مسجد و مدرسه جامع زنجان

مسجد و مدرسه جامع زنجان معروف به مسجد سید در قرن سیزدهم هجری قمری در دوره قاجاریه توسط یکی از پسران فتحعلی شاه قاجار به نام عبدالله میرزا دارا ساخته شد. این مسجد در قلب بافت قدیمی شهر و در مکان مناسبی از نظر دسترسی قرار گرفته‌است و در دوره زندگانی بانی آن به نام‌های مسجد دارا، مسجد سید، مسجد سلطانی و مسجد جمعه نیز خوانده می‌شده ‌است. این مجموعه تاریخی که در شمار بزرگترین و زیباترین مساجد و مدارس دینی زنجان است، یکی از بناهای ارزشمند ساخته شده بر اساس طرح مساجد چهار ایوانی است.

مسجد جامع عتیق

مسجد جامع عتیق کهن ترین مسجد شیراز است که مسجد جمعه یا آدینه نیز نامیده می‌شود. بنای اولیه این مسجد در سال 281 هجری قمری در زمان عمرو لیث صفاری ساخته شده‌است. بعدها شاه اسحق اینجو در سال 752 هجری قمری ساختمانی در میان مسجد بنا کرد که آنرا خدایخانه یا دارالمصحف می نامند و مکان نگهداری قرآن مجید و مکان تلاوت آن بوده‌است. کتیبه سنگی آن از نمونه‌های ارزنده هنر خطاطی بشمار می‌رود. این کتیبه به خط "یحیی الجمالی الصوفی" خطاط نامدار زمان شاه اسحق نوشته شده و حاوی جملاتی در شأن قرآن مجید است.

مسجد جمعه یا مسجد جامع اصفهان

مسجد جمعه یا مسجد جامع اصفهان از مهم‌ترین و قدیمی‌ترین ابنیه مذهبی ایران است. کاوشهای باستانشناسی حاکی از آن است که این مسجد پیش از تسلط اعراب بر این شهر، مرکز مذهبی مهم شهر بوده است. کشف یک ستون، با تزئینات دوره ساسانیان، در منطقه شمالی مسجد، وجود بنایی قبل از اسلام را تایید می‌کند. درباره تاریخچه تغییر و تحولات مسجد اختلاف نظرهایی وجود دارد ولی به نظر می رسد ساخت مسجد جامع به قرون اولیه هجری و در زمان عباسیان بوده که در قرن سوم هجری محراب آن تخریب و جهت قبله آن اصلاح شده‌است.

مسجد شیخ لطف الله

مسجد شیخ لطف‌الله از شاهکارهای معماری و کاشیکاری قرن یازدهم است و به فرمان شاه عباس اول در مدت 18 سال بنا شده است.
سر در معرق مسجد شیخ لطف‌الله تا پایان سال 1011 ساخته شده و اتمام ساختمان و تزیینات آن در سال 1028 قمری پایان یافت.
کتیبهُ سر در مسجد شیخ لطف‌الله به خط ثلث علیرضا عباسی دز سال 1012 قمری است و معمار و بنای مسجد، استاد محمد رضا اصفهانی بوده است که نام او در داخل محراب مسجد در دو لوحهُ کوچک آورده شده است.
 

مسجد گوهر شاد

این مسجد به دستور بانو گوهرشاد، دختر امیر غیاث الدین ترخان، از امرای جغتایی، همسر شاهرخ تیموری در سال 821 قمری توسط معمار معروف ایرانی، قوام الدین شیرازی، با به‌کارگیری سبک معماری دوران تیموری ساخته شد.

کاشی‌کاری مسجد، نمونه‌ای از شاهکارهای عهد تیموری است. طاق‌‌های گنبدی شکل مسجد و مناره‌‌های آن با ویژگی و تزیینات خاص و با استفاده از سبک مقرنس، همچنین نقوش و خطوط دیواری بر روی زمینه‌ گچی و معرق‌کاری ممتاز عصر تیموری، جلوه‌‌های بی‌نظیری را به نمایش گذاشته است.

 

کوچک ترین مسجد ایران

در میان مساجد کوچک و بزرگ ایران، مسجد "آرد و خرما" یک استثناست چرا که نه معماری منحصر به فردی دارد و نه سبکی روشن و واضح در ساخت. آن چه که از این مسجد، یکی از منحصر به فردترین مساجد ایران را ساخته، ارتباط تنگاتنگی‌ست که در طول بیش از یک قرن توانسته با مردم برقرار کند.

مسجد آرد و خرما در شهرستان اردکان یزد قرار دارد. خیابان امام خمینی (ره) این شهر کوچه معروفی به نام "دروازه میرمحمدصالح" دارد که کوچکترین مسجد تاریخی ایران را در خود جای داده است.

 

بزرگ ترین مسجد ایران

ا

اين بنا در کنار فلکه مقابل امامزاده شاهچراغ واقع گرديده و از مهمترين و بزرگترين مساجد شيراز است . بناي اوليه اين مسجد در بين سال هاي 597 تا 615 ه-. ق توسط اتابک سعد بن زنگي - پادشاه فارس- ساخته شده و در دوره هاي مختلف، بازسازي ها ، تعميرات و تزيينات زيادي در آن صورت گرفته؛ به نحوي که از بناي اتابکي آثار قابل توجهي بر جاي نمانده و بنا صورت تازه اي به خود گرفته است . اين مسجد در گذشته به اتابکي شهرت داشته؛ اما با توجه به بازسازي هاي صورت گرفته- در مقابل مسجد عتيق شيراز- مسجد نو ناميده شده است .