تجمل گرایی و وابستگی

وسایل رفاهی غیرضروری، در مقایسه با دیگر تولیدات مورد نیاز جامعه، تولید یا وارداتچشمگیرتری دارند. در نتیجه، در پاسخ به تقاضای مردم برای خرید این گونه وسایل، سرمایه وارز ملی فراوانی از کشور خارج می شود و به سرمایه هایی که غرب به وسیله آنها بر ضد اسلامتوطئه می کنند، افزوده می شود. با گذشت چندین سال از دوران انقلاب اسلامی کشورمان، باوجودی که هویت و فرهنگ ملی ما اسلامی است، امروزه افراد جامعه مان به اخلاق، رفتار وکارهایی روی آورده اند که با فرهنگ اصیل مذهبی و ملی ما در تضاد است.

لوازم زندگی، وسایل تزئینی و حتی خوراک و پوشاک ما که هم سو با فرهنگ بیگانه است، بهقدری در جامعه ما رواج یافته که موجب نگرانی دلسوزان و مسئولان فرهنگی جامعه شده است. این در حالی است که از سراسر دنیا، مردم برای نجات زندگی خود از فرهنگ و آموزه های پستغربی، به ایران و برنامه دینی ـ سیاسی آن توجه دارند. همچنین، جنبش های آزادی بخش دنیابرای مبارزه با استعمارگران، مردم ایران را الگوی خود قرار داده اند. دلیل این مدعا، گزارشیاست که بنابر آن مجری شبکه یک سیما در روز افتتاح صدای برون مرزی ایران اعلام کرد: سالانهبیش از سی هزار نامه از گوشه و کنار جهان، به منظور درخواست شناساندن اسلام به آنها، بهایران فرستاده می شود.

پیام متن

تجمل گرایی، راهی به سوی نابودی فرهنگی

استعمارگران برای فراهم کردن زمینه های سقوط ملت ایران و نابودی فرهنگ ایرانی، از ترویجتجمل گرایی به روش های گوناگون کمک گرفتند. پیش از انقلاب، برای اولین بار که یهود می خواستمجری این طرح باشد، با وارد کردن لباس ها و وسایل تجملی از غرب به ایران، شروع به کار کرد. به اینصورت که لباس های کهنه مردم را می خریدند و به جای آنها ظرف زیبای چینی و پارچه های فاستونیمی دادند، در وضعیتی که مردم تا آن زمان، پارچه های دست باف خود را می پوشیدند.

از آنجا که دشمنان اسلام، راه وابسته کردن ایران را از طریق رواج تجمل گرایی در آن تجربهکرده اند، بار دیگر در عصر حاضر این نقشه را به کار گرفته اند تا نیروی جوان و سرمایه های عظیمکشور را به مدپرستی و تجمل گرایی سرگرم کنند، با این تفاوت که این بار تبلیغ می کنندمحصولات خارجی بهتر است. با کمال تأسف، امروزه بر روی پوشاک و دیگر وسایل زندگیمسلمانان مارک ها و خط های خارجی، بسیار به کار می رود که برخی از این نوشته ها، پیام هایزشت اخلاقی و شهوانی را دربردارد . اگر نقاب مرغوبیت یا استحکام جنس خارجی به کنار زدهشود، چهره زشت وابستگی و ذلت و سرانجام، نابودی فرهنگ ایرانی در پس آن به چشممی خورد. از امام صادق علیه السلامنقل است که:

خداوند به پیامبری از پیامبرانش وحی می کند که به مؤمنان بگو:

لا تَلْبِسُوا لباسَ اَعدائی و لاتَطْعَمُوا مَطاعِمَ اَعْدائی، وَ لا تَسْلُکُوا مَسالِکَ اَعدائی، فَتَکُونُوا اَعْدائی کَماهُم اَعْدائی.

لباس دشمنان مرا نپوشید و غذای دشمنان مرا نخورید و به شیوه دشمنان من رفتار نکنید که شمانیز همانند آنان جز و دشمنان من خواهید شد!

امام خمینی رحمه اللهدر پیامی در این باره این گونه هشدار می دهد:

استعمارگران چنان که تجربه نشان داده، جز تباهی شما و اغفالتان از سرنوشت کشورتان وچاپیدن ذخایر شما و به بند استعمار و ننگ وابستگی کشیدنتان و مصرفی نمودن ملت وکشورتان، به چیز دیگری فکر نمی کنند و می خواهند با این وسایل و امثال آن، شما را عقب ماندهو به اصطلاح نیمه وحشی نگه دارند.

پیام متن:

تجمل گرایی و فراموشی یاد خدا

از آثار شوم تجمل گرایی، غفلت از یاد خداوند است. این فراموشی به دلیل از یادبردن ذاتخویش و نیز گوهر پرارزش انسانیت و استعدادهای نهفته در آن است. با شکوفایی این انگیزه هاو استعدادها، انسان لحظه لحظه به سوی کمال گام برمی دارد و حتی از فرشتگان مقرب هم بالاترمی رود، ولی با فراموش کردن خداوند استعدادها و فطرت کمال جویی، در روح انسان بهخاموشی می گراید و آدمی در سیاهچال حیوانیت اسیر می شود. خداوند باری تعالی در کتابآسمانی خود، در نکوهش از خصلت تجمل گرایی و دنیاطلبی، بندگان خود را حتی از هم نشینی باصاحبان این صفات هشدار می دهد و به روی گردانی از آنها امر می فرماید. همچنین، از افرادتجمل گرا، به عنوان مصداق آشکار غافلان یاد خداوند نام می برد:

فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلّی عَنْ ذِکْرِنا وَ لَمْ یُرِدْ إِلاَّ الْحَیاةَ الدُّنْیا. (نجم: 29)

حال که چنین است، از کسی که از یاد ما روی می گرداند و جز زندگی مادی دنیا را نمی طلبد،اعراض کن.

خداوند در آیه های دیگری از کتاب هدایت، زیان و سیه بختی تجمل پرستان و افزون خواهانرا یادآور شده است و آگاه می کند که فریب دنیا و دارایی اش را نخورد و سرگرمش نشود تا مبادا ازیاد خداوند غافل شود که این، بزرگ ترین زیان برای آدمی معرفی شده است:

یاأَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تُلْهِکُمْ أَمْوالُکُمْ وَ لا أَوْلادُکُمْعَنْ ذِکْرِ اللّهِ وَ مَنْ یَفْعَلْ ذلِکَ فَأُولئِکَ هُمُالْخاسِرُونَ. (منافقون: 9)

ای کسانی که ایمان آورده اید! اموال و فرزندانتان شما را از یاد خدا غافل نکند! و کسانی کهچنین کنند، زیان کارانند.

روایت ها و کلام بزرگان نیز مؤمنان را از زیاده خواهی بر حذر داشته اند و آفت ها و خطرهایآن، از جمله غفلت از یاد خدا را برای انسان ها برشمرده و انسان ها را به پارسایی و رستگاری وعمل به دستورهای الهی هدایت کرده اند. امیرالمؤمنین علی علیه السلامنیز تجمل گرایی و دنیاطلبی رانفی می کند و یکی از پی آمدهای آن را فراموشی یاد خداوند می داند. ایشان انسان های غافل را بهحیوانات پرواری تشبیه کرده است که برای بریده شدن با کارد آماده اند، ولی خود چیزینمی دانند. این امام همام در فرازی می فرماید:

ای مردمی (که غافلید)، اما از شما غافل نیستند (و تمام کردارتان را ثبت می کنند) و ای آنان که(دستورهای خدا را) ترک می کنید، اما شما را ترک نمی گویند (و سرمایه هایتان را می گیرند) چهشده است، می بینیم از خدای روی برتافته اید و به غیر او روی آورده اید؟! گویا شما گلّه هایشتران و گوسفندانی هستید که چوپان، شما را به چراگاهی پر و به چشمه ای بیماری زا می برد. آنها همانند حیوانات پرواری هستند که برای کارد آماده شده اند، ولی خودشان نمی دانند چههدفی از آنها در نظر است... .

و به تعبیر دل نشین باباطاهر:

تجمل گرایی و مصرف زدگی و در نتیجه بازماندن از تولید

تجمل گرایی، راه مصرف زدگی را هموار می کند و سرانجام، انگیزه تولید را از جامعه می گیرد. وقتی جامعه ای به اسراف و تجمل گرایی پرداخت و آزادانه و بدون کنترل به مصرف کننده صِرفتبدیل شد، به تدریج از قدرت تولید آن کاسته می شود؛ زیرا اگر منابع آن بیش از اندازه مصرفنمی شد، در اختیار نیروی تولید درمی آمد و در نتیجه، دستگاه ها و عوامل تولید افزایش می یافت. افزون بر آن، اندیشه ای که به مصرف گرایی خو کرد، اساسا از فکر و عمل تولید باز می ماند. همچنین، هر قدر اسراف در یک اجتماع فراگیرتر باشد، فاصله میان مصرف و تولید بیشترمی شود. بدیهی است چنین کشوری، نه تنها توان رشد هم زمان با دیگر کشورها را نخواهدداشت، بلکه به پسروی و نابودی کشانده خواهد شد.

به طور کلی اسراف در هر جنبه از زندگی، موجب عدم رشد در جنبه های دیگر و توقف درآنها می شود. بنابر تجربه، غرب اصولاً با ملت های مسلمان دشمنی داشته است و همواره در پیآن بوده و هست که آنها را مصرف زده بار آورد.

آنتونی پارسونز، سفیر انگلیس در رژیم شاه که پس از 5 سال سفارت، تنها 5 روز پیش از فرارشاه از کشور، ایران را ترک کرد، در کتاب خود با نام غرور و سقوط متن اظهاراتش را در سال1974 میلادی خطاب به بازرگانان انگلیسی و کسانی که دست اندرکار تجارت و معامله با ایرانبودند، این گونه بیان کرده است:

نخستین کاری که اینجا می کنید، این است که تا می توانید، کالاهایتان را بفروشید و فقط درصورتی سرمایه گذاری کنید که برای فروش چاره ای جز این کار نداشته باشید. اما اگر مجبور بهسرمایه گذاری شدید، به کمترین میزان سرمایه گذاری کنید و صنایعی انتخاب کنید که قطعه ها ولوازم آن از انگلستان وارد شود. مانند صنایع مونتاژ که در واقع سوارکردن قطعه هایصادراتی انگلیسی در ایران است. در این زمینه و با توجه به این نکته ها، من معتقدم کهایران، یکی از بهترین بازارهایی است که شما می توانید برای مصرف کالاهای خود درجهان سوم پیدا کنید.

همچنین انستیتوی سیاست خاورمیانه، واشنگتن، نتیجه مطالعات سال 2000 خود را منتشرو در آن تأکید کرد که صادرات کالاهای مصرفی به ایران، باید از سرگرفته شود. این کار موجب کمشدن ارز خارجی موجود در ایران خواهد شد. امام خمینی رحمه الله ، رمز سرافرازی و آزادگی را درساده زیستی و پرهیز از تجمل گرایی و مصرف زدگی می داند و می فرماید:

آنها که اسیر هواهای پست نفسانی و حیوانی بوده و هستند، برای حفظ یا رسیدن به آن تن به هرذلت و خواری می دهند و در مقابل زور و قدرت های شیطانی، خاضع و نسبت به توده هایضعیف، ستمکار و زورگو هستند، ولی وارستگان خلاف آنانند؛ چرا که با زندگانی اشرافی ومصرفی نمی توان ارزش های انسانی ـ اسلامی را حفظ کرد.

در حقیقت، بزرگواری و آزادگی انسان، با تجمل گرایی و زندگی مصرفی داشتن فراهمنمی شود؛ زیرا هر اندازه انسان به تجملات و ظواهر زندگی بیشتر گرایش یابد، آزادی و عزتخود را نیز به سرعت از بین می برد و سرانجام، وابسته و مصرف زده می شود. آدمی هر قدروابسته و دربند مادیات باشد، به همان اندازه شخصیت انسانی خود را به خطر می اندازد و درواقع، فضیلت های وجودی خود را از یاد می برد و آنها را به خاطر ثروت ناچیز و بی ارزش دنیا ازدست می دهد.

مسئولان و خطر تجمل گرایی

در بحث تجمل گرایی، به ویژه و در حکومت اسلامی نوک پیکان متوجه حاکمان و والیان کشور است. حاکم جامعه باید از بعضی کارهای مشروع که به ظاهر، دنیادوستی، لذت گرایی، حب جاه و مقام و مانند آن خوانده می شود، پرهیز کند ؛ زیرا رفتار، کردار، طرز تفکر و زندگی او به خاطر موقعیت خاصی که در جامعه دارد، در نظر عموم به منزله معیاری برای خوبی و بدی رفتار به شمار می آید. به همین سبب، مردم از نوع خوراک، پوشاک، مسکن، اتومبیل و دیگر ظواهر زندگی او الگو می گیرند. در صورت بهره مندی او از زندگی اشرافی، مردم نیز ناخودآگاه به تجمل گرایی بیش از حد تشویق خواهند شد که این خود، یکی از راه های شکل گیری اخلاق پست و اندیشه های بی ارزش در جامعه است. در صورت آلوده شدن کارگزاران کشور به تجمل گرایی و زندگی مرفه، مردم نیز بر اساس فرمایش حضرت علی علیه السلام که: «اَلنّاسُ بأُمَرائِهِمْ أشْبَهُ مِنْهُمْ بِآبائِهِمْ؛ شباهت مردم به زمامدارانشان بیشتر از شباهت آنان به پدرانشان است.» گرفتار روحیه دنیاطلبی و رفاه زدگی می شوند که ریشه بسیاری از انحراف ها و ناهنجاری های فردی و اجتماعی است . رهبر معظم انقلاب در این باره می فرماید:

اگر در جبهه امیرالمؤمنین علی علیه السلام قرار بگیرید، برجسته ترین خصوصیت او در دوران حکومتش که مربوط به امروز من و شما می شود، دو چیز است: یکی عدالت اجتماعی، دیگر زهد نسبت به دنیا .

شهید مدرس نیز در مورد پیوند زندگی زاهدانه خود با آزادگی و مبارزاتش علیه استبداد می گوید :

اگر من اظهار عقیده می کنم و هر حرف حقی را بی پرده می زنم، برای آن است که چیزی ندارم و از کسی هم نمی خواهم. اگر شما هم بار خود را سبک کنید، آزاد می شوید... باید جان انسان از هرگونه قید و بندی آزاد باشد تا مراتب انسانیت و آزادگی خوش را حفظ کند .

بنابراین، تجمل پرستی یک مسئول، به فساد اخلاقی و اقتصادی جامعه می انجامد. همچنین عاقلانه و سزاوار نیست که عده ای از مردم بر اثر فشارهای اقتصادی، با ریاضت و صرفه جویی و کمترین امکانات زندگی کنند و در عین حال، برخی، از مسئولان به تجمل روآورند و به ولخرجی های زیان بارشان مشروعیت بخشند. پس، بر همه کارگزان است که به این فرموده حضرت علی علیه السلام گوش فرادهند :

همانا خدای بزرگ بر پیشوایان دادگستر واجب کرده است که خود را با ضعیف ترین مردم برابر نهند تا مبادا تنگ دستی، فرد نیازمند را به هیجان و طغیان وادارد .

پس، پرهیز از تجمل پرستی مسئولان نظام و زندگی ساده و همراه با زهد آنان، همچون اکسیری نشاط آفرین، معنویت و فضیلت را در لایه های مختلف اجتماع تزریق می کند و محیط را برای فعالیت رانت جویان و مفسدان اخلاقی تحمل ناپذیر می سازد .

پیام متن

تجمل گرایی مسئولان، با ناهنجاری های فردی و اجتماعی جامعه ارتباط مستقیم دارد .

تجمل گرایی، اصطلاحی است مرکب از دو واژه «تجمل» و «گرایی»؛ تجمل به معنای «خود را زینت دادن و آراسته شدن» و گرایی به معنای «آهنگ کردن، میل و رغبت کردن». با توجه به این تعبیرها، تجمل گرایی به معنای رغبت کردن به تجملات وتوجه به ظواهر زندگی است. از میل به زیبایی و تجمل، در آیه ها و روایت های بسیاری یاد شده است. خداوند در قرآن کریم می فرماید :

قُلْ مَنْ حَرَّمَ زینَةَ اللّهِ الَّتی أَخْرَجَ لِعِبادِهِ وَ الطَّیِّباتِ مِنَ الرِّزْقِ. (اعراف: 32 )

بگو چه کسی زینت های الهی را برای بندگان خود آفریده و روزی های پاکیزه را حرام کرده است .

امامان معصوم علیهم السلام خود، به امر تجمل و زیبایی در حد معمول اهمیت می دادند. امام صادق علیه السلام می فرماید :

اِنَّ اللّه َ عَزَّ وَ جل یُحِبُّ الْجمالَ وَ التَّجَمُّلَ و یُبْغِضُ الْبُؤَسَ وَ الْتّباؤُّسَ .

همانا خداوند زیبایی و تجمل را دوست دارد و از فقر و فقرنمایی بدش می آید .

از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله هم نقل است: «اِنَّ اللّه َ یُحِبُّ اِذا اَنْعَمَ عَلی عَبْدٍ اَنْ یَری اَثَرَ نِعْمَتَهُ عَلَیْه؛ همانا خداوند وقتی نعمتی به بنده ای داد، دوست دارد اثر نعمتش را بر او ببیند». مسلم است که این، جنبه مثبت و معمول تجمل گرایی است که خداوند و ائمه اطهار بر آن تأکید کرده اند و باید به کنترل و مراقبت آدمی درآید؛ زیرا اگر از حد معمول فراتر رود و به افراط کشیده شود، به امری ناپسند و نامعقول تبدیل خواهد شد. تجمل گرایی در دیدگاه عرف، به معنای روی آوری بیش از حد به مادیات و گردآوری اشیا و لوازم غیرضروری و دل بستن به آنهاست، به گونه ای که این عمل، به یک هدف برای انسان ها تبدیل شود. این نوع تجمل گرایی نه تنها سفارش نشده، بلکه به دلیل پی آمدهای ناخوشایند آن، از جمله گرفتار شدن در دام اسراف نکوهش نیز شده است .

خداوند در کلامی نورانی می فرماید: «وَ لا تُبَذِّرْ تَبْذیرًا إِنَّ الْمُبَذِّرینَ کانُوا إِخْوانَ الشَّیاطینِ؛ و هرگز اسراف و تبذیر مکن. چرا که اسراف کنندگان برادران شیاطینند».(اسراء: 27) از نظر عرف مصداق های تجمل گرایی، بیشتر هنگامی است که افراد در زندگی شخصی خود، به خانه های مجلل، اتومبیل های مدل بالا، سفرهای اروپایی، شرکت در میهمانی های اشرافی، تهیه لوازم خانگی لوکس و قیمتی و... روی می آورند .

پیام متن :