دوشنبه 13 خرداد 1392
نوشته شده توسط حامد کوهستانی در ساعت 10:34 AM
منصور ملکی/ نظام اسلامی در تقابل با سلطهی اهریمنی؛
راهبردهایی برای دولت آینده در زمینه ی تحقق اقتصاد مقاومتی
| اقتصاد مقاومتی همچنان که از بیانات مقام معظم رهبری استنتاج می شود، در یک فضای تعامل جهانی، که نظام اسلامی در تقابل و نبرد با نظام استکبار یا با تعبیر معظم له «سلطه ی اهریمنی» قرار دارد، موضوعیت خواهد داشت. |
گروه اقتصادی ذمظهر حماسه نقل از برهان/ منصور ملکی؛ بررسی وضعیت اقتصادی کشور نشان میدهد که به طور قطع مهمترین چالش فعلی رسیدگی عاجل و البته هوشمندانه به مسائل اقتصادی کشور است. همزمانی در مشکلات درونزای اقتصاد (که عمدتاً ناشی از قرار گرفتن در دورهی گذار اصلاحات ساختاری و هدفمندسازی یارانههاست) با فشارهای بیرونی (که ناشی از تحریمهای روزافزون غرب علیه ایران است) وضعیت ملتهبی را برای اقتصاد ایران به وجود آورده است.
این شرایط را تا حدودی میتوان به وضعیت اقتصادی دوران جنگ تشبیه کرد. در دوران دفاع مقدس، وضعیت اقتصادی کشور بیانگر وجود همزمان مشکلات داخلی اقتصاد در اثر کاهش درآمدهای نفتی، افزایش هزینههای دفاعی و خسارتهای ناشی از جنگ با مشکلات و فشارهای بیرونی بوده است. نحوهی مدیریت اقتصادی کشور در دورهی جنگ میتواند به نوعی تجلیکنندهی روح اقتصاد مقاومتی باشد؛ البته تحلیل و بررسی شرایط اقتصادی دوران دفاع مقدس و نوع مدیریت آن دوره موضوع این نوشتار نیست، بلکه غرض آن است که شرایط فعلی مدیریت کلان اقتصادی کشور همچون مدیریت در دوران جنگ است که همواره میبایست بر اساس برنامههای دشمن و شناخت هجمههای بیرونی نگاهی هم به مشکلات درونزای اقتصاد داشت که در نتیجهی راهبردی که در این وضعیت باید حاکم بر مدیریت اقتصاد شود، همان راهبرد اقتصاد مقاومتی است.
اقتصاد مقاومتی، همچنان که از بیانات مقام معظم رهبری استنتاج میشود، در یک فضای تعامل جهانی، که نظام اسلامی در تقابل و نبرد با نظام استکبار یا با تعبیر معظمله «سلطهی اهریمنی» قرار دارد،[1] موضوعیت خواهد داشت. وجود چنین تضاد و تقابلی ذاتیِ نظام اسلامی و نظام استکبار است و تا زمانی که مسیر انقلاب بر محوریت اندیشهی امام (رحمت الله علیه) و با وجود ولایت فقیه حرکت میکند، نمیتوان انتظار رفتارهای بیغرض و دوستانه از سلطهی اهریمنی داشت. لذا این شرایط اقتضا میکند که دشمن از هر روشی برای تضعیف کشور بهره گیرد که در حال حاضر، اصلیترین استراتژی دشمن فشار اقتصادی به منظور ایجاد فاصله بین مردم و حاکمیت و امکان استفاده از حربهی تحریم برای استفادهی سیاسی حداکثری از این گونه فشارها میباشد.
در کنار این هجمههای بیرونی، برای وارد کردن فشار اقتصادی به کشور، مواجه با دورهای از اصلاحات ساختاری در اقتصاد هستیم. تجربهی همهی کشورها نشان میدهد اصلاحات بزرگ اقتصادی همواره با هزینهها و مشکلاتی همراه بوده است. طبیعی است که نمیتوان این دوران گذار را بدون هزینه گذراند، اما میتوان تا جایی که ممکن است هزینهها را تقلیل و آلام اقتصادی مردم را نیز تسکین داد.
در این شرایط، کارآمدترین راهبرد در تقابل با سلطه و فشار دشمن و از طرف دیگر مشکلات داخلی اقتصاد همزمان با اصلاحات ساختاری، پیگیری راهبرد اقتصادی مقاومتی است. لزوم تبیین مفهوم اقتصاد مقاومتی هم از بیانات و خواستههای مقام معظم رهبری از دانشگاهیان روشن است[2] و هم اینکه با توجه به شرایط واقعی و عینی حاکم بر اقتصاد ایران در مواجهه با فشارهای روزافزون دشمن و مسائل درونزای اقتصاد، امکان تصور راهکار بدیلی نیز وجود ندارد.
آنچه اقتصاد ما را مقاومتی می کند، تنها رجوع مفهومی و عملی به ریشه های ناب انقلاب و نظام اسلامی از طرف مردم، نهادهای مرتبط و سیاست گذار است. به بیان دیگر، بدون توسل و استفاده از همان انگیزه ها و سرمایه هایی که باعث پیروزی انقلاب و 8 سال جنگ تحمیلی شد، نمی توان به اقتصاد مقاومتی واقعی دست یافت.
در اینجا، بدون آنکه بخواهیم وارد فضای نقد سیاستهای اقتصادی دولت شویم، تنها نگاهی خواهیم داشت به مهمترین نقاط ضعف و قوت فعلی اقتصاد و در ادامه، با توجه به تهدیدهای بیرونی و مجموعه فرصتهای ممکن پیش رو، که کشور با آن مواجه است، سعی خواهیم نمود برخی از راهبردها و برنامههای پیشنهادی را که در چارچوب نظری اقتصاد مقاومتی طراحی میشود، پیشنهاد نماییم.
بررسی وضعیت جاری: نقاط قوت و ضعف اقتصاد
نقاط قوت:
- وجود انگیزههای انقلابی و دینی مردم و امکان به میدان آوردن این انگیزهها به عرصهی اقتصاد.
-وجود درآمدهای نفتی (هرچند حصول به این درآمدها با نوسانات و عدم اطمینانهایی مواجه است).
-وجود سرمایههای سرگردان و خرد در دست مردم، که تلاش دارند این سرمایه را در بهترین مسیرهای سودآوری قرار دهند.
-وجود نخبگان دانشگاهی متعهد و جوانان پرانگیزه برای فعالیتهای جهادی.
نقاط ضعف:
- بالا بودن هزینههای دولت و مصرفگرایی در سطح بالای جامعه (آسیبپذیری از داخل).
- وابستگی تولید به خارج و عدم استقلال در زنجیرهی تولید (آسیبپذیری از بیرون).
- بالا رفتن سطح نقدینگی و تورم افسار گسیخته.
- کارآمدی اندک فرآیندهای سیاستگذاری و نظام بوروکراتیک.
- وابستگی بودجهای به نفت و بالا بودن هزینههای دولت (به ویژه در نتیجهی سیاست پرداخت نقدی).
تهدیدها و فرصتهای اقتصاد کشور
تهدیدها:
- افزایش فشارها و تحریمهای اقتصادی به ویژه در آستانهی انتخابات.
- افزایش تنش در سطح سران قوا و انتقال این تنش به جامعه و بیثباتی سیاسی و اقتصادی.
- تصمیمهای پیشبینینشدهی دولت در ماههای پایانی و افزایش تنشهای و بیثباتی اقتصادی (مانند اجرای فاز دوم طرح هدفمندی).
فرصت:
- انتخاب یک دولت اصولگرا، که ملتزم به سیاستگذاریهای منسجم و علمی و ثباتبخشی به وضعیت سیاسی و اقتصادی کشور باشد.
- بروز مشکلات و بحرانهای اقتصادی در کشورهای غربی و تمرکز آنها بر مشکلات خود.
- رویکرد و نگاه عمیق و بلندمدت مقام معظم رهبری در مدیریت فرآیند رشد و توسعهی اقتصادی کشور و ابلاغ سیاستهای اقتصادی مورد نیاز.
ارائهی راهبردهای پیشنهادی در چارچوب نظری اقتصاد مقاومتی
با توجه به تحلیل مختصری که از وضعیت اقتصاد کشو0ر و نقاط قوت و ضعف آن برشمردیم و با توجه به تهدیدها و فرصتهایی که در مقابل داریم، میتوان مجموعهای از استراتژیهایی را که مبتنی بر چارچوب مفهومی اقتصاد مقاومتی است ارائه کرد. البته ذکر این نکته ضروری است و از آن روی ادعا میشود که چارچوب مفهومی این راهبردها اقتصاد مقاومتی است که ما در نقاط قوت نظام و نیز فرصتهایی را که پیشرو داریم به مؤلفههایی اشاره و تأکید داریم که مقوم و تکیهگاه راهبرد اقتصاد مقاومتی هستند. به طور مثال، در نقاط قوت به دو موضوع اشاره شده است؛ یکی امکان استفاده از انگیزههای دینی و انقلابی مردم در عرصهی اقتصاد و دیگری وجود نخبگان دانشگاهی و جوانانی پرانگیزه است که حاضرند در راه اعتلای نظام اسلامی همچون شهید احمدیروشن تمام وجود خود را فدا کنند. همچنین وقتی در بیان فرصتهای ممکن که میتواند مورد استفاده قرار گیرد به مواردی چون نگاه بلندمدت و راهبردی مقام معظم رهبری به مقولات اقتصادی اشاره میکنیم، همه حاکی از آن است که آنچه اقتصاد ما را مقاومتی میکند، تنها رجوع مفهومی و عملی به ریشههای ناب انقلاب و نظام اسلامی از طرف مردم، نهادهای مرتبط و سیاستگذار است. به بیان دیگر، بدون توسل و استفاده از همان انگیزهها و سرمایههایی که باعث پیروزی انقلاب و 8 سال جنگ تحمیلی شد، نمیتوان به اقتصاد مقاومتی واقعی و سیستم اقتصادی متناسب با نظام اسلامی دست یافت.
انگیزههای دینی مردم، جوانان متعهد و خلاق و نعمت ولایت، همان گونه که سرنوشت انقلاب و جنگ تحمیلی را رقم زد، در این برهه نیز تنها راه برونرفت از چالشهای اقتصادی و پیروزی در نبرد و هجمهی اقتصادی سلطهی استکبار است. لذا به نظر میرسد در تبیین اقتصاد مقاومتی اگر در پارادایم نظام اسلامی نیندیشیم و از عواملی چون انگیزههای ریشهدار مذهبی مردم، جوانان پرعزم با روحیهی جهادی و وجود نعمت ولایت به عنوان هدایتگر نظام بهره نبریم، نمود و عینیتی از اقتصاد مقاومتی نخواهیم دید.
مجموعهای از راهبردها و برنامههایی را که میتوان با توجه به چشمانداز مسائل موجود اقتصاد ارائه کرد، در ادامه مطرح میکنیم. راهبردهای پیشنهادی در چارچوب مفهومی اقتصاد مقاومتی بدین شرح است:
راهبرد 1: تبیین و تفسیر معطوف به طراحی برنامه تا سطوح عملیاتی در رویههای سیاستگذاری و برنامهریزی اقتصاد مبتنی بر خطمشیگذاری اقتصادی مقام معظم رهبری.
- برنامه
1. طراحی چارچوب قوانین بودجه و برنامههای توسعهی 5ساله مبتنی بر سیاستهای ابلاغی مقام معظم رهبری.
2. تلاش برای تحقق شعارهای اقتصادی هر سال که از طرف مقام معظم رهبری عنوان میشود.
3. پیگیری و اجرای سیاستهای اصلاحی اصل 44 در جهت حضور پررنگ بخش غیردولتی در اقتصاد.
راهبرد 2: بهکارگیری پتانسیلهای مردمی به منظور بسیج آحاد مردم در جهت تحقق اهداف عملیاتی اقتصاد مقاومتی همچون ترغیب به فعالیتهای مولد، افزایش انگیزهی کار و تولید و اصلاح الگوی مصرف.
- برنامه
1. فعالیتهای فرهنگی و رسانهای گسترده برای ایجاد فرهنگ کار و تولید و مذموم نشان دادن فعالیتهای سفتهبازانه و سودجوییهای غیرتولیدی.
2. استفاده از نهادهای مردمی و انقلابی چون بسیج و پایگاههای مردمی و دیگر نهادهای مذهبی جهت گسترش فرهنگ تولید و دوری از اسراف و مصرفزدگی.
راهبرد 3: اصلاح فرآیند هدفمندی یارانهها با هدف برآوردن اهداف اولیه و کاهش بار سنگین مالی فعلی.
- برنامه
1. استفاده از انگیزههای دینی مردم جهت اعلام آمادگی برای انصراف از دریافت نقدی گروههای بینیاز مالی.
2. اصلاح و بهینه کردن بانکهای اطلاعاتی جهت مشخص کردن وضعیت مالی دهکها و حذف گروههایی که نیازمند دریافت نقدی نیستند.
3. حرکت به سمت حمایتهای غیرنقدی چون گسترش بیمههای اجتماعی و برنامههای سلامت.
راهبرد 4: اصلاح نهادها و فرآیندهای سیاستگذاری اقتصادی دولت با هدف کارآمدی سیاستها و کاهش اندازهی دولت.
- برنامه
1. احیای سازمان مدیریت و برنامهریزی به منظور پیگیری این راهبرد.
2. کاهش هزینههای دولت تا حد امکان و واگذاری تصدیهای غیرحاکمیتی.
3. اعمال نظم پولی و مالی در زمینهی اتخاذ سیاستهای پولی و تنظیم بودجههای سالیانه برای کنترل نقدینگی و کاهش تورم.
4. تلاش به منظور قطع وابستگی بودجهی جاری به نفت و استفادهی بهینه از سایر درآمدها همچون مالیات.
راهبرد 5: حرکت به منظور استفادهی کارآمدتر از ظرفیتهای علمی جوانان و نخبگان علمی جهت رفع نیازمندیهای علمی و فنی در صنایع مختلف و غلبه بر تحریمها.
- برنامه
1. توجه و گسترش مراکز علم و فناوری در جهت ایجاد زمینهها و ساختارهای اقتصاد دانشبنیان.
2. حمایت کامل مادی و معنوی از نخبگان دانشگاهی که علاقهمند به حرکت در مسیر جهاد علمی و خودکفایی هستند.(*)
پینوشتها:
[1]«دشمنى وجود دارد در دنیا که میخواهد با فشار اقتصادى و با تحریم و با این کارهایى که شماها میدانید، سلطهى اهریمنى خودش را برگرداند به این کشور»، بیانات در دیدار جمعی از کارآفرینان سراسر کشور.
[2]«با زبان دانشگاهى، همین ایدهى اقتصاد مقاومتى را تبیین کنید، حدودش را مشخص کنید؛ یعنى آن اقتصادى که در شرایط فشار، در شرایط تحریم، در شرایط دشمنىها و خصومتهاى شدید میتواند تضمینکنندهى رشد و شکوفایى یک کشور باشد»، بیانات در دیدار دانشجویان، 1391.
*منصور ملکی؛ پژوهشگر اقتصادی/انتهای متن/
منبع : برهان
»
