نماز،معراج مومن

اهمیت نماز

«ما ارغم انف الشیطان افضل من الصلاه فصلّها و ارغم انف الشیطان؛ هیچ چیزی چون نماز، بینی شیطان را به خاک نمی­مالد، پس نمازبگزار و بینی شیطان را به خاک بمال». 1

این کلام از پاسخ هایی است که از ناحیه مقدسه امام مهدی(عج) در جواب مسائل جعفر بن محمد اسدی، صادر شده است.

نماز اول وقت

«ملعونٌ ملعونٌ من أخَّر الغداه الی ان تنقضی النجوم؛ از رحمت خدا دور باد، از رحمت خدا دور باد، کسی که نماز صبح را تا موقعی که ستارگان ناپدید بشوند، به تاخیر بیندازد»2

این حدیث قسمتی از توقیعی است که در جواب سؤال محمد بن یعقوب از ناحیه مقدسه رسیده­است. امام مهدی(عج) در این توقیع تأکید فراوانی بر نماز اول وقت می­فرمایند­.

در روایات ما وقت فضیلت نماز، همان اول وقت است که از آن به «رضوان الله» تعبیرشده است. شاید فایده نماز اول وقت این باشد که چون امام مهدی(ع‍ج) هم در اول وقت نماز می خواند، به برکت نماز آن حضرت، خداوند نماز ما را هم قبول کند.

عمل به دستورات خدا

«من کان فی حاجه الله عزوجل کان الله فی حاجته؛ هر کس به دنبال مقصد خداوند عزوجل باشد، خداوند نیز برآورنده حاجت اوست.» 3

این حدیث را شیخ صدوق درضمن پیامی از امام مهدی(عج) به حلیسی نقل می­کند.

تعبیر حاجت خداوند با توجه به بی­نیازی خداوند، می­تواند مصادیق گوناگونی داشته باشد:

الف) خدمت به خلق و مردم؛ به این معنا که هر کس حاجت مردم را به جا آورد، گویا حاجت خداوند را به جا آورده است.

ب) مراد از حاجات الهی دستورهای خداوند، اعم از اوامر و نواهی باشد که مطیع آنها برآورده کنندة مقاصد الهی است.

ج) اگر انسان کاری را انجام دهد که اجرایش مطلوب و خواسته خداوند باشد، خداوند نیز کار­های او را اصلاح می­کند.

استغفار در حق دیگران

«لولا استغفار بعضکم لبعض لهلک من علیها؛ اگر طلب آمرزش برخی از شما برای دیگری نبود، تمام اهل زمین هلاک می شدند.»4

امام مهدی(عج) در حدیثی طولانی خطاب به فرزند مهزیار، شیعیان را به استغفار و دعا در حق یکدیگر ترغیب می­کند، زیرا از آثار و برکات آن، رفع عذاب از روی زمین و اهل آن است.

از این حدیث دو نکته استفاده می شود:

الف) گناه، باعث هلاکت و عذاب مردم در همین دنیا می­شود.

ب) استغفار سبب مغفرت است، خصوصا اگر در حق یکدیگر باشد.

در قرآن کریم (انفال/33) آمده است که : « خداوند آنان را درحالی که استغفار می­کنند هرگز عذاب نخواهد کرد»

حفظ اموال مردم

«فلا یحلّ لأحد أن یتصرّف من مال غیره بغیر إذنه؛ برای هیچ کس جایز نیست که بدون اجازه صاحب مال، در مالش تصرف کند».5

این کلام بخشی از جوابی است که حضرت در پاسخ به سؤالات اسدی ، مرقوم می­دارند.

همانطور که در قرآن کریم(نساء/29) آمده است که« اموال خود را بین خودتان به باطل نخورید»، از این حدیث استفاده می­شود که مال مسلمان نیز مانند آبرو و جانش باید محفوظ باشد و دیگران نباید چشم سویی به آن داشته باشند. کسی حق ندارد مال دیگری را به زور و به غیر از راههای شرعی مثل تجارت، بیع، ارث، اجاره و... به تصرّف خود در آورد.

برگرفته از: شرح چهل حدیث از حضرت مهدی)عج)، علی اصغر رضوانی.

«و أمر أهلک بالصلاة و اصطبر علیها؛ای پیامبر!اهلت را به برپایی نماز

فراخوان و در این امر پایداری و صبوری پیشه کن».(سوره طه،آیه ۱۳۲)

تشویق فرزندان به نماز، اختصاص به پیامبر ندارد.همه ما (والدین

و مربیان) نسبت به فرزندان و شاگردان خویش مسئولیم و باید در تربیت آنها

تلاش کنیم.فرزنددر خانه از والدین ودر مدرسه از مربیان و معلمان

 مسائل را می‌آموزد. بنابراین وظیفه مربیان و والدین در آموختن

ارزش‌های اسلامی به فرزندان بیش از سایران می‌باشد.

امام کاظم (ع) را هارون الرشید خلیفه عباسی به طرز عجیبی از مدینه به بغداد آورد و زندانی کرد، امام همچنان 4 یا 7 یا 14 سال در زندان هارون بود تا در زندان مسموم شده از دنیا رفتند.

یکی از خاطرات زندان این که هارون یکی از کنیزه های زیبا روی و خوش اندام خود را به عنوان خدمتگزار امام به زندان فرستاد (ولی قصد هارون این بود که امام به او مایل شود یا بهانه بیابد و بدینوسیله آن حضرت را از نظر مردم بی قدر نشان دهد.)

هارون الرشید یکی از خادمان را مامور کرده بود تا از حال آن ندیمه زیباروی با امام گزارش دهد، روزی مامور به زندان آمد و دید کنیزه به سجده افتاده و با حال خاصی می گوید: «قدس سبحانک، سبحانک» ای خدا تو از هر عیبی پاک و منزه هستی و سر از سجده بر نمی دارد، مامور این موضوع را به هارون گزارش داد، هارون دستور داد کنیزه را نزدش آورند در حالی که به آسمان می نگریست و بدنش به لرزه در آمده بود.

هارون گفت: «چگونه هستی، حالت چطور است؟»

کنیزه گفت: «من در زندان کنار امام ایستاده بودم. او شب و روز به نماز و عبادت اشتغال داشت و تسبیح خدا می گفت و مقام والای او مرا تحت تاثیر قرار داد و به سجده افتادم و تسبیح خدا گفتم که این مامور آمد و مرا به اینجا آورد».

هارون او را تهدید کرد که جریان را به کسی نگوید، امام او در هر فرصتی از عبادت ونماز بنده صالح، امام هفتم (ع) سخن می گفت و آن چنان منقلب شده بود که همواره در یاد خدا بود و چند روز قبل از شهادت امام از دنیا رفت.

از مهم ترین عبادات در اسلام نماز است؛ تا جایی که در لسان روایات از آن با عنوان عمود و ستون نگه دارنده ی دین خدا یاد شده است. امام باقر علیه السلام می فرمایند: الصَّلاةُ عَمُودُ الدِّینِ مَثَلُهَا کَمَثَلِ عَمُودِ الْفُسْطَاطِ اِذَا ثَبَتَ الْعَمُودُ ثَبَتَ الاَوْتادُ وَ الاَطْنابُ وَ‌ اِذا مالَ العَمُودُ وَ انْکَسَرَ لَمْ یثْبُتْ وَتِدٌ وَ لَا طُنُبٌ؛ (1)«نماز ستون نگه دارنده ی خیمه ی دین اسلام است؛ مانند عمود و ستون خیمه است. اگر برقرار و ثابت بنماند بقیه ی میخ ها و طناب ها هم برقرار خواهند ماند و اگر کج یا شکسته شود، هیچ میخ و طنابی برقرار نمی ماند، و در نتیجه خیمه ای برپا نخواهد ماند».

در تعبیری دیگر فرمودند: اِنَّ اوَّلَ مَا یُحَاسَبُ بِهِ العَبْدُ الصَّلاةُ فَاِنْ قُبِلَت قُبِلَ مَا سِوَاهَا؛ (2) «اولین پرسش از بنده ی خدا در روز حساب، پرسش از نماز است. اگر نماز مورد قبول واقع شود، بقیه ی اعمالش مقبول خواهد بود».
از این دست بیانات حکیمانه ی اهل بیت علیهم السلام به خوبی می توان به اهمیت فوق العاده ی نماز نسبت به دیگر عبادات پی برد.
شاید یکی از وجوه اهمیت نماز در بین عبادات، بُعد تمرینی آن باشد؛ گو اینکه همه ی عبادات به نوعی دارای بُعد تمرینی اند، اما این بُعد در نماز، روشن تر و در عمل دارای تأثیر بیشتر و عمیق تری است. یکی از ابعاد تمرینی در نماز مسئله ی مراعات اوقات نماز است. یکی از بهترین طرق موفقیت در هر برنامه ی کاری، رعایت نظم و انضباط در آن برنامه است. رعایت نظم و انضباط جز با رعایت وقت و برنامه های زمانی آن برنامه میسر نمی شود. سهل انگاری و عدم اهتمام به آن، تمام برنامه را تحت تأثیر قرار خواهد داد و آنها را با تعطیلی و شکست مواجه خواهد ساخت.
توجه فوق العاده به اوقات نماز و اهتمام به اقامه ی نماز در اول وقت و در وقت فضیلت، خود یک برنامه ی تمرینی قوی و تأثیرگذار برای انسان سالک الی الله است. رعایت این امر انسان سالک را منضبط و منظم بار خواهد آورد و او را نسبت به رعایت امور دیگر ترغیب خواهد کرد.
به همین دلیل امام سجاد علیه السلام از خدای متعال توفیق اهتمام به شئون نماز، از جمله اوقات نماز را درخواست کرده اند: اللهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَقِفْنَا فِیهِ عَلَی مَوَاقِیتِ الصَّلَوَاتِ الْخَمْسِ بِحُدُودِهَا الَّتِی حَدَّدْتَ وَ فُرُوضِهَا الَّتِی فَرَضْتَ؛ «بار پروردگارا، بر محمد و اهل بیتش درود فرست، و ما را بر زمان های نمازهای پنج گانه آشنا بفرما. به ما توفیق ده تا حدود شرعی نماز را مراعات کنیم و بر واجبات آن محافظت داشته باشیم».(3)

گرچه نماز چیزی نیست كه فلسفه اش بر كسی مخفی باشد، ولی دقت در متون آیات و روایات اسلامی ما را به نكات بیشتری در این زمینه رهنمون می گردد:

آن شش بلایی که در دنیا نصیبش می شود عبارتند از:

1-خداوند برکت را از عمرش برمی دارد

2- خداوند برکت را از رزقش می گیرد

3- خداوند عزوجل سیمای صالحین (نشانه ی مردمان شایسته) را از چهره و صورتش محو می کند

4- هر عملی که انجام می دهد پاداش آن داده نمی شود

5- دعایش به آسمان نمی رود و مستجاب نمی شود

6- بهره و نصیبی از دعای صالحین برای او نیست و مشمول دعای نیکان نمی شود

«نماز يکي از موانع سقوط انسان است و اگر انسان حقيقتاً با نماز باشد و نماز در متن زندگي او باشد، به گونه‌اي که در وقت نماز، به جز نماز همه چيز فراموش شود، سقوط نخواهد کرد.»

آیت الله مظاهری معتقد است: اگر کسي بتواند در حدّ توان نماز خود را به نماز پيامبر اکرم«صلي ‌الله ‌عليه ‌وآله ‌وسلّم» و ائمۀ طاهرين«سلام ‌الله ‌عليهم» شبيه سازد؛ يعني جداً به نماز اهميت بدهد، مراعات خضوع و خشوع نماز را بکند، در اوّل وقت و با جماعت نماز بخواند و در به جا آوردن نوافل و به خصوص نماز شب، کوشا باشد، عاقبت او ختم به خير خواهد شد.

اساساً نماز شب، زندگي انسان را زير و رو  و گرفتاري‌هاي او را رفع مي‌کند. نماز اوّل وقت و با جماعت و آن هم در مسجد و با دل و با خضوع و خشوع،‌ کارآيي و سازندگي فراواني دارد. بنابراين به کساني که نگران آيندۀ فرزندان خود هستند، توصيه مي‌شود آنان را با نماز اوّل وقت و با مسجد و جماعت مأنوس کنند تا آن فرزندان صالح و شايسته شوند و منحرف نگردند.

نماز، راهنماي سعادت انسان

بنابر تصريح قرآن کريم، سعادت و رستگاري، محتاج صبر و استقامت است و صبر و استقامت، متوقف در نماز مي‌باشد. «وَاسْتَعِينُواْ بِالصَّبْرِ وَالصَّلاَةِ»[1]. در واقع، نماز، انسان را به راه رستگاري هدايت مي‌کند و مانع اثر گذاري جرقّه‌هاي انحرافي روي دل او مي‌شود. نماز زنده است، نماز شعور دارد، نماز عقل رسا دارد و نماز مي‌تواند به آدمي کمک کند و در جايي که ياراي حرکت ندارد و مسير حرکت را نمي‌شناسد، پيشرو حرکت وي شود و راه را به او نشان دهد تا به مقصد اعلي برسد.

افزون بر اين، نماز، براي رفع حوائج و گرفتاري‌هاي دنيا و آخرت، نمازگزار را ياري مي‌رساند. در روايات داريم که اگر انسان هنگام گرفتاري شديد، دو رکعت نماز بخواند و بعد از نماز حاجتش را از خداوند بخواهد، پروردگار عالم حاجتش را به او عنايت مي‌فرمايد.[2] بنابراين اگر مي‌بينيم که خيلي گرفتاريم، براي اين‌ است که به نماز اهميّت نمي‌دهيم. يعني اوّل وقت که همه چيز بايد فداي نماز شود، مساجد خلوت است و خلوت بودن مساجد در وقت نماز، خود گرفتاري و بلاي بزرگي است. اهميّت حقيقي به نماز، دنيا و آخرت آدمي را اصلاح خواهد کرد. نماز مي‌تواند معيشت بد را مبدّل به معيشت خوش و زندگي تلخ را مبدّل به زندگي شيرين کند. در روايات مي‌خوانيم اگر کسي نماز خوب بخواند و اگر نماز او مقبول باشد، يک دعاي مستجاب دارد.[3]

مسائلی که به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وحی شده است، بر دو گونه است:

جهان را آفريدگاري است دانا و توانا که موجودات را به گونه اي زيبا آفريده و همه را از نعمتهاي مورد نيازشان برخوردار کرده است.آنگاه از ميان آنان ، انسان را برگزيد و از نعمت عقل بهره مندش ساخت ، و به او قوه انتخاب و اختيار عطا کرد تا بتواند به کمک آن ، راه نيک و بد را تشخيص دهد ، از زشتيها دوري کند و به خوبي ها رو آورد و بدينوسيله سعادت دنيا و روز واپسين را تأمين کند.آيا تا کنون با خود انديشيده ايم که چگونه مي توانيم شکر اين همه نعمت را به جا آوريم؟
و آيا هيچگاه به اين فکر بوده ايم که چگونه مي توانيم آفريدگار بزرگ را سپاس گوييم، وظيفه انساني خود را به انجام رسانيم وفرمانش را اطاعت کنيم؟
نماز، شکر نعمت هاي بيکران الهي و توجه به قدرت بي پايان اوست.
نماز، نزديکترين شيوه ارتباط با خالق يکتا وجلوه اي است از بندگي انسان در پيشگاه او. نماز، عالي ترين ذکر خدا ، موجب آرامش و اطمينان قلبها، مايه صفاي باطن و روشني روح و روان است.
نماز، همچون نهر آبي است که نمازگزار ، روزي پنج مرتبه خود را در آن شستشو مي دهد. نماز، بسيج همگاني انسانهاي وراسته ، در هر صبح و شام و در هر جماعت و جمعه است. نماز، انسان و جامعه را از کارهاي زشت و ناپسند باز مي دارد. نماز ، در بين واجبات ، اهميت بسيار دارد و نمازگزار نزد خداوند داراي مقامي است بس والا و ارزشمند.