آيتالله العظمي آقاي حاج ميرزا علي آقا فلسفي تنكابني رضوان الله عليه(1299-1384 ه.ش مطابق با 1339-1427ه.ق.)
عالم رباني، فقيه محقق و اصولي مدقق، آيتالله حاج ميرزا علي آقا فلسفي در ربيع الثاني 1339ق/ 1299ش در تهران به دنيا آمد.
ايشان چهارمين فرزند پسر خانواده، پس از حاج شيخ ابوالقاسم، حاج شيخ محمدتقي و مرتضي بود كه با تولدش چشم همگان را روشن ساخت. پدرش آيتالله حاج شيخ محمدرضا تنكابني(1282-1385ه.ق) فرزند شيخ محمد واعظ تنكابني، از علماي برجسته تهران بود. مرحوم حاج شيخ محمدرضا تنكابني شش سال از محضر فقهي آيتالله حاج شيخ حبيب الله رشتي استفاده كرد و سالياني در مجلس درس اصول فقه آيتالله شيخ محمدكاظم آخوند خراساني، فقه آيتالله سيّد كاظم يزدي و اخلاق و سلوك آيتالله حاج ملا حسينقلي همداني بهرهمند گرديد. ايشان تقريرات قابل توجهي از اساتيد خود داشت و از همين رو، وي عالمي جامع و مورد توجه خاص و عام بود. آيتالله حاج ميرزا هاشم آملي و آيتالله آخوند ملاعلي همداني از شاگردان ايشان بودند.
کودکی آیتالله فلسفی در تهران گذشت و پس از گذراندن مکتبخانه، در حدود یازده سالگی تحصیل علوم اسلامی را آغاز کرد. دروس مقدمات را نزد برادر ارشد خویش، حاج شیخ ابوالقاسم، شیخ حسین نوائی، سیّد محمدحسین بروجردی و سیّد محمد قصیر به پایان برد. سپس دروس سطح، لمعه، رسائل، مکاسب و کفایه را نزد اساتید آن سامان و بیشتر از همه نزد پدر خود فرا گرفت. سال 1324ش با اتمام کامل دوره سطح در تهران در حالی که 25 سال داشت بار سفر به عتبات بست و در مدرسه سیّد محمدکاظم یزدی در نجف رحل اقامت افکند و تا سال 1340ش در آن دیار تحصیل و تدریس پرداخت.
ایشان پس از ارزیابی دروس تعدادی از بزرگان فقه و اصول نجف، نخست در درس آیتالله شیخ محمدعلی کاظمینی، از برجستهترین شاگردان آیتالله نائینی شرکت جست. پس از فوت استاد، مدت کوتاهی به درس آیتالله سیّد ابوالحسن اصفهانی و آن گاه در درس فقه و اصول آیتالله سیّد ابوالقاسم خویی شرکت کرد. وی دو دوره کامل اصول فقه و ابواب متعددی از فقه را در محضر ایشان آموخت و در جلسه استفتاء آیتالله خویی در تعلیق بر عروه الوثقی و وسیله النجاه نیز عضویت داشت.
در سال 1340ش جمعی از متدینین تهران نامههایی را به آیات عظام حکیم و خویی فرستادند تا از آیتالله فلسفی بخواهند به دیار خود باز گردد و اقامه جماعت در مسجد لرزاده میدان خراسان را پس از مرحوم حاج شیخ علیاکبر برهان به عهده بگیرد. در تهران علاوه بر اقامه جماعت در مسجد لرزاده، به تدریس دروس خارج برای حوزویان و به وعظ و تعلیم معارف اسلامی برای عموم مردم پرداخت.
آیتالله فلسفی در حدود سال 1350ه.ش به درخواست مرحوم آیتالله میلانی ابتدا مدتی کوتاه و سپس به صورت دائمی به اقامت در جوار عالم آل محمد امام علی بن موسی الرضا علیهالسلام و تدریس در حوزه علمیه مشهد مصمم گردید. این تصمیم مورد استقبال علما قرار گرفت و بلافاصله دروس خارج ایشان به یکی از پررونقترین دروس فقه و اصول این حوزه مبدل شد. ایشان در دهه پنجاه شمسی، از ارکان حوزه علمیه مشهد در حمایت از انقلاب اسلامی بود و پس از پیروزی این انقلاب شکوهمند، به انتخاب مردم از استان خراسان به همراه جمعی دیگر از بزرگان حوزه، به عنوان عضو مجلس خبرگان قانون اساسی در مراحل تدوین و تصویب قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران شرکت جست.
ایشان به هیچ کاری تا از درستی و بایستگی آن مطمئن نمیشد، اقدام نمیکرد. در عین حال آنجا که پای تکلیف و مسئولیت در میان بود، وارد میدان میشد. سرانجام ایشان در عصر هشتم محرم، به دلیل سکته قلبی در بیمارستان تخصصی جوادالائمه بستری گردید و ساعتی پیش از اذان ظهر تاسوعای حسینی 1427ق/ 19 بهمن 1384ش به ملکوت حق پیوست. نماز بر پیکر ایشان به امامت آیتالله وحید خراسانی در صحن آزادی خوانده شد و آنگاه در جوار لطف حضرت ثامن الحجج علی بن موسی الرضا علیهالسلام در رواق دارالسرور آرمید.
