اعلام امامت علني آن حضرت ، موجب تعجب همگان ، بخصوص شيعيان گرديد، زيرا در دوران امامت پدر بزرگوارش ، شيعيان در نهايت فشار و سختي بودند ، و امام بزرگوارشان هميشه در زندان يا تبعيد به سر مي برد. به همين دليل ، هنگامي كه امام هشتم (ع) آشكارا امامت خود را اعلام کرد،عده اي از ياران آن حضرت به ايشان عرض کردند: «فدايت شويم، امر مهمي اعلام مي فرماييد، از اين ملعون – هارون – هراس نداريد؟» آن حضرت در جواب آنها مي فرمايند :«دست او از من كوتاه است. نمي تواند هيچ آسيبي به من برساند ؛ و او را بر من راهي نيست.»

همچنين جناب محمد بن نسيان (عليه الرحمه) نقل مي كند :

به حضرت ابي الحسن علي بن موسي الرضا (ع) عرض كردم : «شما امر خلافت و امامت خود را آشكار ساخته و به جاي پدر نشسته ايد ، در حالي كه هنوز از شمشير هارون ملعون ، خون مي چكد.» آقا فرمودند : «آن گفتار از حضرت پيامبر اكرم (ص) به من نيرو و جرأت مي بخشد ، كه فرمودند : اگر ابوجهل (لعنت الله عليه) توانست از سر من مويي كم كند ، بدانيد ، من پيامبر نيستم ، و اكنون من به شما مي گويم ، اگر هارون (لعنت الله عليه) توانست مويي از سر من كم كند ، بدانيد كه من امام نيستم.»

تقسيم بندي دوران امامت امام رضا عليه السلام

دوران بيست ساله ي امامت آن بزرگوار ، با توجه به خلافت خلفاي عباسي لعنه الله عليهم ، به سه دوره دسته بندي مي شود :

الف) دوره ي اول : دوران خلافت هارون الرشيد (لعنت الله عليه) به مدت 10 سال

ب) دوره ي دوم : دوران خلافت محمد امين (لعنت الله عليه) به مدت 5 سال

ج) دوره ي سوم : دوران خلافت عبدالله المأمون (لعنت الله عليه) به مدت 5 سال

دوره اول امامت امام رضا عليه السلام

ده سال اول امامت آن حضرت ، كه همزمان با دوران خلافت هارون الرشيد ملعون بود ، دوران پر بركت و خوبي براي آن حضرت به شمار مي رفت، زيرا هارون به دليل اينكه قتل امام هفتم (ع) دستگاه حكومتي او را به شدت تضعيف كرده بود ، ديگر جرأت دست درازي و جسارت به سوي امام رضا (ع) را پيدا نمي كرد. او از تزلزل حكومتش به شدت خشمگين بود! تا جايي كه ، وقتي يحيي بن خالد برمكي (لعنت الله عليه) شروع به سعايت و بدگويي در مورد امام رضا (ع) نمود ، و به رشيد گفت : «پس از موسي بن جعفر (ع) ، اينك پسرش بر جاي او نشسته ، و ادعاي امامت مي كند.» هارون ملعون كه به شدت از قتل امام پيشين ، وحشتزده و خشمناك بود ، با تندي گفت : «آنچه با پدرش كرديم ، كافي نيست؟ مي خواهي يكباره شمشير بردارم ، و همه علويان را بكشم!»

حضرت امام رضا (ع) نيز با بهره گيري از اين فرصت ، و بدون اظهار تقيه يا مخفي كردن امامتشان ، به طور علني به رفع مشكلات شيعيان مي پرداختند ، و سخنانشان به شرق و غرب ارسال مي شد. چنانچه گذشت و خواهد آمد و طبق فرمايش آن حضرت ، تا وقتي كه رشيد ملعون زنده بود ، نتوانست كوچكترين تعدي به آن حضرت داشته باشد. سرانجام ، هنگامي كه هارون ملعون براي سر و سامان دادن به اوضاع آشفته ي خراسان به اين منطقه آمده بود ، مرد. پس از او ، پسرش محمد امين (لعنت الله عليه) در بغداد به جاي او نشست ، و به اين ترتيب دوران خلافت نامشروع وي شروع شد.

دوره ي دوم امامت امام رضا عليه السلام

امامت همزمان با خلافت غاصبانه ي امين ، كه اين دوران همراه با نزاع و جنگ قدرت بين دو برادر ، يعني مأمون و امين بود ، پنج سال طول كشيد. در اين دوره نيز امام (ع) روزهاي خيلي خوبي را گذراندند ، و شيعيان تحت فشار نبودند. آنها آزادانه به امام خود رجوع مي كردند ، و گره از امور خويش مي گشودند. امام (ع) در اين دوره همانند جد بزرگوارش ، امام صادق (ع) به نشر علوم آل محمد (ع) پرداختند.

دوره ي سوم (دوران ولايتعهدي) امامت امام رضا عليه السلام

در سال 198 هجري ، امين طي درگيري با برادرش مأمون ، كشته شد ، و اختيار كامل كشور اسلامي به دست مأمون غاصب افتاد. پس از شروع حكومت نامشروع مأمون ، وضعيت زندگاني امام رضا (ع) نيز تغيير كرد. مأمون پس از استقرار حكومت ، در اولين فرصت ، ح

اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام معدن علمی هستند متصل به خدا. این نگاران به مکتب نرفته مجرای فیضی اند که از خداوند متعال تا بندگان او در جریان است. علوم و معارف هم بخشی از این فیض بی منتهاست که بعد از سیراب کردن جان آن جانان از لب و قلم پاک آنها نصیب تشنگان آن معارف می شود.

روایاتی که از آن انسانهای پاک و وارسته به ما رسیده ؛ گنجی است که جز اندکی هنوز در گنجینه های کتاب و کتابخانه ها مانده است و به مردم عرضه نشده که امید است به برکت این نظام اسلامی و تلاشهای بیش از پیش حوزویان و دانشگاهیان این مهم به ثمر برسد.

بخشی از گنجینه روایات ما، سخنان و نامه هایی است که از امام رضا علیه السلام به ارث رسیده است. در این نوشتار، چند روایت از آن حضرت که دارای مضامین آموزشی و توصیه ای هستند را گلچین کرده و به علاقه مندان به کلام وحی تقدیم می‌داریم.

وسیله ای برای تقرب به خدا و افزایش علم و فهم

حسین بن عبد اللَّه نقل می کند: پدرم نامه ای به امام رضا علیه السلام نوشت که متن آن این بود:

فدایت شوم ؛ سن من بالا رفته و ناتوان شده ام و از انجام بسیاری از کارهایی که می کرده ام در مانده ام. دوست دارم سخنی به من بیاموزی که با آن به خدا نزدیک شوم و نیز فهم و علم مرا نیز افزایش دهد. فأحبّ- جعلت فداك- أن تعلّمنی كلاماً یقرّبنی من ربّی و یزیدنی فهماً و علماً.

امام رضا علیه السلام برای او نوشت:

نامه ای برایت فرستادم آن را بخوان و ذره ذره آن را درک کن ؛ چرا که در آن برای هر کس که خدا اراده شفایش را کرده شفا هست و برای هر کس که خدا اراده هدایتش را کرده هدایت هست ؛ پس فراوان این ذکر را بگو:

بِسمِ اللَّهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ، لا حَولَ وَ لا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ العَلیِّ العَظیمِ. [1]

در دنیا و آخرت همراه با اهل بیت

اسماعیل بن سهل می گوید: به امام رضا علیه السلام عرض کردم: به من دعایی بیاموزید که هر گاه آن را خواندم در دنیا و آخرت با شما باشم. علّمنی دعاءً إذا أنا قلته كنت‏ معكم فی الدّنیا و الآخرة.

امام رضا علیه السلام برایم نوشت:

أَكثِر تِلاوَةَ إِنَّا أَنزَلناهُ، وَ رَطِّب شَفَتَیكَ بِالاستِغفارِ. [2] سوره قدر را فراوان بخوان و لبانت را با استغفار با طراوت نگه دار (نگذار که لبت از استغفار خشک شود).

امام رضا عليه السلامروز يازدهم ذيقعدة سال 148 ق. در مدينه متولد شد. نام مادرش «تکتم» بود که بعد از تولد حضرت، از طرف امام کاظم عليه السلامطاهره نام گرفت. نام مادر حضرت را «نجمه» نيز گفته‌اند. نقش انگشتري آن حضرت «ماشاءالله ولا قوة الاّ بالله» بوده است.

اسم حضرت: علي، کنيه: ابوالحسن الثاني، لقب: رضا، شروع امامت: سال 183 در سن 35 سالگي. مدت امامت: 19 يا 20 سال. فرزندان: دو پسر به نام جوادعليه السلام فرزند ديگر به نام حسين. رافعي مي‌نويسد: امام رضا عليه السلامدر سفري به قزوين آمده، در خانه داود بن سليمان مخفي شده است. وي از امام نقل کرده است: «فرزندي از حضرت که دو سال يا کمتر داشته در قزوين مدفون است.» اين همان امامزاده حسين است که اکنون در قزوين بارگاهي دارد. به احتمال، اين مسافرت در سال 193 ق. مقارن با مرگ رشيد صورت گرفته است.[1]

شهادت: امام تا سال 201 ق. در مدينه بود، در رمضان آن سال وارد مرو شده و در سن 55 سالگي، آخر صفر سال 203 ق. به علت خوردن انگور مسموم – به اجبار مأمون – مسموم شده و در طوس به خاک سپرده شد.

خلفاي معاصر امام

ده سال از مدت امامت حضرت با هارون الرشيد (193 – 1عليه السلام 0 ).

پنج سال با محمد امين پسر هارون (198 – 193).

ده سال با عبدالله مأمون پسر ديگر هارون (218 – 193) که با برادرش جنگيد.

امام در حدود 20 سال از مأمون بزرگتر بود.

افکار بيگانه در عصر رضوي

 ترجمه آثار علمي بيگانگان از زمان امويان شروع شد و در عصر عباسيان بويژه در زمان هارون و مأمون به اوج خود رسيد. (همانگونه که در اين زمان وسعت کشور اسلامي به بالاترين حد خود در طول تاريخ رسيد) مأمون نامه اي به پادشاه روم نوشت و مجموعه‌اي از علوم قديم و آثار ارسطو را درخواست کرد و جمعي از دانشمندان مانند «حجاج بن مطر» و «ابن بطريق» و «سلما» سرپرست «بيت الحکمة» کتابخانه بزرگ بغداد را مأمور ترجمه آنها نمود.

«خالد بن يزيد»، طب وشيمي را (مي‌خواست از راه شيمي طلاي مصنوعي به دست آورد) «حنين بن اسحاق» بعضي از کتب سقراط و جالينوس را، ابن مقفع، کليله و دمنه و همين طور کتاب اقليدس را، به عربي برگرداندند. خود مأمون نيز ترجمه مي‌کرد. يعقوب ابن اسحاق کندي که در طب، فلسفه، حساب، منطق، هندسه و نجوم خبره بود و درتأليفات خود از روش ارسطو پيروي مي‌کرد، بسياري از کتاب‌هاي فلسفه را به عربي برگرداند و مشکلات آن را توضيح داد.

کساني را به قسطنطنيه فرستاد تا کتاب‌هاي کمياب فلسفه، هندسه، موسيقي و طب را بياورند. محمد بن موسي خوارزمي – رياضي دان بزرگ – جبر را از حساب جدا کرد. «دارالحکمه» کتابخانه بزرگي بود که به احتمال قوي هارون آن را بنيانگذاري و مأمون تقويت کرد و همچنان باقي بود تا بغداد به دست مغولان افتاد. آنان که از تمدن و فرهنگ بويي نبرده بودند آن را به آتش کشيدند.

امام رضا عليه السلام و هجوم فرهنگي بيگانه

به دنبال نهضت ترجمه آنچه ماية نگراني بود اينکه در بين اين مترجمان افرادي متعصب و سرسخت از مذاهب ديگر مانند زردشتي، صائبي، نسطوري، برهمنهاي هند، روميان وجود داشتند و اين فرصتي بود براي نشر افکار مسموم خود و القاء آن به جوانان و افراد ساده دل و همين‌طور محتواي خود اين کتب نيز مي‌توانست شبهاتي به همراه داشته باشد.

امام رضا عليه السلامبا آگاهي از اين خطر و با حضور فعال در جلسات بحثهاي علمي که توسط مأمون برگزار مي‌شد، سعي کردند جلو هرگونه انحراف احتمالي را بگيرند و برتري اهل‌بيت: را نشان دهند.[2]

هدف مأمون از برگزاري بحث‌هاي علمي

در اينجا چند عقيده وجود دارد. از جمله:

پيوستگي تاريخ امام رضا (ع) با تاريخ مهين ما

تاريخ پر ماجراي امام رضا (ع) با تاريخ ميهن ما ايران پيوستگي ژرف و محکمي دارد و فصل بزرگي از تاريخ ايران را تشکيل مي‌دهد. آري شرايط بحراني خراسان بود که امام رضا (ع) را از مدينه به طوس آورد و در اثر فشار ايرانيان بود که مامون دفتر سياست کهن هفتاد ساله نياکان خود را ورق زد و علي بن موسي الرضا (ع) را به وليعهدي برگزيد و حتي اصرار داشت خلافت را به آن حضرت بسپارد و در شهرهاي ايران بود که به نام حضرت رضا سکه‌هاي سيم و زر زدند و...

سرانجام در شهر طوس که فعلا مشهد ناميده مي‌شود به شهادت رسيد و يگانه امامي است که در ميهن ما به خاک سپرده شد.

پس معماي اينکه مامون چرا تغيير سياست داد و حضرت رضا (ع) را به وليعهدي برگزيد؟ و آيا خلافت عباسي را که بر جنازه شهيدان بيشماري از خاندان علوي استوار گشته بود، مامون به راستي مي‌خواست آنگونه ساده و رايگان به خاندان علي (ع) بسپارد؟!

و يا در آن کار نيرنگي در انديشه داشت؟! مورخان راست گفته‌اند که وليعهدي حضرت رضا به‌اندازه‌اي شگفت و حيرت انگيز است که مانند آن را کسي در تاريخ جهان نمي تواند سراغ بگيرد و نشان دهد.

و اينکه امام چرا بطور ناگهاني شهيد شد و مامون چه نقشي در قتل او داشت؟!

و نيز علت مرگ ناگهاني چند تن از خاندان حضرت رضا (ع) که بدنبال رحلت امام و در بازگشت مامون از خراسان به بغداد در فاصله‌اي کوتاه رخ داد، چه بود؟! آيا راستي صرصر مرگ و خزان بر گلستان امامت تاخته بود. اين باور کردني نيست که دست مرگدر ميان چند هزار تن همراهان مامون فقط گريبان افراد يک خاندان را بگيرد!

سرانجام مامون مجددا تغيير سياست داد، جامه سبز را که شعار علويان بود به جامه سياه که شعار عباسيان بود، تبديل کرد؟! از قرار معلوم مامون که چندي به اتکاء و حمايت ايرانيان با عربان يکسره قطع ارتباط کرده بود دوباره از بيم ايرانيان بدانها پناه برد.

اينها يک سلسله حوادث پيچيده و مشکلات تاريخي است که شايد بتوان از آنها به معما تعبير آورد، در تاريخ امام رضا (ع) جلب توجه مي‌کند و اينها همينطور حوادث پيچيده و معمائي تاريخ ميهن ما است، بطور مسلم حل اين معماها و گشودن اين گره‌ها به فهم تاريخ ايران نيز کمک مي‌کند. سوگمندانه‌اين معماها پس از گذشتن قرنها هنوز حل نشده است و با اينکه کتابهاي زيادي در اين باره نگاشته شده ولي اين گرهها هنوز ناگشوده مانده است. حل کردن اين معماها و گشودن اين گره‌ها در اين رشته نگارش هدف ما است.

درهم آميختن هنر اسلامي با هنر ايراني

هم اکنون که بيش از دوازده قرن از شهادت امام رضا (ع) مي‌گذرد، آستان ملايک پاسبانش همچنان نقطه اتکاء جامعه شيعه و کعبه آمال و قبله نياز مردم اين آب و خاک و بسياري از مردم پاکباز ديگر کشورها مي‌باشد، بارگاه با عظمتش در طول تاريخ و کشاکشهاي پرآشوب، موجوديت اين آب و خاک را حفظ کرده و کشتي طوفان ميهن ما را از گرداب سقوط و پريشاني نجات داده است و در بحرانها و بروز فتنه‌ها ملت ايران را راهنمائي کرده است.

بارگاه کبريائيش زينت بخش ايران شده و يکي از مفاخر و ذخائر باستاني و شاهکارهاي هنري و ميراث گرانقدر معنوي است که با نيت پاک بدست هنرمندان چيره دست ايراني در دوره‌هاي مختلف بنا گرديده است. بديهي است پي ريزي چنان بناي باشکوهي، حاکي از ذوق سرشار و احساسات لطيف و حسن عقيده و ابراز هنر و هوش ايراني است و بدايع صنعت و لطايف و ظرافت کاري و‌آنهمه شاهکارهاي هنري اين بناي عظيم نشانگر علاقه شديد و عشق سوزان و احساسات پاک ايرانيان ديندار و دوستداران حقيقي اين خاندان مي‌باشد که بدينگونه از تقديم و تسليم بهترين نفايس و پربها ترين ذخائر خود در اين پيشگاه فروگذار ننموده‌اند.

در اين بارگاه، که با رقه‌اي از تجليات معنوي انوار شخصيت بارز امام هشتماست، احساسات مذهبي با احساسات ميهني يکي شده است، هر فرد مسلمان ايراني در اينجا در خود دو نوع احساس متضاد حس نمي کند و تعارضي ميان احساسات مذهبي با احساسات ملي وجود ندارد زيرا اين گنبد و بارگاه مرکز عمده احساسات ديني و ملي و نمايشگاه عظيم هنر و معماري ايران اسلامي است و اين دو هنر و سبک معماري آنچنان با هم در آميخته و ترکيب يافته که بهيچ وجه نمي توان آن دو را از هم تفکيک کرد.

در این مطلب قصد داریم کمی درباره سخنان آن حضرت در بیان خواص اذکار و اسماء الهی، میوه ها و سبزیجاتو همچنین دعاها و تعویذات سخن بگوییم

ابتدا بیان خواص اسماء الهی از دیدگاه امام رضا (ع)

جهت شخصیت یافتن

امام رضا علیه‏السلام می‏فرماید: هر کس نام «العلی» را بسیار بگوید و بدان مداومت نماید، قدرش بلند گردد؛ و اگر شخص غریب به خواندن این اسم مداومت نماید با آبرو به وطن خویش برگردد.

جهت برطرف نمودن تب

کفعمی در بلد الامین آورده است که به خط حضرت امام رضا علیه السلام یافت شد که جهت رفع تبی که به هیچ وجه قطع نمی‏شود، روی سه قطعه کاغذ کوچک اسم مبارک «اعلی» را نوشته و هر روز یک قطعه از آن را ببلعد و قبل از بلعیدن کاغذ در حالی که آن را در دهان دارد سه بار سوره‏ی توحید را بخواند و بعد بگوید «بسم الله الرحمن الرحیم قلنا لا تخف انک انت الاعلی» (1)

جهت وسوسه‏ی شیطان و...

امام رضا علیه السلام می‏فرماید: هر کس به عدد اسم «حفیظ» که  «988»  می‏باشد در هر روز جمعه بعد از نماز به خط باریک بنویسد و بر بازو ببندد، از وسوسه‏ی شیطان و خوف سلطان و بیم درندگان و مار و عقرب و خیالات فاسد در امان حق تعالی باشد.

جهت شفای بیمار

امام رضا علیه السلام می‏فرماید: هر کس اسم «السلام» را  «131»  بار بر سر بیمار به نیت صحت و سلامتی آن بیمار بخواند از رنج و سختی مرض رها گردد و شفا یابد.

حال قصد داریم درباره خواص برخی از میوه ها و سبزی ها صحبت نماییم

خاصیت عسل

امام رضا علیه السلام می‏فرماید: عسل را با سیاه‏دانه بخورید. (2)

امام رضا علیه‏السلام می‏فرماید: عسل را در حال ناشتا خوردن بلغم را قطع می‏کند، صفرا را از بین می‏برد، سوداء را برطرف می‏نماید، به ذهن صفا می‏بخشد و حافظه را قوی می‏گرداند. (3)

فوائد سیب

قرآن در بينش امام رضا(ع)

مقدمه

قرآن کريم در انديشه، گفتار و کردار اهل‌بيت:تجسّم و عينيت تمام يافته است و سيرة کريمانه و سخن حکيمانة آنان، مستقيم يا غير مستقيم، روشنگر کتاب الهي در ابعاد گوناگون آن است؛ از اين رو يکي از رسالت‌هاي مهم امامان معصوم تبليغ دين، بيان احکام و تفسير قرآن بوده است. ميراث قرآني و تفسيري باقي مانده و ارزشمند از وجود مبارک امام رضا عليه السلاماز نمونه‌هاي اعلي و عظيم ذخاير قرآني تفسير معصومان:است و از آن جا که لطف و حکمت خداوند متعال همواره اقتضا کرده انسان را در پهنة طبيعت، بي‌راه و راهبر، رها نکند، ميراث قرآني را در ميان خاندان نبوت:دست به دست نموده تا به هشتمين اختر تابناک آسمان امامت و ولايت حضرت امام علي بن موسي الرضا عليه السلامرسيد و آن امام همام، وارث کتاب الهي و مفسّر راستين قرآن شد و اکنون دوازدهمين حجت، امام عصرعليه السلام ميراث‌دار آن است. به فرمودة امام صادق عليه السلامپيوسته خداوند از ميان ما خاندان، کسي را بر مي‌گزيند که کتاب او را از آغاز تا به انجامش مي‌آموزد.

در اين مقاله با نگرشي به سيرة قرآني و تفسيري امام رضا عليه السلام، بياناتي که ايشان به طور مستقيم در باب قرآن کريم و تفسير و فهم آن فرموده‌اند، مي‌پردازيم.

بخش عمده‌اي از گفتار و سيرة حضرت رضا عليه السلام به شکل مستقيم يا غير مستقيم به شرح، تبيين و عينيت بخشيدن کتاب خدا اختصاص دارد؛ بنابراين، مي‌توان در ديدي فراتر به گزارش، شرح و تفسير قرآن در بيانات امام رضا عليه السلام پرداخت. آنچه از ايشان در ابواب مختلف فقه ياد شده، به گونه‌اي تبيين و تفصيل ايات الاحکام و اوامر و نواهي الهي است يا آنچه دربارة توحيد، نبوت، امامت، معاد، ايمان و کفر و ديگر مسائل اعتقادي به جاي مانده است، شرح و بسط معارف اعتقادي قرآن است. اندرزها، آداب و اخلاق کريمانة امام رضا عليه السلامنيز توضيح ايه‌هاي اخلاقي قرآن مي‌باشد.

الف) بيان منزلت و فضيلت قرآن

قرآن، توصيف گري گوياست و در ايه‌هاي فراواني به بيان منزلت رفيع و شأن والاي خويش پرداخته است تا براي کسي در روي گرداني از قرآن حجّتي باقي نماند و آن کسي که به قرآن رو مي‌آورد با معرفت و بينش در وادي آن گام نهد. اهل‌بيت:نيز که عارف به حقيقت قرآن هستند، هم پاي آن، اين منزلت و فضيلت را به خوبي تبيين کرده‌اند.[2] اينک نمونه‌اي از فرازهاي گفتار امام رضا عليه السلامدر اين خصوص ذکر مي‌گردد:

الف) ريان بن صلت از حضرت رضا عليه السلام پرسيد: نظر شما دربارة قرآن چيست؟ امام فرمود:

کلام الله لاتتجاوزه و لا تطلبوا الهدي في غيره فتضلّوا؛ قرآن کلام خداست، از آنچه او گفته است، فراتر نرويد و هدايت را در غير او نجوييد که گمراه مي‌شويد.

ب) محمد بن موسي رازي از پدرش روايت کرده که يکي از روزها در محضر حضرت رضا عليه السلام، سخن از قرآن به ميان آمد. امام فرمود: «قرآن ريسمان محکم، دستاويز استوار و ايين برتر خدا در ميان بندگان است. به سوي بهشت راهبري مي‌کند و از دوزخ رهايي مي‌بخشد. در اثر گذشت زمان، کهنه نشده و با تکرار بر زبان‌ها از ارزش و اثر بخشي آن کاسته نمي‌شود؛ زيرا خداوند، آن را براي زمان خاصّي قرار نداده است، بلکه حجت و برهان براي همة انسان‌ها در سراسر زندگيشان است و نه از پيش رو و نه از پس، باطل به آن وارد نخواهد شد. فرود آمده‌اي از سوي خداوند حکيم و ستوده است.»

ج) در حديث امامت که از آن حضرت صادر شده نيز آمده است که ايشان مي‌فرمايد: «خداوند زماني پيامبرش را به سوي خود فراخواند که دين او را کامل و بر او، قرآن را نازل کرد، کتابي که روشنگر همه چيز است و حلال و حرام و حدود و احکام و هر آنچه مردم بدان نيازمندند، در آن به طور کامل بيان شده است.»

* * *

 اخلاق فردی  ادب  زهد  عبادت  سخاوت  صبر و مقاومت  اخلاق اجتماعی امام رضا علیه السلام  رفتار امام رضا علیه السلام با خانواده  رفتار امام رضا علیه السلام با مردم 

اخلاق فردی: ادب 

اخلاق، یكی از عناصر مهم شخصیت انسان است، و كاشف كیفیت ذات، و درون اوست. امام رضا علیه‌السلام به اخلاق عالی و ممتاز، آراسته بودند، و بدین سبب دوستی عام و خاص را، به خود جلب كردند، همچنین انسانیت آن حضرت، یگانه و بی‌مانند بود، و در حقیقت تجلی روح نبوت، و مصداق رسالتی بود كه خود آن حضرت، یكی از نگهبانان و امانت‌داران و وارثان اسرار آن به شمار می‌رفت. از ابراهیم بن عباس صولی (1) نقل شده، كه گفته است:

من ابوالحسن الرضا علیه السلام را هرگز ندیدم در سخن گفتن، با كسی درشتی كنند.

من ابوالحسن الرضا علیه السلام را هرگز ندیدم سخن كسی را پیش از فراغ از آن، قطع كند.

هرگز درخواست كسی را ،كه  قادر به انجام دادن آن بود، رد نفرمودند.

هرگز پاهای خود را، جلو همنشین، دراز نمی‌كردند.

هرگز در برابر همنشین تكیه نمی‌كردند.

هرگز او را ندیدم،كه غلامان و بردگان خود را بد گویند.

هرگز او را ندیدم، كه آب دهان بیندازند.

هرگز او را ندیدم، كه قهقهه بزند، بلكه خنده‌اش تبسم بود.

 تا آنجاكه می‌گوید: هر كه بگوید در فضلیت، كسی را مانند او دیده، از او باور نكنید.(2)

زهدامام علی بن موسی الرضا علیه السلام جامع تمام فضائل بودند، به طوری كه تمام صفات عالی در ایشان جمع شده بود. خصایص شریف امام رضا علیه السلام قسمتی از صفات جدش، بزرگترین پیامبر خدا صلی الله علیه و آله بود كه از میان پیامبران ممتاز بودند. ایشان درباره زهد به نقل از پدرانشان می‌فرمودند زاهد آن است كه حلال دنیا را از ترس حساب و كتاب و حرام دنیا را از ترس عقاب ترك می‌كند.(3)

محمد بن عباد (4) درباره رفتار زاهدانه آن حضرت می‌گوید: پوشش ابوالحسن علیه السلام در طول تابستان همواره یك بوریا بود. ایشان در طول زمستان با همه عظمت و وقاری كه داشتند پوششی ساده داشتند و به دور از هر گونه علامت‌گذاری و یا این كه رنگ مخصوصی داشته باشد همیشه لباس زبر به تن می‌كردند مگر آن كه می‌خواستند پیش مردم و به دیدن آنها بروند كه در آن وقت بهترین لباس خود را می‌پوشیدند.(5)

امام می‌فرمودند: لباس مظهر خارجی انسان است نمی‌توان نسبت به آن بی‌توجه بود حرمت مومن ایجاب می‌كند كه انسان در ملاقات با او، شئون خود و وی را رعایت كند و مقید باشد كه پاكیزه و خوش لباس باشد.(6)

از دلائلی كه امام رضا علیه السلام نزد مردم، لباس خوب می‌پوشیدند این بود كه اگر ظاهر انسان تمیز و پاكیزه باشد، دیگران از دیدن این فرد لذت می‌برند و تحت تاثیر وی قرار می‌گیرند. هم چنان كه از دیدن یك انسان كثیف و آلوده حالشان دگرگون می‌شود، ایشان لباس زیبا و پاكیزه می‌پوشیدند تا مردم با دیدن ایشان درس نظم و پاكیزگی را در كنار ساده زیستی بیاموزند و از طرفی نشان دهند كه مومن از مال حلال در حدّ شأنش می‌تواند از امكانات این دنیا استفاده كند. همچنین نقل شده: در محیط خانه امام رضا علیه‌‌السلام آثاری از زندگی اشرافی وجود نداشت از زیور و زینت استفاده نمی‌كردند، مگر این كه خود را به عود هندی خام بخور می‌دادند.