گذری بر واکاوی امر ولی امر مسلمین جهان نسبت به جهاد اقتصادی

به نام خدا

حرف ها و صحبت های گاه و بی گاه دید و بازدیدهای نوروزی در مورد جهاد اقتصادی و برداشت های درست و نادرست دوستان، بنده را بر آن داشت تا گذری ابتدایی بر مقوله‌ی جهاد اقتصادی داشته باشم.

سرفصل ها:

۱-     جهاد

…………..۱-     معنای جهاد

…………..۲-     دو رکن جهاد (۱- برخورداری از جد و جهد ۲- شناخت دوست از دشمن )

…………..۳-     جهاد در همه جا

…………..۴-     جهاد در مرزهای اسلام

…………..۵-     چهار شعبه‌ی جهاد

۲-     اقتصاد

…………..۱-     روابط اقتصادی در جامعه (۱- روابط اقتصادی درون خانواده ۲- روابط اقتصادی درون کشوری ۳- روابط اقتصادی برون کشوری)

…………..۲-     اصلاح الگوی اقتصادی

………………….۱-     تعریف علم اقتصاد

………………….۲-     اقتصاد اسلامی

………………….۳-     نگاه ویژه‌ی‌ اسلام به اقتصاد

………………….۴-     اقتصاد در مکتب اسلام

………………….۵-     جایگاه اقتصاد اسلامی

………………….۶-     مدل اقتصاد اسلامی

………………….۷-     لزوم بهره گیری از الگوی اقتصادی اسلامی

۳-     عوامل مترتب بر روابط اقتصادی (بر اساس مبانی فقه اسلامی)

…………..۱-     اخلاق اقتصادی

…………..۲-     انحرافات اقتصادی

…………..۳-     اقتصاد و معاملات

…………..۴-     فقر و غنا

۴-     شرح روابط چهارگانه‌ی اقتصادی در جامعه

…………..۱-     روابط اقتصادی درون خانواده

………………….۱-     کسب روزی حلال با تمام توان و عدم مغایرت آن با قناعت

………………….۲-     بهره گیری از اخلاق اقتصادی (احسان و نیکوکاری)

………………….۳-     پرهیز از مال حرام، اسراف، تجمل گرایی و مصرف گرایی

………………….۴-     پرهیز از خرید کالاهای تولیدی توسط کشورهایی که با نظام اسلامی دشمن هستند

…………..۲-     روابط اقتصادی درون کشوری

………………….۱-     روابط اقتصادی دولت با مردم

………………….۲-     روابط اقتصادی بین مردم

………………….۳-     روابط اقتصادی برون کشوری

…………..۱-     روابط اقتصادی با کشورهای خودی

………………….۲-     روابط اقتصادی با کشورهای شریک

………………….۳-     روابط اقتصادی با کشورهای رقیب

………………….۴-     روابط اقتصادی با کشورهای حریف و دشمن

جهاد

ابتدا باید به این نکته توجه داشت که نام گذاری این سال به نام جهاد اقتصادی است نه تلاش اقتصادی یا الگوی اقتصادی و موارد دیگر، که جهاد سطحی بالاتر از تمام این نام هاست، جهاد یعنی جد و جهد همراه با زحمت و چالش با موانع. این بدان معناست که باید موانع را برطرف کرد نه این که مانع ایجاد کرد. بعضی ها خیال می کنند برای جهاد اقتصادی، این که جیبشان به هر نحوی پر پول شود کافی است. نه این فکر کوته نگرانه است و ساده انگارانه.

و نیز باید در نظر داشت که پیوستگی بین نام گذاری سه سال متمادی از جانب مقام معظم رهبری امام خامنه ای، با نام های اصلاح الگوی مصرف، همّت مضاعف و کار مضاعف و در آخر جهاد اقتصادی، یک روند هدف دار بوده و استمراری پایاپای با هم دارند. بدین معنا که برای انجام جهاد اقتصادی، ابتدا نیاز به دارا بودن الگوی اقتصادی همگون با موازین اسلامی برای طراحی اصلاح الگوی مصرف بوده و همّت مضاعف و کار مضاعف در جهت تحقق این الگو است که  هر دو زمینه ساز جهاد اقتصادی هستند. با استعانت از کلام امام خامنه ای به عنوان طلائیه دار این جریان و این حرکت عظیم، می توان راه را بهتر تشخیص داد.

امام خامنه ای پیرامون مقوله‌ی جهاد، راه را اینگونه نشان می دهند:

معنای جهاد

((جهاد یعنی مبارزه. در زبان فارسی جنگ و ستیزه‏گری معنای مبارزه را نمی‏دهد. می‏گویی من دارم مبارزه می‏کنم: مبارزه‏ی علمی می‏کنم، مبارزه‏ی اجتماعی می‏کنم، مبارزه‏ی سیاسی می‏کنم، مبارزه‏ی مسلحانه می‏کنم، همه‏ی این‏ها مبارزه است و معنا دارد. مبارزه یعنی تلاش پر نیرو در مقابل یک مانع یا یک دشمن. اگر هیچ مانعی در مقابل انسان نباشد مبارزه وجود ندارد. در جاده‏ی آسفالته انسان پایش را روی گاز بگذارد و با باک پر از بنزین سفر کند این را مبارزه نمی‏گویند. مبارزه آن‏جایی است که انسان با مانعی برخورد کند که این مانع در جبهه‏های انسانی‏ می‏شود دشمن و در جبهه‏های طبیعی می‏شود موانع طبیعى. اگر انسان با این موانع درگیر شود و سعی کند آن‏ها را از میان بردارد این می‏شود مبارزه. جهاد در زبان عربی عیناً به همین معناست یعنی مبارزه. جهاد در قرآن و حدیث هم به همین معناست. همه جا به معنای جنگ مسلحانه نیست. البته یک جا با جنگ مسلحانه تطبیق می‏کند یک جا هم با جنگ غیرمسلحانه تطبیق می‏کند.))[۱]

((اساساً همین وجود مانع است که به تلاش انسان معنا و حقیقت معنوى می‏بخشد و اسمش می‏شود جهاد؛ والّا اگر مانع نبود، جهاد معنى نداشت. جهاد یعنى جد و جهد همراه با زحمت و چالش با موانع.))[۲]

این نوع جهاد کردن و اینگونه جهادی نیاز به ارکان و نوع مبارزه دارد، که معلوم شود صف کشی ها چگونه است؛ که ما کجا ایستاده ایم و چگونه ایستاده ایم. این که ارکان لازم برای این جهاد چیست؟ اکنون به بررسی دو رکن اصلی جهاد می پردازیم.

دو رکن جهاد

مقام معظم رهبری در تشریح این موضوع فرموده‏اند: ((معیار جهاد شمشیر و میدان جنگ نیست. معیار جهاد همان چیزی است که امروز در زبان فارسی ما در کلمه‏ی مبارزه وجود دارد. فلانی آدم مبارزی است. فلانی آدم مبارزی نیست. نویسنده‏ی مبارز، نویسنده‏ی غیر مبارز. عالم مبارز، عالم غیر مبارز. دانشجوی مبارز و طلبه‏ی مبارز، دانشجوی غیر‏مبارز و طلبه‏ی غیر‏مبارز. جامعه‏ی مبارز و جامعه‏ی غیرمبارز. پس جهاد یعنی مبارزه.

در مبارزه دو چیز حتماً لازم است: یکی اینکه در آن جد و جهد و تحرکی باشد. انسان در رختخواب یا در پستوی خانه که نمی‏تواند مبارزه کند، در مبارزه باید جد و جهدی وجود داشته باشد… دوم اینکه در مقابلش دشمنی باشد.

مبارزه در آنجا که دشمن نیست معنا ندارد. پس جهاد متقوم بر این دو رکن است… اگر کسی علیه دوست جد و جهد کند این جهاد نیست بلکه فتنه و اخلال است. اگر کسی در مقابل دولت حق در مقابل صلاح و نظام حق جد و جهد و تلاش کند این فتنه و محاربه است، جهاد نیست. حالا این جد و جهدی که انجام می‏گیرد به هر شکلی باشد چه به شکل نوشتن، گفتن، کتاب و چه به شکل شب‏نامه، شایعه‏پراکنى، نق‏زدن و منفی‏بافی همه‏اش فتنه‏گری و اغواگری و بعضی از اشکالش محاربه است. اگر همه‏ی این‏ها در مقابل دشمن خدا و دشمن علی لسان‏الله و لسان رسوله و اولیائه علیهم‏السّلام باشد می‏شود جهاد فی‏سبیل‏الله. پیغمبر(ص) به این‏گونه جهاد دعوت می‏کند. پس تنبلی و نشستن و بیکارگی و بی‏اهتمامی از امت پیغمبر خواسته نیست. ))[۳]

این مهم است که بدانیم در کدام سپاه شمشیر می کشیم و علیه چه کسی تیر پرتاب می کنیم. و مهم تر این که توان ها را بشناسیم و بدانیم وظیفه‌ی جهادی ما کجاست و در چه حوزه هایی می توانیم وارد شویم.

جهاد در همه جا

((همه‌ی جهاد به جبهه رفتن نیست. هرجا هستید می‏توانید مجاهد فی‏سبیل‏الله باشید.))[۴]

((جهاد داخل خانه‏ها هم ممکن است و همه جا انسان می‏تواند با دشمن خدا جهاد کند. اگر اراده داشته باشد و اگر بداند باید چه کارکند.))[۵]

جهاد در همه‏ی مرزهای اسلام

((دفاع از اسلام به دفاع از میهن اسلامی ختم نمی‏شود. ما در همه‏ی مرزهای اسلام با کفر آماده دفاع و مجاهدتیم. البته میدان چنین جهادی وسیع‏تر و میدان‏داران آن رجال سیاسی و علمی و فرهنگی و هنریند که همواره باید آماده‌ی دفاع از اسلام باشند.))[۶]

چهار شعبه جهاد

(( امیرالمومنین(ع) می‏فرمایند جهاد چهار شعبه دارد: امربه معروف نهی از منکر و راستگویی و صداقت ))[۷]

دسته بندی مطالبی که بررسی شد نشان می دهد که جهاد با گزاره های زیر همراه است:

۱-     مبارزه دائمی با موانع

۲-     جد و جهد

۳-     شناخت دشمن

۴-     فراتر از مرزهای کشوری

۵-     امر به معروف و نهی از منکر

۶-     راستگویی و صداقت

اینجا جهاد معنای حقیقی خود را مشخص می کند و اکنون ارتباط این جهاد با اقتصاد رابطه‌ی مهمی است که نیاز به بررسی ها و واکاوی هایی دارد که به اشاره آنها می پردازیم.

اقتصاد

روابط اقتصادی در جامعه

روابط اقتصادی در جامعه در سه حوزه تقسیم بندی می شوند:

۱-     روابط اقتصادی درون خانواده

۲-     روابط اقتصادی درون کشوری

۳-     روابط اقتصادی برون کشوری

در روابط اقتصادی چه در حوزه درون خانواده و چه در دو حوزه‌ی دیگر نیاز به شناخت مقوله‌ی اصلاح الگوی اقتصادی و سپس عوامل مترتب بر روابط اقتصادی است. تا نوع تعامل و انجام فعالیت ها مشخص شود و راه از بی راهه متمایز گردد. به همین جهت نخست به بررسی اصلاح الگوی اقتصادی پرداخته و سپس به بیان عوامل مترتب بر روابط اقتصادی می پردازیم. و در انتها به بیان چگونگی روابط اقتصادی برای نیل به جهاد اقتصادی در سه حوزه‌ی بیان شده می پردازیم.

اصلاح الگوی اقتصادی

برای ورود به عرصه‌ی جهاد اقتصادی (در سطوح علمی و تخصصی) نیاز به شناخت فرصت ها، بسترها و موانع الگوهای اقتصادی برای اصلاح این الگو است تا جهاد یک جهاد آگاهانه و دقیق باشد وهمچنین به منظور ارائه‌ی معنای جامعی از اصلاح الگوی اقتصادی -که به اختصار بیان می شود- ابتدا باید به بررسی تعاریفی کوتاه از اقتصاد و اقتصاد اسلامی بپردازیم.

تعریف علم اقتصاد

علم اقتصاد عبارت است از دانشی که به تخصیص بهینه‌ی کالاها و فراورده ها می‌پردازد. به عبارت دیگر ، علمی است که به تفسیر حیات اقتصادی و پدیده‌های آن و ارتباطشان با عوامل کلّی آن‌ها اهتمام می ورزد.

مسأله‌ی‌ اقتصاد، به عنوان یکی از مهم‌ترین مسائل زندگی بشری مطرح است، و اسلام نیز نگرش خاصی به آن دارد.

اقتصاد اسلامی

نظام اقتصاد اسلامی عبارت است از مجموعه‌ی قواعد کلّی ارائه شده در اسلام در زمینه‌ی روش تنظیم حیات اقتصادی و حلّ مشکلات اقتصادی ، در راستای تامین عدالت اجتماعی.

درواقع اقتصاد اسلامی برخلاف نظر بعضی ها در مورد علم اقتصاد، تخصیص امکانات محدود به خواسته های نامحدود نیست، بلکه نظام اقتصاد اسلامی مبتنی بر تعدیل خواسته ها و تخصیص امکانات به خواسته های تعدیل یافته است.

نگاه ویژه‌ی‌ اسلام به اقتصاد

اقتصاد اسلامی بر خلاف اقتصاد غربی، بر قناعت و پرهیز از مصرف‌گرایی تأکید دارد. اقتصاد غربی نیازهای انسان را نامحدود و منابع و امکانات جهان را محدود می‌داند؛ در حالی که در اسلام منابع و امکانات نامحدود معرفی شده‌اند.

(( وَإِن تَعُدُّواْ نِعْمَتَ اللّهِ لاَ تُحْصُوهَا[۸] ))

و اگر بخواهید نعمت‌های خداوند را در شمار بیاورید نمی‌توانید نعمت‌های خداوند را به حد و حصری محدود کنید.

اسلام مسأله‌ی‌ اقتصاد را (بر اساس اصالت انسان) به عنوان جزئی از مجموعه‌ی قوانین خود که تنها می‌تواند قسمتی از نواحی حیات انسانی را تنظیم کند، مورد توجه قرار داده و حل مشکلات اقتصادی را در اصلاح مبانی عقیدتی و اخلاقی مردم می‌داند.

اقتصاد در مکتب اسلام

(( وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَیْهِمْ بَرَکاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الأَْرْضِ[۹] ))

و اگر مردم ایمان آورده و پرهیزگار بودند، ما ابواب برکات زمین و آسمان را بر آنها گشوده بودیم…

اسلام اقتصاد را در جهت اهداف عالیه‌‌ی بشر دانسته و بر این اساس، نگرش سوسیالیستی و یا سرمایه‌داری که اقتصاد را مبنا قرار می‌دهند، رد می‌کند.

جایگاه اقتصاد اسلامی

در تفسیر و تحلیل رشد و توسعه اقتصادی ، پیروان مکاتب اقتصادی کلاسیک ، نئو کلاسیک ، مکتب کینز و امثال آنها ؛ دیدگاه های خاص خود را در جهت طراحی نظام اقتصادی مطرح نموده اند. اما ما به دنبال نیل به پیشرفت اقتصادی هستیم نه توسعه اقتصادی.[۱۰]

واژه یا ترکیب «اقتصاد اسلامی» یک لفظ مشترک است که دارای ابعاد مختلفی می باشد . هر یک از صاحبنظران و متفکران مرتبط با این حوزه‌ی دینی و فکری بر اساس بینش و گرایش هایی که داشته‌اند به نحوی بر دامنه‌ی ابعاد آن افزوده‌اند. عمده‌ترین ابهام در تعریف و تبیین وظایف و ابعاد آن ارتباط آن با حوزه دین اسلام به عنوان مجموعه‌ی معارف مرتبط با وحی که از راه کتاب و سنت به ما رسیده است و حوزه‌ی علم اقتصاد که در پی شناسایی و کشف روابط ثابت رفتاری در میان متغیرهای اقتصادی است، می‌باشد. از سوی دیگر گستردگی دامنه بحث و اختلاف در ابعاد آن بیش از همه بیانگر میزان انتظاراتی است که درباره‌ی آن وجود دارد. بسیاری از مسلمانان در جوامع اسلامی بر اساس شناختی که از اقتصاد صدر اسلام و موازین شرعی دارند، انتظارشان این است که رهبران جامعه و کارگزاران نظام اجتماعی با مبنا قرار دادن این الگوها، مشکلات اجتماعی و اقتصادی امروزین را مرتفع سازند. این مهم به ویژه در طی ۵۰ سال اخیر که جوامع اسلامی با ناکارآمدی الگوهای سرمایه داری و سوسیالیستی مواجه بوده اند بروز بیشتری یافته است.

اگر چه انتظارات توده‌های مسلمان از همگونی و سازگاری خواسته‌ها حکایت دارد اما صاحبنظران این حوزه فکری بر اساس بینش ها و گرایش‌های خود بر ابهام این واژه افزوده‌اند، به ویژه اینکه عمدتاً از آنجا که علم اقتصاد متعارف در بستر تفکر و فلسفه دوران نوزایی (Renaissance) متولد گردیده و نظام انگیزشی و اخلاقی که توصیه نموده لزوماً با مبانی اخلاقی و موازین شرعی اسلام همخوانی نداشته است، پذیرش دستاوردهای آن با تردید همراه بوده است.

بسیاری از متفکران و اقتصاددانان اسلامی بیش از همه به دنبال درک و معرفی سیستم ایده آل اقتصاد اسلامی بوده‌اند و از این رو اغلب نوشته‌های مدون در این رشته به بیان مکتب و سیستم اقتصادی اسلام اختصاص داشته است.

اگر چه بیان مکتب و سیستم اقتصادی اسلام دارای اهمیت والایی است و حتی با وجود تحقیقات گسترده در این زمینه هنوز از ضعف‌های بنیادین رنج می‌برد، اما این مهم نباید ما را از مطالعه و بررسی ابعاد دیگر اقتصاد اسلامی به ویژه در عرصه‌ی تطبیق و اجرا باز بدارد.

کسانی که گستره‌ی اقتصاد اسلامی را به دایره‌ی تعریف مکتب اقتصادی و تبیین وضعیت ایده آل محدود ساخته اند، شناخت واقعیت‌ها و تفسیر آن را بر عهده‌ی علم اقتصاد نهاده‌اند اما آیا علمای اقتصاد تاکنون کمکی در جهت شناسایی واقعیت اقتصادی جوامع اسلامی داشته‌اند.

کشف مکتب اقتصادی اسلام در حوزه‌ی بایدها و نبایدهای اقتصادی بر اساس «روش اجتهادی» میسر است، اما در عین حال باید توجه داشت که زیر بنای احکام اسلامی در حوزه اقتصاد، مجموعه‌ای از روابط اثباتی (Positive) قابل استخراج از قرآن و روایات است که بر اساس آن قوانین علمی و سنن تکوینی اقتصادی بر اساس شریعت اسلام و روایات اسلامی قابل کشف و استخراج است.

سخن اصلی در این میان این است که استفاده از دستاوردهای مثبت علم اقتصاد به معنای نفی هویت علمی اقتصاد اسلامی نیست و این دو می‌توانند رابطه تعاضدی و مکمل داشته باشند تنها در این شرایط است که نظریه‌های اقتصاد اسلامی از «اثر بخشی» لازم برخوردار خواهند بود.

به تعبیر مرحوم شهید مطهری رضوان الله علیه:

(( قوانین اقتصاد اسلامی نمی‌تواند و نباید بر خلاف اصول اولیه اقتصاد نظری باشد، چه در غیر این صورت شکست یا رکود و سرانجام مرگ اقتصادی این جامعه بیمار حتمی است.))

بنابر این اقتصاد اسلامی هم دارای مکتب و نظام اقتصادی است و هم از ماهیت علمی برخوردار است و بر اساس این ویژگی ها جوامع اسلامی قادرند با تکیه بر معارف غنی اسلام به حل مشکلات امروزی اقتصادی همت گمارند. البته این امکان به معنی نفی کج فهمی های برخی مدعیان نیست. ما بر اساس وصیت پیامبر گرامی اسلام منظورمان از اسلام و شریعت اسلام قرآن و عترت است.

بر اساس نظرات اجماعی در اقتصاد اسلامی دو تفاوت ماهوی میان اقتصاد اسلامی و اقتصاد آزاد و نظام های اقتصادی مبتنی بر این معارف وجود دارد. ۱- تفاوت در کسب درآمد حلال ۲- نظارت درونزا

از جهت اول اقتصاد اسلامی از میان گزینه های ممکن فقط به موارد حلال آن توجه دارد. از جهت دوم اقتصاد اسلامی فراتر از قوانین مدنی جامعه و قبل از آنها به ایمان و اعتقاد و ارزیابی درونی مسلمان و مؤمن توجه دارد. یک انسان مسلمان قبل از همه باید عالم را محضر خدا بداند و بر این مبنا فقط درآمدی برایش حلال خواهد بود و مجاز به تصرف خواهد بود که قابلیت انتساب به او داشته و حق باشد. موارد باطل اصولاً پوچ و بی مبنا می باشند. بنابر این حتی در نظام اسلامی امروز، چنانچه مالی حقاً به کسی انتساب نداشته باشد صرف داشتن مجوز قانونی دلیل بر حق بودن آن نیست و اصل بر بطلان آن است. برای مثال تعلق بودجه دولتی به یک فرد یا نهاد یا سازمان، زمانی حلال است که کار و ارزش افزوده حقیقی لازم به وجود آمده باشد.

از جمله مهمترین معیارهای اقتصاد اسلامی دوری از اسراف و پرداختن به احسان است. دوری از اسراف مشابه معیار کارایی فنی در اقتصاد بوده که بیانگر ضرورت استفاده از حداقل منابع برای تولید محصول است. معیار دوم یعنی احسان به معنی اقتصاد اسلامی ملازم با معنی شکر است و به معنی “کار نیکو” است.کار نیکو به معنی کار اثر بخش و با بالاترین کیفیت است. این بیان نیز مشابه معیار کارایی تخصیصی در اقتصاداست.[۱۱]

مدل اقتصاد اسلامی

یکی از موضوعاتی که در سالهای اخیر و بیشتر در کشورهای مسلمان مورد توجه قرار گرفته ارائه یک نظام اقتصادی جایگزین به‌جای سیستم اقتصادی غربی است. یک موج فزاینده از نظریات در کشورهای در حال توسعه درحال شکل گیری است که معتقد است اقتصاد سرمایه داری غرب درحل مشکل فقر و از بین بردن بسیاری از ناهماهنگی های اقتصاد، شکست خورده است. بسیاری ازاین راه حل ها با هدف پاسخگویی احتیاجات انسان آزمایش شده، اما هنوز انسان قادر نیست که بدون مواجهه با رکود ها و تورم های دوره ای، به یک جامعه رفاه (مبنی بر فرصت های برابر، تعادل بین طبقات وروح تعاون ومشارکت به جای حرص وهرج ومرج ) دست پیدا کند.

چه بر اساس نظریات سوسیالیسم وچه سرمایه داری، انسان در مرکز دنیا قرار داشته و به وسیله‌ی تمایلات پایه ای نسبت به غذا، لذت و ماندگاری، کنترل می شود. پس از رنسانس در قرن ۱۴مدل تمدن مرکزی اروپا به وسیله‌ی ریزون سروسامان گرفت. حتی شناخت میراث معنوی الهی، موضوع برخی از ریشه یابی های دقیق شده بود. درعلم تئوری تغییر وتکمیل دوره ای هوش انسان، در اقتصاد پیشرفت تکنولوژی وابداع معیار GNP برای اندازه گیری و محک پیشرفت ملت ها و درسیاست ترویج دموکراسی وتبدیل شدن آن به یکی ازساختارهای تشکیل دولتها تغییرات زیادی در زندگی انسان بوجود آورد.

همچنین ماتریالیسم سکولار نیز اقدام به جایگزینی معنویت الهی باتئوری کرد که طبق آن زندگی انسان محدود به ارضای نیازهای بنیانی او بوده ودرآن هیچ اعتقادی به جهان پس از مرگ وجود نداشت.کلیساها وصومعه ها برای ۷۵ سال یا بیشتر، دیگر حرفی از جهنم به زبان نیاوردند واینگونه شد که شهرهای به وجود آمده در غرب صنعتی وکشورهای در حال توسعه که در حال بکار گیری مدل های توسعه علمی وفنی غربی بودند، دچار معضلاتی چون بی ثباتی اقتصادی عدم توازن اقتصادی بین فقر وثروت وبیماری های اجتماعی مثل خشونت، مواد مخدر وروابط نامشروع نوجوانان شدند.

پیشرفت های علمی، تکنولوژی و اقتصادی صورت گرفته در غرب (از بعد از رنسانس) که همراه با توسعه‌ی سیاسی وفرهنگی می‌باشند هنوز نتوانسته اند زمینه ساز خرسندی ورضایت انسان ها شوند و یا یک جامعه‌ی عادلانه تر و برابرتر ارائه دهند. از نظر اخلاقی، بیماری های اجتماعی– اقتصادی موجود به همراه عدم پاکدامنی و انسجام در خانواده ها معضلات بزرگی را در چهره‌ی اجتماع رقم زده اند. از نظر اقتصادی نیز، رشد سریع اقتصادی موجب گرم شدن اقتصاد شده و نرخ بهره در حال زیاد شدن است، چرا که باید تورم داخلی کنترل شود ولی همیشه این خطر وجود دارد که نکند این چرخ در مسیر دیگری تاب بخورد و نتایج برعکس شود یعنی سیاست های جلوگیری کننده از تورم، باعث ایجاد رکورد شوند.

در این شرایط و برای مقابله با این بیماری های اقتصادی مخصوصاً اکنون که نظام سوسیالیسم نیز شکست خورده، وجود یک نظام اقتصادی جایگزین راه حل خوبی به نظر می رسد.

به عنوان مثال یکی از بخشهای جایگزین، نظام بانکداری بدون بهره می باشد که توسط اسلام ارائه شده ومدت زیادی ( قبل از اینکه نظام مبتنی بر نرخ بهره‌ی غربی اقتصاد دنیا را ویران کند )بکار گرفته شده. بهره در نسخ قدیمی انجیل نیز ممنوع شده بود. قرآن نیز از آن به عنوان جنگ با خدا نام می برد. در نظام اقتصادی اسلامی پول به عنوان وسیله‌ی مبادله تعریف می شود ولی در اقتصادهای غربی که مبتنی بر نرخ بهره هستند، جامعه‌ی مصرف کننده به جای قرار گرفتن در کامروائی وخوشنودی در زیر بار سنگینی از بدهی ها و بهره قرار گرفته، که باز پرداخت وام ها به سال ها وقت نیاز دارد.

در اقتصاد اسلامی برای درمان این معضل، مفاهیمی چون مضاربه، مشارکت واجاره تعریف می شود. مضاربه یک همکاری بین تأمین کننده سرمایه وکارگر است که هر دوی آن ها توافق می کنند که در سود پروژه شریک باشند واگر ضرری به خاطر کارگر به سرمایه رسید کارگر کار خود را از دست می دهد، همکاری پیامبر اسلام صلی‌الله ‌علیه‌ و آله و سلم با خدیجه رضی الله عنها در زمینه‌ی تجارت، در غالب مضاربه صورت می گرفت.

تعجبی نیست که نظام اسلامی محبوبیت زیادی پیدا کرده است. در پاکستان وجوه دو طرفه و ادغام های صنعتی بر اساس مضاربه راه اندازی شده اند. مؤسسه بیت المال الاسلامی در حدود دو جین با نک اسلامی ایجاد کرده است. مؤسسات مالی بدون ربا توسط دکتر یحیی عبدالرحمان شعبه های زیادی در ایالات متحده وحتی در ازبکستان ایجاد کرده اند. بانک گریندلیز در پاکستان نیز اقدام به گشایش مضاربه می کند. در هوستن، سن لوئیزو تورنتو نیز وام های بدون بهره داده می شود. نظام اسلامی مخصوصاً در زمینه‌ی اقتصاد و با توجه به اصل محاسبه‌ی رفتار در معاد، ثابت کرده است که می تواند پیشرو در رسیدن به زمینه های تازه، دولت رفاه – اتوپیا- که آرزوی نوع بشر است، باشد.

لزوم بهره گیری از الگوی اقتصادی اسلامی

با توجه به مطالبی که ارائه شد و بیان شرایط و برای مقابله با بیماری های اقتصادی، وجود یک نظام اقتصادی جایگزین، راه حل خوبی به نظر می رسد. هر چند بروز برخی کم کاری ها و وابستگی های جامعه مسلمین باعث بروز چنین مشکلاتی در جوامع مسلمانان شده، اما باید برای اقتصاد امروز جوامع الگویی بر اساس قوانین اسلامی تنظیم شود تا راهی برای رسیدن به سعادت انسانی در پرتو بهره گیری از فرامین الهی گشوده شود. و طراحی این الگو با در نظر گرفتن عوامل مترتب بر روابط اقتصادی امکان پذیر است .

اکنون با توجه به نیاز شناخت عوامل مترتب بر روابط اقتصادی که در دین اسلام مطرح شده برای اصلاح الگوی اقتصادی به بیان این عوامل می پردازیم.

عوامل مترتب بر روابط اقتصادی (بر اساس مبانی فقه اسلامی)

۱-     اخلاق اقتصادی

۲-     انحرافات اقتصادی

۳-     اقتصاد و معاملات

۴-     فقر و غنا

اخلاق اقتصادی

اولین عامل از عوامل بیان شده، اخلاق اقتصادی است که با بررسی اجمالی منابع فقهی می توان به چندین سرشاخه از دستورات فقهی دست یافت که پیرامون موضوعاتی چون سخاوت و بخشش، احسان و نیکوکاری، قناعت، انصاف، صدقه، روزی حلال، انفاق، قرض، میانه روی و… است. که جزء اصلی ترین عوامل در ایجاد ارتباط اقتصادی در روابط سه گانه (۱- روابط اقتصادی درون خانواده ۲- روابط اقتصادی درون کشوری ۳- روابط اقتصادی برون کشوری) است.

این که در روابط اقتصادی تنها سود شخصی در نظر گرفته شود یا منفعت جامعه اسلامی در این عامل معنا می یابد که انسان در تنظیم روابط اقتصادی خود اخلاق اقتصادی را در نظر بگیرد و روابط خود را بر این اساس تنظیم نماید.

در الگوی مصرف اسلامی ، الگوی مصرف مبتنی بر پیشرفت جامعه اسلامی مورد بررسی قرار می گیرد و رابطه اقتصادی مبتنی بر آن تنظیم می شود.

انحرافات اقتصادی

در این بخش انواع انحرافات اقتصادی باید مورد بررسی قرار گیرد. انحرافاتی چون اسراف، تجمل گرایی، تبذیر، مال حرام، ربا و… که در نوع ایجاد ارتباط اقتصادی در موارد مرتبط با انحرافات اقتصادی از ایجاد رابطه‌ی اقتصادی باید جلوگیری شود و یا در نوع مصرف که منتهی به اسراف و زیاده روی و تجمل گرایی می شود باید تدبیر حذفی اندیشیده شده و رابطه را اصلاح نمود.

اقتصاد و معاملات

در این بخش ابتدا احکام وارده بر نوع معاملات و چگونگی عقد قرارداد هر کدام مطرح است و سپس نوع حوزه های معاملاتی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. که احکام مربوط به انواع معاملات را باید از منابع فقهی به دست آورد و هنگام انجام فعالیت های اقتصادی تقید به آنها داشت.

مورد دوم که نوع حوزه هاست، باید در نظر گرفت که معاملات انجام شده با مسلمین است یا غیر مسلمین و اگر با غیر مسلمین است موجب تسلط آنها بر جامعه اسلامی می شود یا موجب جذب منفعت. که در هر کدام نوع رابطه باید به گونه ای طراحی و تنظیم شود.

و همچنین باید در نظر گرفته شود در حوزه هایی که مربوط است به خرید کالا، چگونه می توان دشمن شناسی را وارد انجام معامله کرد؟ بدین معنا که در خریداری کالا و در شرایط وجود کالای مشابه تولید شده توسط دشمن جامعه اسلامی و همچنین توسط کشورهای دوست و همراه جامعه اسلامی باید ایجاد ارتباط را به سمت کشورهای دوست و مسلمان معطوف کرد تا منفعت اقتصادی بین این کشورها به جریان بیافتد و موجب هموار کردن راه هدف اعتلای نظام اسلامی بر جامعه‌ی جهانی گردد.[۱۲]

در شرایطی که نوع معامله باعث تسلط مستکبرین بر جامعه‌ی اسلامی شود فتوای امام خمینی (ره) فصل الخطاب انجام ارتباط مذکور است که  امام (ره) در تحریرالوسیله می فرمایند:

((اگر روابط تجاری با کفار موجب ترس بر حوزه‌ی اسلام شود، ترک این روابط بر تمام مسلمانان واجب می‌شود. در اینجا فرقی میان استیلای سیاسی یا فرهنگی و معنوی دشمن وجود ندارد. اگر روابط سیاسی که بین دولت های اسلامی و دولت های بیگانه بسته می‌شوند موجب تسلط کفار بر نفوس و بلاد و اموای مسلمین شود یا باعث اسارت سیاسی این ها گردد برقراری روابط حرام است و پیمان هایی که بسته می‌شود باطل است و بر همه‌ی مسلمین واجب است که زمامداران را راهنمایی کنند و وادارشان نمایند بر ترک روابط سیاسی این چنانی، هرچند به وسیله‌ی مبارزه منفی باشد.))

فقر و غنا

عامل اساسی دیگری که باید مورد توجه قرار گیرد موضوع فقر و غناست که رابطه‌ی تنگاتنگی با اخلاق اقتصادی دارد.

این که بگوییم در راه جهاد اقتصادی باید جیب هایمان را پر از پول کنیم و به هر شکل موجود چه از راه حرام و یا حتی حلال، صرفاً به منفعت شخصی دست بیابیم دور از مبانی اخلاقی اسلامی است.

این نکته بسیار مهم است که در یک جامعه‌ی اسلامی فاصله‌ی فقیر و غنی نباید آنقدر زیاد باشد که دهک های بالایی جامعه آنقدر درآمد داشته باشند که برای خرج کرد آن وقت نداشته و به سمت تجمل گرایی سوق بیابند و دهک های پایین جامعه به دلیل فقر جان بدهند.

این بخش  به دلیل اهمیت فراوان تنظیم سطح دهک ها و سطح طبقاتی جامعه‌ی اسلامی متمایز از بخش اخلاق اقتصادی قرار گرفت. در انجام جهاد اقتصادی یکی از مهم ترین ارکان، تنظیم سطح درآمد فقیر و غنی است که در جامعه‌ی اسلامی باید اختلاف بین این دو سطح به حداقل برسد.

اکنون با در نظر گرفتن موارد مذکور می توان برای ورود به عرصه های اقتصادی از الگویی با مبانی اسلامی استفاده کرد که ارکان آن دربرگیرنده‌ی موارد بالا باشد.

شرح روابط سه‌گانه‌ی اقتصادی در جامعه

با توجه به مقوله اصلاح الگوی اقتصادی و موارد چهارگانه مترتب بر روابط اقتصادی؛ بصورت مختصر به بررسی و تنظیم روابط اقتصادی می پردازیم.

روابط اقتصادی درون خانواده

همواره بهترین عامل برای اصلاح جامعه، اصلاح و تربیت فرد و سپس اصلاح خانواده بوده و در این حوزه نیز از اهمیت ویژه ای برخوردار است. بدین معنا که از منظر اصلاح الگوی اقتصادی و سپس جهاد اقتصادی، بالاترین و تاثیر گذارترین حوزه برای اصلاح الگوی مصرفی در روابط اقتصادی درون خانواده تنظیم می شود. که در چهار سطح تقسیم بندی می شود.

۱- کسب روزی حلال با تمام توان و عدم مغایرت آن با قناعت

بدین معنا که باید بر کسب روزی حلال همّت نمود، نه همّتی معمولی و همیشگی همّتی همچون جهدی که در معنای جهاد بیان شد. انسان همواره باید همراه جد و جهد و همراه شرایط جهاد باشد و نیز باید به این نکته توجه نمود که قناعت این نیست که اگر کسی توانایی کسب روزی حلال را دارد قناعت کند و این روزی را به دست نیاورد، بلکه قناعت آن است که با تمام توان روزی حلال را به دست آورده و به اندازه نیاز از آن استفاده نموده و باقی را انفاق کند و یا صدقه دهد. البته این باز بدین معنا نیست که تمام وقت خود را صرف درآمد کند که کسب درآمد بخشی از سه تقسیم زمانی روزانه یک مؤمن است.[۱۳]

۲- بهره گیری از اخلاق اقتصادی (احسان و نیکوکاری)

به غیر از تکالیفی که دین اسلام در حوزه‌ی امور اقتصادی برای انسان قرار داده از جمله زکات و خمس، تکالیف دیگری نیز بر دوش هر مؤمنی سنگینی می کند و آن این که هیچ انسان مؤمنی نمی تواند رنج برادر دینی خود را تحمل کند و اینجا بهره گیری از اخلاق اقتصادی زمینه ساز انفاق و صدقه به نیازمندان واقعی است، که این امر خود موجب حذف فاصله بین دهک های مختلف جامعه است.

شاعر خوش سخن ایران زمین سعدی چه خوش سروده است:

بنی آدم اعضای یکدیگرند                  که در آفرینش ز یک گوهرند

چو عضوی به در آورد روزگار                  دگر عضوها را نماند قرار

۳- پرهیز از مال حرام، اسراف، تجمل گرایی و مصرف گرایی

بدین معنا که در این روابط باید به عوامل مترتب بر روابط اقتصادی در ترسیم الگوی اقتصادی خانواده توجه کرد، که در این الگو باید از اسراف، تجمل گرایی، مصرف گرایی، کسب مال حرام و دیگر موارد نهی شده توسط دین اسلام دوری کرد.

۴- پرهیز از خرید کالاهای تولیدی توسط کشورهایی که با نظام اسلامی دشمن هستند

همانطور که در بخش اقتصاد و معاملات اشاره شد هر مسلمانی وظیفه دارد تا در خریداری کالا و در شرایط وجود کالای مشابه تولید شده توسط دشمن جامعه اسلامی و همچنین توسط کشورهای دوست و همراه جامعه اسلامی باید از خرید کالاهای تولیدی توسط دشمنان پرهیز کرده تا منفعت حاصل از خرید به جیب آنها واریز نشود.[۱۴]

روابط اقتصادی درون کشوری

این بخش را باید به دو قسمت تقسیم کرد: ۱- روابط اقتصادی دولت با مردم ۲- روابط اقتصادی بین مردم که مختصری به شرح هر کدام می پردازیم.

۱- روابط اقتصادی دولت با مردم

در این حوزه دولت با در نظر گرفتن موارد چهار گانه عوامل مترتب بر روابط اقتصادی و اصلاح الگوی اقتصادی باید نسبت به طراحی فعالیت های خود بپردازد. و همچنین نسبت به تامین کالا از کشورهای هم مسیر با نظام اسلامی اقدام نماید. (در این بخش موارد دیگری نیز وجود دارد – همچون تنظیم تورم، تنظیم یارانه ها، تنظیم بازار، بیکاری، رشد اقتصادی، توسعه اقتصادی، بهره وری، سرمایه گذاری و…- که باید در حوزه‌ی تخصصی خود بیان شود که از حوصله‌ی این بحث خارج به نظر می رسد.)

۲- روابط اقتصادی بین مردم

در این نوع رابطه اگر رابطه‌ی درون خانواده به گونه ای که بیان شد صورت پذیرد تنها با اتکا به اخلاق اقتصادی و دوری از انحرافات اقتصادی و موارد مرتبط با آن می توان روابط اقتصادی بین مردم را اصلاح و در پی اصلاح، بارور کرد.

این در شرایطی است که مردم یک کشور مسلمان بوده یا وهم تسلط کفار بر مسلمین یک کشور وجود نداشته باشد و در غیر این صورت باید به شرایط اقتصاد و معاملات نیز توجه داشت.

روابط اقتصادی برون کشوری

این بخش را نیز باید به دو قسمت تقسیم کرد: ۱- روابط اقتصادی دولت با کشورهای دیگر ۲- روابط اقتصادی تجار با کشورهای دیگر.

در این موارد به دلیل روابط سیاسی بین کشورها، باید توجه ویژه ای به شرایط اقتصاد و معاملات که در بخش عوامل مترتب بر روابط اقتصادی بیان شد داشت. به گونه ای که کشورهای مورد معامله در چهار دسته زیر تقسم بندی و نوع تعاملات بر اساس آن تنظیم شوند.

در تقسیم بندی کشورها این نکته را باید در نظر داشت که برای دشمن، ما دشمن هستیم، اما بین خودی و دشمن کشورهای دیگری نیز وجود دارد؛ خودی، شریک، رقیب، حریف و دشمن. سه گروه نخست کشورهایی خاکستری هستند و کمتر شناخته می‌شوند. به لباس دوست هستند و جنبه شراکت و رقابت با ما دارند و خودشان را به مانند دشمن نشان نمی‌دهند.[۱۵]

دسته بندی و نوع و چگونگی روابط اقتصادی با این کشورها به شرح زیر می باشد:

روابط اقتصادی با کشورهای خودی

کشورهای خودی، کشورهای مسلمان و هم سو و هم جهت نظام اسلامی هستند که در رابطه‌ی تعاملات با این کشورها، ابتدا منافع اسلامی مد نظر است و بعد منافع کشور، به همین جهت در معادلات تعامل با کشورهای اسلامی تحت ستم مستکبرین باید روابط، روابط کمک و احسان باشد که البته این کمک ها علاوه بر انجام تکلیف شرعی باز هم برای کشور منافع به همراه دارد.[۱۶]

روابط اقتصادی با کشورهای شریک

کشورهای شریک، کشورهای غیر مسلمانی هستند که با اهداف و جهت گیری نظام اسلامی هم سو هستند که در معاملات با این کشورها ترس از تسلط آنها بر ما وجود ندارد. در این شرایط باید تعاملات به گونه ای تنظیم شود که علاوه بر یارگیری و اتحاد با این کشورها، منافع کشور به خوبی تأمین شود.

روابط اقتصادی با کشورهای رقیب

کشورهای رقیب، کشورهایی هستند که در حوزه هایی با کشورما در حال رقابت و در تقابل اقتصادی با ما قرار دارند نه تقابل نظامی یا سیاسی(به منظور تسلط یا براندازی). نوع تعاملات با این کشورها همانند کشورهای شریک می باشد البته با حساسیت و دقت بیشتر.

روابط اقتصادی با کشورهای حریف و دشمن

کشورهای حریف و دشمن، که معمولاً جزو مستکبرین هستند سعی دارند تا با برقراری ارتباطات و معاملات نسبت به رسیدن به هدف تسلط بر کشور اسلامی اقدام نمایند. که نوع تعامل با این کشورها مبتنی بر شرایط بخش اقتصاد و معاملات قسمت عوامل مترتب بر روابط اقتصادی بوده و در صورت لزوم جهت انجام معاملات باید تنها جهت منفعت به سوی کشور اسلامی باشد و از تسلط این کشورها نسبت به کشور اسلامی جلوگیری گردد. در غیر این صورت باید از انجام هر گونه معامله جلوگیری شود.

در شرایطی که معاملات مورد نظر را به توان با هر سه کشور خودی، شریک و رقیب انجام داد به جهت حفظ منافع، باید بر اساس اولویت به ترتیب با کشورهای خودی و درصورت عدم امکان و وجود مشکلات با کشورهای شریک و درصورت عدم امکان با کشورهای رقیب معاملات را انجام داد.

مواردی که بیان شد، تنها اشاره ای بود بر این واکاوی، که بیان تفصیلی هر کدام نیاز به پرداختن زمان بیشتری دارد.

به امید آن که آنچه که بیان شد چراغی باشد برای پیمودن راه جهاد اقتصادی و زمینه ای باشد برای ظهور منجی موجود حضرت مهدی موعود (عج).

وَأَعِدُّواْ لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ وَمِن رِّبَاطِ الْخَیْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدْوَّ اللّهِ وَعَدُوَّکُمْ وَآخَرِینَ مِن دُونِهِمْ لاَ تَعْلَمُونَهُمُ اللّهُ یَعْلَمُهُمْ وَمَا تُنفِقُواْ مِن شَیْءٍ فِی سَبِیلِ اللّهِ یُوَفَّ إِلَیْکُمْ وَأَنتُمْ لاَ تُظْلَمُونَ

اللّهم عجّل لولیّک الفرج

مقام معظم رهبري در عسلويه مفهوم جهاد اقتصادي را تبيين کردند:

 جهاد اقتصادى، يعنى مبارزه‌ى اقتصادى؛حضور و روياروئى با دشمن

جهاد يک بارِ معنائى ويژه‌اى دارد. در جهاد، حضور و روياروئى با دشمن، مفروض است. انسان يک تلاشى ميکند، دشمنى در مقابل او نيست؛ اين جهاد نيست. اما يک وقت شما ميخواهيد يک تلاشى را انجام دهيد، که بخصوص يک دشمنى سينه به سينه‌ى شما ايستاده است؛ اين ميشود جهاد. اگر بخواهيم در ادبياتِ امروز ما براى «جهاد» معادلى پيدا کنيم، ميشود «مبارزه». جهاد اقتصادى، يعنى مبارزه‌ى اقتصادى.

رهبر معظم انقلاب طي بازديد خود از تاسيسات عسلويه و منطقه گازي پارس جنوبي در جمع کارکنان و مردم شريف منطقه عسلويه به ايراد سخناني در تبيين مفهوم جهاد اقتصادي پرداختند. به گزارش پايگاه خبري تحليلي اقتصاددان- به نقل از پايگاه اطلاع رساني دفتر مقام معظم رهبري متن کامل اين بيانات به شرح زير است: بسم‌اللَّه‌الرّحمن‌الرّحيم‌ خيلى خوشحالم که بحمداللَّه بازديد امروز ما از اين منطقه‌ى حساس و باارزش در کشور، منتهى شد به اين جلسه‌اى که با شما برادران عزيز، خواهران عزيز، کارکنان اين مجموعه‌ى صنعتى و فنىِ مهم و بخشى از مردم ساکن در اين منطقه دارم؛ که با اين ديدار، بازديد ما پايان ميپذيرد. از ديدار شما برادران و خواهران عزيز، من خيلى خوشوقتم. خوشبختانه در همه‌ى گوشه و کنار کشور و در هر بخشى و به نحوى نشانه‌هاى رشد و تعالى فکرى و عملىِ ملت عزيزمان آشکار است. استان بوشهر جزو اصيل‌ترين و کهن‌ترين استانهاى اين کشور و داراى مردمِ امتحان داده‌اى است. هر کس با تاريخ اين منطقه آشنا باشد، ميداند که مردمِ اين کرانه‌ى طولانى خليج فارس، به کشورشان، به استقلال کشور، به عزت ملت ايران خيلى خدمت کرده‌اند. در يک دوره‌اى، مستکبران متجاوز و سلطه‌طلب که اهميت اين منطقه‌ى از عالم را درک کرده بودند، تصميم داشتند اين حوزه‌ى ثروتمند خليج فارس را به طور کامل قبضه کنند و در اختيار بگيرند. همان استعمارگرانى که شبه‌قاره‌ى هندوستان را به آن روز درآوردند و با حضور خودشان آن ضربه‌هاى جبران‌ناپذير را به آن مردم زدند، و در شمال آفريقا به نحو ديگر، و در شرق آسيا به نحو ديگر، حاضر نبودند از اين منطقه دل بکنند و طمع ببُرند. در آن روز، مردم اين کرانه‌ى طولانى، هم بخصوص در استان بوشهر، و هم در استان هرمزگان، خيلى خدمت کردند، ايستادگى کردند، شهامت نشان دادند، عزت و ايستادگى ملت ايران را به اثبات رساندند؛ که اين يک سابقه‌ى تاريخى است براى اين منطقه، و اين چيزها از حافظه‌ى تاريخ هرگز زدوده نخواهد شد. امروز هم يک دوران ديگرى است. سلطه‌گران و متجاوزان بين‌المللى به نحو ديگرى در فکر اين هستند که به هر نقطه‌اى از نقاط عالم که ميتوانند، دست بيندازند و منافع نامشروع خودشان را تأمين کنند، ولو به قيمت نابود کردن هويت و عزت ملتها؛ همان طور که مشاهده ميکنيد در گوشه و کنار دنيا و بخصوص در اين منطقه، در اين سالها دارند انجام ميدهند. آنچه در ايران اتفاق افتاده است، درست نقطه‌ى مقابل هدفها و اطماع استکبار جهانى است. در اينجا نظامى متکى به مردم، متکى به دلها، به ايمانها، به عاطفه‌ها شکل گرفته است؛ با اهداف اسلامى، با اهداف قرآنى، با اهداف «و للَّه العزّة و لرسوله و للمؤمنين»،(1) با اين اعتقاد و باورى که هيچگونه فشار و تحميلى نميتواند آن را متزلزل کند؛ يک نظامِ اينچنينى؛ نظام اسلامى. خود اين ايستادگى، خود اين مقاومت در مقابل طمع‌ورزى بيگانگان، مراکز قدرت جهانى را به خشم مى‌آورد. سى سال است اينها دارند خشم خودشان را به نحوى ابراز ميکنند، اما با اراده‌ى ملت ايران - که متکى به اراده‌ى پروردگار متعال است و با اطمينان به وعده‌ى الهى است - دشمنان ناکام مانده‌اند و ملت ايران روزبه‌روز عرصه‌هاى پيشرفت و تکامل و تعالى را پيموده است. من امسال را «سال جهاد اقتصادى» اعلام کرده‌ام. اين معنايش اين است که ملت ايران در اين برهه‌ى از زمان، جهادش به طور عمده در عرصه‌ى اقتصاد است. امروز ما آمديم اين منطقه را از نزديک بازديد کرديم. اين منطقه، يک منطقه‌ى اقتصادى است که متکى است به توليد؛ و براى اقتصاد يک کشور، مهمترين بخشى که ميتواند يک شکوفائى پايدار را به وجود بياورد، توليد است؛ بخصوص آن بخش اقتصاد توليدى‌اى که متکى است به دانش، متکى است به علم؛ اينجا اينجور است؛ هم اقتصادى است، هم توليدى است، هم علمى است؛ دانش‌بنيان است. اين، شايسته‌ى ملت ايران است. اگر يک روز مردم اين منطقه و مردم بخشهاى مختلف کشور در مقابل زورگوئى و پرروئى و زياده‌طلبى دولتهاى غارتگر و متجاوز، آنجور بايد مى‌ايستادند، امروز در مقابل آن قدرتها شکل ايستادگى پيچيده‌تر است، حساس‌تر است، متنوع‌تر است؛ احتياج دارد به يک مجاهدت پيچيده و عميق. خوشبختانه ملت ما با فرهنگ مجاهدت آشناست. ما از مجاهدت، بيگانه نيستيم. ملت ما در ميدانهاى جهاد؛ هم جهاد نظامى، در دوران هشت سال دفاع مقدس؛ هم جهاد سياسى، در طول اين مدت؛ هم جهاد اقتصادى و علمى، يک ملتِ امتحان‌داده است. ما آشنا هستيم با جهاد. اين جهادى که امروز بايد انجام دهيم - جهاد اقتصادى - از جهادهائى که تا امروز ملت ايران انجام داده، مشکلتر نيست؛ اما بايد بدانيم چه کار ميخواهيم بکنيم. جهاد اقتصادى، صرفاً تلاش اقتصادى نيست. جهاد يک بارِ معنائى ويژه‌اى دارد. هر تلاشى را نميشود گفت جهاد. در جهاد، حضور و روياروئى با دشمن، مفروض است. انسان يک تلاشى ميکند، دشمنى در مقابل او نيست؛ اين جهاد نيست. اما يک وقت شما ميخواهيد يک تلاشى را انجام دهيد، که بخصوص يک دشمنى سينه به سينه‌ى شما ايستاده است؛ اين ميشود جهاد. ممکن است يک وقت اين جهاد به شکل قتال باشد، ممکن است جهاد مالى باشد، ممکن است جهاد علمى باشد، ممکن است جهاد فنى باشد؛ همه‌ى اينها جهاد است؛ انواع و اقسام جهاد و مبارزه است. اگر بخواهيم در ادبياتِ امروز ما براى «جهاد» معادلى پيدا کنيم، ميشود «مبارزه». جهاد اقتصادى، يعنى مبارزه‌ى اقتصادى. همه هم مسئولند. اين مردان مؤمنى که بعضى از آنها را ما امروز ديديم و بسيارى از شماها در اين مجموعه مشغول کار هستيد و جزو آنها هستيد، اين کارتان جهاد است. اين کارى که در اين منطقه‌ى صنعتى و اقتصادىِ عظيم دارد انجام ميگيرد، يک جهاد است. نيت اگر نيت خدائى باشد، ميشود جهاد فى‌سبيل‌اللَّه. وقتى انسان براى اعلاى کلمه‌ى حق، اعلاى کلمه‌ى اسلام، عزت بخشيدن به امت اسلامى و ملت مؤمن و مسلمان ايران تلاش ميکند، اين جهاد ميشود جهاد فى‌سبيل‌اللَّه. آن وقت در اين تلاش، برکات و عظمت و شأن جهاد فى‌سبيل‌اللَّه وجود دارد. من از همه‌ى کارکنان، متخصصان و فعالان اين عرصه - ضمن تشکر - بجد ميخواهم که کار خودتان را جهاد فى‌سبيل‌اللَّه بدانيد؛ احساس خستگى نکنيد و بدانيد جهاد فى‌سبيل‌اللَّه وعده‌ى الهى بر پيروزى آن است. وقتى براى خدا و در راه خدا حرکت ميکنيد، به پيروزى خواهيد رسيد. امسال همه‌ى اجزاى گوناگون ملت ما، مسئولين کشورى، مسئولين بخشهاى گوناگون استانى در گوشه و کنار کشور و آحاد مردم، همه بايد اين تلاش را براى خدا در پيش بگيرند. خداى متعال هم برکت خواهد داد. خداى متعال به آن تلاشى، به آن کارى، به آن نيت و عزمى که در اين جهت باشد، حتماً برکت ميدهد و کمک ميکند؛ کمااينکه در طول اين سى و دو سال تا امروز خداى متعال به ما کمک کرده. بدون اراده‌ى الهى، امکان نداشت يک ملتى بتواند در مقابل استکبار جهانى بايستد. در اين منطقه‌ى معادن غنى گاز، خب ما شريکى داريم؛ حالا من نميخواهم تعبير کنم به رقيب. شما وقتى نگاه ميکنيد، مى‌بينيد همه‌ى کسانى که از پيشرفت ملت ايران ناراضى‌اند، آنجا در مواجهه‌ى با ملت ايران جمع شده‌اند، متراکم شده‌اند؛ آن طرف را کمک کنند و هرچه ميتوانند، در کار اين طرف کارشکنى کنند.   اين، معناى جهاد و مبارزه را نشان ميدهد؛ اينکه انسان در مقابل خود، دشمنىِ دشمن و خصم را احساس کند. هر يک قدمى که شما در اين کار و امثال اين کار پيش برويد، دشمن را عصبانى ميکند، ناراحت ميکند؛ هرچه هم بتوانند، کارشکنى ميکنند. هرچه شما براى اين پيشرفت احتياج داشته باشيد، آنها سعى ميکنند بر روى آن متمرکز شوند و دسترسى شما به آن را مشکل کنند، دشوار کنند. علاج چيست؟ علاج، برگشتن و تکيه کردن به خود؛ استمداد از توانائى‌هاى خود؛ اين چشمه‌ى جوشان تمام نشدنى اراده‌ى انسانى و استعدادى که بحمداللَّه در ايران عزيز ما، در مردم ما، در نسل جوان ما وجود دارد. حرف در اين زمينه زياد است. بعضى از حرفها را هم امروز مسئولين اين بخش در طول اين بازديد طولانى در ميان گذاشتند، ما هم توصيه‌هائى کرديم. يک جمله خطاب به همه‌ى ملت ايران است، و آن اينکه در اين جهاد اقتصادى همه شريکند. در اداره‌ى اقتصاد يک ملت، مصرف هم يک رکن عمده است؛ مصرف درست، مصرف خوب، مصرف دور از اسراف و تبذير و اتلاف مال؛ همين چيزى که هميشه توصيه ميشود. ايجاد فرهنگ کار و تلاش للَّه. شما حتّى سر يک کلاس، يک معلم هم که باشيد، ميتوانيد در اين جهاد اقتصادى سهيم باشيد؛ اين فرهنگ را به اين جوان، به اين نيروى انسانىِ فردا تعليم ميدهيد؛ اين ميشود جهاد اقتصادى. در هر بخشى که باشيد، ميتوانيد در اين جهاد سهيم باشيد. کمک به پيشرفت عدالت. اين دهه براى ما دهه‌ى پيشرفت و عدالت است. پيشرفت منهاى عدالت، از نظر اسلام اصلاً پيشرفت نيست. در همين منطقه‌ى عسلويه - در اين دو تا مرکز مهم بشرى و انسانى عسلويه و نخل تقى - مردم نيازهائى دارند. کمک به رفع اين نيازها، جزو جهاد اقتصادى است؛ جزو کار بزرگ است. امروز ما با مديران و مسئولان بخشهاى مختلف، در زمينه‌ى محيط زيست، هواى آلوده، مشکلات گوناگون، درباره‌ى اين مردم، همين طور گفتگوهائى داشتيم. ان‌شاءاللَّه بايد اين مسائل را دنبال کنند. بايد مشکلات مردم حل شود. اينها همه اجزائى است از مجموعه‌ى يک جهاد عظيم و همه‌جانبه‌ى اقتصادى. با همکارى، همدلى، احساس برادرى، احساس عمل للَّه و کار براى خدا، اين ملت ميتواند جايگاه شايسته‌ى خود را پيدا کند. اين دشمنان عنود از هر راهى بتوانند، ميخواهند به ملت ايران آسيب وارد کنند؛ آن هم به جرم طرفدارى از حق، به جرم استقلال، به جرم تسليم نشدن در مقابل زورگوئى دشمنان؛ آنها ميخواهند به ملت ايران تحميل کنند و زور بگويند و ضربه بزنند. در مقابل اين دشمنان، با اين اتحاد کلمه، با اين همدلى، با اين همکارى، با اين مجاهدت عمومى، ميتوان ايستاد و بر آنها فائق آمد؛ همچنان که ملت ايران تا امروز بر دشمنان خود فائق آمده است و توانسته است عزت خود را تأمين کند؛ بعد از اين هم همين طور خواهد بود. آنچه که ما به مسئولين محترم بخشهاى گوناگون و به تناسب بازديدِ امروز بخصوص به اين بخش توصيه ميکنيم، اين است که همين خط مستقيمِ تکيه‌ى به نيروى درونى و ذاتى خود و ايجاد استغناى از ديگران را با جديتِ تمام دنبال کنند؛ بدانند اين تلاش و فعاليت، مورد توجه پروردگار است و جهاد فى‌سبيل‌اللَّه است؛ اگر با نيت الهى باشد - نيت خدمت به مردم و خدمت به کشور، يکى از نيات الهى است - و خداى متعال اين جهاد را به نتيجه ميرساند. اين خط و اين جهتگيرى را رها نکنند، تلاش کنند. آنچه که من امروز اينجا مشاهده کردم، خرسندکننده است. البته نقائصى وجود دارد؛ بايد به فکر باشند، و هستند. انسان احساس ميکند که در فکر برطرف کردن نقائصند. در عين حال کارى که انجام گرفته، کار بسيار عظيمى است؛ و اين نشان ميدهد که ملت ايران هر کارى را که اراده کند، ميتواند انجام دهد. اين احساس توانائى در يک ملت، بزرگترين سرمايه‌ى معنوى و روحى براى آن ملت است؛ و ملت ما اين احساس را دارد؛ شواهدش هم در همه‌ى بخشها دارد مشاهده ميشود. در اين کار، بخشهائى وجود دارد که بايد کارهاى علمى انجام بگيرد. در خصوص مسئله‌ى نفت و گاز، علاوه‌ى بر بخشهاى فنى، حتماً بايستى روى بخشهاى حقوقى و اقتصادى - حقوق نفت و گاز، اقتصاد نفت و گاز - کار کنيم، فکر کنيم و در اين زمينه مطالعات علمى داشته باشيم. جوانهاى ما خواهند توانست در اين زمينه‌ها کار کنند و ان‌شاءاللَّه پيشرفت پيدا خواهند کرد. اين ثروت متعلق به ملت ايران است. گاز ثروت است، نفت ثروت است؛ اما از اين ثروتها خيلى مهمتر، نيروى انسانىِ بااستعداد و علاقه‌مند و داراى توان کار است. ما اين ثروت را داريم؛ اصل اين است. اگر يک ملتى اين نيروى انسانى را داشت، ميتواند ثروتهاى طبيعى خودش را هم استحصال کند و در خدمت ملت قرار دهد؛ اما اگر اين را نداشت، ثروتهاى طبيعى‌اش هم در خدمت ديگران قرار خواهد گرفت؛ براى ديگران بيشتر سود خواهد داد تا براى خود او. ما بحمداللَّه اين ثروت را داريم. خوشبختانه فضاى عمومى کشور، فضاى کار است؛ فضاى تلاش است؛ فضاى همدلى است؛ اين به برکت مجاهدتهائى است که قبلاً انجام گرفته است. امروز جمعى از خانواده‌هاى شهداى اين منطقه هم در اين جمع حضور دارند. حتماً بايد بدانيم که آنچه امروز ما موفقيت به دست مى‌آوريم، به برکت مجاهدت شهيدان و خون شهيدان و ايثار شهيدان است؛ شهيدان، جانبازان، ايثارگران. بعضى به ميدان جنگ رفتند، جانهاى خودشان را هم عرضه کردند، اجر ايثار فى‌سبيل‌اللَّه را بردند؛ اگرچه خداى متعال جانهاى اينها را بحمداللَّه حفظ کرده است و اينها در خدمت انقلاب و در خدمت کشور قرار دارند. اين ايثارگرى‌ها و اين مجاهدتهاست که امروز ملت ما را به اين عزت و به اين توانائى رسانده است و به او فرصت داده است که بتواند اين کارهاى بزرگ را انجام دهد. از خداوند متعال مسئلت ميکنيم که ان‌شاءاللَّه روزبه‌روز بر عزت و قدرت و پيشرفت ملت ايران بيفزايد و به همه‌ى ما توفيق بدهد که سهم خودمان را در اين کار عظيمِ همگانى به انجام برسانيم و خداى متعال را از خودمان راضى کنيم. والسّلام عليکم و رحمةاللَّه و برکاته‌

۱۲ ساعت تسريع گمرک در سال جهاد اقتصادي

هم اکنون متوسط انجام امور گمرکی در بخش تجاری، 2،5 روز است که در نظر داریم در سال جهاد اقتصادی با اعمال مدیریت بهتر و فناوری جدید، 12 ساعت از این زمان بکاهیم.

رئيس گمرک: در سال جهاد اقتصادي، انجام امور گمرکي، 12 ساعت تسريع مي شود  رئیس گمرک اعلام کرد: هم اکنون متوسط انجام امور گمرکی در بخش تجاری، 2،5 روز است که در نظر داریم در سال جهاد اقتصادی با اعمال مدیریت بهتر و فناوری جدید، 12 ساعت از این زمان بکاهیم.   عباس معمارنژاد معاون وزیر اقتصاد و رئیس گمرک امروز در بازدید وزیر اقتصاد از گمرک فرودگاه حضرت امام افزود: در سال های اخیر، زمان ترخیص کالا از گمرک روند نزولی داشته است و این کاهش در سال جهاد اقتصادی با سرعت بیشتری دنبال می شود. رئیس گمرک ایران ادامه داد: در سال جهاد اقتصادی، باید گام مهم دیگری در هماهنگی بیشتر تمام نهادهای مرتبط با گمرک نظیر موسسه استاندارد، سازمان حمل و نقل و پایانه ها، وزارت جهادکشاورزی و وزارت بهداشت برداشته شود تا کمیت و کیفیت خدمات گمرکی افزایش یابد. غلامحسین نوری مدیرکل گمرک فرودگاه حضرت امام خمینی نیز با اشاره به رشد 121 درصدی ورود کالا از این گمرک در سال 89 گفت: در بخش صادرات نیز در سال گذشته از این گمرک هفت هزار و 968 تن کالا به ارزش 190 میلیون دلار به کشورهای دیگر صادر شد که نسبت به سال قبل از آن 69 درصد رشد نشان می دهد.

ظرفیت های ملی وتاریخی ایران برای (جهاد اقتصادی)

يحيي آل اسحق

يحيي آل‌اسحاق در خصوص نامگذاري سال جديد به نام سال جهاد اقتصادي اظهار داشت: براي مطالعه هر موضوعي بايد فضاي لازم وجود داشته باشد و اگر قرار است استراتژي براي کشور تنظيم شود قبل از هرچيز بايد فضا و بستر مناسب، اقتضائات زماني و مکاني در نظر گرفته شود و به‎درستي شناخته شود. وي افزود: هر استراتژي در فضايي انجام مي‌‌شود که آن فضا شکل‌دهنده آن است و ارکان‌ جهت‌سازي هر سياستي با فضاي آن در ارتباط است. * براي جهاد اقتصادي بايد شناخت داشته باشيم رئيس اتاق بازرگاني گفت: اگر قرار است نقشه راهي براي جهاد اقتصادي ترسيم کنيم لازمه آن شناخت صحيح و واقعيتي است که در حال حاضر وجود دارد. وي خاطرنشان کرد: بر اين اساس در روند تاريخي بعد از انقلاب سه مقطع حساس داشته‌‌ايم در آغاز انقلاب که اولويت کشور بحث امنيتي و استقرار در مسائل نظامي بود که منجر به جنگ هشت‌ساله شد و اين در حالي است که در محاسبات اوليه اين جنگ نبايد بيش از 8 روز طول مي‌کشيد، اما 8 سال به طول انجاميد. آل اسحاق افزود: يک طرف اين جنگ، ايران با همه محدوديت‌ها و طرف ديگر کل جهان بود.استکبار جهاني و همه حکام منطقه با همه امکانات در جنگ ايران بودند، اما يک عامل مهم در ايران وجود داشت و آن برخورد جهادي بود و تحت اين برخورد بود که ايران پيروز جنگ شد. وي گفت: تمام افسران عملياتي آن دوره از خود افتخار بر جاي گذاشتند، البته شهدا و جانبازان 8 سال دفاع مقدس هزينه‌هاي اين جنگ براي ما بوده‌اند اما در کنار آن توانستيم در حوزه نظامي و امنيتي اقتدار لازم را به دست آوريم. * ايران با برخورد جهادي در حوزه نظامي و سياسي پيروز شد آل‌اسحاق با اشاره به موفقيت‌هاي ايران در حوزه سياسي اظهار داشت: علي‌رغم شرايط ويژه محدوديت‌ها و معارضين داخلي و خارجي به حمد‌الله با برخورد جهادي و تدبير رهبري، ايران موفق شد در صحنه داخلي و خارجي و بين‌المللي توفيقات فراواني در زمينه سياسي کسب کند. وي افزود: امروز در حوزه‌هاي منطقه‌اي هيچ اتفاقي نمي‌افتد مگر اينکه ايران در آن نقشي داشته باشد لذا بايد عمل و عکس‌العمل ايران مورد ملاحظه قرار گيرد، هر گاه ايران را در نظر نگرفته‌اند با شکست مواجه شده‌اند. ايران با برخورد جهادي در حوزه سياسي امروز ساختار سياسي قوي در منطقه و جهان دارد. وي با اشاره به جهاد در حوزه اقتصادي گفت: امروز اولويت اول نظام اقتصادي است و به حق مقام مظم رهبري با توجه به تجربه‌ دو حوزه ديگر دقيقاً مطرح کردند که در حوزه اقتصادي نيز بايد همان رويکرد و برخورد صورت گيرد. * رويکرد جهادي باعث موفقيت در حوزه اقتصادي مي‌شود رئيس اتاق بازرگاني تهران گفت: اگر رويکرد جهادي داشته باشيم در حوزه اقتصادي قطعاً موفق مي‌شويم، چون محدوديت‌هاي اقتصادي ما کمتر از محدوديت‌هاي سياسي است، ما اگر در 8 سال دفاع مقدس موفق شديم به دليل برخورد جهادي بوده است که توانستيم با کل استکبار جهادي مبارزه کنيم مطمئناً زير ساخت‌ها و بستر‌هاي اقتصادي ما بسيار قوي‌تر است و موفقيت در حوزه اقتصادي بسيار نزديک است. آل‌اسحاق با بيان اينکه ما در حوزه اقتصادي داراي توانايي و اقتدار بالقوه‌ها و قابليت‌هاي فراواني هستيم گفت: در حوزه اقتصادي موفقيت ما قطعي است. رئيس اتاق بازرگاني در تشريح شاخص‌هاي توانايي اقتصادي ايران گفت: ما در نيروي انساني جزو بهترين کشورهاي جهان هستيم به طوري که بانک جهاني اعلام کرده است توسعه انساني ما يکي از بهترين شاخص‌ها در جهان است،در حال حاضر 5 ميليون نفر فارغ‌التحصيل و دانشجو داريم، کشورمان جوان‌ترين کشور دنياست، ضريب هوشي مردم ايران متوسط به بالا است و انگيزه و همت و غيرت بالايي در ملت ايران وجود دارد. آل‌اسحاق با اشاره به منابعي مادي موجود در ايران گفت: ذخاير عمده انرژي، نفت، گاز و منابع در اختيار ايران سرشار و در 30 سال گذشته سرمايه‌گذاري فراواني در بستر‌سازي و توسعه زيربناها صورت گرفته است. وي با اشاره به موقعيت جغرافيايي ايران گفت: ايران در حال حاضر هاب منطقه است و در تئوري‌هاي مربوط به بررسي کشورها که به دو دسته بري و بهري تقسيم مي‌شوند، خاورميانه هارد‌لند زمين يعني قلب کره زمين و در سرنوشت جهان تأثير‌گذار است. * ايران قلب قلب جهان است وي افزود: ظهور اديان بزرگ الهي و بسياري از رخ‌دادهاي مهم اقتصادي، سياسي و بين‌المللي در منطقه خاورميانه رخ داده است و اين در شرايطي است که ايران قلب خاورميانه است، يعني ايران قلب قلب جهان است و علت اينکه تا اين حد اينقدر استکبار جهاني نسبت به ما حساس است، اين است که مي‌دانند ما چه هستيم ما مرکز اقتدار و محوريت جهان را داريم. * اينها شعار نيست، واقعيت ايران است آل‌اسحاق گفت: از نظر سابقه تاريخي و بر اساس مدارک علمي که اخيرا يونسکو منتشر کرده است ايران سابقه 7 هزار سال حکومت و مدنيت دارد. در هيچ کجاي تاريخ جهان نيست که کشوري به نام ايران وجود نداشته باشد چرا که بسياري از کشورها در سايه جنگ‌ها از بين رفته‌اند و خيلي از کشورها نظير آمريکا و کانادا تاريخ 200 ـ 300 ساله دارند و معلوم نيست بمانند يا خير. وي افزود: ما تازه به دوران رسيده نيستيم، ملتي که داريم تمام ژن‌هايشان بارور شده است روزگاري نصف کره زمين توسط ايران اداره مي‌شده و بعد از ظهور اسلام ايران اسلام ناب را به خود گرفت اسلامي که کامل‌ترين اديان الهي را در خودش دارد. آل‌اسحاق گفت: ما جنس آرمان‌هايمان و جنس اعتمادمان جهاني است ما جهاني فکر مي‌کنيم و اسلام يک دين جهان شمول است ما معتقديم که اتيه جهان حتماً قطعاً و جذماً براساس نظام موجوديت ما و بينش ما اداره مي‌شود. * ظرفيت دسترسي به بازارهاي بزرگ منطقه آل‌اسحاق گفت: در همسايگي ايران 15 کشور وجود دارند و اين بازار بسيار بزرگي براي ما است. ايران در حال حاضر هاب منطقه خاورميانه است و دروازه طلايي براي ورود به اين کشورها و براي ورود به جهان است ،ايران بهترين موقعيت براي اتصال اين 15 کشور را دارد. ما با همسايگانمان ارتباط ديرينه تاريخي، اقتصادي و فرهنگي و زباني داريم که اين موضوع مي‌تواند در سرمايه‌گذاري‌ها و تفاهم‌نامه‌هاي مشترک موثر باشد. وي افزود: بازاري که در اطراف ايران است بازار 200 ميليون نفري است که با سرمايه‌گذاري مشترک مي‌توان اين بازار‌ها را در دست گرفت. اين 15 کشور در بزرگترين منطقه سرمايه‌گذاري جهان قرار دارد به طوري که در برنامه پنجم توسعه نيز بيش از هزار ميليارد دلار سرمايه‌گذاري پيش‌بيني شده و همچنين پيش‌بيني شده است تا سالانه 150 ميليارد دلار سرمايه‌گذاري در حوزه‌هاي نفتي صورت گيرد که هم اکنون وزارت نفت پروژه‌هاي لازم براي سرمايه‌گذاري 150 ميليارد دلاري را آماده دارد. رئيس اتاق بازرگاني تهران افزود: در همسايگي ايران عراق، عربستان، ترکيه و ديگر کشورها نيز مرکز عظيمي براي سرمايه‌گذاري هستند به طوري که در حال حاضر عراق بيش از 750 پروژه سرمايه‌گذاري معرفي کرده است. * ايران حائز بهترين شرايط براي همکاري‌هاي مشترک اقتصادي است آل‌اسحاق گفت: ايران بهترين شرايط براي سرمايه‌گذاري در جهان دارد در منطقه ما مشکل منابع وجود ندارد ايران در منطقه‌اي است که آماده سرمايه‌گذاري است، ايران محوريت منطقه خاورميانه را دارد و مناسبت‌ترين کشور براي همکاري‌هاي مشترک اقتصادي است. وي افزود: ما با 15 کشور زمينه امنيتي مناسب داريم، در تاريخ ايران ما به هيچ کشوري بدهکار نبوده‌ايم و علي‌رغم امنيت نظامي از نظر فرهنگي نيز ايران يک کشور بسيار امن است. رئيس اتاق بازرگاني تهران گفت: ظرف 30 سال گذشته ما زير بناهايي نظير 100 نيروگاه، پالايشگاه، بنادر، جاده‌ها و زنجيره‌هاي توليد را فراهم کرده‌ايم و با اجراي اصل 44 و قانون هدفمند‌کردن يارانه‌ها ديدگاه و بينش اقتصادي ما تغيير کرده است. آل اسحاق تصريح کرد: ما معتقديم اصل 44 و هدفمندي يارانه‌ها منجر به جهاد اقتصادي مي‌شود. وي افزود: در اصل 44 به صورت قانوني اختيارات دولتي به مردم واگذار مي‌شود و در اين شرايط است که در حوزه اقتصادي فضاي بسيار مناسبي براي خيزش و جهش آماده شده است. * بايد نگرش و تدبير لازم را داشته باشيم آل‌اسحاق گفت: آنچه در حوزه اقتصادي به صورت بالقوه داريم، آماده است براي اينکه اين کار بزرگ اتفاق بيفتد بايد همه امکانات با يک تدبير انجام شود، ما در اين مدت در زمينه تدبير مشکلاتي داشتيم اما خوشبختانه الان به يک جمع‌بندي مشخصي رسيده‌ايم و بستر لازم فراهم شده است لذا براي جهاد اقتصادي بايد نگرش و تدبير لازم داشته باشيم. * جهاد يک وظيفه ديني است عضو هيئت نمايندگان اتاق بازرگاني تهران و ايران در تشريح واژه جهاد اظهار داشت: واژه جهاد دو معناي لغوي و اصطلاحي دارد، معناي لغوي آن يعني اينکه تا حد ممکن تلاش و سعي کردن. اما در معناي اصطلاحي بايد توجه داشتيم که جهاد مثل نماز و روزه از عناوين ديني ما است، جهاد به معناي يک وظيفه ديني حرکت درحد توان و براي کسب رضايت خداوند است. علت اينکه ما در 8 سال دفاع مقدس پيروز شديم اين بود که همه بنابر دستور ديني به جبهه مي‌رفتند و شهادت در راه خدا و جهاد در راه خدا يک ارزش بود. آل‌اسحاق گفت: جهاد يک وظيفه ديني است که بايد تحت رهبري ولي فقيه که رهبر دبيني و رهبر حکومتي و سياسي است شکل بگيرد. وي افزود: ما حوزه سياست را با دين اداره کرديم و مفهوم دين و سياست يعني تبعيت از مقام رهبري و اطاعت از امامت امت. ملت ايران همواره در همه صحنه‌ها حضور جدي و پررنگ تحت رهبري امامت نظام داشته‌اند و حرکت کرده‌اند و به نتيجه رسيده‌اند. آ‌ل‌اسحاق گفت: اگر با اين روحيه جهادي وارد حوزه اقتصادي شويم با تکيه بر آرمان‌هاي ديني مقام معظم رهبري و امامت امت مي‌توانيم سرمايه‌گذاري عظيمي در حوزه اقتصاد داشته باشيم. * لازمه جهاد اقتصادي تدبير و نگاه جهادي است آل‌اسحاق گفت: اگر روحيه جهادي داشته باشيم همه محدوديت‌ها و تحريم‌ها هيچ مي‌شود، همه استعدادهاي بالقوه بالفعل، جهش اقتصادي اتفاق مي‌افتد و موفقيت‌هاي بزرگ اقتصادي قرين ما مي‌شود. وزير اسبق بازرگاني در تشريح الزامات جهاد اقتصادي گفت: براي رسيدن به جهاد اقتصادي الزاماتي وجود دارد که يکي از آنها نگاه جهادي به موضوع و ديگري تدبير است. تدبير مناسب براي اقتصاد يعني مجموعه‌اي از نگرش‌ها استراتژي‌ها، سياست‌ها و عملياتي که بايد انجام شود. وي ادامه داد: يکي از مشکلات ما نگرش مناسب به اقتصاد بوده است ما در مقاطع مختلف اقتصاد دولتي، اقتصاد جنگي، اقتصاد مديريت شده، اقتصاد بازار، اقتصاد سرمايه‌داري و هم چنين در روابط بين‌المللي نگاه درون‌نگر و و نگاه برون‌نگر و نگاه جايگزين واردات را داشته‌ايم و امروز در حال تجربه‌کردن نظام باز توزيع هستيم. * ابهامي در مديريت اقتصادي کشور وجود ندارد آ‌ل‌اسحاق گفت: ما مجموعه‌اي از تئوري‌هاي اقتصادي کشور را تجربه کرديم و حوزه مقام معظم رهبري در اقتصاد خطوط اصلي نظام را براي توسعه اقتصادي مشخص کرده است. اصل 44 با روشنگري و صراحت کامل بيان کرده است که در اين اقتصاد توليد ثروت و توليد کار را وگذاري امور به دست مردم ارزش است و امروز در مديريت اقتصادي کشور هيچ ابهامي وجود ندارد. آل‌اسحاق با اشاره به حضور مقام معظم رهبري در آغاز سال 89 در شرکت‌هاي خودرو‌سازي گفت: بنابر منويات مقام معظم رهبري و استراتژي که ايشان داشته‌اند بايد توليد کشور صادرات محور باشد، توليد بايد براساس نياز جهان و منطقه باشد، بايد تجاري شود و زنجيره توليد و اقتصاد به تجاري شدن ختم شود. وي همچنين با اشاره به منويات مقام معظم رهبري درباره واردات هدفمند‌ و مديريت شده گفت: واردات ما بايد هدفمند و مديريت شده باشد و در برنامه چشم‌انداز بايد تعامل مناسبي با منطقه و جهان داشته باشيم، آنچه در رابطه با نگرش لازم براي توسعه اقتصادي بوده است از سوي رهبري نظام مشخص شده است که قانوناً و شرعاً لازم‌الاجرا است. * اقتصاد بايد درون‌زا و برون‌نگر باشد رئيس اتاق بازرگاني تهران با تأکيد بر اينکه اقتصاد ما بايد داراي نگرش درون‌زا و برون‌نگر باشد، گفت: نگاه به اقتصاد بايد جهاني باشد، توليدات براساس نيازهاي منطقه و جهان باشد و از فناوري‌هاي جهاني استفاده کنيم اما اين اتفاقات با توجه به اقتضائات داخلي شکل گيرد. وي افزود: براي رسيدن به يک اقتصاد درون‌زا و برون‌نگر الزاماتي وجود دارد که يکي از مهمترين آنها سياست‌هاي خارجي کشور است که بايد با حوزه اقتصادي کشور همراه باشد. ما بايد در تمام پيمان‌هاي اقتصادي منطقه و جهان حضور داشته باشيم و بايد يک استراتژي تجاري، فعال تهاجمي داشته باشيم، امروز زمان هجمه است و نه زمان دفاع کردن. * حضور در پيمان‌هاي منطقه‌اي لازمه جهاد اقتصادي آ‌ل‌اسحاق گفت: اگر بخواهيم در صحنه‌هاي بين‌المللي حضور داشته باشيم بايد تدبير، استانداردها و تعاملات لازم با جهان را داشته باشيم بايد بتوانيم با تمام کشورهاي همگن‌ خودمان شريک باشيم و تعامل داشته باشيم، ما نمي‌توانيم بگوييم هر چه هست خودمان توليد مي‌کنيم ما بايد با منطقه و جهان تعامل ارگانيک داشته باشيم. هيچ کشوري به تنهايي نمي‌تواند مسير رشد را طي کند تعامل با کشورهاي ديگر جهان بايد براساس يک قائده برد ـ برد باشد و استراتژي صادرات محور حتماً بايد اين الزامات را داشته باشد. وي با اشاره به مديريت واردات گفت: واردات بايد هدفمند ‌باشد واردات بايد براي توليد در جهت صادرات و مصرف بهينه داخلي باشد و ما بايد در وارداتمان يک بازار 400 ميليوني را هدف قرار دهيم، اگر اين اتفاق بيفتد منجر به اشتغال کامل براي کشور دسترسي به تکنولوژي روز جهاني و ارتباط با بازارهاي منطقه مي‌شود. * بايد استراتژي جهاني جديد براي اقتصاد داشته باشيم آل‌اسحاق گفت: اگر قرار است جهاد کنيم و به اهدافمان برسيم و رشد 8 درصدي داشته باشيم، بايد استراتژي تجاري جديد براي اقتصاد داشته باشيم. بايد ديدگاهمان نسبت به تجارت متحول شود. تاکنون نگاه‌مان به تجارت حاشيه‌ايي بوده است و فکر مي‌کرديم که بازرگاني و تجارت مولد نيست، ارزش افزوده ندارد اما کاملاً برعکس است و امروز تجارت محور توسعه جهاني است. رشد توسعه تجاري نسبت به توليد چندين برابر بالاتر است، امروز کشورهاي پيشرفته عمده تلاش‌هايشان در حوزه تجاري است لذا لازم است تا ما نيز در حوزه تجارت يک تغيير استراتژي داشته باشيم. وي با اشاره به مطالعه‌اي با عنوان چگونگي تدوين استراتژي منطقه‌اي ايران که توسط رئيس اتاق تهران انجام شده است، اظهار داشت: بين توسعه، تجارت و امنيت يک رابطه کاملاً مستقيم وجود دارد و ما اگر هر کدام از اين سه فاکتور را بخواهيم بايد بقيه عوامل رشد کنند لذا لازم است يک استراتژي با محوريت جهاد اقتصادي در حوزه تجارت داشته باشيم. * جهاد و پيروزي در حوزه اقتصادي شدني است آل‌اسحاق گفت: بايد باور کنيم که جهاد و پيروزي در حوزه اقتصادي شدني است و تا زماني که اين باور پيش نيايد انگيزه‌هاي لازم به وجود نمي‌آيد از نظر تمام اقتصاد‌دان‌هاي جهاني اگر کشوري بخواهد رشد کند بايد آن منطقه رشد کند. لذا اگر بتوانيم تعاملات و پيمان‌هاي منطقه‌اي داشته باشيم باعث رشد و توسعه همه کشورهاي منطقه خواهد شد در حال حاضر در اروپا، آمريکاي مرکزي، آسياي جنوب شرقي پيشرفت‌ها و رشد‌هايي که صورت گرفته است به واسطه همين پيمان‌هاي منطقه‌اي بوده است. * بايد ايران محور پيمان‌هاي اقتصادي شود وي افزود: اگر مي‌خواهيم جهاد اقتصادي شکل گيرد بايد ايران محور پيمان‌هاي اقتصادي شود و همکاري منطقه‌اي رشد پيدا کند، بايد ديوارها را برداشت و پيمان‌هاي منطقه‌اي را با حفظ منافع ملي توسعه داد که به نظر من مدلي مثل مدل کشورهاي آ.س.ا.ن مي‌تواند مدل مناسبي باشد. آل‌اسحاق گفت: خوشبختانه پايه‌هاي اين کار فراهم شده است شوراي همکاري خليج‌فارس و کشورهاي عضو اکو پيمان‌هاي مناسبي است اما غير فعال است ما بايد در اين پيمان‌ها حضور فعال داشته باشيم و همچنين پيمان منطقه‌اي ساعت که شامل سوريه، ايران، عراق و ترکيه مي‌شود نيز شکل گرفته است و قرار است به زودي لبنان و اردن نيز به اين پيمان ملحق شود. وي افزود: در اين پيمان برنامه‌ريزي لازم براي داشتن بانک مشترک، بيمه مشترک حمل و نقل مشترک، هواپيمايي مشترک، سرمايه‌گذاري مشترک، مناطق آزاد مشترک، پروژه‌هاي نفتي و اتحاديه‌هاي گمرکي صورت مي‌گيرد که با توجه به حجم بالقوه سرمايه‌گذاري‌ها اين همکاري‌هاي مشترک و نهادهاي بين‌المللي مالي مشترک مي‌توانند فرصت‌هاي عظيمي براي خيزش اقتصادي ايجاد کنند. آل‌اسحاق با تأکيد بر اينکه کشورهاي منطقه خاورميانه مکمل يکديگر هستند، گفت: کشورهاي منطقه با برنامه‌ريزي اقتصادي مشترک مي‌توانند رشد و ارتقاء لازم را داشته باشند و در زمينه حمل و نقل ريلي و هوايي که پتانسيل‌هاي فراواني در ايران وجود دارد نيز مي‌تواند اين همکاري گسترده شود. آل‌اسحاق با اشاره به موج بيداري اسلامي در منطقه گفت: در حال حاضر مهندسي و استخوان‌بندي منطقه در حال شکستن است و ساختار منطقه در حال حاضر تغيير است. وي يادآور شد: امروز چين و هند وارد صحنه جديدي شده‌اند و کشورهاي جهان مجبورند که تغيير ساختار دهند. روزي 8 کشور جهان ادعاي اداره جهان را داشته‌اند اما امروز گروه جي 20 تشکيل شده است و ساختار اقتصادي و اداره جهان در حال تغيير است، لذا بايد توجه داشته باشيم که ايران نيز مي‌تواند در اين بين و در زمان تغيير ساختارهاي ساير کشورهاي منطقه نقش موثري داشته و از اين فرصت عظيم نيز استفاده کنند. رئيس اتاق بازرگاني تهران گفت: امروز براي همسايگان ما و ساير کشورها همکاري با ايران با توجه با زير‌بناهاي اقتصادي موجود مقرون به صرفه است همکاري با ترکيه مي‌تواند باعث خيزش عظيمي در منطقه شود، امروز مهندسي جهان در حال يک تحول و شکستن است. وي با اشاره به پيام حضرت امام (ره) به سران اتحاد جماهير شوروي که گفته مي‌شود من امروز صداي شکستن استخوان سرمايه‌داري را مي‌شنوم اظهار داشت: آنچه در اين شکل‌گيري جديد مهم است اين است که بتوانيم تدبير مناسب و به موقع داشته باشيم و در اين شکل‌گيري جديد جايگاه خودمان را داشته باشيم. رئيس اتاق بازرگاني تهران ادامه داد: مصر جديد با مصر قبلي تفاوت فراواني دارد، مصر جديد فرصت بزرگي براي تعاملات اقتصادي است با تغيير نوع حاکميت کشورها ما بايد خودمان را نشان دهيم و با ادبيات تعاملي بايد بتوانيم همکاري‌هاي اقتصادي را فراهم کنيم. وي تاکيد کرد: امروز فرصت‌ها با سرعت باد در حال حرکت هستند و اگر مسئولان کشور از اين فرصت‌ها استفاده نکنند، به تاريخ، کشور و فرزندان آتي اين سرزمين بدهکار هستند. آل‌اسحاق گفت: ما نبايد بر سر مسائل جزئي و فتنه‌ها انسجام کشور را به هم بريزيم، واقعيت اين است که در جريانات اخير سياسي از افراد خواسته شد تا شرايط اقتصادي کشور را درک کنند ما نبايد اجازه دهيم عده اندکي به تاريخ و به کشور خيانت کنند و بايد با اقتدار با آنها مقابله شود. وي افزود: افسران عملياتي جهاد اقتصادي فعالان اقتصادي و تشکل‌ها هستند که بايد احساس وظيفه کنند،امروز روز هنرنمايي تشکل‌ها و خبرگان اقتصادي و انجام وظيفه همه فعالان اقتصادي است. امروز اتاق بازرگاني بزرگترين وظيفه تاريخي را دارد و اگر نتواند از پس اين کار بر نيايد به تاريخ بدهکار است،اتاق بازرگاني امروز قانوناً در تمام مراجع تصميم‌گيري حضور دارد. آل اسحاق با اشاره به سخنراني مقام معظم رهبري در مشهد گفت: بايد بخش خصوصي را توانمند کنيم، اين شانه‌ها با ماشا‌الله تقويت نمي‌شود و نيازمند پشتيباني قانوني فضاسازي، عملياتي و امکانات مالي است. رئيس اتاق بازرگاني تهران گفت: زمينه مشارکت‌ها بايد به گونه‌اي باشد که بخش خصوصي بتواند در سرمايه‌گذاري‌هاي مشترک و در شرکت‌هاي مشترک حضور داشته باشد.بخش دولتي نبايد شروع به سرمايه‌گذاري کند و در واگذاري‌ها بخش خصوصي واقعي وارد صحنه شود. آل‌اسحاق گفت: اين جهاد بزرگ اتفاق نمي‌افتد مگر اينکه يک وجدان و عزم ملي وجود داشته باشد،در اين فضاسازي رسانه‌ها نقش تعيين‌کننده‌اي دارند و بدون رسانه‌ها اين فضاسازي امکان ندارد. وي با اشاره به آيه‌اي از قرآن کريم گفت: تمام عزت براي خدا، براي پيامبر و براي مومنان است.مومن نمي‌تواند عزيز نباشد که مصداق آن ملت ايران است. ما ايراني شيعه و مسلمان داريم و اعتقاد قاطع داريم که روزي جهان با ظهور صاحب ما و امام زمان اداره مي‌شود. وي افزود: در سير تکاملي و روند تاريخي ملت ايران همواره مقاوم و مبارز بوده‌اند و ما مي‌توانيم در تاريخ جهان، اسلام و ايران خودنمايي کنيم، لذا امروز نوبت اقتصاديون است. آل‌اسحاق در پايان گفت: بايد با نشاط کامل و انرژي کامل حرکت کرد خوشبختانه ما رهبري داريم که تجربه جهاني دارد و همه تهديد‌ها را مديريت کرده‌ است. منبع: فارس

واعظي آشتياني تصريح کرد:

سپردن کارها به دست مردم؛ لازمه اصلي جهاد اقتصادي

بايد توجه داشت که که تغييرات سياسي منطقه در سالهاي آينده به شکل گيري نظامهاي سياسي نا همسو با غرب منجر خواهد شد و بايد امروز کشور تمام تلاش خود را در عرصه اقتصاد به کار بندد تا بتوان در آن زمان الگويي مناسب و قابل تبعيت در عرصه اقتصاد به ملتهاي منطقه عرضه کرد.

امير رضا واعظي آشتياني معاون سابق وزير صنايع نام گذاري سال جهاد اقتصادي از سوي مقام معظم رهبري را بسيار حکيمانه خواند و گفت:اين ندبير بسيار اثر گذار خواهد بود و تاثيرات آن در آينده مشاهده خواهد شد. به گزارش پايگاه خبري تحليلي اقتصاددان- واعظي آشتياني تاکيد کرد: شايد اگر نبود اين نام گذاري تنها انگيزه تلاش مسئولين در عرصه اقتصاد رسيدن به اهداف برنامه اي بود اما جهاد يادآور يک همت والا و يک تلاش بزرگ از سوي مردم و سياستمداران است. وي در گفتگو با خبر نگار اقتصاددان افزود: بايد توجه داشت که که تغييرات سياسي منطقه در سالهاي آينده به شکل گيري نظامهاي سياسي نا همسو با غرب منجر خواهد شد و بايد امروز کشور تمام تلاش خود را در عرصه اقتصاد به کار بندد تا بتوان در آن زمان الگويي مناسب و قابل تبعيت در عرصه اقتصاد به ملتهاي منطقه عرضه کرد. وي همچنين سلسه نام گذاريهاي رهبر انقلاب در سالهاي دهه هشتاد را يک روند مدبرانه در راستاي فراهم شدن بستر مناسب براي جهاد اقتصادي دانست و افزود: برنامه ريزي هاي صورت گرفته در سالهاي دهه هشتاد از سوي مردم و مسئولين در راستاي اين نام گذاريهاي حکيمانه يک فرآيند سنجيده و منطقي را رقم زد تا امروز کشور در آستانه يک جهاد عظيم اقتصادي قرار گيرد. عضو سابق شوراي شهر تهران نظم و انظباط مالي و اقتصادي را از جمله لوازم اصلي دستيابي به مدل رشد اسلامي خواند و تاکيد کرد: حاکميت قانون در کليه امور و مناسبات اقتصادي و فرهنگ سازي و بستر سازي مناسب در رسيدن به اين مهم از نقش کليدي برخوردارند. واعظي آشتياني گفت: البته نام جهاد اقتصادي صرفا براي سال جاري نيست بلکه در حقيقت مرحله اي از رشد اقتصادي کشور است که در صورت تداوم برنامه ريزي شده آن در سالهاي آينده مي تواند به يک جهش عظيم اقتصادي در ايران منجر شود. رييس سابق سازمان صنايع کوچک در ادامه تاکيد کرد: در بخش صنعت ما از لحاظ مالي، دانش و منابع امکانات خوبي وجود دارد و آنچه که براي افزايش رشد در اين بخش لازم استيک سيستم اصولي و متوازن از ترکيب عوامل مذکور است که مي توان از آن به همان نظم و انظباط تعبير نمود. امير رضا واعظي آشتياني نکته بعدي را در رسيدن به مصداق جهاد اقتصادي افزايش بهره وري دانست و ادامه داد: افزايش بهره وري يعني اينکه بدون سرمايه گذاري جديد در کاري توليد ثروت بيشتر کنيم. پس هميشه نگراني اصلي تامين سرمايه نيست و گاه مي توان با استفاده مناسب و حد اکثري از منابع و سرمايه ها ي موجود به نتيجه بهتر دست يافت و در اين زمينه توجه به دانش فني و نيروي انساني از اهميت اساسي برخوردار است. وي همچنين اظهار داشت: توليد کننده نبايد تنها به دنبال افزايش سرمايه باشد و از عوامل مهم ديگري چون تحليل بازار و ... غافل شود. واعظي آشتياني افزايش خوشه هاي صنعتي را عامل تسريع ارتباط دانشگاه و صنعت خواند و گفت: در کنار فعال شدن خوشه هاي صنعتي مراکز فناوري ايجاد مي شود و با مشاوره اين مراکز به صنايع کوچک که توان سرمايه گذاري در تحقيقات را ندارند تاحد زيادي اين مشکل برطرف مي گردد. وي همچنين دولت و بخش خصوصي را در عرصه رشد صنايع لازم و ملزوم يکديگر خواند و اظهار داشت: اين لازم و ملزومي به معني رقابت دولت با توليد کنندگان خصوصي نيست بلکه به معني حمايت، سياستگذاري ارشادي و تضمين اجراي قانون مي باشد. به عنوان مثال تلاش دولت در ارائه تسهيلات بانکي با نرخ بهره پايين بسيار ستودني است اما اقدام اثر بخش هنگامي است که نحوه توزيع اين تسهيلات نيز عادلانه و براساس هدفگذاري باشد. وي ادامه داد: اما متاسفانه عليرغم گذشت چند سال از ابلاغ سياستهاي اصل 44 هنوز هم تصدي گري هاي کلان دولتي در برخي رشته هاي اقتصادي مشاهده مي شود که خود عامل اصلي عدم حضور بخش خصوصي در اين رشته هاي صنعتي و شغلي است. معاون سابق وزير صنايع اظهار اميدواري کرد که در آينده نزديک ديگر شاهد اين رقابت نابرابر اقتصادي نباشيم و در ادامه تاکيد داشت: از لازمه هاي اصلي جهاد اقتصادي سپردن کار ها به دست مردم است.

لبیک یا خامنه ای 

دکتر عادل پيغامي

آرایش جهادی اقتصاد کشور درباره‌ی الزامات سال «جهاد اقتصادی» نگاهی به مفهوم جهاد اقتصادی در باب مفهوم و نسبت دو کلمه جهاد و اقتصاد در عبارت «جهاد اقتصادی» که نام سال 90 شمسی لقب گرفته است، شش نکته حائز اهمیت است: نکته‌ی اول این‌که مفهوم جهاد اقتصادی و خصوصاً کلمه‌ی جهاد یک تعبیر استعاره‌گونه و دارای معانی و دلالت‌های خاصی است. کلمه‌ی جهاد معمولاً به نوعی تلاش مقدس اطلاق می‌شود و یکی از کلماتی است که در گفتمان دینی ما معنا پیدا می‌کند و همیشه صبغه‌ی تقدس را در درون خودش دارد. نکته‌ی اول این‌جاست که به زعم بنده، رهبر انقلاب ابعاد دنیوی را با ابعاد مقدس اسلامی درهم آمیخته و همگون می‌بینند. برای همین هم کار کردن برای مسائل اقتصادی، پیشرفت و آبادانی و عمران کشور را با مسئله‌ی مقدسی به اسم جهاد تلفیق می‌کنند. این یکی از پیام‌های بزرگ انقلاب اسلامی ایران است که مسائل معنوی و مادی و یا به عبارت دیگر حسنه‌ی دنیا و حسنه‌ی آخرت چگونه می‌توانند با یکدیگر هم‌راستا شوند. اگر مسئولان از ظرفیت‌های معنوی، انسانی و فرهنگی کشور به درستی استفاده کنند، ما از کلمه‌ی جهاد می‌توانیم برکات زیادی را نصیب این مرز و بوم کنیم. کما این‌که در طول تاریخ معاصرمان هم می‌بینیم که حضرت امام(ره) در مورد سازندگی از این استعاره استفاده می‌کنند و جهاد را وارد صحنه‌های سازندگی می‌کنند و این تعابیر استعاره‌گونه به نوعی مسبوق به سابقه از سوی حضرت امام(ره) نیز می‌باشد. نکته‌ی دوم این است که در گفتمان دینی ما کلمه‌ی جهاد در کنار کلماتی مانند هجرت، ایمان، عبادت و... پازل گفتمانی دین را تکمیل می‌کند. در برخی موارد، مفاهیم دینی به ما اشاره می‌کنند که باید مانع را دور بزنید، مثل کلمه‌ی هجرت. ولی کلمه‌ی جهاد همیشه برخورد با مانع و رفع مانع را مورد توجه دارد. این در معنای جهاد حالت تأکید و تصریح دارد. در همین راستا یکی از استراتژی‌هایی که در سال پیش رو یعنی سال 90 باید سر لوحه‌مان باشد این است که باید جهاد عظیمی در شناسایی موانع اقتصادی کشور صورت دهیم. موارد و موانعی که دست و پا گیر است. معمولاً در نگاه نهادی برخی از مقررات، آیین‌نامه‌ها یا ترکیب‌های نهادی و یا به تعبیر دانشگاهی برخی از مواد یا تفاسیر قانونی که امروزه در بدنه‌ی اجرایی ما وجود دارد، معمولاً به شکل مانع عمل می‌کنند. در صورتی‌که ما به یک جهاد فراگیر در تمامی عرصه‌های اقتصادی جهت آسیب‌شناسی و مانع‌شناسی نیاز داریم تا بتوانیم برای رفع این موانع برخیزیم. جهاد کردن به رفع موانع پیشرفت ما برمی‌گردد؛ حالا برخی از این موانع داخلی‌اند و بخشی از آن هم موانع خارجی هستند که باید در عرصه‌ی اقتصاد بین‌الملل هم ببینیم که موانع اقتصاد کشور ما چه بوده است؟ نکته‌ی سوم این‌که جهاد معمولاً استعاره‌ای است که ما از فضای نظامی داریم و به همین دلیل، دلالت‌هایی به ذهن‌مان خطور می‌کند. به‌طور مثال هرگونه جهادی نیازمند دیده‌بانی و رصد دقیق است. معتقدم استراتژی دومی که اقتصاد ایران در عرصه‌های مختلف کشاورزی، صنعتی، خدماتی، معدنی و... باید لحاظ کند، یک دیده‌بانی و رصد جامع و فراگیر است. ما باید دقیقاً رصد کنیم که تحولات جهانی در اثر چیست و به چه مسیری سوق پیدا می‌کند؟ ما باید افق بیست سال آینده‌ی اقتصاد دنیا را و همچنین مزیت‌های نسبی کشور خودمان را رصد کنیم و بشناسیم. ما سریعاً باید خودمان را برای دهه‌های آینده به کمک رصد و دیده‌بانی‌ای که صورت می‌دهیم، ارتقا دهیم و به مسائلی که از طریق علم تولید ثروت می‌کنند، بیشتر توجه کنیم. تأکیداتی که رهبر معظم انقلاب درطول این چند سال نیز داشتند، همه و همه ناظر به این مسئله بوده است. باید از صنایع تک به سراغ صنایعی برویم که فرصت‌های تولید درآمدی و تولید ثروت آن فراوان است. معمولاً در اقتصاد، صنایع کوچک در ابتدای نو‌آوری و خلاقیت، ثروت خوبی را برای کشور به بار می‌آورند و فرصت‌های خوب اشتقال‌زایی ایجاد می‌کنند، اما در مسیر چرخه‌ی تولید و چرخه‌ی عمر یک کالا، معمولاً سود آن‌ها کم می‌شود. چراکه کشور‌های دیگر هم نظیر آن کالا را تولید می‌کنند و به تعبیر عامیانه دست زیاد می‌شود. اما به وضوح این مسئله قابل مشاهده است که کشور‌های پیشرفته دقیقاً در پی این تغییربخشی و رفتن به سمت تولید کالاهای های‌تک و تولید ثروت و سودآوری از طریق تولید علم هستند. به‌طور مثال در عرصه‌ی بین‌المللی ما نسبت به گروه «جی‌بیست» و تصمیمات اتخاذشده در آن توسط کشور‌های استکباری باید بسیار حساس باشیم و مشارکت غیر مستقیمی را پیشاپیش در آن تصمیمات جهانی داشته باشیم. نکته‌ی چهارم؛ یکی دیگر از استعاره‌هایی که کلمه‌ی جهاد برای ما به ارمغان می‌آورد، بحث نقشه و طرح است. ما می‌دانیم که هر جهادی نیازمند طراحی نقشه‌ی عملیاتی است. این دقیقاً خواسته‌ای است که سال گذشته از سوی رهبر معظم انقلاب در نخستین نشست اندیشه‌های راهبردی مطرح شد که گفتمان‌سازی و ظرفیت‌سازی بسیار خوبی نیز در جامعه‌ی نخبگانی کشور در مورد آن ایجاد شد. نکته‌ی پنجمی که در راستای مفهوم جهاد باید به آن اشاره کرد، مسائل مربوط به آرایش جهادی است. دستگاه‌های اجرایی کشور، دستگاه‌های قانون‌گذار، نهادهای قضایی، بخش‌های مردمی، بخش‌های غیر انتفاعی و خصوصی کشور باید با یک راهبردی که از سوی دستگاه‌های سیاست‌گذار مشخص می‌شود، یک آرایش جهادی به خود گیرند. نکته ششمی هم که در ذیل مفهوم جهاد معنا می‌یابد، بحث آموزش نیروها است، مثل هر عملیاتی که اگر آموزش نیرو نداشته باشیم و نیرو‌های اقتصادی کشور را آماده نکنیم، در صحنه جهاد دچار مشکل خواهیم شد. بخشی از آموزش نیروها بحث عمومی است، یعنی بدنه‌ی آموزش و پرورش و دانشگاه‌های کشور و در نهایت رسانه‌ها و به‌طور مشخص رسانه‌ی ملی، باید حرکتی جهادی داشته باشند و یک برنامه‌ی مدون در جهت آموزش نیروهای کشور نسبت به مقتضیات یک جهاد اقتصادی ارائه و اجرا کنند. پاتک‌های احتمالی دشمن 1. تبلیغات در جهت ناکارآمد جلوه دادن نظام وقتی می‌خواهیم در شرایط حمله قرار بگیریم و جهاد‌گونه برای کشور کار کنیم، قطعاً این مسئله در پی خودش پاتک‌هایی را از جانب دشمن به دنبال خواهد داشت. یکی از ترفندهایی که دشمن در سال‌های اخیر در مورد جمهوری اسلامی سرمایه‌گذاری کرده است، ناکارآمد جلوه دادن نظام است. درواقع سعی کرده است تا نظام دینی و الگوی حکومت مردم‌سالارانه‌ی دینی ناکارآمد جلوه دهد. البته خوشبختانه در عرصه‌های مختلفی که دشمن این امر را مطرح کرده با شکست روبه‌رو شده است. در مسائل امنیتی در این سی سال، کشور ما چه در جریان جنگ تحمیلی و چه در مسئله‌ی امنیت داخلی و چه در عرصه‌ی اتحاد و یک‌پارچگی و وحدت ملی و چه در مسئله امنیت مرزها - با توجه به حساسیت مرزهای ما به دلیل وجود شرایط ویژه و شرایط همسایگان ما- موفق بوده‌ایم. در عرصه‌ی کارآمدی‌های سیاسی هچون مشارکت‌های مردمی، مشارکت‌های سیاسی، همکاری و هماهنگی قوا و... نسبت به نظام‌های سیاسی مشابه، کارآمدی خیلی خوبی را نشان داده‌ایم. با شاخص‌های علمی متعددی ما می‌توانیم نشان دهیم که کشور در افزایش ضریب امنیتی، دفاعی و عرصه‌ی سیاسی کارنامه‌ی درخشانی را داشته است. البته منظور از شاخص‌ها شاخص‌های خودساخته‌ی استکباری که بعضاً با حب و بغض و نیات خاصی دست‌کاری می‌شوند، نیست. اما بخش دیگر کارآمدی یک نظام، کارآمدی اقتصادی است. دشمن وقتی در عرصه‌های امنیتی، سیاسی و حتی به نحوی فرهنگی در ایران شکست خورد، تنها برگ برنده‌ای که در این هفت‌، هشت سال اخیر در دستانش باقی مانده است، ناکارامدی اقتصادی است. جالب این‌جاست که دشمن باز هم می‌بیند که در عرصه زیرساخت‌ها انقلاب اسلامی ایران پیشرفت‌های قابل ملاحظه‌ای داشته است؛ به نحوی که سازمان‌های بین‌المللی حتی در رنکینگ و شاخص‌بندی‌های خودشان، کشور ما را جزو کشورهای اول و بعضاً در جایگاه اول معرفی کردند. ما در عرصه‌ی بهداشت، زیرساخت‌های درمانی‌، شاخص‌های توسعه‌ی انسانی، شاخص‌های دسترسی به آب سالم و دسترسی به آموزش حتی در روستاها ارتقای بسیار شگرفی را داشته‌ایم. این قبیل کارآمدی‌ها علی‌رغم تلاش نظام سلطه که به شکل رسانه‌ای سعی می‌کند پیشرفت‌های رقیب خود را در عرصه‌ی بین‌المللی نشان ندهد، این پیشرفت‌ها جلوه‌گر شده است. در عرصه‌ی مدیریت‌های کلان اقتصادی ما فراز و نشیب‌هایی داشته و داریم که ممکن است برای دشمن فرصت‌هایی را ایجاد کند که باید از آن جلوگیری کرد. همیشه دشمن به دلیل ناتوانی در جنگیدن با واقعیت‌های اقتصادی ایران، تلاش کرده است تا به سراغ اذهان و ادراک مردم برود. برای مثال اگر درباره وضع اقتصادی از مخالفان دولت فعلی یا حتی مخالفان انقلاب اسلامی ایران و ایرانیانی که در داخل هستند ولی با نظام مخالفت دارند، سؤال شود، بلاشک همه و همه اذعان می‌کنند که در طول سی سال اخیر، سبد مصرفی و بهره‌مندی مردم از مواهب مختلف دنیوی و مادی افزایش پیدا کرده است. این را کسی شک نمی‌کند که تعریف فقر در ایران از سی سال پیش با مقوله‌ای که الان در برخی عرصه‌ها متصور است، متفاوت است. مصرف مردم نسبت به مواد پروتئینی، حمل و نقل، داشتن وسیله‌ی نقلیه، رفتن به مسافرت‌ها و... مؤید این مطلب است. امروزه آمارها نشان می‌دهد که در طول یک تعطیلات نوروز، بالغ بر پنجاه میلیون جابه‌جایی در ایران صورت می‌گیرد. این نشان‌دهنده‌ی آن است که مسافرت به عنوان یک تفریح سالم در سبد کالایی مردم قرار گرفته است. بهره‌مندی مردم از مواهب ارتباطاتی همچون موبایل، اینترنت و مسائل آموزشی و... نیز همین نکته را نشان می‌دهد. دشمن وقتی می‌بیند که با واقعیت‌های اقتصادی ایران نمی‌تواند بجنگد، به سراغ ادراک کلمه‌ی اقتصاد می‌رود. به‌طور مثال در کشوری مثل چین درآمد متوسط هر چینی زیر پانصد دلار است؛ یعنی استفاده از مواهب دنیا به‌طور متوسط در سال در حدود چهارصد و بیست یا سی دلار است؛ به عبارتی در هر روز کم‌تر از یک و نیم دلار. در حالی‌که ایرانی‌ها در این سال‌ها درآمد سالیانه‌ی خوب و با رشد قابل توجهی داشته‌اند. کافی است هر جوان یا هر میانسال ایرانی سبد مصرفی خودش را با پدر خودش در سی سال قبل مقایسه کند. اما وقتی دشمن می‌بیند که این‌جا دچار مشکل شده، به ادراک فقر دامن می‌زند. یعنی چه بسا درآمد سالانه‌ی ما نسبت به سی سال قبل چند برابر شده باشد اما مردم حس کنند که حس رضایت‌مندی‌شان کم است. مثلاً میزان مصرف مواد پروتئینی بسیار بالا رفته ولی باز هم فکر می‌کنند که کم است یا مطالبه دارند که دولت باید گوشت و میوه‌ی ما را با قیمت ارزانی در اختیار ما قرار دهد. این مطالبه‌ی مصرفی ناشی از این نیست که واقعاً نیاز مصرفی وجود دارد، چون نیاز مصرفی در حد بسیار خوبی رشد کرده است. ما طبق شاخص‌های سازمان‌های بین‌المللی میزان کالری‌های مصرفی‌ای که در کشور داریم حتی در روستاهای فقیرنشین‌مان هم از سطح متوسط جهانی بسیار بالاتر است. اما چه می‌شود که ادراک فقر در شهرهای بزرگ شکل می‌گیرد؟ این به نظر من یکی از آن هدف‌گذاری‌هایی است که دشمن صورت داده و ما در سال جهاد اقتصادی باید توجه خاص و ویژه‌ای به ادراک اقتصادی مردم داشته باشیم که مردم این رشدها و پیشرفت‌ها را چگونه درک می‌کنند؟ 2. بحرانی نشان دادن اوضاع داخلي دشمن می‌خواهد وضع داخلی کشور را بحرانی نشان دهد؛ مخصوصاً در سال گذشته - که شخصاً رصد می‌کردم- دشمن روی تحریم‌های اقتصادی به شدت مانور می‌داد. برنامه‌های دنباله‌دار و سریالی رسانه‌های خارجی دائماً تأکید داشت که تحریم‌های اقتصادی چه مشکلات بزرگی را برای ایران به وجود آورده است. البته که تحریم‌ها برای ما بدون مشکل نبوده است و مسائلی را برای ما ایجاد کرده است، اما هر تحریمی طبق تئوری‌های اقتصاد بین‌الملل، در کنار هزینه‌اش، فرصت‌های مناسب و مزیت‌های نسبی هم به همراه دارد. کالایی که قبلاً تولید آن در کشور برای ما نمی‌صرفید و ارزانِ آن از خارج قابل تهیه بود، وقتی دشمن ما را تحریم می‌کند، قیمت تمام‌شده‌ی آن برای ما بالا می‌رود و نمی‌توانیم آن را از بازارهای جهانی خریداری کنیم. همین که دسترسی ما به این کالا سخت شد، باعث می‌شود که جوانان ما آن را خودشان تولید کنند. وقتی تولید شروع شد، در مرحله‌ی تولید، طبق تئوری‌های اقتصادی هزینه‌ی تمام‌شده کاهش می‌یابد و ما بعد از چند سال به این نقطه می‌رسیم که خودمان این کالا را با همان قیمت تمام‌شده‌ی خارجی که قبل از تحریم داشتیم، تولید و عرضه می‌کنیم. *عادل پیغامی استاد اقتصاد و عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع)

آرت کاردن

در علم اقتصاد تعداد محدودی از نظریات وجود دارند که اهمیت بسیار زیادی دارند. مباحثی به نام های «اصول اقتصادها» یا «ده اندیشه بزرگ» یا «ده عامل مهم اقتصادی» در اکثر کتاب های مقدماتی اقتصادی وجود دارند. در اینجا من نسخه خود را بر اساس فصل ۱ کتاب «روش اقتصادی فکر کردن» ارائه می کنم. ۱) انسان ها عمل می کنند. انسان ها برای خود هدف انتخاب می کنند و برای رسیدن به این اهداف یک مسیر انتخاب می کنند. برای مثال، یکی از اهداف شما برخورداری از تحصیلات مناسب عالیه است. گرفتن نمره ۱۰۰ در درس اقتصاد یکی از راه هایی است که برای رسیدن به این هدف در نظر گرفته اید. این امر همچنین شامل بسیاری از مسیرها و هدف های فرعی هم می شود. فرض کنید که یکی از اهداف شما گرفتن نمره ۱۰۰ در درس اقتصاد است. خواندن کتاب، انجام دادن تکالیف، حضور در کلاس، ملاقات با استاد و ملاقات با همکاران استاد همه راه های فرعی برای رسیدن به هدف هستند. ۲) هر کاری یک هزینه ای دارد. وقتی شما کاری را انجام می دهید، فرصت انجام کارهای دیگر را از دست می دهید. به طور مثال، شما در حال حاضر دامنه وسیعی از انتخاب ها را پیش روی خود دارید. شما می توانید بخورید، بخوابید، کار کنید یا حتی با دوست خود صحبت کنید، اما شما به جای همه اینها خواندن این مطلب را انتخاب کرده اید. بهترین انتخاب بعدی شما در واقع هزینه ای می شود که برای خواندن این مطلب متحمل می شوید. اگر شما می خواهید در یک کلاس که هفته ای پنج ساعت است شرکت کنید و بهترین انتخاب بعدی شما این است که کار کنید و ساعتی ۸ دلار به دست آورید، آنگاه هزینه شرکت در کلاس مذکور، از دست دادن درآمد ۴۰ دلاری است (به طور خلاصه می توان گفت شرکت در کلاس برای شما ۴۰ دلار هزینه دارد). باید شنیده باشید که «هیچ چیز مجانی نمی شود»، در واقع حتی کالای مجانی هم واقعا مجانی نیستند. اگر شما نیم ساعت در یک صف برای پیتزای رایگان بایستید و از طرف دیگر امکان انجام کار با درآمد هر ساعت ۸ دلار را داشته باشید، آنگاه هزینه آن پیتزا برای شما از دست دادن آن ۴ دلار است. ۳) انسان ها به مشوق ها پاسخ می دهند. مشوق ها در انسان ها انگیزه ایجاد می کنند. اگر هزینه کاری با بیشتر انجام دادن آن نزولی شود، انسان ها، برای کاهش هزینه، آن کار را بیشتر انجام می دهند و اگر هزینه صعودی باشد آن کار را کمتر انجام می دهند (قانون تقاضا). به طور مشابه انسان ها کاری را که پاداش بیشتری داشته باشد بیشتر از کاری که پاداش کمتر دارد، انجام می دهند (قانون عرضه). منظور از هزینه تعداد دلارهایی است که برای به دست آوردن چیزی باید پرداخت (برای مثال دو دلار برای یک فنجان قهوه). قیمت های بازار بر اساس تبادلات خریداران و فروشندگان به دست می آید. ۴) انسان ها بر اساس مقادیر نهایی تصمیم می گیرند. انسان ها بده بستان می کنند. تحلیل های اقتصای سود محور است، به این معنی که هنگامی که انسان ها می خواهند تصمیم بگیرند، هزینه و منفعت کمی بیشتر و کمی کمتر از هر چیزی را حساب می کنند. شما معمولا یک تصمیم مطلق در مورد خوب یا بد بودن چیزی نمی گیرید. شما معمولا به این نتیجه نخواهید رسید که اقتصاد خواندن همیشه خوب است (وگرنه ۲۴ ساعت در روز مشغول خواندن اقتصاد بودید) یا همیشه بد است (وگر نه هرگز اقتصاد نمی خواندید). برای مثال شما هزینه اندکی بیشتر فیزیک خواندن را با منفعت اندکی بیشتر اقتصاد خواندن مقایسه می کنید. اصولا انسان ها کاری را انجام می دهند که فایده نهایی اش بیشتر از هزینه نهایی اش باشد؛ بنابراین از انجام کارهایی که هزینه نهایی شان بیشتر از فایده نهایی شان باشد، پرهیز می کنند. تصمیمی که در نهایت اتخاذ می کنید به اهداف و ارزش های شما بستگی دارد. علم اقتصاد نمی تواند به شما بگوید که یک دقیقه بعدی، یک ساعت بعدی یا یک روز آینده را به خواندن اقتصاد، خواندن فیزیک، به روز کردن فیس بوک خود یا خوابیدن بپردازید. آنچه که اقتصاد انجام می دهد این است که برای شما روشن می سازد که شما دارید یک بده بستان انجام می دهید. ۵) مبادله به نفع انسان ها است. مبادله نوعی همکاری داوطلبانه است و باعث رفاه بیشتر ما می شود. این امر از دو طریق انجام می شود. راه اول اینکه ما می دانیم انسان ها کاری را انجام می دهند که انتظار منفعت یا بهتر شدن اوضاع را از آن کار داشته باشند. اگر شما ۱۰۰ دلار بابت بلیت کنسرت بپردازید، ما به این نتیجه می رسیم که شما منفعت حاصل از شرکت در کنسرت را به منفعت هر کار دیگری که می توانستید با آن ۱۰۰ دلار انجام دهید، ترجیح می دهید. منظور ما این نیست که انسان ها در این انتخاب ها مرتکب اشتباه نمی شوند، برای مثال، بارها اتفاق افتاده است که یک فیلم نامناسب خریده ایم یا اینکه غذای بدمزه ای را در رستوران سفارش داده باشیم، بلکه منظور ما این است که به طور کلی معامله منجر به بهتر شدن اوضاع می شود. راه دوم اینکه معامله با افزایش بهره وری منجر به بهتر شدن اوضاع می شود. طبق قانون مزیت نسبی، هنگامی که انسان ها متخصص می شوند و معامله می کنند، می توانند از ورودی یکسان خروجی بیشتری بگیرند یا اینکه می توانند همان خروجی قبل را با ورودی کمتر حصول کنند. در هر حالت انسان ها برای رسیدن به هدف منبع بیشتری در دست خواهند داشت. این امر بازتابی از تفکرات آدام اسمیت است که می گوید انسان ها زمانی برای رسیدن به هدفتان به شما کمک می کنند که شما به آنها برای رسیدن به هدفشان کمک کنید. ۶) انسان ها عاقلانه تصمیم می گیرند. این اصل بحث برانگیز تر از آن چیزی است که به نظر می رسد. وقتی می گوییم انسان ها عاقلانه تصمیم می گیرند، منظور ما این است که آنها تمایل دارند کاری را انجام دهند که برایشان سود خالص به همراه می آورد. این امر به آن معنی نیست که همیشه تصمیم درست می گیرند یا اینکه اطلاعات کاملی در مورد مساله دارند یا اینکه هرگز اشتباه نمی کنند. بلکه به این معنی است که آنها اهدافی دارند و تلاش می کنند تا راهی را برای رسیدن به آن هدف انتخاب کنند که به نظرشان بهترین راه است؛ بنابراین به مشوق ها پاسخ می دهند و از اشتباهات درس می گیرند. ۷) استفاده از بازارها پر هزینه است، اما استفاده از دولت ممکن است پرهزینه تر باشد. هزینه های معامله شامل هزینه ارزیابی ارزش کالا و خدمات و همچنین هزینه مربوط به عقد قرار داد است. از آنجایی که مبادله هزینه بر است، احتمالا موقعیت هایی پیش خواهد آمد که انسان ها در آن موقعیت به رغم وجود منفعت، از انجام آن مبادله خودداری کنند. اصولا دولت ها این توانایی را دارند که این کاستی های بازار را برطرف کنند. با اینکه کسانی هم که برای دولت کار می کنند از مشوق ها استقبال می کنند، اما سیاست های دولتی مثل کنترل قیمت، مالیات و سوبسید از انجام مبادله توسط انسان ها جلوگیری می کند. ۸) سودآوری به بنگاه ها این پیغام را می رساند که دارند به دیگران کمک می کنند و ضرردهی این پیغام را می رساند که دارند منابع را هدر می دهند. در شرایطی که حقوق اموال شخصی محفوظ است، سود و ضرر مکانیزم بازخورد خوبی برای بازار می شوند. شما می توانید با تامین کالا و خدمات مورد نیاز مردم با قیمت مطلوب آنها سود به دست آورید. اگر شما کالا و خدماتی را که مردم نمی خواهند در قیمتی نامطلوب ارائه دهید، ضرر می کنید. دست نامرئی بازار بنگاه هایی را که منجر به بد شدن وضع مردم می شود از گردونه بازار خارج می کند. به عبارتی این دست نامرئی به بنگاه های ناموفق گوشزد می کند که منابعی که آنها دارند تلف می کنند می تواند در بنگاه دیگری به نحو بهتری مصرف شود. منابع خود به خود از بنگاه های ضررده به بنگاه های سوآور سرازیر می شوند. ۹) ما نباید عواقب بلندمدت و غیرعمدی سیاست ها و عملکردها را نادیده بگیریم. تحلیل اقتصادی مناسب شامل فرآیند پرسیدن «و بعدش چه می شود؟» در مورد هر سیاست و عملکرد است. در این کتاب که در مورد علم اقتصاد صحبت می کند، توماس سوول این فرآیند را که به دنبال تاثیر سیاست ها و عملکردها است بررسی می کند که این موارد چگونه بر هر یک از اقشار جامعه اثر می گذارد، «فکر کردن در مورد گذشته: مرحله یک» می نامد و هنری هازلیت در فصل اول کتاب علم اقتصاد کلاسیک آن را «هنر اقتصاد» می نامد. روش اقتصادی فکر کردن، علم اقتصاد را به عنوان «یک نظریه در مورد انتخاب کردن و عواقب غیر عمدی آن» تعریف می کند و اصولا از تحلیل های اقتصادی از جمله مجزا کردن و پیگردی عواقب غیر عمدی سیاست ها و عملکردها، چه خوب چه بد، بهره می برد.

در مسیر جهاد اقتصادی باید نوعی استراتژی بلندمدت تنظیم شود که بازیگران اصلی آن، قوای حکومتی یعنی قوه مقننه، مجریه و قضائیه و زیرمجموعه‌های آنها هستند.

رئیس شورای رقابت، قوای مقننه، مجریه و قضائیه را بازیگران اصلی عرصه جهاد اقتصادی دانست و گفت: قوای سه‌گانه باید در یک حرکت هماهنگ و یکپارچه، نقشه‌راه مشترکی را برای جهاد اقتصادی تدوین کنند. جمشید پژویان در گفتگو با خبرنگار مهر گفت: به هرحال در سالهای اخیر شاهد توجه به مسائل اقتصادی در کشور بوده‌ایم که نمود آن در نامگذاری سالهای اصلاح الگوی مصرف و همت مضاعف و کار مضاعف قابل مشاهده است؛ اما آنچه که هم اکنون تحت نام جهاد اقتصادی در سال 90 مطرح شده است، نشانگر حد اعلای توجه به مسائل اقتصادی از سوی مقام معظم رهبری است. رئیس شورای رقابت افزود: در مسیر جهاد اقتصادی باید نوعی استراتژی بلندمدت تنظیم شود که بازیگران اصلی آن، قوای حکومتی یعنی قوه مقننه، مجریه و قضائیه و زیرمجموعه‌های آنها هستند. وی به وجود نواقص در سیاستگذاری‌های اقتصادی کشور در سالهای اخیر اشاره و تصریح کرد: بخشی از این نقیصه، ناهماهنگی درون سیاستهای دولت با مجلس است که تفاوتهایی در نحوه قانونگذاری و تدوین لوایح با یکدیگر دارند، ضمن اینکه قوانین قضایی کشور نیز، قوانینی مربوط به سالهای قبل هستند و در فضای اقتصادی‌ای تدوین شده‌اند که با فضای اقتصادی امروز ایران متفاوت است و بنابراین امروزه نمی‌تواند کارایی لازم را داشته باشد. به گفته پژویان، قوانین قضایی امروز به گونه‌ای است که نمی‌توان یک بستر امن برای فعالیتهای اقتصادی بخش خصوصی در کشور را شاهد باشیم، بنابراین بازیگران اصلی عرصه جهاد اقتصادی که قوای سه گانه هستند، باید سیاستهای خود را با یکدیگر هماهنگ و یکپارچه کرده و نقشه‌راه مشترکی را تدوین کنند که طراحی آن، بر اساس شفافیت وظایف هر یک از آنها باشد تا در نهایت، به اعتلای جایگاه اقتصادی ایران در دنیا بیانجامد. وی اظهار داشت: واقعیت این است که اقتصاد ایران ظرفیتهای قابل قبولی دارد که به کار بستن آنها به راحتی می‌تواند بیش از دو برابر رشد متوسط 30 سال اخیر را حاصل کند. پژویان خاطرنشان کرد: با توجه به اهمیت مسائل اقتصادی در دنیای امروز و نظر به اینکه قدرت هر جامعه و کشوری، به قدرت اقتصادی آن بستگی دارد، بنابراین باید یک استراتژی منظم و منسجم را میان تمامی بازیگران عرصه جهاد اقتصادی برای ادامه مسیر تنظیم کرده و برخی سیاستهای گذشته همچون اصل 44 قانون اساسی و هدفمند کردن یارانه‌ها را با جدیت بیشتری دنبال کرد. رئیس شورای رقابت گفت: باید ارتباط نزدیکی میان زیرمجموعه های قوای سه گانه با یکدیگر به وجود آید.

عضو کميسيون تلفيق عنوان کرد:

جهت‌گيري بودجه 90 به سمت جهاد اقتصادي

جهاد اقتصادي از هر منظر بهترين هدفگذاري براي سال جاري بود و مي‌تواند جهت گيري براي آينده کشور را از جهات مختلف يعني توليد، فعال سازي بخش خصوصي و بهره‌برداري از زيرساختها براي ما ترسيم کند.

عضو کميسيون برنامه و بودجه گفت: رويکرد مجلس در بررسي بودجه سال جاري قطعاً با نامگذاري سال به "جهاد اقتصادي " در جهت حمايت از بخش خصوصي و ورود مردم به عرصه‌ فعاليت‌هاي اقتصادي تغيير خواهد کرد. عباسعلي نورا در گفت و گو با خبرنگار اقتصادي خبرگزاري فارس خاطرنشان کرد: پيش از انقلاب بسترهاي توسعه اقتصادي در کشور فراهم نبود حال آنکه لازمه رونق اقتصادي در هر کشوري آماده کردن زيرساختها و زيربناهاست. وي ادامه داد: در طول سالهاي پس از انقلاب تلاش زيادي براي آماده کردن زيرساختها شد، در بسياري از نقاط دور دست کشور جاده، فرودگاه ، دانشگاه و نيروي انساني کارآمد وجود نداشت و انقلاب تمام بسترهاي لازم را براي توسعه اقتصادي فراهم کرد. نورا با بيان اينکه در حال حاضر در بيشتر نقاط کشور امکانات اعم از دانشگاه، محورهاي مواصلاتي، توزيع انرژي و مخابرات فراهم است، گفت: همه اينها فضا سازي مناسبي براي توسعه اقتصادي است. اين استاد اقتصاد دانشگاه ادامه داد: جهاد اقتصادي بهترين نامي است که براي امسال انتخاب شده است، زيرا مي‌تواند فضايي را ايجاد کند که پس از 30 سال از زيرساخت‌هاي فراهم شده در جهت توسعه اقتصادي بهره ‌برداري کنيم. وي رويکرد " جهادي اقتصادي " را با توجه به رونق اشتغال، رفاه مردم و فعاليت بخش خصوصي متمايز از سالهاي گذشته دانست و افزود: جهاد اقتصادي براي تحقق اهداف اصل 44 قانون اساسي ضروري است. نورا تاکيد کرد: جهاد اقتصادي از هر منظر بهترين هدفگذاري براي سال جاري بود و مي‌تواند جهت گيري براي آينده کشور را از جهات مختلف يعني توليد، فعال سازي بخش خصوصي و بهره‌برداري از زيرساختها براي ما ترسيم کند. وي عدم بهره‌برداري از زيرساختهاي فراهم شده در کشور را از معضلات امروز کشور دانست و تصريح کرد: بعضا مشاهده مي‌شود جاده، فرودگاه و يا منطقه ويژه احداث اما رها شده است و يا از راه‌آهن و فرودگاه بهره‌برداري مناسب نمي شود،جهاد اقتصادي سبب مي‌شود حرکت‌ها به سمت بهره‌برداري از اين زيرساختها سوق پيدا کند. نورا با اشاره به جمع بندي مباحث درآمدي لايحه بودجه سال 90 در کميسيون تلفيق و بررسي بخش‌هاي هزينه‌اي پس از تعطيلات نوروز افزود: در بررسي تلفيق 23 هزار ميليارد تومان از درآمدهاي دولت کاهش پيدا کرد و برخي پيشنهاد مي‌دادند درآمدهاي نفتي دولت از 80 به 82،5 دلار در هر بشکه افزايش يابد تا دولت با کسري بودجه مواجه نشود. وي گفت: اما به نظر مي رسد با هدفگذاري جهاد اقتصادي در کشور جهت گيري بودجه نيز به اين سمت تغيير کند، به طور قطع و يقين شعار جهاد اقتصادي مختص بخش خصوصي است زيرا فعاليتهاي اقتصادي دولت بر اساس سياست‌هاي اصل 44 محدود شده است. عضو کميسيون تلفيق تاکيد کرد: بر اين اساس بايد تمام حمايتها متوجه بخش خصوصي شود و اين نويد خوبي براي بخش خصوصي است. وي اضافه کرد: وقتي مقام معظم رهبري تا اين حد با اقتدار از بخش خصوصي حمايت مي‌کنند از اين بخش نيز انتظار مي‌رود حضور فعالتري در عرصه‌‌هاي اقتصادي داشته باشد.

جهاد اقتصادي و الگو سازي براي ملتهاي منطقه

دستور مقام معظم رهبری برای همگان به منزله تکلیف است تا با کنار هم قرار دادن تمامی اجزای مذکور، کلیت جدیدی ایجاد شود که همانا کلیت جدید اقتصاد اسلامی است که در کشور بوجود خواهد آمد و منجر به رفاه و آبادانی خواهد شد که پایه‌گذار تمدن جدید اسلامی است و موجب الگوبرداری سایر ملل خواهد شد، مللی که این روزها در منطقه، از دست حکومت‌های مستبد و وابسته خسته شده و به دنبال نجات، رهایی، آزادی و الگوی مناسبی می‌گردند.

مهدی غضنفری  گفت: با مبنا قرار دادن دستورات مقام معظم رهبری مبنی بر جهاد اقتصادی، کشور در تمامی شاخص‌های اقتصاد کلان و اقتصاد خرد جامعه، نتایج چشمگیرتری را در مقایسه با گذشته کسب خواهد کرد و در مباحثی نظیر جمع درآمد سرانه، کاهش ضریب جینی و فاصله طبقاتی، بهبود رفاه اقتصادی و اجتماعی جایگاه برتری را به دست خواهد آورد. وزیر بازرگانی افزود: در سایه جهاد اقتصادی، کشور می‌تواند در افزایش اشتغال و کاهش بیکاری موفقیت‌های گسترده‌تری را به دست آورد و در یک منحنی، مجموعه تلاشها منجر به حصول نتایج بهتری شود. وی تصریح کرد: به نظر می‌رسد آنچه که سبب شده مقام معظم رهبری، امسال را به نام سال جهاد اقتصادی بنامند، توفیقات حوزه اقتصادی و اجتماعی و نیز استحکام نظام جمهوری اسلامی ایران در الگوسازی موفق، بوده است. این درحالی است که در سال گذشته، کشور موفقیت حائزاهمیتی را در اجرای قانون هدفمند کردن یارانه‌ها، افزایش اشتغال و بهبود وضعیت تامین مسکن از جمله مسکن مهر داشته است، ضمن اینکه در حوزه‌های تجارت، صادرات غیرنفتی و دور زدن تحریم‌های ظالمانه نیز توفیقات بسیاری نصیب کشور شده است. به گفته غضنفری، نگاهی به حوزه‌های مختلف از جمله پژوهش، صنعت، کشاورزی، پزشکی، نظامی و هوافضا، نشانگر شکل‌گیری مجموعه‌ای از تحقیقات جدید است که نتایج درخشانی را به بار آورده است، در کنار تمامی این موارد، دولت خدمتگزار، مردمی فداکار، جوانانی فرهیخته و تحصیلکرده و دانشگاههایی پای کار، وجود دارد که به نظر می‌رسد زمینه برای پرواز و جهش بزرگ فراهم است. وی تاکید کرد: دستور مقام معظم رهبری برای همگان به منزله تکلیف است تا با کنار هم قرار دادن تمامی اجزای مذکور، کلیت جدیدی ایجاد شود که همانا کلیت جدید اقتصاد اسلامی است که در کشور بوجود خواهد آمد و منجر به رفاه و آبادانی خواهد شد که پایه‌گذار تمدن جدید اسلامی است و موجب الگوبرداری سایر ملل خواهد شد، مللی که این روزها در منطقه، از دست حکومت‌های مستبد و وابسته خسته شده و به دنبال نجات، رهایی، آزادی و الگوی مناسبی می‌گردند. وزیر بازرگانی در تشریح گام‎‌های عملی سرعت‌بخش تحقق جهاد اقتصادی خاطرنشان کرد: تجاری سازی تحقیقات صنعتی و نتایج موفق پژوهشهای علمی، توجه بیش از پیش به توسعه صادرات غیرنفتی و اجرای طرح آمایش تجاری، سرمایه‌گذاری گسترده در حوزه‌های مختلف اقتصادی با بکارگیری موثرتر توان تمامی بانکهای تجاری کشور و فعال کردن صندوق توسعه ملی و استفاده از منابع آن برای سرمایه‌گذاری بیشتر از جمله این گام‌ها هستند. به گفته این عضو کابینه دهم، تمرکز بیش از پیش به جذب سرمایه‌گذاران خارجی به ویژه ایرانیان مقیم خارج کشور، تکمیل اجرای اصل ۴۴ قانون اساسی و توسعه بیشتر حضور بخش خصوصی در فعالیتهای تولیدی، اقتصادی و تجاری و نیز خروج دستگاههای دولتی از حوزه کار تصدی‌گری راهکارهایی است که می‌تواند ما را به موفقیت در جهاد اقتصادی برساند. وی، بهبود بیش از گذشته فضای کسب و کار و ایجاد فضای رقابتی و برندهای تولیدی و تجاری برای حضور گسترده‌تر در بازارهای هدف را از جمله کاتالیزورهای جهاد اقتصادی دانست و تاکید کرد: توجه بیش از پیش به بهبود بهره‌وری در حوزه‌های اقتصادی نیز باید مدنظر قرار گیرد. غضنفری ادامه داد: قاعدتا این امر مهم نیازمند هماهنگی‌های بیشتر در سطح دولت و مجلس شورای اسلامی و تمامی قوا برای حذف گلوگاههای همکاری در سطح ملی است. در این میان به نظر می‌رسد نامگذاری سال ۹۰ به عنوان سال جهاد اقتصادی دستوری برای تمامی قوا است تا در تلاشی گسترده‌تر، به سرعت گرفتن طرحهای اقتصادی و سرمایه‌گذاری همت گمارند. وی اظهار داشت: بهرحال کشور و دولت‌ دهم در خلال دهه سوم انقلاب اسلامی که دهه پیشرفت و عدالت نام گرفته، قرار دارد و توانسته قواعد حکمرانی خوب و شایسته را به تدریج کسب کرده و هم اکنون دولت دهم، در نقطه ای از شناخت، آگاهی و توانمندی در اجرای طرحهای اقتصادی و اجتماعی قرار گیرد. وزیر بازرگانی گفت: فرمایشات مقام معظم رهبری مبنی بر جهاد اقتصادی، در واقع ضمن تائید این توانمندی، فرمان پرواز به اوج و فراز بیشتر را دارد و با اجرای دستورات ایشان در مورد جهاد اقتصادی، این اطمینان به وجود آمده است که زودتر از آنچه که پیش‌بینی شده، ایران به اهداف سند چشم‌انداز بیست ساله نظام دست یابد و گامهای فراتری برداشته شود. وی اظهار داشت: دستیابی به این اهداف، با اطاعت از دستورات رهبر فرزانه انقلاب اسلامی و همراهی و همدلی مسئولان، سران قوا و بخش خصوصی دست‌یافتنی است و البته حمایت همه جانبه و هوشمندانه مردم را نیز طلب می‌کند.

دلايل انتخاب واژه جهاد اقتصادي براي نامگذاري سال 1390


نخست: اساسي ترين جبهه اقدام دشمنان عليه انقلاب جبهه اقتصادي است

از آغاز پيروزي انقلاب اسلامي ايران در سال 1357 تا کنون دشمنان به ويژه آمريکا همواره و با ابزار هاي گوناگون لحظه اي از تلاش عليه موفقيت و فراگير شدن اين نهضت اسلامي و ضد استکباري فروگذار نکرده اند در برحه اي نمود اصلي اين تلاش در مبارزه نظامي بوده و در برهه اي مبارزه فرهنگي و سياسي غلبه داشته است اما آنچه امروز محور اصلي مبارزه دشمنان با انقلاب ملت ايران قرار گرفته است مبارزه و تحريم اقتصادي است.

«...آنچه که در عرصه‌ي مجموعه‌ي مسائل کشور انسان مشاهده ميکند، که در سال 90 بايد ما آن را وجهه‌ي همت خودمان قرار بدهيم، اين است که از جمله‌ي اساسي‌ترين کارهاي دشمنان ملت ما و کشور ما در مقابله‌ي با کشور ما، مسائل اقتصادي است.»

لذا است که رهبر انقلاب حرکت عادي در جبهه اقتصادي را کافي نمي دانند:
« در عرصه‌ي اقتصادي با حرکتِ جهادگونه کار کنند، مجاهدت کنند. حرکت طبيعي کافي نيست؛ بايد در اين ميدان، حرکت جهشي و مجاهدانه داشته باشيم.»


دوم: سومين سال از دهه پيشرفت و عدالت

رهبر انقلاب به هدف تعيين شده براي دهه چهارم انقلاب که از سال 1387 آغاز شده اشاره کرده و تلاش براي رسيدن به آنرا لازم مي خوانند طبيعي است که يکي از نتايج اقدام جهادي در عرصه اقتصاد نزديک تر شدن به هر دو هدف پيشرفت و عدالت اقتصادي خواهد بود.


سوم: الگو سازي براي ملتها

امروز رشد و پيشرفت خاص و شتابنده اقتصادي ايران به عنوان کشوري که چشم بسياري از ملتهاي منطقه به وضعيت و شرايط آن دوخته شده؛ مساله مهمي در نگاه بين المللي است وبالندگي اقتصادي ايران اسلامي مي تواند در نگاه ملتهاي مسلمان منطقه به شکل گيري الگويي برآمده از اسلام در رفع معضلات اقتصادي منجر شود. در حقيقت جهاد اقتصادي در اينجا وسيله ايست براي يک الگو سازي جهاني

«ما بايد بتوانيم قدرت نظام اسلامى را در زمينه‌ى حل مشکلات اقتصادى به همه‌ى دنيا نشان دهيم؛ الگو را بر سر دست بگيريم تا ملتها بتوانند ببينند که يک ملت در سايه‌ى اسلام و با تعاليم اسلام چگونه ميتواند پيشرفت کند»



شاخصها و سرفصلهاي مهم در تشخيص عمل به شعار جهاد اقتصادي

مقام معظم رهبري شکل گيري جهاد اقتصادي و رسيدن کشور به هدف در سايه آن را منوط به حصول يک سري ويژگي ها ميدانند که برخي را در سخنان خود برشمرده اند:



الف) شاخص اصلي؛ رشد اقتصادي
رهبر انقلاب شاخص اصلي را در تعيين موفقيت يا عدم موفقيت حصول رشد اقتصادي پرشتاب ميدانند که حداقل قابل قبول آن ميزان پيش بيني شده در برنا مه پنجم است.

«آنچه که در اين زمينه با عنوان شاخص وجود دارد و مهم است، رشد پرشتاب کشور به ميزان تعيين شده‌ى در برنامه‌ى پنجم است که اعلام شده است؛ يعنى حداقل رشد هشت درصدى.»


ب) افزايش بهره وري؛ عامل رسيدن به هدف
يکي از عوامل اصلي رسيدن به رشد اقتصادي بالا در کشور را «افزايش بهره وري» است با افزايش بهره وري در اقتصاد بدون افزايش سرمايه گذاري مي توان به توليد و ارزش افزوده بساير بيشتر دست يافت و اين مساله در کشوري که شاخص بهره وري آن به صورت سنتي پايين است بسيار حائز اهميت است.

نکته مهم در افزايش سهم بهره وريتوجه به ضرورت آموزش مردم است زيرا بهره وري در ارتباط تنگاتنگ با مفهوم منابع انساني است و در صورت عدم تغيير نيروي انساني نمي توان انتظار تغيير قابل ملاحظه اي در شاخص بهره وري را داشت.

«در اين رشد، سهم بيشتر مربوط به بهره‌ورى است؛ يعنى ما بتوانيم از امکانات کشور به شکل بهترى استفاده کنيم. .... من به مسئولان کشور توصيه ميکنم که در زمينه‌ى اهميت ارتقاء سهم بهره‌ورى در رشد اقتصادى کشور با مردم حرف بزنند؛ بگويند ارتقاء سهم بهره‌ورى در رشد اقتصادى کشور و همچنين کاهش فاصله‌ى درآمدى دهکهاى بالا و پائين جامعه - اين شکاف درآمدها، شکاف اقتصادى بين بخشهاى مختلف جامعه - چقدر اهميت دارد.»


ج) کاهش شاخص بيکاري و افزايش اشتغال
شاخص نرخ بيکاري يکي از شاخص هاي نشان دهنده ميزان رونق اقتصادي در کشور است و طبيعي است که در يک اقتصاد پويا و رو به رشد اين شاخص روند کاهشي خواهد داشت. زيرا در پي رونق اقتصادي و گسترش توليد تعداد بيشتري از مشاغل و نيروي کار لازم خواهد بود.

«کاهش نرخ بيکارى و افزايش اشتغال در کشور، از جمله‌ى مسائل بسيار اساسى و مهم است.»


د) شاخص گسترش فعاليت بخش خصوصي
کاسته شدن از حجم تصدي دولت در اقتصاد که به منزله افزايش فعاليت بخش خصوصي و تعاوني است همواره از عوامل اصلي افزايش بهره وري و رشد اقتصادي و حرکت به سمت رونق در اقتصاد محسوب شده است. طبيعي است در کشوري که حجم تصدي بخش دولتي در اقتصاد زياد است براي حرکت به اين سمت بخش خصوصي نيازمند کمک و حمايتهايي است که توان رقابت و حضور در کنار رقيب مقدري چون دولت را داشته باشد. حضور بخش خصوصي در عرصه هاي مختلف به افزايش سرمايه گذاري کشور کمک مي نمايد و سبب تحول جدي در مديريت رو به رشد اقتصادي مي گردد.

«مسئله‌ى افزايش سرمايه‌گذارى بخش خصوصى و کمک به بخش خصوصى که بتواند در زمينه‌ى مسائل اقتصادى کشور سرمايه‌گذارى کند، از جمله‌ى مسائل مهم و اساسى است؛»


ه) تشکيل سرمايه هاي بزرگ
يکي از شاخص هاي اصلي در اقتصاد هاي بزرگ و روبه رشد جهان تشکيل سرمايه هاي بزرگ است اين الزاما به معني وجود ابرسرمايه داران و شکاف هاي عظيم طبقاتي نيست بلکه اين سرمايه کاي بزرگ و مجموعه هاي قدرتمند اقتصادي مي تواند از گردهم آمدن تعداد بساير زيادي سرمايه هاي کوچک حاصل شود.

«.... يکى از کارهاى مهم در اين باب، ايجاد تعاونى‌هاست، که به وسيله‌ى تعاونى‌ها سرمايه‌هاى بزرگ تشکيل بشود و بتوانند در مسائل مهم اقتصادى کشور سرمايه‌گذارى کنند و گره‌هاى مهم را باز کنند و دولت بتواند اين کار را انجام دهد. بايستى زيرساختهاى حقوقى و قانونى‌اش آماده شود. اين، يعنى حمايت از شکوفائى کار»


و) استفاده بهينه از منابع يا صرفه جويي در مواد اساسي
استفاده صحيح يا حداکثري از منابع موجود در کشور خود عامل بسيار مهمي در رشد و پيشرفت کشور است. شايد بتوان گفت که ميزان هدر رفت هدر يک از منابع اساسي مثل آب يا انرژي که با هزينه بالايي در کشور ها در اختيار مصرف کنندگان خانگي صنعتي يا کشاورزي قرار مي گيرد خود از شاخصهاي مهم نشان دهنده وضعيت اقتصاد يک کشور در حرکت رو به رشد خود است فقط توجه به اين نکته که 90% از آب مورد استفاده در بخش کشاورزي در ايران هدر مي رود در کنار دانستن اين نکته که 90% آب موجود در شبکه هاي آبرساني کشور در اختيار بخش کشاورزي قرار مي گيرد نشاندهنده تحولات بسيار عظيمي است که در صورت استفاده صحيح از منابع و جلوگيري از هدر رفت مي تواند در کشور با اين منابع صورت گيرد.

«صرفه‌جوئى در مواد اساسى، از جمله صرفه‌جوئى در مصرف آب. امروز نود درصد آبى که ما در کشور مصرف ميکنيم، در بخش کشاورزى مصرف ميشود. اگر دولت به توفيق الهى بتواند شيوه‌هاى آبيارى کشاورزى را اصلاح کند، اگر از اين نود درصد، ده درصد کم بشود، شما ببينيد چه اتفاقى مى‌افتد. در واقع امکانات بهره‌بردارى از آب در بخش غير کشاورزى دو برابر ميشود؛ که اين بسيار چيز مهم و باارزشى است.»


ز) مشارکت مستقيم مردم
«مشارکت مستقيم مردم در امر اقتصاد، لازم است. اين نيازمند توانمند شدن است، نيازمند اطلاعات لازم است؛ که اينها را بايد مسئولين در اختيار مردم بگذارند و اميدواريم ان‌شاءاللَّه اين روند روزبه‌روز توسعه پيدا کند...البته رسانه‌ها نقش دارند، راديو و تلويزيون نقش دارند، ميتوانند مردم را آگاه کنند؛ دولت هم بايد فعال برخورد کند و بتوانند ان‌شاءاللَّه مسئله‌ى اقتصادى را پيش ببرند.»



زمينه ها و الزامات لازم براي تحقق مساله جهاد اقتصادي

بديهي است که تحقق هر شعار و شکل گيري هر نهضتي در کشور نيازمند زمينه هايي است طبيعتا فراگير شدن حرکت جهادي در اقتصاد کشور نيز نيازمند الزاماتي است که امکان آن را فراهم مي کند رهبر معظم انقلاب الزامات شکل گيري جهاد اقتصادي را در پنج مورد بر شمرده اند.


1) روحيه‌ى جهادى
روحيه جهادي در حقيقت چيزي فراتر از انگيزه سازماني يا سود شخصي است وقتي روحيه جهادي بر کاري حاکم شود ديگر فرد خود را در چارچوب خشنامه ها و وظايف تعيين شده اداري و يا سود شخصي اش نمي سنجد و طبعا در آن قالب محدود نيز عمل نمي کند در چنين شرايطي افراد تنها به هدف مي انديشند و تا رسيدن به ان دست از تلاش بر نمي دارند.

«روحيه‌ى جهادى لازم است. ملت ما از اول انقلاب تا امروز در هر جائى که با روحيه‌ى جهادى وارد ميدان شده، پيش رفته؛ اين را ما در دفاع مقدس ديديم، در جهاد سازندگى ديديم، در حرکت علمى داريم مشاهده ميکنيم.

اگر ما در بخشهاى گوناگون، روحيه‌ى جهادى داشته باشيم؛ يعنى کار را براى خدا، با جديت و به صورت خستگى‌ناپذير انجام دهيم - نه فقط به عنوان اسقاط تکليف - بلاشک اين حرکت پيش خواهد رفت.»


2) استحکام معنويت در جامعه
وجود جو ايماني و مذهبي در جامعه و در ميان جوانان نوعي سپردفاعي مستحکم در برابر هرز رفتن استعداد هاي آنهاست و اينجاست مي توان تاثير دينداري را بر رشد و سعادت دنيايي انسان نيز مشاهده کرد.

«......استحکام معنويت و روح ايمان و تدين در جامعه است. تدين جامعه، تدين جوانان ما، در امور دنيائى هم به ملت و به جامعه کمک ميکند.

اگر يک ملت جوانانش متدين باشند، از هرزگى دور خواهند شد؛ از اعتياد دور خواهند شد؛ از چيزهائى که جوان را زمينگير ميکند، دور خواهند شد؛ استعداد آنها به کار مى‌افتد، کار ميکنند، تلاش ميکنند؛ در زمينه‌ى علم، در زمينه‌ى فعاليتهاى اجتماعى، در زمينه‌ى فعاليتهاى سياسى، کشور پيشرفت ميکند. در اقتصاد هم همين جور است. روحيه‌ى معنويت و تدين، نقش بسيار مهمى دارد.»


3) پرهيز از توجه اجتماعي به مسائل حاشيه اي
طرح مسائل حايشه اي و عطف توجه جامعه به آن مي تواند انسانها را از هدف اصلي خود باز دارد يا سير رو به جلو کشور را دچار خلل کند. انگيزه ها را آسيب بزند و حتي افرادي را که سست ترند از نيل به هدف نهايي نا اميد سازد.

«مسائل حاشيه‌اى در کانون توجه افکار عمومى قرار نگيرد.يک شرط ديگر اين است که کشور به مسائل حاشيه‌اى مبتلا نشود. ببينيد، در بسيارى از اوقات يک مسئله‌ى اصلى در کشور وجود دارد که همه بايد همت کنند و به سراغ اين مسئله‌ى اصلى بروند؛ بايد مسئله‌ى کانونى کشور اين باشد؛ اما ناگهان مى‌بينيم از يک گوشه‌اى يک صدائى بلند ميشود، يک مسئله‌ى حاشيه‌اى درست ميکنند، ذهنها متوجه آن ميشود.»

آيت الله خامنه اي عطف توجه کشور به مسائل حاشيه اي را مانند اين مي دانند که قطاري در حرکت با سرعت به سمت مسيرخود را براي توجه به نقطه اي در ميان راه متوقف کنند دوباره جمع شدن افراد و به حرکت افتادن اين ها چه ميزان دشوار است؟ و آيا تاخير پيش آمده جبرا خواهد شد؟


4) اتحاد و انسجام ملي
اتحاد و انسجام در عرصه ملي از عوامل لازم براي حرکت سريع رو به رشد در هر کشوري است و ايران نيز از اين مساله مستثني نيست. پرهيز از حرکات و بيانات تفرقه افکنانه از ضروريات حرکت جامعه در مسير يک جهاد اقتصادي حقيقي است. اين مساله کوچک و بزرگ نمي شناسد و در اين زمينه آحاد مردم جامعه از عوام گرفته تا مسئولين سياسي يکسانند و وظيفه دارند که به سهم خود در حفظ وحدت بکوشند.

البته در اين زمينه اتحاد بين مسئولين نيز از اهميت بسزايي برخوردار است که نتيجه آن در هماهنگي و انسجام هرچه بيشتر قواي سه گانه مشاهده خواهد شد.

« يک شرط ديگر، حفظ اتحاد و انسجام ملى است. اين اتحادى که امروز در ميان مردم و در بين مردم و مسئولين وجود دارد.... بايستى باقى بماند و روزبه‌روز تقويت شود. يکى از نقشه‌هاى بزرگ دشمنان ملت ايران، ايجاد تفرقه و شکاف در داخل بوده است؛ به بهانه‌هاى گوناگون. ... قوميت... مذهب... گرايشهاى سياسى.... جناح‌بندى‌ها، ...اتحاد را بايد حفظ کرد...مسئولين کشور هم همين جور؛ پس انسجام قوا با يکديگر، هماهنگى قوا با يکديگر هم مهم است.»


5) پرهيز از نگاه شعاري به مفهوم جهاد اقتصادي
آخرين نکته بيان شده از سوي رهبر انقلاب در زمينه الزامات جهاد اقتصادي باور کردن و عمل کردن مسئولين است: «آنچه انتظار داردم اين است که اين شعار را بشنوند، باور کنند و دنبال کنند. » نه برخورد شعاري با آن و پر شدن در و ديوار شهر ها از بيل بورد هايي با نوشته هاي تبليغي براي جهاد اقتصادي چنانکه صراحتا تاکيد مي کنند:
«تابلو کردن و در و ديوار را پر کردن و عکس زدن و اينها هيچ لزومى ندارد. اگر هزينه‌اى نداشته باشد، لزومى ندارد؛ اگر هزينه داشته باشد، اشکال هم دارد.»
 

به گزارش ایرانیار مهدي غضنفري - وزير بازرگاني، در مقاله‌اي پيرامون نام‌گذاري سال ۱۳۹۰ از سوي مقام معظم رهبري با عنوان "جهاد اقتصادي" كه در پايگاه اطلاع‌رساني دولت درج شده، افزوده است: در سايه جهاد اقتصادي، کشور مي‌تواند در افزايش اشتغال و کاهش بيکاري موفقيت‌هاي گسترده‌تري را به دست آورد و در يک منحني، مجموعه تلاشها منجر به حصول نتايج بهتري شود.

به نظر مي‌رسد آنچه که سبب شده مقام معظم رهبري، امسال را به نام سال جهاد اقتصادي بنامند، توفيقات حوزه اقتصادي و اجتماعي و نيز استحکام نظام جمهوري اسلامي ايران در الگوسازي موفق، بوده است.

تجاري سازي تحقيقات صنعتي و نتايج موفق پژوهشهاي علمي، توجه بيش از پيش به توسعه صادرات غيرنفتي و اجراي طرح آمايش تجاري، سرمايه‌گذاري گسترده در حوزه‌هاي مختلف اقتصادي با بکارگيري موثرتر توان تمامي بانک هاي تجاري کشور و فعال کردن صندوق توسعه ملي و استفاده از منابع آن براي سرمايه‌گذاري بيشتر از جمله اين گام‌ها هستند.

در ادامه اين مقاله آمده است: تمرکز بيش از پيش به جذب سرمايه‌گذاران خارجي به ويژه ايرانيان مقيم خارج کشور، تکميل اجراي اصل ۴۴ قانون اساسي و توسعه بيشتر حضور بخش خصوصي در فعاليتهاي توليدي، اقتصادي و تجاري و نيز خروج دستگاههاي دولتي از حوزه کار تصدي‌گري راهکارهايي است که مي‌تواند ما را به موفقيت در جهاد اقتصادي برساند.

بهبود بيش از گذشته فضاي کسب و کار و ايجاد فضاي رقابتي و برندهاي توليدي و تجاري براي حضور گسترده‌تر در بازارهاي هدف را از جمله کاتاليزورهاي جهاد اقتصادي است و توجه بيش از پيش به بهبود بهره‌وري در حوزه‌هاي اقتصادي نيز بايد مدنظر قرار گيرد.

دولت‌ دهم در خلال دهه سوم انقلاب اسلامي که دهه پيشرفت و عدالت نام گرفته، قرار دارد و توانسته قواعد حکمراني خوب و شايسته را به تدريج کسب کرده و هم اکنون دولت دهم، در نقطه اي از شناخت، آگاهي و توانمندي در اجراي طرحهاي اقتصادي و اجتماعي قرار گيرد.

فرمايشات مقام معظم رهبري مبني بر جهاد اقتصادي، در واقع ضمن تائيد اين توانمندي، فرمان پرواز به اوج و فراز بيشتر را دارد و با اجراي دستورات ايشان در مورد جهاد اقتصادي، اين اطمينان به وجود آمده است که زودتر از آنچه که پيش‌بيني شده، ايران به اهداف سند چشم‌انداز بيست ساله نظام دست يابد و گامهاي فراتري برداشته شود.

دستيابي به اين اهداف، با اطاعت از دستورات رهبر فرزانه انقلاب اسلامي و همراهي و همدلي مسئولان، سران قوا و بخش خصوصي دست‌يافتني است و البته حمايت همه جانبه و هوشمندانه مردم را نيز طلب مي‌کند.