابودی او نیز خواهد شد. از این‌رو در همه امور به او توکل می‌کنیم و نیز هم از او مدد می‌جوییم، چرا که همانا اوست بهترین کسی که می‌شود به او توکل کرد و از او در تمام امور زندگی کمک طلبید.»

« تعریف و اهمیت تعادل »، « بازتاب‌های تعادل و عدم تعاد ل » و « اعتدال در امور زندگی » عناوین سه‌گانه فصول این کتابند. همچنین در انتهای این اثر، خاتمه‌ای برای نتیجه‌گیری کلی و تکمیلی بحث نیز درج شده است.

کتاب‌های قرآن کریم، نهج‌البلاغه، بحارالانوار، تفسیر قمی، تهذیب‌الاحکام، خصال، درالمنثور، دعائم‌الاسلام، روح‌المعانی، سنن ‌ابن‌ماجه، شرح نهج‌البلاغه ابن‌ ابی‌الحدید، غررالحکم و دررالکلم، فردوس‌الاخبار، فرهنگ لاروس، قصص‌الانبیاء، اصول کافی، کنزل‌العمال فی سنن‌الاقوال والافعال، لسان‌العرب، مجمع‌البحرین، محاسن، مستدرک‌الوسائل و مستنبط‌المسائل، مصباح‌المتهجد، المواعظ‌العددیه، المیزان، نوادر و وسائل‌الشیعه از منابع و مآخذ نویسنده در تدوین این اثرند.

چاپ دوم کتاب «زندگی در آیینه اعتدال» در شمارگان 1200 نسخه، 148 صفحه و بهای 25000 ریال راهی بازار نشر شد.

ادامه مطلب

نوشته شده در تاريخ شنبه 15 اسفند 1388 ساعت 1:30 AM | نظرات (0)

برخی از نکات ارزنده همایش اعتدال

در همایش " اسلام؛ بیان اعتدال " که در مصر برگزار شد، شیخ الازهر با

اشاره به اینکه اندیشه های افراط گرایانه مخرب و ویران کننده است، گفت:

این اندیشه ها با موازین و آموزه های اسلام در تعارض هستند .

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از اسلام آنلاین، دکتر محمد سید طنطاوی شیخ الازهر

گفت: کسانی که به شیوه اعتدال و میانه روی تمسک می جویند و در دین خود

خالص هستند، به سنت نبوی اقتداء کرده اند.

شیخ الازهر با اشاره به پیامدهای افراط اظهار داشت:

افکاری که از اندیشه های افراطی سرچشمه گیرند، ویران کننده و مخرب هستند

و با مبادی و موازین اسلام منافات دارند، افراط و تندروی علتهای متعددی دارد که مهمترین آنها تعصبات کورکورانه، بسته بودن و تحجر در فکر و مصالح شخصی است.

برای دیدن ادامه روی ادامه مطلب کلیک فرمایید

ادامه مطلب

نوشته شده در تاريخ شنبه 15 اسفند 1388 ساعت 1:11 AM | نظرات (0)