برخی از مردم در یکی دو روز قبل از ماه محرم در استقبال از این ماه در خانه خود مراسم روضه خوانی برپا می کنند و اطعام می دهند.
یکی از آیین خاص ماه محرم در مازندران آیین ” نخل گردانی ” در روستای “نوا” در شهرستان آمل است.
از روز اول تا هفتم محرم مردم به عزاداری می پردازند و سعی می کنند در این روزها کلیه نذورات خود را ادا کنند و برای مراسم نخل گردانی آماده شوند.
در روز هفتم محرم، مردم روستای نوا و بسیاری از اهالی اطراف به کنار نخلی می روند و به آن سلام می کنند.روز هشتم محرم نخل را بیرون می آورند و در محله ها می گردانند مردم نیز به همراه نخل می روند.
در روز هشتم، نهم و دهم، همراه نخل گردانی، نذوراتی مانند “شیر” بین مردم توزیع می شود. نخل را به در هر خانه که می برند، صاحب خانه نذر خود مانند شربت، خرما شیر، دود کردن اسپند را به جای می آورد و اگر نذر قربانی کردن گوسفند باشد قربانی می کند.
در شامگاه عاشورا، که شام غریبان است، نخل را دور محل می گردانند و همه مردم پابرهنه و شمع به دست همراه نخل به امامزاده محل می روند و تا صبح به سینه زنی و عزاداری می پردازند.
دسته گردانی یکی دیگر از مظاهر مشخص مراسم عزاداری در ایام محرم است که با اشکال زنجیرزنی سینه زنی، شام غریبان و مراسم قوم بنی اسد، نوای یاحسین را از مساجد و تکایا به خیابان ها می کشاند و جلوه های عشق و ارادت مردم به امام حسین(ع) و خاندان مطهرش را به رخ عالم می کشد.
برخی از روستاها از گذشته در این دو روز پذیرای عزاداران حسینی بوده اند و همچنان با حفظ این سنت در روزهای عاشورا و تاسوعا از همه کسانی که برای عزاداری می آیند پذیرایی می کنند.
این کار به صورت عمومی صورت می گیرد و همه مردم روستا در این روز در حد مقدورات خود برای عزاداران غذا تهیه می کنند.
از آداب و رسوم بومی منطقه غرب مازندران که سال ها است نسل به نسل چون امانتی گرانمایه به نسل حاضر رسیده، آیین “کرنازنی” در محرم است.
” کرنا زنی” ویژه عزای امام حسین (ع) بوده و در محلاتی چون آخوند محله، نارنج بن، تالش محله فتوک و سادات محله شهرستان رامسر و برخی مناطق استان گیلان سابقه ای چند قرنی دارد.
امروز در معدود شماری از روستاهای غرب مازندران و شرق گیلان مراسم” کرنا زنی” انجام می گیرد و متاسفانه روز به روز اجرای این آیین کم رنگتر می شود.
این آیین با آغاز ماه محرم شروع می شد و در واقع نوعی وسیله برای اعلام برپایی سینه زنی و نوحه خوانی برای گرامی داشت شهدای کربلا بود و مردم با شنیدن طنین ناله ” کرنا “در مجلس عزا حضور می یافتند.
معمولا هیات های عزادار عصر تاسوعا در مساجد جمع شده و شب عاشورا را تا به صبح در مسجد بیدار می ماندند و در سپیده دم پس از ادای فریضه نماز صبح عزاداران پیشاپیش کرناچی ها به سوی گورستان ها حرکت می کردند.
پیش از حرکت دسته های سینه زنی، نوای حزن انگیز کرنا در حالی که سکوت همه جا را فرا گرفته بود،در فضای مسجد طنین انداز می شد و کسانی که مشتاق حضور در عزاداری بودند با شنیدن صدای ” کرنا” از دور و نزدیک به مسجد می آمدند و هیات را همراهی می کردند.
آیین ” کرنازنی ” بیشتر به صورت دسته جمعی و در محوطه مسجد انجام می گرفت و علاوه بر روزهای تاسوعا و عاشورا در سوم و هفتم شهادت امام حسین(ع) و یارانش نیز کرنا نواخته می شد.
دسته های کرناچی مشتمل بر دو سر گروه و بین پنج تا هفت نفر کرناچی بودند و گاهی سر کرناچی که رهبری کرناچیان را بر عهده داشت آهنگی را شروع به نواختن می کرد و کرناچیان از وی پیروی می کردند یا او آهنگی را می نواخت و کرناچیان دیگر دم مکمل آن را می نواختند.
سرکرناچی آهنگ یا امام سر می داد و کرناچیان یاحسین را در دمیدنشان بیان می داشتند و این نواختن تا زمان خستگی ادامه داشت و گاهی هم کرناچیان پیشاپیش هیات ها در بیرون از مسجد حرکت می کردند. به گفته برخی کرناچی ها هنر ” کرنازنی” چندین قرن است که در خاندانشان موروثی است. گرچه امروز در این مناطق، کرنا زنی آن شور و حال گذشته را ندارد اما عاشقانی هستند که این رسم بر جای مانده از نیاکان خود را هنوز در ماه محرم انجام می دهند.
