پيش از اسلام، نظام، نظام قبايلي است. بزرگترين کار انقلابي اسلام، تبديل يك نظام قبايلي به يك نظام اجتماعي است؛ يعني پيغمبر اسلام در ظرف چند سال و در يك نسل که چنين حادثه ای در تاريخ امكان ندارد، برای اينكه کاری است که در طول چندين قرن آن هم با تغيير عميق زير بنای اقتصادی و سياسي بايد شكل بگيرد از مجموعه قبايل که خودش زيربنای اجتماعي خاصي است اين تبديل زيربنايي بزرگ انقلابي را انجام داده و آن تبديل يك نظام قبايلي، به يك نظام اجتماعي کامل است. در نظام قبايلي عرب همچنان که در تمام نظام های قبايلي دنيا هرقبيله، يك شخص وجود ندارد؛ بلكه قبيله وجود حقيقي دارد؛ هر فرد خودش » فرد « واحد است، يعني هيچ نيست، و در عين حال تمام قبيله است. در بعضي از دهات، دهات خيلي پرت که هنوز اين تمدن نجس ما به آنجا نرفته اگر شما تجربه کرده باشيد؛ نمي دانم هنوز اين روح هست: شما يك بيگانه ايد، وارد ده مي شويد، مي بينيد که همه کساني که در جلوی دروازه در راه شما هستند، جمع مي شوند و شما را به منزلي دعوت مي کنند: خواهش مي کنم بفرمايي يك امشب را اينجا تشريف داشته باشيد، يك امشب را اينجا « در صورتي که اين منزل مال اينها نيست، مال هيچ کدام نيست، ؛» استراحت کنيد صاحبش اصلاً در صحراست ويا اصولاً در ده نيست. اين برای چيست؟ برای اين است در اينجا خود را نشان مي دهد شما » اصالت قبيله « و » اصالت ما « ،» روح ما « که آن بيگانه ای هستيد، وارد مي شويد، مهمان هستيد، مهمان چه کسي؟

مهمان حسن، حسين،