«جامی از زلال کوثر»، روایت عاشقانه ای از کرامت ها و مقام های زیباترین زهره تابان عالم، فاطمه، دختر پیامبر خاتم است. حضرت ایت الله مصباح یزدی در این روایت عارفانه و دل انگیز، گوشه ای از جمال و کمال آن گران قدر بی همتا و آن وجود بی مثل را به گونه ای عاشقانه، معرفی می کند.

«آری! تجلی باطن و حقیقت فاطمه زهرا در بهشت برین، سرچشمه کوثر است، سرچشمه بی کرانه ای که زلال بی همانندش، طهارت بخش بهشتیان برای فیض حضور الاهی می باشد و لیاقت بخش ایشان برای ورود به حریم کبریایی؛ حقیقت یگانه ای که تلاقی گاه قرآن و عترت است و میعادگاه این دو با نبوت.»

حضرت استاد! در این نگاشته روح افزا، جایگاه آن گوهر بی بدیل را در عرش خدا و در کلام رسول خدا صلی الله علیه وآله باز می نمایانند و فاطمه را به عنوان پرتوی از نور احمدی معرفی و رتبه وجودی آن وجود ذی جود را در پیشگاه ساکنان آسمان ها تصویر می کنند.

«آن هنگام که خداوند، نور زهرا را از پدرش، محمد مصطفی صلی الله علیه وآله برگرفت، آسمان ها را چنان درخشش و نورانیتی فرا گرفت که ملایک را جملگی مات و مبهوت خود ساخت؛ چراکه تا پیش از این، چنان نور و ضیایی ندیده بودند. به یقین، نور فاطمه از عظمت و جلالت الاهی سرچشمه گرفت و تمام آسمان ها را غرق نورافشانی خویش گردانید.»

 

حضرت آیت الله مصباح یزدی، هم چنین در فصلی جامع، با اشاره به اهمیت اسوه پذیری، انواع و آفت های آن، الگوگیری از چشم انداز قرآن را شرح می دهند و شیوه اسوه پذیری از سیره فاطمی را بیان می کنند.

«فاطمه، استوار اسوه حسنه است و این است رمز و راز آن که سیره فاطمی برای همه امامان از نسل او، اسوه، حجت و الگو می گردد و چرا چنین نباشد در حالی که فاطمه، قسمتی از وجود نازنین محمد است و سیره او، جلوه دیگری از سیره رسول الله است. هم چنین حضرت فاطمه، نه تنها الگوی زنان که الگوی تمام جهانیان نیز هست؛ تا آن جا که مولای عدل گستر ما، مادرش فاطمه را اسوه نیکوی زندگانی خویش معرفی می کند».

با میلاد پر برکت حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها هفته زن آغاز می شود و از رایج ترین کارها در این هفته تقدیر از زنان برتر در عرصه های گوناگون است. در این مراسمها که هر ساله از سوی نهادهای مختلف از ریاست جمهوری گرفته تا نهادهای بسیار جزء برگزار می شود از زنانی به عنوان زنان برتر و نمونه، تقدیر به عمل می‌آید.

سوالی که جا دارد از مسئولین برگزار کننده به خصوص ریاست محترم جمهور پرسیده شود این است که ملاک این انتخاب و تقدیر چیست؟

اگر ملاک شما در انتخاب این برگزیدگان، همان ملاکهای جوامع دیگر است که سالیانه رئیس موفق، مدیر برتر، استاد نمونه و مانند آن را انتخاب و طی مراسمی از آنها قدردانی می کنند و آن سخنان ابتدایی شما در فضایل حضرت زهرا سلام الله علیها هم تنها برای تبرک و میمنت جلسه است که هیچ؛ ما در همین جا کفایت مذاکرات را اعلام کرده و بحث را خاتمه می دهیم.

اما اگر هدف شما از این همایش ها، سوق دادن جامعه به سوی الگوبرداری از سیره و زندگی آن بانو بی همتاست؛ پس انتظار می رود که ریاست محترم جمهور یا دیگر مسئولان تقدیر کننده پس از سخنرانی در فضایل و الگو معرفی کردن حضرت زهرا سلام الله علیهاالسلام از کسانی تقدیر کنند که در جامعه امروز ما نزدیکترین و شبیه ترین افراد به آن بانوی بی همتا باشند.

ریاست محترم جمهور و دیگر مسئولان باید توجه داشته باشند که مهمترین پیامدی که این انتخابها دارد معرفی شدن الگوهایی به عنوان بانوان نمونه به جامعه زنان کشور است؛ از این رو ضرورت دارد کسانی انتخاب و به جامعه معرفی شوند که بتوان آنها را الگوی امروزی حضرت زهرا سلام الله علیها نامید و غیر مستقیم دیگران را تشویق کرد که از نظر رفتاری حداقل خود را به این افراد نزدیک کنند.

تعالیم عالیه اسلام و آموزه های علمی و عملی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نسبت به شخصیت دادن به زن، در عصری که هنوز نگاه به زن نگاهی منفی، و عرصه ای برای تجلی توانمندیهای مثبت و مفید زنان کارآمد وجود نداشت، توانست زمینه ساز رشد و شکوفایی شخصیت این قشر از انسان باشد. در این میان بانوی عالی مقام جهان اسلام، حضرت زهرا علیهاالسلام که در چنین مکتبی پرورش یافته است و خود نیز از علم و آگاهی و معرفت بالایی برخوردار است، توانست در عمر کوتاه خود، در عرصه های مختلف فردی، خانوادگی و اجتماعی در کنار پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و امام علی علیه السلام درخشش نماید و منشأ خیر و برکت برای تمام بشریت باشد.در این نوشتار بخشی از فعالیت های اجتماعی آن بانوی گرانقدر را از نظر می گذرانیم.

در جهان امروز، جامعه مسلمانان به عنوان دومین جامعه بزرگ مذهبی است که بیش از 5/1 میلیارد عضو دارد که روز به روز در حال گسترش است و زنان نیز بیش از نیمی از این جامعه را تشکیل می دهند. در چنین جامعه ای، شناخت الگوی راستین برای زنان مسلمان می تواند تأثیر شگرفی بر جای بگذارد. در این میان، حضرت زهرا علیهاالسلام الگوی عملی و عینی برای زنان مسلمان است که می تواند در همه زمینه ها سرمشق نسل امروز و فردا قرار گیرد. چنانکه امام خمینی رحمه الله با تأسّی به الگوهای عملی در اسلام می فرماید:

«ما باید سرمشق از این خاندان [خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله ] بگیریم؛ بانوان ما از بانوانشان و مردان از مردانشان، بلکه همه از همه آن ها. الگوی حضرت زهرا علیهاالسلام الگوی پیغمبر است»(1)

بزرگ ترین درس عملی به زن

اسلام در نگرش خود به زن، با آفرینش ریحانه نبی و انسیه حوراء، نشان داد که دین جامعی است که زن تحقیر شده در جاهلیت دیروز و غرب زده امروز را نه تنها باور ندارد، بلکه تقبیح می کند و الگوی ایده آل زن مسلمان را فاطمه زهرا علیهاالسلام می داند تا بهانه برای هیچ زن مسلمانی باقی نماند که ما اسوه و الگویی نداشتیم تا با تمسّک به او بتوانیم انحراف و باطل را تشخیص دهیم و یا به خود اجازه دهیم که وارد عرصه های مختلف اجتماعی، سیاسی و فرهنگی شویم.

یکی از بزرگ ترین درس های عملی از حضرت زهرا علیهاالسلام حضور فعّال در صحنه های اجتماعی سیاسی با حفظ عفّت و حجاب و ارزش های وجودی زن است که در انقلاب اسلامی، جلوه یافت و الگویی برای زنان مسلمان در سطح جهان گردید. تأسّی به اسوه و الگوی برتر زنان جهان، حضرت زهرا علیهاالسلام ، گامی نوین و حرفی نو مطرح ساخت که زن مسلمان در اقصی نقاط جهان، از آسیا تا آفریقا، از اروپا تا آمریکا، می تواند با تکیه بر الگوی عملی فاطمی، به خودباوری و احیای هویّت اسلامی دست یازد.

چگونه می توان در وصف نور بدون توسل به منبع نور سخن راند؟ و چگونه بشر خاکی و انسان آلوده به گناه و مخلوقِ «صلصال من حماء منسون» بدون یاری معصوم و مدد جستن از جلوه های مقام ولایت، قادر است گامی به سوی شناخت مظهر تقوی و فضیلت، حضرت صدیقه کبری باز کند؟

بدون تردید وجود مقدس حضرت زهرا علیهاالسلام و سیره اش برای تمام زنان مسلمان مایه ی مباهات و اسوه ی کامل می باشد. بانوی بزرگواری که حضرت خاتم الانبیاء صلی الله علیه وآله در ستایش او فرمود:

«ان ابنتی فاطمه سیده نساء اهل الجنه؛ دخترم فاطمه سرور بانوان بهشتی است.» طبق این گفتار ارزشمند نبوی، حضرت زهرا علیهاالسلام سرآمد تمام زنان سعادتمند عالم است که در اثر کوشش در راه حق، به مقامات عالیه ی معنوی نائل شده اند.

فاطمه علیهاالسلام آن معنای متعالی و حقیقت والایی است که هرگز در واژه ها و کلمات نمی گنجد و در قید عبارات درنمی آید.

فاطمه علیهاالسلام جلوه ای کامل از تمام کمالاتی است که یک زن در طول حیات خود ممکن است به آن نائل شود.

حضرت امام خمینی (ره) در این باره می فرماید: «تمام ابعادی که برای زن متصور است، در فاطمه ی زهرا علیهاالسلام جلوه کرده و بوده است».

زندگی اهل بیت عصمت و طهارت(علیهم السلام) راهنمای بسیار روشنی است برای کسانی که بخواهند به بهترین حیات دنیوی و اخروی دست یابند. این مساله آنقدر پر اهمیت است که در برخی احادیث شیعه گی و پیروی از ایشان به التزام و تبعیت عملی از سبک زندگی ایشان در آمده است.
در زیارت مقدسه جامعه کبیره که از امام هادی(ع) نقل شده است می خوانیم:اَلسَّلامُ عَلى مَحاَّلِّ مَعْرِفَةِ اللَّهِ (سلام بر جايگاههاى شناسايى خدا)؛ آنچه از این فراز بر می آید این است که بهترین راه و جایگاه برای شناخت خدا و راه رسیدن به خدا بررسی زندگی ائمه و معصومین (ع) است.

همینطور در فرازی دیگر از این زیارت امده است:مَنْ اَتیکُمْ نَجى وَمَنْ لَمْ یَاْتِکُمْ هَلَک (هرکس به نزد شما آمد نجات يافت و هر كس نيامد هلاك شد).

و ثمره وصال انسان به آن بزرگواران را طيباً لِخَلْقِنا وَطَهارَةً لاِنْفُسِنا وَتَزْكِيَةً لَنا وَكَفّارَةً لِذُنُوبِنا (موجب پاكى اخلاق ما و پاك شدن خود ما و تزكيه ما و كفاره گناهان ما) بیان می کند.

در زیارت عاشورا که به اعتقاد شیعه از احادیث قدسی است می خوانیم:اللهُمَّ اجْعَلْ مَحْيايَ مَحْيا مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد، وَمَماتي مَماتَ مُحَمَّد وَآل مُحَمَّد. که همان اشاره به خواست خداوند و دعای شیعه برای قرار گرفتن در مسیر سبک زندگی اهل بیت(ع) است.

از میان معصومین(ع) آن که زندگی پر برکتش بخصوص برای زنان مسلمان همچون خورشیدی نورافشانی می کند، وجود نازنین حضرت فاطمه زهرا(س) است که آشنایی با سبک زندگی آن حضرت بسیار برای ما راهگشا خواهد بود.

در جامعه امروز که نظام سرمایه داری غرب با تهاجم فرهنگی خود سعی دارد الگویی مبتذل و غیرانسانی برای زنان و دختران مسلمان ارائه کند مسلما پرداخت به ابعاد گوناگون شخصیتی آن حضرت می تواند الگوی عملی مناسبی برای جامعه شیعی باشد.

در ذیل به بررسی برخی از گوشه های عبرت آموز زندگی حضرت فاطمه زهرا(س) می پردازیم:

ولادت

نحوه ولادت حضرت فاطمه(س) بسیار جالب توجه است. آنچه که برای شیعیان آن حضرت باید مورد توجه قرار گیرد اهمیت مراقبت های لازم قبل از تولد فرزند است. لزوم طهارت روحی و جسمی  برای تشکیل نطفه یک فرزند صالح از خصوصیات آشکاربه وجود آمدن یک انسان پاک سرشت والهی است.
آمده است برای تولد ایشان جبرئیل به پیامبر(ص) عرض کرد: اى محمد! خداوند على اعلى به تو سلام مى رساند و امر مى نمايد كه چهل روز از خديجه دورى كنى! 

و آن حضرت 40 روز به خانه خديجه نرفت .پیامبر(ص) روزها را روزه گرفت و شبها را به عبادت حق تعالى مشغول بود و در اين مدت، در خانه فاطمه بنت اسد به سر مى برد و هر شب، هنگام افطار، به على (ع) امر مى فرمود در خانه را باز كنند تا هر كه مى خواهد داخل شود و از غذاى حضرت تناول كند.

پس از چهل روز، جبرئيل نازل شد و عرض كرد: خداوند على اعلى سلام مى رساند و مى فرمايد: براى تحفه و كرامت من آماده باش! آنگاه ميكائيل طبقى از ميوه هاى بهشتى را فرود آورد .
در آن شب، پيامبر (ص) به على (ع) فرمود تا در منزل را ببندند؛ زيرا خوردن اين غذا بر غير نبى خاتم (ص) روا نبود . آنگاه پيامبر(ص) از آن غذا و آب تناول فرمودند و در آن شب، نطفه بهترين زنان جهان منعقد شد.

نحوه رفتار با والدین و احترام به پدر

فاطمه هشت سال در مکه پا به پای پدر در اعتلا و پیشرفت اسلام کوشید و در آزار کفار و مشرکان و منافقان یار و مددکار پدر بود . در دره و شعب ابوطالب، سه سال درکنار پدر تحمل کرد  و زمانی که مشرکان پیامبر(ص) را آزار و اذیت و زخمی و یا جسارتی می کردند، پیامبر(ص) را دلداری می داد و زخم هایش را مداوا می کرد؛ این گونه بود که پیامبر(ص) ایشان را «ام ابیها» (مادر پدرش) نامید.
فاطمه زهرا (س) در همه حال به یاد پدر گرامی خویش بود و از هیچ نعمت و کمکی برای یاری به پدر دریغ نمی کرد. در روایت است که: سه روز بود که پیامبر (ص) غذایی نخورده بودند به طوری که بر حضرت سخت می گذشت. در نزد همسرانش خوراکی یافت نمی شد. نزد فاطمه آمد و گفت: دخترم نزد تو چیزی برای خوردن هست که بسیار گرسنه ام؟ عرض کرد: نه بخدا سوگند! وقتی پیامبر(ص) بیرون رفت ، دخترش از اینکه نتوانسته پدر را سیر کند محزون شد. ناگهان دختر همسایه در زد و دو قرص نان و یک تکه گوشت خدمت فاطمه (س) آورد. او خوشحال شد و گفت خود را بر رسول خدا مقدم نمی داریم . درحالیکه همه گرسنه بودند آن را زیر سبد نهاده و سرپوش بر آن گذاشت . حسن و حسین علیها السلام را خدمت پیامبر (ص) فرستاد ، تا جدشان را برای غذا دعوت کنند. پیامبر(ص) تشریف آوردند و غذای بسیار معطری زیر سبد یافت. سوال کرد این غذا از کجاست ؟ فاطمه (س) جواب داد : از جانب خدایی که به هر کس بخواهد بدون حساب روزی می دهد. پیامبر (ص) و همه اعضای خانواده علی(ع) و همسران پیامبر (ص) از آن غذا خوردند و برای همسایه ها هم فرستادند. 

زهرا(س) همیشه رفتاری سرشار و آمیخته از ادب و تواضع و فروتنی نسبت به پدر داشت. گرچه رابطه ایشان بسیار عاطفی و سراسر محبت و صمیمیت بود ، اما این مانع احترام و تواضع ویژه ایشان نسبت به پیامبر(ص) نمی شد. نقل است از حضرت فاطمه (س) که فرمود: وقتی بر پیامبر (ص) آیه نازل شد (که پیامبر(ص) را با نامش خطاب نکنید)، هیبت پیامبر (ص) مرا گرفت ، بطوری که نتوانستم به او "یا ابة" بگویم و یا رسول الله به او می گفتم. حضرت از من روی گرداند. چند بار به همین ترتیب صدا کردم و او جواب نداد. سپس فرمود: دخترم این آیه درباره تو و خاندان تو نازل نشده است. تو از منی و من از تو هستم. این آیه درباره اهل جفا و تکبر و کسانی که فخر می ورزند نازل شده است. تو "یا ابة" بگو. چون برای قلب من محبوب‌تر و برای پروردگار رضایت‌بخش‌تر است. 

خداوند بزرگ شناخت حقوق و وظایف زنان را به عرف و عادتی که میان مردم درباره معاشرت و رفتار آنها با یکدیگر وجود دارد محول کرده است، و شیوه عرف بین مردم تابع شرایع و عقاید و آداب و عاداتشان است. پس این جمله میزانی به مرد می‌دهد تا با آن رفتارش را با همسرش در تمام شئون و احوال زندگی بسنجد. بعد از انعقاد عقد نكاح و گره خوردن دو شخصيت زن و مرد با يكديگر و ساختن يك خانواده، تعامل و رفتار متقابل زوجين با يكديگر نقش منحصری در بقا و تكامل و تعالی خانواده ايفا می‌كند.

هيچ ترديدی نيست كه اولين خواسته زن حسن معاشرت شوهر با اوست، يعنی زبان خوش و رفتار خوب. اين حداقل خواسته ای است كه زنان در تعامل زناشويی و همسرداری سخت بدان نيازمند هستند و اسلام نيز بدان اهتمام داشته است. در کنار آن زن نسبت به شوهر خود نیز وظایفی دارد که باید ایفا نماید. در ادامه به بررسی وظایف و حقوق زن نسبت به همسر خود می پردازیم:

اسلام همچنانکه وظایف ومسئولیتهایی برعهده مردان قرارداده، حقوقی نیز برای آنان درنظر گرفته است وبه زنان تذکرداده که برای ادامه زندگی زناشویی ودست یافتن به ثمرات شیرین ازدواج این حقوق را رعایت کنند.

۱-بدون رضایت شوهر کسی را به خانه راه ندهد.

اگر زن بدون رضایت شوهر به افرادی اجازه دهد وارد خانه او شوند، سوءتفاهم هایی پیش می آید و منشا بروز اختلاف و از هم پاشیدن خانواده می گردد.

۲-در زندگی سعی کند که رضایت خاطر شوهر را جلب نمایید.

یعنی معاشرتهای خود را مطابق میل شوهر انجام دهد، بدون رضایت او به هرجایی نرود و هرکاری انجام ندهد و هرگز درصدد آن نباشد که خواسته های خود را بر شوهر تحمیل کرده، او را مطیع خود سازد زیرا مرد به جهت دارا بودن نیروی عقلانی و جسمانی بیشتر، غرور خاصی درخود احساس می کند و انتظار دارد همسرش او را به دیده احترام بنگرد، و خواسته های او را برخواسته های خویش مقدم دارد.

۳-مال و آبروی شوهر را درغیاب او محفوظ داشته، در اموال او خیانت ننماید و بدون اجازه و رضایت او تصرف نکند.

۴-در مشکلات و سختی های زندگی حتی المقدور با اوسازش و مساعدت کند.

زندگی فراز و نشیب فراوانی دارد؛ گاهی انسان در آغوش ناز و نعمت است، گاهی گرفتار مشکلات، گاهی دارا، گاهی فقیر؛ گاهی احساس خوشبختی می کند و گاهی بالعکس ... همانطوری که مرد موظف است در تمام این حالات، نسبت به همسرش وفا دار باشد؛ زن نیز موظف است بر پیمان خود استوار بوده با گرم و سرد زندگی شوهر سازگار باشد.

۵-هرگاه شوهر بخواهد رابطه جنسی برقرار سازد، اگر همسر او عذر موجهی نداشته باشد، باید تمکین نماید.

یکی از اهداف ازدواج و تشکیل خانواده، تامین نیازمندی جنسی و اشباع این غریزه است، و بی گمان روابط زناشویی نقش موثری در دیگر روابط بین زن و شوهر ایفا می کند، و اگر این نیاز طبیعی مرد به طرز صحیحی در خانه اشباع نگردد، ناچار می شود در خارج از بستر زناشویی در آغوش فساد بیفتد.

 در روایات آمده است شخصی از امام صادق (ع) پرسيد: "حق زن بر شوهر چيست؟"

امام در پاسخ فرمود:"لباس و غذای او را تامين کند و با چهره خشن به او نگاه نکند"

سه گروه از زنان هستند که خدا عذاب قبر را از آنها بر می دارد و با حضرت زهرا (س) محشور می شوند:

۱-دست اول زنانی هستند که با تنگدستی شوهرانشان بسازند.

۲-دسته دوم زنانی هستند که با بداخلاقی شوهران شان بسازند.

۳-دسته ی سوم زنانی که مهریه ی خودشان را می بخشند.

(کتاب "وسائل الشیعه"، به نقل از "کتاب ورام")