پس از کشتار خونین مردم در راهپیمایی ضد رژیم ستم شاهی در 17 شهریور 57 که «جمعه سیاه» نامیده شد، صدها نفر از کارگران و کارمندان صنعت نفت پالایشگاه تهران اعتصاب کردند. در روزهای بعد کارگران و کارکنان پالایشگاه‌های تبریز، آبادان، اصفهان، شیراز و کرمانشاه نیز همچون پالایشگاه تهران اعتصاب کردند. این اعتصاب ها که همزمان با سایر اعتصاب های کارگری بود، بر شدت بحران سیاسی رژیم ستم شاهی افزود.

سهم 20 درصدى صنعت نفت ايران ازتوليد نفت اوپك در سال 1357، كشور را پس از عربستان در مقام دومين صادركننده بزرگ نفت جاى داده بود؛ صنعت نفتى كه علاوه بر توليد حدود 6 ميليون بشكه نفت خام در روز، داراى بزرگترین پالايشگاه نفت جهان در آبادان هم بود.

برای اولین بار کارگران نفتی میدان‌های نفتی اهواز، که بزرگ ترین میدان نفتی کشور را زیر پوشش خود قرار می‌داد، تصمیم به اعتصاب می‌گیرند. پس از آن کارکنان پالایشگاه آبادان و سرانجام در 27 مهرماه 1357 تمام کارکنان میدانهای نفتی اهواز به اعتصاب می‌پیوندند. البته در روزهای آغاز اعتصاب پراکنده و بصورت غیر سازماندهی شده بود و سازمان دهنده‌ای وجود نداشت.

در این میان نقش امام خمینی بسیار مهم و حساس بود. ایشان با تشکیل هیاتی از افراد مورد اطمینان، آنها را را به میان اعتصاب کنندگان می‌فرستد تا ضمن هدایت و رهبری اعتصاب، اعتصاب کنندگان را به ادامه اعتصاب دعوت کنند. از همان آغاز ایشان در اغلب سخنرانی‌های خودشان به مساله نفت و اعتصاب کارکنان نفت پرداخته بودند.

 

ایشان تاثیر گذاری این اعتصاب را زیاد میدانند و اینگونه از اهمیت آن یاد می‌کنند:

«اعتصاب نفت بسیار مهم است. من دست علماء را می‌بوسم. هرچه در توان دارند در ادامه آن انجام بدهند که اگر اعتصاب شکسته شود، نهضت به عقب می‌افتد.» (1)

در 28 شهریور 57 و فقط پنج روز پس از اینکه امام رفتار رژیم شاه را غیر شرعی و برضد منافع ایران می خواند، شاه، نفت کشور را برای سرکوبی مسلمانان به اسرائیل می‌دهد و در ایران هر کس به این عمل غیر انسانی اعتراض می‌کند، با سر نیزه جوابش داده می‌شود.

پس از گسترده شدن اعتصاب کارکنان شرکت نفت ایران و قطع صدور نفت، حضرت امام خمینی (ره) در ششم دی ماه 1357، طی پیامی از پاریس، ضمن محکوم کردن اعمال وحشیانه دولت نظامی و غیرقانونی ازهاری در کشتار مردم، از این اعتصاب پشتیبانی کرد و از شرکت کنندگان در آن تشکر نمودند.

 

* منافع متحدین رژیم سرکوبگر شاه در خطر افتاد

اعتصاب کارکنان پالايشگاه نفت آبادان به فرمان امام خميني( ره) باعث قطع توليد 600 هزار بشکه نفت در روز در آبادان و سپس در جزيره خارک شد. این مسئله باعث شد شریف امامی اظهار دارد: روزانه 57 ميليون دلار از در آمد ارزي کشور کاهش یافته و منافع متحدين رژيم در خطر است.

در این بین برخی از گروهک های انحرافی قصد داشتند با شعارهای مادی مانند نان، مسکن، آزادی و... در بین اعتصاب کنندگان نفوذ کنند اما کارگران انقلابي براي جلوگيري از هر گونه شائبه در 14 بهمن 57 با برگزاري نماز جماعت جهت گيري حرکت خود را به جهانيان اعلام کردند.

 

* رژیم منحوس شاه در بحران افتاد

رژیم شاه برای سرکوب نمودن اعتراضات، در آبادان حکومت نظامی اعلام کرد، اما اعتصاب کماکان ادامه داشت. گسترش موج اعتصابات در سراسر کشور، بخصوص صنعت نفت، مملکت را به حال فلج کامل در آورد و درآمد ارزی کشور به صفر رسید و حکوت ستم شاهی را با بحران رو به رو کرد.

این اعتصاب ها منجر به قحطی نفت و بنزین در زمستان 57 شد و موجب شد که امام خمینی (ره) خطاب به کارکنان صنعت نفت اطلاعیه ای شامل موارد زیر صادر نمایند:

۱- نظامیان از مناطق و مراکز نفتی بیرون بروند و دخالتی در امور مربوطه ننمایند و از ایجاد هرگونه ارعاب در بین کارکنان خودداری کنند.

۲-نفت و فرآورده‌های نفتی فقط به‌اندازه مصرف داخلی تولید شود و از صدور نفت به خارج تا سقوط رژیم غیر قانونی فعلی به طور کامل ممانعت به عمل آید.

۳- ارتش و نظامیان حق احتکار مواد نفتی را که برای مصرف داخلی تهیه می‌شود ندارند و از آن باید جلوگیری شود.

 

يك روز قبل از سقوط رژيم پهلوى و پيروزى انقلاب اسلامى در 21 بهمن ماه سال 1357 رئيس دولت موقت در اجتماع كاركنان صنعت نفت، پايان اعتصاب درصنعت نفت را اعلام كرد.

در پی فرمان حضرت امام خمینی(ره) در مورد شکستن اعتصابات، اجتماعی در مقابل سازمان مرکزی شرکت سهامی خاص خدمات تشکیل شد و کارکنان صنعت نفت اعلام داشتند که در اجرای فرمان امام از این ساعت همگی در سر کار خود حاضر خواهند شد.

 

حضرت امام خمینی ( ره) طی سخنرانی در جمع کارکنان شرکت نفت در همین زمینه فرمودند:«نهضت ما گر چه مرهون همه اقشار ملت است، گر چه همه اقشار ملت نهضت را همراهی کردند، چه بانوان تمام ایران و چه مردان برومند ما، لکن بعضی اقشار یک ویژگی خاصی داشتند، و از آن جمله، کارکنان و کارمندان صنعت نفت، برای اینکه اینها در مقامی می‌بودند که شریان حیات اجانب به دست آنها بود، شریان حیات رژیم منحوس در دست آنها بود. اعتصاب آنها یک ویژگی خاصی داشت، و همراهی آنها از نهضت، یک خصوصیت بیشتری داشت. از این جهت، ما به آنها بیشتر از سایر اقشار شاید ارج بگذاریم وتشکر می‌کنیم. شما برادران بودید که در اعتصابات خودتان در مقابل رژیم طاغوتی ایستادید، و نهضت را پیش بردید و اسلام را تقویت کردید. من باید از شما تشکر کنم، من دعا به شما می‌کردم و میکنم»(صحیفه امام، ج۷، ص۴۱۸)

 

 

در جریان انقلاب ۱۳۵۷ و دههٔ اول پس از آن، به دلیل مخالفت آن با نظم سرمایه‌دارانهٔ پیش از انقلاب، اقتصاد ایران دچار درون‌تابی ساختاری شد.

وجوه مشخصهٔ این دوره اختلال گسترده در فرایند تولید و انباشت سرمایه و برهم‌خوردن مناسبات تولید سرمایه‌دارانه بود که این، به نوبهٔ خود موجب «پرولتاریا زدایی» اقتصاد شهری، دهقانی شدن کشاورزی و افزایش شدید فعالیت‌های خدماتی کوچک شد.

میانگین نرخ رشد سالانه که طی سال‌های ۱۳۴۵ تا ۱۳۵۵ برابر با ۱۳٫۲٪ بود در دورهٔ ده سالهٔ بعدی (۱۳۵۵ تا ۱۳۶۵) به ۰٫۷٪ کاهش یافت. در طی همین دوره نسبت خرده بورژوازی به کل نیروی کار شاغل ایران، از ۳۱٫۹٪ به ۳۹٫۹٪ بسط یافت و نسبت طبقه کارگر به کل نیروی کار شاغل کشور، از ۴۰٫۲٪ به ۲۴٫۶٪ کاهش پیدا کرد.

 

طبقه کارگر ایران در این دوره به صورت مطلق نیز کوچک شده و جمعیت آن از ۳٬۵۳۵٬۰۰۰ نفر به ۲٬۷۰۲٬۰۰۰ نفر کاهش یافت.

تعداد سرمایه‌داران از ۱۸۲ هزار نفر (۲٫۱٪ نیروی کار شاغل) در سال ۱۳۵۵، به ۳۴۱ هزار نفر (۳٫۱٪ نیروی کار شاغل) در سال ۱۳۶۵ افزایش یافت.

 

این بسط دو ویژگی عمده داشت: نخست این‌که تنها شامل سرمایه‌داران سنتی می‌شد و تعداد سرمایه‌داران مدرن حتی کاهش یافته بود. دوم این‌که این روند با کاهشی قابل توجه در میانگین اندازهٔ بنگاه‌های تولیدی همراه بود. به طوری که میانگین تعداد کارگران به ازای هر سرمایه‌دار از ۱۶٫۳ در سال ۱۳۵۵، به ۵٫۳ در سال ۱۳۶۵ کاهش پیدا کرد

محرم تاریخی سال 1357-1

اما پیش از ادامه تبیین حوادث محرم 57، باید کمی به عقب تر بازگردیم. تطابق حادثه عاشورا با نهضتی که مردم مسلمان ایران باید برای سرنگونی شاه آغاز می‌کردند از مدت‌ها قبل ذهن مخالفان وضع موجود را از گروه‌ها و جایگاه‌های مختلف به خود جلب کرده بود. غالب گروه‌هایی که دم از مبارزه علیه رژیم می‌زدند به تفسیر انقلابی عاشورا می‌پرداختند. سازمان مجاهدین خلق نمونه بارزی از این گروه‌ها بود. نتیجه مهم تحقیقات عاشورایی مجاهدین، کتاب «امام حسین» یا راه حسین بود که در اصل، «سیمای یک مسلمان» نام داشت. این کتاب، محصول تحقیقات «احمد رضایی» است، هرچند هم‌اکنون سایت مجاهدین خلق آن را تالیف مسعود رجوی می‌داند. کتاب امام حسین تحت تاثیر «شهید جاوید» صالحی نجف آبادی و آثاری مانند «عاشورا و سرمایه سخن» دکتر آیتی نوشته شد. نگاه صرفِ سیاسی به قیام سیدالشهدا، تطبیق وقایع و اصطلاحات عاشورایی با آرمان‌های مارکسیستی مانند تطبیق «حکومت اسلامی» با «دیکتاتوری پرولتاریا» از ویژگی‌های این کتاب بود.

 

مردم شهرستانهای ورامین، پاکدشت، پیشوا و قرچک که در گذشته در قالب یک شهرستان بزرگ به نام ورامین بودند، نقش تعیین کننده در پیروزی انقلاب داشتند که با توجه به سی و چهارمین سالگرد پیروزی انقلاب، مروری بر اتفاقات و تظاهرات آن دوران در سال 1357 می کنیم.

 

در فرآیند پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی ایران در 22 بهمن 1357 با شروع تظاهرات مردمی بر علیه رژیم پهلوی در شهرستان ورامین نیز با تأثیر از این حوادث از فروردین 57، تظاهرات خودجوش مردمی در این منطقه شکل گرفت.

اولین جلسه روحانیت مبارز در خانه آیت الله محمودی برگزار شد

با توجه به تظاهرات خودجوش مردمی از اواخر سال 57، موج انقلاب کل کشور را فرا گرفت و بدین خاطر شهرستان ورامین نیز از امواج این حوادث سهمگین تأثیر بسزایی گرفت که روحانیت شهرستان ورامین با تشکیل شورایی درصدد برگزاری تظاهرات و آغاز مبارزات شدیدی را در منطقه ورامین پی گرفتند.

یکی از روحانیان مبارز در آن دوران : پس از اینکه آقای ازهاری از طرف شاه فرمان نخست وزیری را گرفت، اعتراضات مردمی در قالب تظاهرات شکل جدی تری به خود گرفته بود و از زمان ایشان روی کار آمد، مبارزه روحانیت ورامین هم شروع شد، چون شاه می خواست با ارعاب مردم یک دولت همه طور نظامی و امنیتی سر کار بیاورد.

 

حجت الاسلام شیخ فتح الله تاجیک اسماعیلی افزود: این بود که جمعی از روحانیت در منزل حاج آقا محمودی جمع شدیم و پیرامون صادر کردن اطلاعیه به شور نشستیم که با توجه به اطلاعیه ای که امام(ره) داده، روحانیت شهرستان نیز به پیروی از ایشان اطلاعیه ای بر علیه حکومت شاه صادر کند.

وی یادآور شد: یادم است که گفتم، امام(ره) خطاب به کل کشور بیانیه داده و ما نیز برای واحد شهرستان خودمان اطلاعیه ای به حمایت از اطلاعیه ایشان صادر کنیم که یکی از آقایان روحانی به خاطر ترس از مسائل خاصی امضا نکرد و رفت، سعی ام این بود که همه امضا کنند، زیرا بعضیها گفتند که خطرناک است و در جواب به آنها گفتم: اگر شما امضا نکنید، خودم به تنهایی اطلاعیه می دهم و امضا می کنم، بعداً نگویید که تک روی کرده اید! امضا کنید که ساواک بیاید ما را بگیرد، چون بحث جدی است که بعداً به تبعیت از آقای محمودی و بنده، همه جمع امضا کردند.

اولین تظاهرات خودجوش مردم ورامین 12 فروردین 57 برگزار شد

شروع موج تظاهرات خودجوش مردمی بر علیه رژیم پهلوی در سراسر ایران را می توان از سال 56 مورد شناخت و مطالعه قرار داد و با توجه به این وقایع، شهرستان ورامین نیز بنا به روایات اسناد معتبر تاریخی از روز شنبه 12 فروردین 1357 به مناسبت چهلم شهدای تبریز علیه رژیم پهلوی برگزار شد.

در کتاب روز شمار انقلاب اسلامی، جلد سوم در صفحه 70 آمده است که روز دوشنبه 14 فروردین 1357 در شهر ورامین تظاهرات پراکنده ای برگزار شد که در حمایت از چهلم شهدای تبریز بوده است.

تظاهرات مردمی سال 57 ورامین - پل کارخانه قند

دو نفر از اهالی ورامین در حادثه سینما رکس آبادان جان باختند

زمانی که واقعه آتش سوزی سینما رکس آبادان رخ می دهد، دو نفر از اهالی ورامین به نامهای احمد و محمود میرزایی نیز در این حادثه جان باختند و در همین زمینه طی سندی معتبر در مرکز اسناد انقلاب اسلامی، شخصی به نام حسن مهمان نواز، رئیس انجمن شهرستان ورامین به جمشید آموزگار، نخست وزیر وقت، تلگرافی می فرستد و ضمن اظهار همدردی به بازماندگان مقتولان سینما رکس آبادان، خواستار تعقیب و شناسایی و مجازات عاملان این فاجعه می شود.

با توجه به این حادثه، در سند دیگری آیت الله محمودی امام جماعت مسجد صاحب الزمان(عج) در شب بیست و یکم رمضان به هنگام سخنرانی در مسجد از عملکرد رژیم پهلوی در حادثه سینما رکس آبادان، انتقاد می کند و به همین خاطر راهپیمایی آرامی بدون حادثه ای در روز دوشنبه 24 مهر 1357 در شهرستان ورامین برگزار شد.

معلمان و دانش آموزان به علت شهادت گلعباسی در 13 آبان ماه 57 به تظاهرات پرداختند

طی حادثه در روز 28 مهرماه 1357 در شهرستان ورامین دانشجویی به نام ابوالفتح گلعباسی که در مرکز تربیت معلم ورامین مشغول تحصیل بود و برای اینکه بخواهد با حرکتی انقلابی به رژیم پهلوی ضربه بزند، وارد مدرسه شهید مصطفی خمینی فعلی "مدرسه رضا پهلوی سابق" می شود و یکی از کلاسها را به آتش می کشد.

هنگام آتش سوزی، شهید گلعباسی دچار سوختگی شدیدی می شود که پس از چند روز بستری در روز دوم آبان ماه جان می سپارد و در همین زمینه استاد سعید وزیری در صفحه 95 کتاب "ورامین در آینه تاریخ معاصر" می گوید "چند تن از دانش آموزان دبیرستان رضا پهلوی مصمم می شوند برای تکثیر اعلامیه های امام(ره) یک دستگاه کپی به دست آورند و در آن موقع بعضی از دبیرستانها فقط دستگاه پلی کپی داشتند، طبیعی است که مسئولان مدرسه و سرایدار مواظب این دستگاهها بودند که مبادا از آنها سوءاستفاده شود.

سه دانش آموز شبانه به مدرسه می روند و به درستی نمی دانم که چه اتفاقی می افتد، ولی دانش آموزی به نام گلعباسی در اتاق پلی کپی گیر می افتد و بعد شهید می شود".

حسین خلیلی نیز که از شاهدان قیام 10 دی 57 مردم ورامین است، در خصوص حادثه شهید شدن گلعباسی به خبرنگار مهر بیان کرد: برخی از مسئولان مدرسه رضا پهلوی سابق و شهید مصطفی خمینی فعلی به ساواک اطلاع داده بودند که تعدادی از دانش آموزان اعلامیه پخش می کنند و بدین خاطر آنها را به ساواک معرفی کرده بودند که در نتیجه ساواک آنان را دستگیر کرده بود و به همین دلیل عده ای از دانش آموزان انقلابی برای اینکه به مردم بفهمانند که شاگردان دستگیر شده توسط خود مسئولان لو داده شده اند، آن مدرسه را به آتش می کشند که در حین آتش سوزی شهید گلعباسی صدمه شدیدی می بیند.

وی ادامه داد: گلعباسی بعد از چند روز در بیمارستان شهید می شود و به علت رخداد این حادثه جانگداز، به گزارش روزنامه کیهان، در روز چهارشنبه سوم آبان 1357 هزاران دانش آموز و معلم و مردم شهرستان ورامین نیز در مراسم تشییع جنازه شهید گلعباسی در سالن امور تربیتی آموزش و پرورش و خیابانهای کارخانه قند ورامین به اعتراض می پردازند.

آیت الله محمودی در حال سخنرانی در یکی از تظاهرات سال 57 ورامین

اولین بار شعار "حکومت اسلامی" در 19 آبان 57 در ورامین سر داده شد

با توجه به برگزاری تظاهرات در سراسر ایران در سال 1357 خورشیدی، شهرستان ورامین نیز از این اتفاقات تأثیرات بسزایی گرفته بود که در ادامه تظاهرات پیشین در روز جمعه برابر با 19 آبان 57 راهپیمایی مردم از حسینیه بنی فاطمه شکل می گیرد.

عزیزالله تاجیک اسماعیلی در همین زمینه به خبرنگار مهر گفت: روز جمعه برابر با 19 آبان ماه در حسینیه بنی فاطمه، مراسم سخنرانی بر پا شده بود که بعد از اتمام سخنرانی، مردم از حسینیه بیرون آمدند و به طرف مسجد صاحب الزمان(عج) ورامین به راهپیمایی پرداختند.