مقدمه

اميرمومنان "ع" در روز ١٨ ذى الحجه الحرام سال ٣٥ هجرى قمرى، زمام امور را به دست گرفت و در ٢١ رمضان سال ٤٠ جام شهادت نوشيد مدت حكومت چهار سال و نه ماه و سه روز بود و در اين مدت، كشور پهناور اسلامى را كه از شرق به رودخانه ى سند، از غرب به صحراى افريقا، از شمال به سرزمين قفقاز و از جنوب به خليج عدن منتهى مى گشت اداره نمود، هر چند بر اثر شورشى كه در كشور مصر پديد آمد اين بخش از قلمرو حكومت او جدا شد ولى به جز اين نقطه و منطقه شام كه از روز نخست، فرزند ابى سفيان پرچم ياغيگرى را برافراشته بود، تمام سرزمين پهناور اسلامى، قلمرو حكومت او را تشكيل مى داد و كليه ى كارگزران و فرمانداران و استانداران به وسيله ى او تعيين مى شدند و هزينه ى كشور اعم از عمران و آبادى و حقوق مهاجر و انصار و ساير كاركنان به وسيله ى امام پرداخت مى گرديد. 
روزى كه امام، زمام امور را به دست گرفت با مشكلات انبوهى روبه رو گرديد و مقاومت در برابر اين دشوارى ها نيازمند سياست و تدبير حكيمانه اى بود تا با پنجه ى تدبير، بر مشكلات پيروز گردد. 
براى ترسيم نيم رخى از دشوراى ها، سپس از سياست حكيمانه ى امام نسبت به آنها، ناچاريم به برخى از آنها اشاره كنيم : 

امام و مشكل استانداران خليفه

گروهى كه از ستم كارگزاران عثمان به ستوه آمده بودند و كرارا خليفه از بيدادگرى آنان هشدار داده و نتيجه نگرفته بودند، از مراكز حساس اسلامى حركت كردند و در مدينه گرد آمدند و پس از اتمام حجت هاى فراوان، سرانجام به خانه ى خليفه ى هجوم بردند و به حيات او خاتمه دادند و پيش از دفن جنازه ى او، همگى از پير و برنا به خانه ى على "ع" روآوردند و سيل آسا به درون خانه ريختند و گفتند : آمده ايم تا با تو به عنوان خليفه مسلمين بيعت كنيم. 
اين نارضايتى، به گروه گرد آمده در مدينه منحصر نبود، بلكه انقلابى هاى مدينه، نمايندگان توده هاى ناراضى كوفه و بصره بودند كه در اين نقاط پرچم مخالفت بر ضد خليفه و كارگزاران او برافراشته بودند. خليفه ى وقت، بر اثر سستى عزم و حكومت روح فاميل گرايى بر او، كارهاى كليدى را به بستگان خود از بيت اموى سپرده بود و با توجه به اسامى استانداران و مشاوران خليفه، روشن مى شود كه در مدت سيزده ساله ى خلافت عثمان، حكومت اموى سايه ى خود را بر همه ى قلمرو اسلامى افكنده بود و همگان جز ثروت اندوزى و گرد آورى طلاو نقره به فكر چيزى نبودند، از اين جهت يك نوع خيزش در تمام استان ها و ايالات بر ضد خليفه پديد آمدن و به جاى اينكه مفسدان گرفتار شوند، خليفه قربانى اين نارضايتى ها شد. 
امام در برابر اين خواسته ى عمومى ناچار است كه رضايت عموم را تامين كند و از افراد صالح بهره بگيرد و حكومتى را پى ريزد كه رنگ و بويى از عصر رسالت داشته باشد و در غير اين صورت خود امام در برابر گروه هاى انقلابى قرار مى گرفت و موضع آنان نسبت به وى دگرگون مى گشت. 
اين كار همچنان "آب از جوى رفته را به جوى باز گرداندن" هر چند براى امام يك وظيفه ى الهى و شرعى بود ولى در عين حال كار آسانى نبود و امام بايد با سياست حكيمانه، موج را مهار كند و آرامش را به كشور بازگرداند. 

امام و ثروت هاى بادآورده

در دوران خلافت عثمان، مسلمانان جان به كف در نقاط مرزى كشور مشغول جهاد بودند و حاصل دسترنج خود را به مدينه مى فرستادند. ولى متاسفانه بر اثر بى انظباطى گروهى از اطرافيان خليفه، از اين غنايم، بى حساب بهره گرفته، از دست آوردهاى مجاهدان كاخ ها ساخته و دام هاى فراوانى فراهم آورده بودند و در طول خلافت ١٣ ساله ى عثمان، گروهى به ثروت هاى سرسام آورى رسيده بودند كه تنها فهرست دارايى هاى ثروت آنان انسان را مبهوت مى سازد. به عنوان نمونه به ثروت دو صحابى به نام زبير و طلحه اشاره مى كنم : 
محدثان مانند بخارى و غيره، ارثيه ى نقدى زبير را ٥٩ ميليون و هشتصد هزاز گزارش كرده اند. [ فتح البارى، ٦، ص ٢٣٣. ] درست روشن نيست كه مقصود از اين رقم درهم است يا دينار. 
او به تنهايى در مدينه يازده خانه، در بصره دو خانه، در كوفه يك خانه و در مصر يك خانه داشت. همچنان كه براى او مزارعى در مصر، اسكندريه، كوفه و بصره بود. 
مسعودى مى گويد : او مالك هزار اسب و هزار بنده و هزار كنيز بود و درآمد او از عراق، هر روز به هزار دينار مى رسيد. 

مابقی در ادامه مطلب

http://www.alhassanain.org