راه درمان فقر
امام براي درمان فقر راه هاي مختلفي را عنوان مي كند، راه هاي كه عمدتا منشا از درون آدمي دارد عدم وجود تقوا، ايمان، اخلاق و معنويت ،غرور، حسادت و مسايلي از اين دست را باعث بروز فقر مي داند و با برطرف شدن آنها ، فقر نيز درمان مي يابد . . .

چند پي‌آمد روحي و رواني فقر
در اولين نگاه، پديده فقر، خسارات و عوارض روحي، رواني، سياسي، اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي بر روي روح و روان وشخصيت مردم و جايگاه حكومت در نظام جهاني مي گذارد كه عموما ، اين خسارت ها غير قابل جبران است .آنچه در اين مبحت برآن تكيه خواهيم كرد عوارض روحي و شخصيتي فقر بر روح و روان انسان است. انساني كه در دين اسلام از جايگاه رفيعي بهره مند است.امام علي عليه السلام مواردي را برمي شماردكه به چند مورد اشاره خواهيم داشت . . .

علل بروز فقر
الف : شرايط حاكم بر جامعه
يكي از مواردي كه باعث بروز فقر در اجتماع مي شود شرايط اجتماعي ، سياسي و فرهنگي موجود در جامعه است. اينكه چه كسي بر مردم حكومت مي كند؟ ميزان اهتمام حاكم در برقراري عدالت اجتماعي تا چه اندازه است؟ برخورد و عكس العمل مردم در برابر حاكم چگونه است؟ ميزان عمل به احكام اسلامي توسط حاكم و مردم تا چه اندازه است؟ نحوه عمل بزرگان جامعه در برابر مردم ، حضور جدي پرهيز كاران و دلسوزان دين و مواردي از اين دست، از مسايلي است كه در بروز زود هنگام فقر در جامعه مؤثر خواهد بود . . .

چكيده :

در لغت ، فقير، به معني مسكين‌ و بي‌چيز وغني، مأخوذ از تازي و به معني توانگر و مالدار آمده است . در نهج البلاغه از انواع مختلف و معاني گوناكون فقر سخن به ميان رفته است كه مي توان به فقر اقتصادي، فقر مادي، فقر روحي، فقر علم و آگاهي، فقر ايدئولوژيكي فقر فرهنگي و... اشاره اي داشت كه به چند نمونه آن اشاره خواهيم داشت.
سيره پيامبر و على(ع) و جمعى از بزرگان صحابه نيز بيشتر برگزيدن فقر و ترك تجمّلات دنيا بود، در حالى كه در سياستهاى كشورى و رعايت مصالح اجتماعى با اهل دنيا همكارى كرده و از جامعه و مردم كناره‏گيرى نداشتند.
امام براي درمان فقر راه هاي مختلفي را عنوان مي كند، راه هاي كه عمدتا منشا از درون آدمي دارد. عدم وجود تقوا، ايمان، اخلاق و معنويت و وجود غرور، حسادت و مسايلي از اين دست را باعث بروز فقر مي داند و با برطرف شدن آنها ، فقر نيز درمان مي يابد.
امام علي عليه السلام زمينه ساز و علت بروز فقر را مسايلي چون ؛ شرايط حاكم بر اجتماع، زمامداران زراندوز ، خود را به فقيري زدن ، چپاول معاش فقير، ولخرجي ، حكت خداوند، تصميم هاي بد و فخر فروشي مي داند . براي از بين رفتن فقر نيز راه هاي ويژه اي را بر شمرده و به مردم توصيه مي كند . . .

جنگ نرم از ظریف‌ترین مسائل استراتژیک، و مفهومی است که مستقیما ًبه ذهن و قلب انسان مربوط بوده و با آنها درگیر شده و در پی تسخیر آن بر می‌آید. این مفهوم که از لحاظ ظرافت از نظر بنده کاری زنانه تلقی می‌شود سطوح مختلفی را در بر می‌گیرد که دکتر عباسی در این سخنرانی که مربوط به سال 88 است با دقت به موشکافی و بررسی ابعاد آن می‌پردازد . . . (دانلود در ادامه ی مطلب)

  و اما ادامه ی بحث قبل

 3- چند نكته راجع به سیره عملی امیر المؤمنین در برخورد با بیت المال

1-3  سهم سرانه از بیت المال :  امام علی (ع) در تقسیم بیت المال ترجیح و تفاضلی میان احاد مردم قائل نبود و درآمد بیت المال را به طور مساوی میان آنها تقسیم می نمود ،‌ سهمی كه امام از این ناحیه برای خود در نظر گرفته بود همانند سهم بقیه مردم بود و در بیشتر اوقات به نفع نیازمندان از آن صرف نظر می نمود . پس از جنگ جمل وقتی كه امام بیت المال بصره را تقسیم كردند ،‌ابتدا برای نیز سهمی مانند دیگران قرار داد ولی بعداً همین سهم را هم به كسی كه نامش از دیوان افتاده بود بخشید (المفید – الجمل صفحات عمودی 215)

2-3  مهجوری عدالت در عهد امیر المؤمنین : واژه عدالت و مساوات امروزه روز به عنوان بخشی از حقوق اجتماعی و مطالبات عموم افراد جامعه قرار گرفته است و اصولاً از بیان و شنیدن آن نه تنها كسی متعجب نخواهد شد ،‌بلكه مورد استقبال واقع می شود . چیزی كه در عصر امام (ع) اجرای آن برای جامعه اسلامی غیر منتظره و دشوار بود و بسیاری تاب تحمل آن را نداشتند در حدی كه وقتی ام هانی خواهر امیر المؤمنین (ع) متوجه شد كه سهم او از بیت المال برابر سهم كنیز عجمی اش مقرر شده با عصبانیت نزد امام رفت و به ایشان اعتراض كرد و امام نیز در پاسخ فرمود كه در قرآن برتری عرب را بر عجم ندیده است . (جعفریان – رسول – حیات فكری و سیاسی امامان شیعه)

و باز زمانیكه  امام (ع) علل اعتراض طلحه و زبیر رااز ایشان سؤال فرمود اظهار داشتند ،‌كه تو حق ما را در تقسیم بیت المال با غیر ما مساوی قرار دادی ، امام در پاسخ فرمودند این شیوه رسول خدا (ص) بود كه حكم قرآن نیز هم این است . رسول خدا (ص) كسانیكه در راه خدا با جان و مال جنگیده بودند در تقسیم بیت المال با دیگران مساوی قرار داد. (ابن ابی الحدید ،‌شرح نهج البلاغه . صص 42-41)

3-3  ریشه یابی بیمه های اجتماعی در سیره امام علی (ع)

توجا امام به حقوقی كه كمتر به چشم جامعه می آمد خود داستانی شیرین و دلنشین است . امام (ع) همواره توجهشان به همه شئون حكومت بود و كمتر موضوعی از چشم ایشان مغفول می ماند . حر عاملی در وسابل شیعه می فرماید در زمان حكومت آن حضرت ضیرمردی با چشمانی نابینا به تكدی گری مشفول بود ، امام از حال او ضرسید گفتند : مردی نصرانی است كه درخشندگی رجوانی در دوایر حكومتی مشغول خدمت بوده است ،‌امام سخت متأثر شدند و فرمودند در روزگار جوانی او را به كار گماشتید و چون پیر و عاجز شد از حق خویش محرومش ساختید ‌،سپس به خازن بیت المال دستور داد ،‌تا امور معیشت او را از صندوق دارایی عمومی بپردازد (حر عاملی  محمد ابن حسین ، وسائل شیعه جریان 15/65)

4-3  دقت امیر المؤمنین در مصرف بیت المال

به امام علی (ع) در زمان حكومتشان پیشنهاد كردند به كسانیكه احتمال می رود به معاویه ملحق شوند كمی از بیت المال را بدهد تا مدتی دلگرم شوند و امام را تنها نگذارند ،‌امام (ع) در پاسخ فرمودند كه باید به منبع تغذیه می گویید پیروزی را با ستم كردن بدست بیاوریم ؟!به خدا سوگند تا زمانیكه خورشید می درخشد و ستاره ای در آسمان سوسو می زند هرگز این را نمی كنم . به خدا سوگند اگر بیت المال برای منبع تغذیه بود ،‌انصاف و مساوات و عدالت را میان مردم رعایت می كردم ،‌چه رسد به این كه بیت المال ازآن مسلمانان است و منبع تغذیه اختیاری ندارم . (بهار الانوار، جلد 4، صفحات عمودی 321 مناقب)

و نكته آخر اینكه فضیل ابن جعد نقل می كند كه مهم ترین عاملی كه سبب شد عرب از حمایت علی (ع) دست بردارد ،‌مسائل مالی بود . زیرا امام (ع) رؤسا و بزرگان را بر مردم عادی و عرب را بر عجم برتری نمی داد ، با رؤسا و بزرگان قبایل همانند پادشاهان و دیگر حاكمان رفتار نمی كرد و نمی كوشید آنها را با خود مایل سازد . و در یك كلام اهمیت حقوق مردم در نگاه امیر المؤمنین(ع) آنچنان جایگاه رفیعی داشت كه به تعبیر جرج جرداغ تمام وصایا و نامه های امام به والیان حول یك محور واحد بود و آن عدالت بود . و در ادامه می گوید عدالت ، ‌تاكنون  هیچ مدافع راستینی همچون علی (ع) را شاهد نبوده است  ،‌ كسی كه به خدا سوگند می خورد كه اگر تمام جهان را به او ببخشند تا مگر پوست جویی را از دهان مورچه ای بگیرد هرگز چنین نخواهد كرد .

حكومت داري حضرت علي (ع) در تاريخ و نهج البلاغه با رويكرد اقتصادي

مقدمه:

 

در این مقاله در ابتدا به تعریف اجمالی از بیت المال و منابع آن می پردازد و سپس در ادامه سعی شده است به اختصار با بیان جملاتی از خود حضرت همراه با مصادیقی عملی راجع به موضوع صحبت شود و در آخر نیز مقاله با جمله ای از دانشمند مسیحی جرج جرداغ راجع به عمق عدالت علی (ع) به پایان می رسد . . .

داستان ازدواج امام علی (علیه السلام) و حضرت زهرا(سلام الله علیها)

پیشنهاد به علی (علیه السلام):

اصحاب رسول خدا احساس کرده بودند که پیغمبر اکرم تمایل دارد فاطمه(علیها السلام) را با علی پیوند ازدواج دهد، ولی از جانب علی پیشنهادی نمی شد. یک روز عمر وابوبکر و سعد بن معاذ و گروهی دیگر که پیامبر(ص)  تقاضای ازدواج آنها را رد کرده بود در مسجد گرد آمده بودند و از هر دری سخن می گفتند. در این بین سخن از فاطمه به میان آمد. ابوبکراز روی حسادت گفت:  مدتی است که اعیان و اشراف عرب فاطمه علیهاالسلام را خواستگاری می نمایند اما پیغمبر اکرم پیشنهاد احدی را نپذیرفته و در جوابشان می فرماید:

تعیین همسر فاطمه با خداست . . .

ثروت و درآمدهاى اختصاصى امام

امام على عليه السلام فعاليتهاى اقتصادى خود را از نقطه صفر شروع نمودند . به گونه‏اى كه در سالهاى آغازين هجرت حتى قادر بر سد جوع هم نبودند . اما با به هم پيوستن نيروهاى ايمان ، انديشه و دست ، در طول مدت نسبتا كوتاهى كه آن حضرت به فعاليت اقتصادى روى آورد ، چنان موفقيت‏هاى بزرگى نصيب ايشان گرديد كه حقيقتا از عهده انسانهاى معمولى خارج ، و تنها شايسته بلنداى عظمت انسانيت آن حضرت است ...

مخارج پس انداز و سرمايه گذارى

پس انداز به وجوهى گفته مى‏شود كه از درآمد دوره جارى به منظور مصرف درآينده ، كنار گذاشته مى‏شود . و سرمايه گذارى به معناى وارد كردن اين وجوه در چرخه توليد و كسب درآمد است . پس انداز و سرمايه گذارى در دنياى امروز به ويژه براى كشورهاى جهان سوم داراى اهميت زيادى است . با اين حال به اين مسئله از منظر تخصيص درآمد افراد و خانواده‏ها كمتر پرداخته شده است . رفتار تخصيص درآمدى افراد منشأ اصلى پس انداز و سرمايه گذارى است . زيرا با مصرف گرايى و اتلاف منابع و يا راكد گذاشتن آنها هيچ گونه سرمايه‏اى تشكيل نخواهد شد ، چنانكه با تنبلى و بيكارى نيز درآمدى كه قابل پس انداز باشد حاصل نخواهد گرديد . پس انداز و سرمايه گذارى در سيره اقتصادى امام على عليه السلام ، جايگاه بسيار مهمى داشته است . . .