💒💒💒 احادیث 💒💒💒

امام رضا علیه السلام فرمودند:

الإیمانُ هُوَ مَعرِفَةُ بِالقَلبِ وَ اِقرارُ بالِلسّانِ وَ عَملَ بِالاَرکانِ؛

ایمان عبارت است از: شناخت قلبی، اقرار و اعتراف زبانی و عمل با اعضا و جوارح.

تحت العقول، ص 422

شرح حدیث:

ایمان، تنها اقرار زبانی و گفتن «شهادتین» نیست. 
وقتی کسی به خدای جهان و آخرت و نبوّت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و سایر اعتقادات دینی قلباً باور داشت و با زبان هم به آنها اقرار کرد و به آنها عمل کرد، «مؤمن واقعی» است. 
اگر کسی در دل، خدا را قبول داشت، تا وقتی به آن اقرار نکرده باشد، مسلمان نیست و مردم با شنیدن «اقرار زبانی» پی به مسلمانی او می برند. 
البته ممکن است کسی به زبان، اعتراف کند، امّا در دل قبول نداشته باشد، این همان «نفاق» است. در قرآن هم اشاره شده است که کسانی این گونه اند:
«یقولونَ باَلسِنَتِهِم ما لیسَ فِی قُلوبِهِم»(1). 
به زبانهایشان می گویند، آنچه را که در دلهایشان نیست. 
از همه ی اینها گذشته، ایمان واقعی انسان در «عمل» آشکار می شود. 
همچنان که اگر کسی به سوزندگی آتش عقیده داشته باشد، دست در آتش نمی کند، آنان هم که به خدا و قیامت و حساب و کتاب ایمان داشته باشند، «اطاعتِ فرمان» می کنند و از معصیت خدا، که عذاب آخرت را در پی دارد، می پرهیزند. 
پس برای آن که «حیات ایمانی» داشته باشیم هم باید بر معرفت دینی افزود، 
هم معتقدات را پیوسته یاد کرد، 
و هم بر طبق ایمان و عقیده عمل کرد. 

پی نوشت:
1. فتح (48)، آیه 11. 
منبع: حکمت های رضوی (ترجمه و توضیح چهل حدیث از امام رضا علیه السّلام)، جواد محدثی، انتشارات آستان قدس رضوی، چاپ سوم (1391).

امام رضا علیه السلام فرمودند:

لا یَستَکمِلُ عَبدُ حَقیقَةَ الإیمانِ حَتّی تَکوُنَ فیه خِصالُ ثَلاثُ: التفَّقُّهُ فِی الدّینِ، وَ حُسنُ تَقدیرِ المَعیشَِهِ، و الصَّبُر عَلی الرزَّایا؛

هیچ بنده ای به مرتبه ی حقیقت ایمان نمی رسد، مگر این که این سه خصلت در او باشد: دین شناسی، تدبیر و برنامه ریزی نیکو در زندگی، و شکیبایی بر سختیها و ناملایمات.

تحت العقول، ص 446

شرح حدیث:

ایمان، مراتب و درجات دارد:
هم همه ی افراد در یک سطح از ایمان نیستند، هم ایمانِ یک شخص همیشه در یک سطح باقی نیست و گاهی به علل و اسبابی کم یا زیاد می شود؛ از سطحی بودن به عمق می رسد و از متزلزل بودن به ثبات و استقرار می رسد. 
سه خصلت در این حدیث بیان شده که از نشانه های ایمان حقیقی است:
یکی «تفقّه در دین»؛ یعنی رسیدن به شناختِ عمیق نسبت به دین(در عرصه ی عقاید، احکام و معارف دیگر). 
دیگری برنامه ریزی نیکو برای زندگی و معیشت، از جهات مختلف، از جمله از نظر دخل و خرج و آینده نگری و استفاده ی از عمر و امکانات و فرصتها. 
و سومی صبر و شکیب بر سختیها. 
در حدیث است که جایگاه صبر نسبت به ایمان، همچون سر نسبت به بدن است و همچنان که برای بدنِ بی سر، امکان حیات نیست، ایمان بدون صبر هم ثبات و دوامی نخواهد داشت(1). 
خداوند هم به صابران، بشارت داده است و بندگان صالح و برخی پیامبران را به خاطر صبر و شکیبایی شان ستایش کرده است. 
این سه مسأله ی یاد شده که نشان حقیقت ایمان است، یکی به اصل دین شناسی مربوط می شود، یکی به برنامه ریزی و مدیریت در امور معاش، یکی هم به مقاومت و ایستادگی در برابر مشکلات و بلاها. 
بکوشیم در زندگی انسانهایی دیندار باشیم که صبر و دوراندیشی را سرلوحه کار خود قرار دهیم. 

پی نوشت:
1. امام صادق علیه السلام می فرماید: الصبر من الایمان بمنزلة الرأس من الجسد...، ر. ک: محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج2، ص 87. 

امام رضا علیه السلام فرمدوند:

المُؤمِنُ إذا غَضِبَ لَم یُخرِجهُ غَضَبُهُ عَن حَقٍّ، وَ إذا رضَیَِ لَم یُدخِلهُ رضِاهُ فی باطِلٍ، و إذا قَدرَ لَم یَأخُذ َاکثرَ مِن حَقّهِ؛

مؤمن هرگاه خشمگین شود، غضبش او را از حق بیرون نمی برد. و هرگاه خرسند و راضی شود، خوشنودی اش او را به باطل نمی کشاند. و هرگاه قدرت یابد، بیش از حق خودش برنمی دارد.

بحارالانوار، ج 75، ص 355

شرح حدیث:

در احادیث امام صادق علیه السلام نیز کلامی به همین مضمون با تفاوت در عبارت نقل شده است(1). 
سه خصلتی که در این حدیث یاد شده است، گاهی انسان را از حالت عادی و طبیعی بیرون می برد. 
«غضب»، شعله ای سوزاننده و ویرانگر است که اگر مهار نشود، دین و دنیای انسان را تباه می کند و به دیگران هم آسیب می رساند و شخص غضبناک را از مرز حق و اعتدال بیرون می برد. 
«رضا» و خرسندی که معمولاً درباره امور مطلوب و محبوب است، اگر بر اساس معیارهای دینی نباشد، انسان را به باطل می کشاند؛ مثل این که اگر از کسی خوشمان می آید، این علاقه سبب می شود عیبها و خلافهایشان را نبینیم، یا به خاطر این علاقه به گناه بیفتیم. 
«قدرت» هم اگر مهار نشود، فرد را به ظلم و تعدّی می کشاند. 
آنچه این سه خصلت را مهار می کند، «ایمان» است. مؤمن، عنان خویش را به دست خشم نمی سپارد و اگر خشمگین شد، آن را مهار می کند(2). 
سعدی گوید:
نه مرد است آن به نزدیک خردمند
که با پیل دمان پیکار جوید
بلی مرد آن کس است از روی تحقیق
که چون خشم آیدش باطل نگوید(3)

پی نوشت: 
1. ر. ک: جواد محدثی، حکمتهای صادقی، از همین مجموعه. 

امام رضا علیه السلام فرمودند:

لا یُحبِنُّا کافِرُ وَ لا یُبغِضُنا مُؤمِنُ، وَ مَن مَاتَ وَ هُوَ یُحِبُّنا کانَ عَلَی اللهِ حَقَّا اَن یَبعَثَهُ مَعَنا؛

هیچ کافری دوستدار ما نیست و هیچ مؤمنی دشمن ما نمی شود، هر کس با محبّت ما از دنیا برود، بر خداوند است که او را در قیامت با ما برانگیزد.

مسند الامام الرضا علیه السلام، ج 1، ص 358

شرح حدیث:

اهل بیت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم انسانهایی پاک، الهی، وارسته و برخوردار از همه فضایل و خوبیهایند که برای همه مسلمانان الگویند. 
محبت به آنان، نشانه ی فطرت پاک و ایمان خالص انسان است. 
دشمنی با اهل بیت علیهم السلام، نشانه خروج انسان از قلمرو انسانیت و کمال و حقّ است. 
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم، امت را به محبّت عترت خویش دعوت کرده و مهرورزی به این خاندان نورانی را «اجر رسالت» قرار داده است(1). 
پس اگر دنبال محبوب می گردیم، این خاندان بهترین و ارزنده ترین محبوبهای هستی اند. سعدی شیرازی چه نیک سروده است:
سعدی اگر عاشقی کنی و جوانی
عشق محمد بس است و آل محمد(2)
محبت به آل محمّد صلی الله علیه و آله و سلم، هم در دنیا کارساز است و دوستداران این خاندان را به راه حق و فضیلت می کشاند و از بدیها باز می دارد، هم در هنگام مرگ، در قبر، در عالم برزخ، در روز قیامت و هنگام محاسبه ی اعمال و عبور از صراط و دادن نامه ی اعمال به اشخاص، عامل نجات انسان می گردد(3). 
هر کس با چیزی محشور می شود که او را دوست می دارد. 
آنان که در دنیا مهر و محبت این اسوه های پاک و فضایل را داشته باشند، چون در عمل، راه آنان را می پویند، طبیعی است که خداوند هم با پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و خاندانش محشورشان کند. 

پی نوشت: 

امام رضا علیه السلام فرمودند:

حُبُّ اَولیاءِ اللهِ واجِبُ، وَ کذلِکَ بُغضُ اَعدائهِم و البَراءَةُ منِهُم وَ مِن أئِمَّتِهِم؛

دوستی با دوستان خدا واجب است، همچنین دشمن داشتن و بیزاری جستن از دشمنانِ اولیای خدا و سرکردگان آنان واجب است.

وسائل الشیعه، ج11، ص 433

شرح حدیث:

اساس دین، حبّ و بغض و تولّی و تبرّی است. 
دوستی با دوستان خدا و دشمنی با دشمنان خدا (ولایت و برائت) از ارکان مکتب و از فروع دین است. 
نشانه ی خدا دوستی هم، دوست داشتن دوستانِ خداست و برائت و بیزاری از دشمنان خدا. 
در این میان، «اهل بیت علیهم السلام» به صورت شاخص و معیار مطرح است. نمی شود کسی مدّعی دوستی خدا باشد، ولی با محبوبهای خدایی یعنی عترت پیامبر، رابطه ی مودّت و مهرورزی نداشته باشد؛ نمی شود کسی ادعای حبّ خدا داشته باشد، ولی از دشمنان خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و اهل بیت علیهم السلام بیزار نباشد(1). 
در زیارت جامعه ی کبیره می خوانیم:
«وَ بِمُوالاِتکُم تُقبَلُ الطّاعَةِ المفترضة، و لکم المودّةُ الواجبة»(2). 
با موالات و دوستی شماست که طاعتِ واجب، پذیرفته می شود. مودّتِ واجب، حق شما و (بر گردن ما) است. 
تولاّی شما فرض خدایی است
قبول و ردّ آن مرز جدایی است
هر آن کس را که در دینِ رسول است
ولایت، مهر و امضای قبول است(3)
نکته پایانی این حدیث، ضرورتِ برائت از «پیشوایان باطل» است. نه تنها بیزاری از مخالفانِ اولیای خدا یک تکلیف است، از سران و سردمداران آنان که بذر دشمنی اهل بیت علیهم السلام را می پراکنند و فرهنگِ ضدیّت با عترت را نشر می دهند، نیز واجب است. 
یک مؤمن راستین، حتماً باید تولّی و تبرّی داشته باشد. 
 

امام رضا علیه السلام فرمودند:

انَّ زُوّارَ قَبری لاَ کرَمُ الوُفوُدِ عَلَی اللِه یَومَ القِیامةِ، وَ ما مِن مُؤمِنٍ یَزُورُنی فَیُصیبُ وَجهَهُ مِنَ الماءٍ، الاّ حَرَّمَ اللهُ تَعالی جَسَدهُ عَلی النّارِّ؛

زائران قبر من، گرامی ترین گروه هایی اند که روز قیامت بر خداوند وارد می شوند. هیچ مؤمنی نیست که مرا زیارت کند و در راه زیارتم آبی به صورتش بچکد، مگر آن که خدای متعال، بدن او را بر آتش دوزخ حرام می کند.

عیون الاخبار الرضا علیه السلام، ج 2، ص 248

شرح حدیث:

زیارت قبور مطهّر امامان معصوم علیهم السلام یکی از حقوقی است که آنان بر گردن پیروان دارند، بخصوص زیارت قبر امام رضا علیه السلام که درباره ی آن سفارش ویژه است. 
آن حضرت، با دسیسه ی مأمون از مدینه به خراسان آورده شد و با حیله، مسموم و شهید گشت. هم از خاندان خویش دور و جدا بود، هم در غربت، مظلومانه به شهادت رسید و به خاک سپرده شد. 
روایات در فضیلت زیارت آن حضرت بسیار است. درباره ی زیارت سیّدالشهدا علیه السلام آمده است که گرد و غباری که بر چهره ی زائران کربلا می نشیند، مقدّس است و خدا بر آن چهره های غبارآلود، نظر عنایت دارد. درباره ی حضرت رضا علیه السلام چنین آمده که چهره ای که در راه این زیارت، با آب و باران و...برخورد کند، بر آتش دوزخ نمی سوزد. این کرامت و لطفی است از سوی خدا نسبت به زائران قبر حضرت رضا علیه السلام. 
هر کس ز هر جا عاقبت مأیوس گردد
سوی خراسان آید و پابوس گردد
دارالشفای درگهش جانباز دارد
کمتر ز آهو نیست، او هم راز دارد(1)
زیارت اولیای الهی، نشانه ی عشق و محبت به این انسانهای پاک است. زیارت، مهرورزی با بندگان خالصی است که جان در راه خدا نثار کردند و به مشعلی فروزان سر راه بشریت تبدیل شدند. 
امروز، خراسان خطه ای معنوی است و همه ساله میلیونها عاشق، پروانه وار بر گرد ضریح منوّر او می چرخند و اظهار ارادت می کنند. 
دریغ است بدن این زائران در آتش دوزخ بسوزد. 

امام رضا علیه السلام فرمودند:

مَن لَم یَقدِر عَلی زِیارَتَِنا، فَلیَزُر صالحِی َموالینا، یُکتَب لَهُ ثَوابُ زَیارَتنِا؛

هر کس نتواند ما را زیارت کند، پس دوستان و پیروان شایسته ی ما را زیارت کند، تا پاداش زیارت ما برایش نوشته شود.

مسند الامام الرضا علیه السلام، ج 2، ص 254

شرح حدیث:

این حدیث، با اندک تفاوتی در عبارات، از امام صادق علیه السلام نیز روایت شده است(1). 
معارف این خاندان، از سرچشمه های عرشی بر زبانشان جاری می شود و در امتداد خطی نورانی است که همان «خطّ اهل بیت علیهم السلام» است. 
فرهنگ زیارت، آموزنده و سازنده و الهام بخش است. 
زیارت امامان علیهم السلام و تشرّف به بقاع متبرّکه، آثار تربیتی و معنوی بر زندگی زائران دارد. اگر برای کسانی امکان زیارت اهل بیت علیهم السلام نباشد، دیدار دوستان صالح این خاندان، جایگزینی برای آن زیارت است و خدای کریم، همان ثواب را می دهد. 
هدف از زیارت، احیای نام و فرهنگ اهل بیت علیهم السلام است. 
احیاگران آثار این خاندان و علمای بزرگ و صالحان از امّت و راویان شیعه و پیروان راستین، حقی بزرگ بر گردن شیعه دارند؛ چون به برکت فعالیتهای آنان در طول تاریخ، «مکتب شیعه» ماندگار شده است. پس زیارت قبور آنان نیز ثواب دارد. 
زیارت قبور علمایی چون: علامه ی مجلسی در اصفهان، مقدس اردبیلی در نجف، سید رضی و سید مرتضی در کاظمین، علامه یطباطبایی در قم، مرحوم طبرسی و شیخ بهایی در مشهد و... از این قبیل است. 
این احترامها و گرامی داشتها و زیارتها، حق شناسی از زحمات آنان برای حفظ میراث معنوی شیعه و نشر آثار اهل بیت علیهم السلام و رساندن آنها به نسلهای بعدی است. 
حتی رفتن به دیدار شیعیان صالح در حال حیاتشان نیز ثواب دارد؛ چرا که در سایه ی همین روابط و گفت و شنودهاست که این مکتب باقی می ماند و رونق می یابد. پاسبان ارج و قدر بزرگان خویش باشیم!

پی نوشت: 
1. محمد باقر مجلسی، بحارالانوار، ج 74، ص 311. 

امام رضا علیه السلام فرمودند:

انَّ الامَامةَ زِمامُ الدّینِ وَ نِظامُ المُسلمِینَ وَ صَلاحُ الدُّنیا وَ عِزُّ المُؤمِنینَ؛

امامت و رهبری، مایه ی استواری دین و نظام بخشیِ مسلمانان و موجب اصلاح دنیا و عزت و سربلندی مؤمنان است.

اصول کافی، ج 1، ص 200

شرح حدیث:

عهد و پیمان «ولایت» را
با «امام عدل» باید بست
علم دین، تفسیر قرآن را
باید از فرزانه ای آموخت
کز نخستین روز
خانه زاد دین و قرآن است
همدم و رهیار پیغمبر
روز و شب در خانه ی رهبر
و... «امام»، 
قلّه ی والای ایمان است
موج دین و اوج باورهاست
نقطه ی «با» ی کتاب دین
رشته ی ربط خدا با خلق
چهره ی بی پرده ی قرآن
پیشوا و اسوه ی «انسان»(1)
نقش مهم و سرنوشت ساز امامت و رهبری در جامعه ی اسلامی عظیم است. هم مبیّن چهره ی صحیح دین است، هم زداینده ی تحریفها از چهره ی مکتب، هم مفسّر قرآن، هم وحدت بخش جامعه، هم دلسوز امّت، هم مایه ی عزّت و شوکتِ اهل ایمان، هم نماد اقتدار پیروان دین حق. 
این است که با تعیین جانشین پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در غدیر خم، دین خدا تکمیل می شود و نعمت خدا اتمام می گردد(2). 

از امام رضا علیه السلام درباره بهترین بندگان پرسیدند. فرمود:

الَّذینَ إذا اَحسَنُوا إستَبشَرُوا، وَ إذا اَساؤُوا إستَغفَروُا، وَ إذا اُعطُوا شَکرُوا، وَ إذَا ابتُلُوا صَبَروُا، وَ إذا غَضِبُوا عَفوَا؛

آنان که هرگاه نیکی کنند، خوشحال می شوند، و هرگاه بدی کنند، استغفار می کنند، و هرگاه چیزی به آنان عطا شود، سپاس می گویند، و هرگاه مبتلا و گرفتار شوند، صبر و شکیبایی می کنند، و هرگاه خشمگین شوند، عفو و گذشت می کنند.

مسند الامام الرضا علیه السلام، ج 1، ص 284

شرح حدیث:

پنج صفت برای بندگان نیک بیان شده است. 
همه ی اینها بیانگر روحانیت کسانی است که نسبت به وضع خود و اطراف خود، حسّاس اند و عکس العمل مناسب نشان می دهند. 
توفیق «احسان» و نیکوکاری، جای تشکّر از خدا و خوشحالی از این عمل را دارد. 
«لغزش و گناه» با «استغفار و توبه»، جبران ناپذیر است. پس اگر کسی لغزید، باید بی درنگ توبه کند و گناه را از نامه ی اعمالش پاک کند. 
«شکر بر عطا و بخشش دیگران» هم گویای قدرشناسی انسان است، چه در برابر نعمتهای خدا، چه در مقابل نیکیهای مردم باید سپاسگزار بود. 
«صبر بر بلا» ویژگی دیگر انسانهای خوب و خودساخته است. 
«عفو هنگام غضب»، خصلت دیگر بندگان نیک است و آیین جوانمردی به شمار می آید. 
وسوسه های شیطان پیوسته برای دور کردن انسان از حق و خیر و کشاندن او به مسیرهای خلاف است. باید بر این وسوسه ها غلبه کرد، با توبه، شیطان را از خود مأیوس ساخت، با شکر نعمت، تداوم آن را تضمین نمود و با صبر بر مشکلات، بر آنها غلبه یافت و بر کنترل خشم، از پشیمانی رها شد. 
بکوشیم ویژگیهای «بندگان خوب» را در خود فراهم سازیم. 

منبع: حکمت های رضوی (ترجمه و توضیح چهل حدیث از امام رضا علیه السلام)، جواد محدثی، انتشارات آستان قدس رضوی، چاپ سوم (1391).

از حضرت رضا علیه السلام درباره بهترین خوشی و لذّت زندگی دنیا پرسیدند، فرمودند:

سِعَةُ المَنزِلِ وَ کَثرَةُ المُحبِّینَ؛

خانه ی وسیع و فراوانیِ دوستداران.

بحار الانوار، ج 71، ص 177

شرح حدیث:

خانه ی وسیع، یکی از نعمتهای خداست. 
دوستان بسیار هم نعمت دیگری است. 
این گونه نباید باشد که مؤمنان در دنیا، در فقر و فلاکت و محرومیت زندگی کنند و همه ی مزایا و نعمتها و برخورداریها از آنِ گنهکاران و فاسدان دنیا طلب باشد. 
لیکن، هر چه هست، باید از «راه حل» باشد و به اسراف نینجامد و از محرومان و فقرا هم غفلت نشود. 
قرآن می فرماید: چه کسی زینتها و آراستگیها و رزق و روزی طیب و پاکیزه را بر بندگان خدا حرام کرده است؟(1)
در روایات هم آمده که از سعادت انسان «وسعت خانه» است. 
وقتی خانه وسیع شد، اهل خانه هم در آسایش اند و رفت و آمد مهمان هم مشکل پدید نمی آورد و به خاطر تنگیِ جا، گاهی آسیبهای اخلاقی و روانی پیش نمی آید. 
وقتی مؤمن، دوستداران بسیار داشت، از غربت و تنهایی درمی آید و احساس یأس و افسردگی نمی کند. به علاوه آنان بازوی مددکار و یاوران شایسته ای در انجام نیکوکاری خواهند بود. 
اگر گفته اند: هزار دوست کم است و یک دشمن بسیار، به همین خاطر است که وجود دشمن، انسان را آشفته خاطر می کند و دوستان بسیار، مایه ی دلگرمی و امید و انبساط خاطر می شوند. 
با اخلاق نیک، بر شمار دوستانمان بیفزاییم، 
و از مال حلال، زندگی خویش را توسعه دهیم. 

پی نوشت:
1. اعراف (7)، آیه 32. 
منبع: حکمت های رضوی (ترجمه و توضیح چهل حدیث از امام رضا علیه السّلام)، جواد محدثی، انتشارات آستان قدس رضوی، چاپ سوم (1391).