دفاع مقدس داراي وجوه گوناگوني است. هركدام از اين وجوه در جاي خود مورد بحث و بررسي قرار مي گيرند و توجيهاتي دارند. از علت نياز به دفاع گرفته تا آموزش، تربيت و اعزام نيرو به سرزمين هاي نبرد، از تأمين و پشتيباني نيروها در مناطق جنگي گرفته تا تأمين ادوات و قطعات و ... اما مرحله اي در دفاع وجود دارد كه معمولاً از ديد عموم مغفول مانده و حتي برخي با فلسفه وجودي آن نيز ممكن است مخالفت كنند. اين مرحله درست زماني آغاز مي شود كه مبارزان خسته از نبرد به وطن بازگشته و در صدد بازسازي بر مي آيند. عده اي در صدد بازسازي جسمي هستند، رنج سفر و سختي مبارزه را از تن بدر كرده و تن آسايي مي كنند، اينان وظيفه خود را ادا شده مي دانند. عده اي به بازسازي روحي مشغول مي شوند و سعي مي كنند آنچه را كه ديده اند به فراموشي بسپارند. عده اي در صدد اصلاح گذشته بر مي آيند و سعي مي كنند زمان از دست رفته را به وسيله تحصيل و راه هاي مشروع ديگري جبران كنند. عده اي هم درصدد مقايسه خود با ديگراني كه انجام وظيفه نكرده اند بر آمده وچون خود را از لحاظ دنيايي شكست خورده مي پندارند، لذا با گذشته خود به ستيز بر مي خيزند و آن را انكار كرده و بدون در نظر گرفتن اسباب و علل مورد نياز، تلاش در پيمودن ره صد ساله در يك شب مي كنند و هستند آنهايي كه قافيه را باخته اند. يادمان هست كه شهيد باكري افراد بازگشته از ميدان جنگ را دسته بندي كردند و چه آرزويي داشتند، اما مرحله اي از دفاع مقدس كه مغفول مانده است مرحله اي است كه از آن به تفحص ياد مي شود. دسته ديگري كه در تقسيمات شهيد باكري هم گنجانده نشده است كساني هستند كه گمشده اي دارند كه مي دانند گم شده است، اما نمي دانند چگونه و كجا، لذا در صدد پيدا كردن آن بر مي آيند، اينان كساني هستند كه تنگه احد را به قصد جمع كردن غنيمت رها نمي كنند، اينان كساني هستند كه به دنبال شتر سرخ موي نمي دوند و اينان كساني هستند كه گول قرآن هاي بر سر نيزه را نمي خورند و ديگر اينكه اينان كساني نيستند كه محصول و دام و خانه و كاشانه را بهانه نرفتن كنند. اينان مبارزان واقعي اند. مجنون هايي كه آواره دشتها به دنبال ليلي هايشان مي گردند، سر به هر كوي و برزني مي كشند، حتي توسل مي كنند به ليلي هايشان تا پيدايشان كنند، يا نه، بهتر بگويم توسل مي كنند تا ليلي هايشان آنها را پيدا كنند. اين افراد با تمام شدن ظاهري دفاع مقدس تازه ساخته شده اند و نياز به انواع بازسازي كه ذكر كرديم ندارند، بلكه خود كماكان در حال سازندگي هستند، هنوز به دنبال فتح سنگرهايي هستند كه فتح نشده است، چشم انتظاري مادراني كه هر غروب در حياط منزل خود صندلي مي گذارند و گوش به صداي پاي رهگذران مي دهند تا شايد صداي پاي آشنايي از دور برسد، سنگري است كه هنوز فتح نشده است. پاك كردن اشك چشم پدري كه با ديدن هر جواني در خيابان ياد علي اكبر خود مي كند سنگري است كه نياز به فتح دارد و اداي دين به خواهري كه برادرش را به اميد خدا و با توكل بر او به دست معلمش سپرده است؛ سنگر غريبي است كه شايد حتي جايش هنوز مشخص نباشد. ديدن نشانه ها براي آنها كه صاحب بصيرتند مي تواند اميدبخش باشد، اميد به رسيدن به فردايي بدون ظلم و ستم، اميد به فتح سنگرهاي كميني كه قابل رويت نيستند و فقط زماني از وجود آنها باخبر مي شويم كه عزيزان مان قتل عام شده باشند. در تفحص نشانه ها آگاهي بخشند. به هرحال در تفحص اميد هست، عدالت هست، مبارزه هست، شهادت هست، همانطوري كه در دفاع مقدس هم هست، در تفحص عبور از دروازه هاي نيمه باز شهادت وجود دارد همانطور كه در دفاع مقدس هم وجود داشت، در تفحص رشد و شكوفايي هست، همان طور كه در دفاع مقدس هم بود، شايد بتوان گفت كه تفحص نوعي سنگ محك هم هست، همان طور كه دفاع مقدس نيز اين گونه بود. گشتن و پيدا كردن و گشتن و گم شدن در تفحص يكي است، همان طور كه در دفاع مقدس كشتن و كشته شدن يكي بود، خنديدن و گريه كردن در تفحص يكي است، همان طور كه در دفاع مقدس نيز همين طور بود، عاشق بودن و معشوق بودن در تفحص يكي است، همان طور كه در دفاع مقدس نيز همين طور بود، خود را نديدن و خدا را ديدن در تفحص يكي است، همان طور كه در دفاع مقدس نيز اينگونه بود.
وقتي دو چيز آن هم از نوع غير مادي اينقدر به هم شبيه باشند كه نتوان بين آن دو از لحاظ كيفيت تفاوتي قائل شد و نتوان يكي را بر ديگري ترجيح داد و وزن هر دو در يك سطح باشد، چه مي توان گفت بجز اينكه آن دو را يكي دانست، يعني به عبارت بهتر اينكه به جرأت مي توان گفت كه تفحص عين دفاع مقدس است.