روح‌الله باقري
در دین مبین اسلام داشتن برنامه صحیح اقتصادی در امور زندگی از نشانه‌های انسان‌های پرهیزكار و با ایمان است.
امام باقر(ع) می‌فرماید: «الكمال كل الكمال، التفقه فی‌الدین و الصبر علی النائبه و تقدیر المعیشه؛ رسیدن به درجات عالی كمال انسانی در سایه سه چیز امكان‌پذیر است، فهم دین و شناخت آن، داشتن عزمی بلند و همتی استوار در برابر مصائب و مشكلات و سنجش و اندازه نگه داشتن در امور مربوط به معیشت و زندگی اقتصادی»[1]
یكی از پایه‌های زمینه‌ساز حركت تكاملی برنامه‌ریزی اقتصادی و به روایت دیگر «من علامات المومن ... حسن التقدیر فی معیشه؛ تدبیر خوب زندگانی و برنامه‌ریزی درست اقتصادی از نشانه‌های انسان‌های با ایمان است»[2]
اقتصاد صحیح و پویا، امكانات وسیعی برای رشد سایر استعدادهای انسانی فراهم می‌سازد و نداشتن نظام اقتصادی درست و عدم كارآیی آن، باعث اختلال در امكانات رشد و شكوفایی دیگر بخش‌های زندگی انسان می‌شود و آن‌طور كه شایسته و لازم است به آرزو‌ها و آرمان‌های مطلوب نخواهیم رسید.
در جهان پیشرفته امروز، وجود قوانین و تصمیم‌های صحیح اقتصادی، می‌تواند سرنوشت و آینده یك جامعه را تحت تأثیر قرار دهد تا جایی كه گسترش تكامل معنوی یك جامعه و فراهم نمودن زمینه‌های اندیشه توحیدی و دفاع از كیان جامعه اسلامی و مبارزه با مفاسد اخلاقی و تأمین بهداشت همگانی منوط به اقتصاد سالم است.
ضرورت وجود قوانین صحیح اقتصادی
در جهان پیشرفته امروز، وجود قوانین و تصمیم‌های صحیح اقتصادی، می‌تواند سرنوشت و آینده یك جامعه را تحت تأثیر قرار دهد تا جایی كه گسترش تكامل معنوی یك جامعه و فراهم نمودن زمینه‌های اندیشه توحیدی و دفاع از كیان جامعه اسلامی و مبارزه با مفاسد اخلاقی و تأمین بهداشت همگانی منوط به اقتصاد سالم است
از سوی دیگر سردم داران نظام‌های شرقی و غربی، زندگی و حیات اقتصادی را هدف قرار داده‌اند و تمام تلاش خود را صرف ایجاد اقتصاد برتر می‌كنند، زیرا رمز سعادت، موفقیت دولت و نظام سیاسی و اقتصادی خود را در رسیدن به اهداف اقتصادی خلاصه می‌كنند و موفقیت یا شكست خود را در حل مسایل و مشكلات اقتصادی رمز اساسی پایداری حكومت می‌دانند.
از مهم‌ترین مسائل جامعه اسلامی و از پایه‌های رشد و تعالی آن، داشتن برنامه درست در امور معیشتی و اقتصادی است كه برای اجرا و تحقق آن نیازمند عزم الهی محكم در برابر مشكلات و برنامه‌ریزی مدون و همكاری مردم و مسئولان از یك سو و هماهنگی سرمایه‌های فرهنگی و مذهبی و ملی یعنی حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌ها از سوی دیگر؛ بالا بردن سطح فرهنگی جامعه در زمینه‌های اقتصادی، مبارزه با فرهنگ مصارف‌گرایی در میان مردم، حذف یارانه‌ها از كالاهای خارجی، حمایت از تولیدكنندگان داخلی، مبارزه با قاچاق كالا و سرمایه، توجه به فرهنگ دینی و ملی، ایجاد بازارهای رقابتی سالم در درون جامعه، ترویج فرهنگ ساده‌زیستی و قناعت در قشرهای مختلف جامعه، مبارزه با مدگرایی و تجمل‌پرستی، استفاده از نیروهای خلاق و ژرف‌اندیش جامعه است.
الگوهای مصرف
همچنین از دیگر مسائل از بین بردن فاصله‌های طبقاتی در سطح كل، تدوین طرح جامع دراز مدت اقتصادی و هماهنگی آن با برنامه‌های كوتاه مدت، استفاده از اندیشه‌های ناب اسلامی در تدوین برنامه‌های اقتصادی یا استناد به آیات و روایات، استنباط احكام فقهی در بعد اقتصادی و تفسیر صحیح آن با به كارگیری نیروهای آگاه و اندیشمند، تحقق اصل عدالت اجتماعی، كنترل و هدایت شیوه‌های مصرف در جامعه، محدودیت در واردات كالاها و اشیاء غیرضروری، اجرای اصول قانون اساسی در زمینه اقتصادی، توجه به كرامت انسانی بر اساس اصل خلیفه الهی و محور آفرینش و امانت داری الهی و ... است كه می‌تواند راه كارهایی در جهت پویایی و شكوفایی اقتصادی جامعه اسلامی باشد.
اقتصاد بر سه پایه اساسی تولید، توزیع و مصرف استوار است، ولی در حقیقت هدف نهایی تولید و توزیع، ایجاد زمینه‌های مناسب برای تأمین مصرف است و هدف نهایی همه تلاش‌ها و كوشش‌های اقتصادی افراد، مصرف است. در مصرف، اشباع تمایلات و ارضای نیازهای جسمی و روانی انسان است.
هدایت و كنترل مصرف
هدایت و كنترل مصرف از راه‌های زیر امكان‌پذیر است. 1- ایجاد انگیزه‌های مثبت كه انسان را به سوی شیوه‌های صحیح آن هدایت كند 2- ایجاد انگیزه‌های منفی و حذف بسیاری از مصارف غیرضروری 3 - محدودیت قوانین مصرف و جلوگیری از مصرف‌های غیرضروری مانند مصرف مواد مخدر و مشروبات الكلی 4 - تدوین قوانین و الگوهای صحیح مصرف مانند استفاده از شبكه آبرسانی بهداشتی همگانی یا بهره‌برداری درست از سرمایه‌های ملی چون نفت و گاز 5 - جلوگیری از تولید كالاهای غیرضروری و تجمل گرایانه 6 - هماهنگی سطح مصرف افراد جامعه با سرمایه‌های ملی 7 - حاكمیت نظام ارزشی مصرف بر اساس احكام دینی و دستورات اسلامی.
اسلام برای ایجاد انگیزه‌های مثبت و زدودن انگیزه‌های منفی، اهرم‌های هدایت و ارشاد فراوانی دارد كه با وضع قوانین جامع دینی و اجرای آن می‌توان از مواردی كه به صلاح جامعه نیست و مفاسد فراوانی را به همراه دارد جلوگیری نمود كه می‌توان آن‌ها را بدین گونه دسته‌بندی كرد.
الف: مصارف لازم و ضروری:
مقدار مصرفی كه برای ادامه زندگی انسانی و حفظ وجود از امراض و بیماری‌ها و ناراحتی‌های جسمی و روانی لازم و ضروری است و برای افراد واجب است كه وظیفه دولت اسلامی، اجرای آن است.
خداوند در قرآن می‌فرماید: «یا ایها الذین آمنوا، لاتحرموا طیبات ما اَحَلّ الله لكم و لاتعتدوا، ان الله لایحب المعتدین و كلوا مما رزقكم الله حلالاً طیباً و اتقوا الله الذی انتم به مومنون؛ ای كسانی كه ایمان آوردید چیزهای خوبی كه خداوند بر شما حلال فرموده است بر خود حرام نكنید و از آن چه حلال كرده است نیز تجاوز ننمایید، همانا خداوند تجاوزكاران را دوست نمی‌دارد و از آن چه خداوند به شما روزی داده است، در حالی كه حلال و نیكو است بخورید و تقوای الهی كه به آن اعتقاد دارید، پیشه سازید[3]»
اقتصاد بر سه پایه اساسی استوار است
اقتصاد بر سه پایه اساسی تولید، توزیع و مصرف استوار است، ولی در حقیقت هدف نهایی تولید و توزیع، ایجاد زمینه‌های مناسب برای تأمین مصرف است و هدف نهایی همه تلاش‌ها و كوشش‌های اقتصادی افراد، مصرف است. در مصرف، اشباع تمایلات و ارضای نیازهای جسمی و روانی انسان است. هدایت و كنترل مصرف از راه‌های زیر امكان‌پذیر است
استفاده صحیح از نعمت‌های الهی، در این مورد تشویق قرار می‌گیرد. خداوند كسانی كه از روی جهالت و نادانی، برخی از نعمت‌های الهی را بر خود حرام كرده، مورد سرزنش قرار می‌دهد و می‌فرماید: «قَد خسر الذین قتلوا اولادهم سفها بغیر علم و حرموا ما رزقهم الله افتراء علی الله قدضلوا و كانوا مهتدین؛ به راستی زیان كردند، كسانی كه فرزندان خود را از روی نادانی و بدون علم كشتند و آن چه به آنان به آنان روزی داده شده است، از روی افترا بر خدا بر خویش حرام كردند، به راستی گمراه شدند و آن‌ها هدایت نمی‌یابند.[4]»
اسلام اجازه نمی‌دهد كه آن چه را خداوند به عنوان نعمت‌های خویش را در اختیار بشر قرار داده، متروك و بدون استفاده بماند و پارسایی، بدین معنی كه انسان از خوردن و پوشیدن و بهره‌مندی از مكانات مادی صرف نظر كند مورد پذیرش اسلام نیست‌.
هم چنین آن چه مربوط به افراد تحت تكفل انسان است نیز واجب است و انسان باید نیازهای متعارف زندگی همسر و فرزندان و افراد تحت تكفل خود را تأمین نماید. امام رضا(ع) می‌فرماید: «ینبغی للرجال ان یوسع علی عالیه لئلا یتمنوا موته، برای مرد سزاوار است كه بر عائله‌اش توسعه بخشد تا آرزوی مرگ او را نكنند.[5]
ب: مصارف برتر
استفاده از نعمت‌های الهی با حدود شرایط و ضوابط آن، نبود اسراف و تنذیر و ادای حقوق دیگران از نظر شریعت پسندیده و لازم است خداوند در آیات قرآنی نعمت‌های خویش را بر می‌شمرد و انسان‌ها را به بهره‌مندی از آن تشویق می‌كند. ذیلا نمونه‌ای بیان می‌گردد: «كلوا من رزق ربكم و اشكروا له، بلده طیبه و رب غفور؛ از روزی پروردگارتان بخورید و برای او شكر كنید، شهر خوب و خدای بخشنده‌ای دارید[6]»
به كارگیری نعمت‌های الهی با عمل در نزد خداوند محبوب و پسندیده است و روحیه انباشتن و احتكار و مخفی نگه داشتن و ظاهر خویش را فقیر و بیچاره جلوه دادن به شدت از دیدگاه دینی مورد نكوهش است. در عین حال اسلام، استفاده از همه چیزهایی كه از جانب شرع حرام نیست، مجاز می‌شود و نسبت به مصرف بعضی از كالاها مانند استعمال عطر و بوی خویش توجه شده است.
در دین امر انفاق و نیازمندان و پرداخت زكات و خمس و پذیرش هدایای دوستانه نیز تأكید شده كه تاریخ اسلام پر از اطعام‌ها و اكرام‌ها و پذیرایی‌هایی است كه دوستان مومن نسبت به یكدیگر انجام می‌دادند كه همگی ناشی از ارشادهای و راهنمایی‌های رهبران دینی بوده است.
ج: مصارف حرام
در اسلام مواردی وجود دارد كه ما را از مصرف بعضی چیزها باز می‌دارد و آن را گاه حرام و گاهی مكروه و ناپسند می‌شمرد مانند مصرف چیزهایی كه به صراحت حرام است مانند گوشت خوك و مصرف چیزهایی كه برای انسان زیان‌آور است مانند سموم و مواد مخدر.[1] . اصول كافی / ج 1 / ص 32
[2] . وسایل الشیعه / ج 12 / ص42
[3] . مائده / 88-87
[4] . انعام / 140
[5] . وسایل الشیعه / ج 15 / ص749
[6] . سوره سبا / 15
منبع :سایت اندیشه قم

حضرت آیت الله خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی در پیامی به مناسبت آغاز سال نو، سال جدید را سالی مهم خواندند و با ابراز امیدواری درباره غلبه قدرت ایمانی ملت ایران بر همه حوادث و تحولات این سال، افزودند: با توجه به اهمیت "حیاتی و اساسیِ مصرف مدبرانه و عاقلانه منابع كشور"، سال جدید را در همه زمینه ها و امور، سال اصلاح الگوی مصرف می دانم. اهمیت و سبب این نامگذاری را زمانی در می یابیم که میزان مصرف در ایران را با کشور های دیگر مطالعه، مقایسه و مورد بررسی قرار دهیم.
بر اساس گزارش، موسسه «مارکت اوراکل» ایران از نظر ارائه بنزین ارزان سومین کشور و از نظر میزان یارانه پرداختی به این کالا نخستین کشور در میان کشورهای جهان است و بیش از 36 درصد کل مصرف بنزین خاورمیانه در سال 2007 در ایران مصرف ‌گردیده است. متوسط مصرف سوخت خودروهای بنزینی در كشورمان حدود 11 لیتر در روز است در حالی که متوسط مصرف سوخت در كشورهای دیگر نظیر آلمان و ژاپن 5/2، در انگلیس 5/3، در فرانسه 9/1، در كانادا 5/6 و در كشور آمریكا 3/7 لیتر در روز است.هر 10 سال یك بار میزان مصرف سوخت در ایران 2 برابر می‌شود اما این نرخ رشد در مقیاس جهانی یك تا 2 درصد بیشتر نیست و میزان سوخت مصرفی جهان در حدود هر 50 سال یك بار 2 برابر می‌شود. یعنی ایران در مقایسه با میانگین جهانی 4 تا 5 برابر بیشتر سوخت مصرف می‌كند. هم‌اكنون 9 درصد سوخت جهان در ایران و توسط تنها یك درصد جمعیت جهان مصرف می‌شود. و هر ساله بیش از 38درصد از بودجه سالانه دولت ایران به یارانه بنزین اختصاص می‌یابد در حالی که در صورت مصرف استاندارد، ایران می‌تواند یکی از صادر کنندگان بنزین باشد.
سرانه مصرف نان در ایران به گفته معاون وزیر بازرگانی حدود 160 كیلوگرم در سال است كه نسبت به كشورهای اروپایی نظیر فرانسه كه 56 كیلوگرم و در آلمان 70 كیلوگرم در سال است بیش از 2 تا 3 برابر است. و به اذعان رئیس کمیسیون برنامه و بودجه مجلس یارانه نان طی پنج سال اخیر به طور متوسط سالانه بیش از 30 درصد رشد داشته است و در سال جاری این رقم بالغ بر 26 هزار میلیارد ریال است و ادامه این روند طی 10 سال آینده با رشد متوسط 15 درصد بدون در نظر گرفتن افزایش یارانه قیمت نان ، میزان یارانه پرداختی به 600 هزار میلیارد ریال خواهد رسید.
براساس گزارش صندوق بین‌المللی پول، ایران دومین کشور جهان از نظر پرداخت یارانه انرژی با رقم 37 میلیارد دلار می‌باشد.مصرف سرانه انرژی در ایران به ازای هر نفر بیش از 5 برابر مصرف سرانه كشوری مانند اندونزی با 225 میلیون نفر جمعیت، 2 برابر چین با یك میلیارد و 300 میلیون نفر جمعیت و 4 برابر كشور هند با یك میلیارد و 122 میلیون نفر جمعیت است كه با مقایسه شاخص شدت مصرف انرژى در ایران با بسیارى از كشورهاى جهان ، شاهد وضعیت ناهنجار بهره بردارى انرژى هستیم.
در بخش ساختمان و مسكن ایران براساس آمار و ارقام منتشره، متوسط مصرف انرژی به ازای هر مترمربع در ایران 6/2 برابر متوسط مصرف در كشورهای صنعتی است كه در بعضی از شهرهای كشورمان، این رقم به حدود 4 برابر می رسد.
الگوی مصرف آب آشامیدنی بر اساس اعلام بانك جهانی برای یك نفر در سال، یك متر مكعب و برای بهداشت در زندگی به ازای هر نفر، 100 متر مكعب در سال است. بر این اساس، در كشور ما 70 درصد بیشتر از الگوی جهانی آب مصرف می‌شود! از نظر مصرف برق هم ، ایران نوزدهمین كشور پرمصرف برق در دنیاست.ودولت سالیانه یارانه‌ 4 هزار میلیارد تومانی برای برق در نظر می گیرد. دکتر داوودى معاون اول رئیس‌جمهور در همایش ملى نگاه قدسى به آب گفته است که سرانه مصرف آب ایرانى‌ها پنج برابر سرانه مصرف جهان است.
تبریزی مدیرعامل سابق شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی در خصوص میزان مصرف گاز ایران گفته است: ایران بعد از كشورهای امریكا و روسیه در رتبه سوم مصرف جهان قرار دارد؛ میزان مصرف گاز طبیعی در ایران از 68 میلیارد متر مكعب در سال 2001 با متوسط رشد سالانه 3/10 درصد به 123 میلیارد متر مكعب در سال 2008 رسیده و پیش بینی می شود در سال 2012 میلادی میزان مصرف به 277 میلیارد متر مكعب برسد. و با ادامه این روند در سال های آینده ایران به یك مصرف كننده بزرگ گاز طبیعی در جهان تبدیل خواهد شد.این در حالی است که دولت در سال گذشته 134هزار میلیارد ریال یارانه گاز به مشترکان بخش خانگی تعلق داده است.
سرانه مصرف شکر در ایران 29 کیلو گرم است در حالی که میانگین مصرف شکر در جهان 22 کیلو گرم می باشد. و نیز تحقیقات کارشناسان نشان می دهد ایرانی ها 30 درصد بیشتر از میانگین جهانی روغن مصرف می کنند و همچنین مصرف میوه در ایران 4 برابر استاندارد جهانی است.
همانطور که مشاهده می کنیم مقایسه میزان مصرف در بخش های مختلف با سایر كشورها ، نشان‌دهنده وضعیت بسیار نامطلوب مصرف در همه زمینه ها است. و جالبتر اینجاست که سالیانه نزدیك به 2/12 هزار میلیارد تومان یارانه واقعی و 78 هزار میلیارد تومان یارانه پنهان پرداخت می كنیم. که در مجموع مبلغ كل یارانه آشكار و پنهان دولت چیزی در حدود 90 هزار میلیارد تومان است.
امید است با استراتژی و راهبردی که مقام معظم رهبری در پیام نوروزی خویش تبیین فرمودند، یک عزم جدی در دولت و مجلس برای تهیه یک نقشه راه در جهت اجرای اصلاح الگوی مصرف تهیه شود. ونبایدخودمان را با برگزاری چند سمینار وکنگره در این خصوص ،سرگرم کنیم و ا ز اصل پیام ایشان غافل شویم. تحقق فرمایشات مقام معظم رهبری بصورت واقعی تنها با ورود همه جانبه مردم، دولت و مجلس امکان پذیر است و ورود به این پیکار امروز یک تکلیف شرعی و ملی محسوب می گردد.

... كلوا واشربوا ولاتسرفوا انه لایحب المسرفین... بخورید و بیاشامید، ولی اسراف نكنید كه خداوند مسرفان را دوست ندارد.
در این آیه شریفه خداوند متعال از مردم خواسته است كه به خاطر زیان های فراوان فردی و اجتماعی و آثار و عواقب شوم این گناه بزرگ، از اسراف دوری كنند.
اسراف عبارت است از بیهوده خرج كردن مال، در خورد و خوراك زیاده روی كردن، حیف و میل كردن مواد غذایی همچنین به معنی زیاده روی در گناهان نیز می باشد.
در آیات قرآن كریم و سخن ائمه اطهار (ع) از پرخوری و اسراف به شدت نهی شده است. در قرآن كریم حدود 13 بار كلمه اسراف با الفاظ گوناگون به كار رفته است.
در آیه 137 سوره طه، خداوند متعال فرموده اند: وكذلك نجزی من اسرف ولم یومن بایات ربه و لعذاب الاخره اشد وابقی: و این چنین جزا می دهیم به هر كس اسراف كند و به آیت های خداوند نگرود و برای او عذاب سخت و پاینده است.
یا در آیه 67 سوره فرقان درباره صفات عبادالرحمن فرموده اند: والذین اذا انفقوالم یسرفوا ولم یفترواوكان بین ذلك قواماً: آنان كه در هنگام انفاق نه اسراف می كنند و نه تنگ می گیرند، بلكه بین این دو راه اعتدال را انتخاب می كنند. در آیه غ±غ´غ´ سوره انعام هم خداوند متعال فرموده اند: ان الله لایهدی القوم الظالمین به درستی كه خداوند ستمكاران را هدایت نخواهد كرد.
همچنین در آیه 30 سوره اعراف فرموده اند: انه لایحب المسرفین ... خداوند مسرفان را دوست ندارد.
اسراف و تبذیر چیست؟
اسراف عبارت از خارج شدن از حد اعتدال است. مثلاً لباسی بپوشیم كه چندین برابر قیمت لباس مناسب ما ارزش داشته باشد یا غذای گران قیمتی تهیه كنیم كه با یك وعده آن می توان دهها نفر را از غذای مناسب و معمول سیر كرد. اسراف همراه با تفاخر و فخرفروشی است. مثلاً به جای آن كه در منزل قالی مثلاً دستباف یا ماشینی خوب داشته باشیم؛ اقدام به خرید فرش های ابریشمی گران قیمت كنیم كه با قیمت هر یك از آن ها می توان چندین فرش معمول و مناسب تهیه كرد و ... اما تبذیر عبارت از ریخت و پاش است: مثلاً برای یك مهمانی 5 نفره به اندازه 10 نفر غذا درست كنیم و بقیه غذاها خراب و دور ریخته شود: یا بماند و در اثر ماندن وقتی خورده می شود، به معده انسان ضرر می رساند و ...
البته به قول مفسر تفسیر نمونه: بسیار دیده می شود كه این دو كلمه درست در یك معنی به كار می روند و حتی برای تاكید پشت سر یكدیگر هم قرار می گیرند. درباره لزوم دوری از اسراف خداوند متعال آیه 141 سوره انعام می فرماید: و هوالذی انشا خبات معروشات و غیر معروشات والنخل و الزرع مختلفاً اكله والزیتون و الرمان متشابها و غیر متشابه كلوا من ثمره اذا اثمرو اتو حقه یوم حصاده ولا تسرفوا انه لایحب المسرفین: و او آن خدایی است كه برای شما بستان ها در درختان(مانند انگور) داربستی و درختان آزاد و درختان خرما و زراعت ها كه میوه و دانه های گوناگون دارند و زیتون و انار و میوه های مشابه به یكدیگر و میوه های نامشابه(چون سیب و انار) بیافرید و شما هم از آن میوه ها هرگاه برسد تناول كنید و حق زكات فقیران را بدهید و روز برداشت محصول اسراف نكنید كه خدا مسرفان را دوست نمی دارد.
در آیه 28 سوره غافر آمده است: ... ان الله لایهدی من هو مسرف كذاب ... خدا مردم مسرف دروغگو را هرگز هدایت نخواهد كرد.
همچنین در همین سوره آیه 43 آمده است: لاجرم انما تدعوننی الیه لیس له دعوه فی الدنیا و لا فی الاخره و ان مردنا الی الله و ان المسرفین هم اصحاب النار، ناچار آنچه شما مرا به سوی او می خوانید(از بت ها و فراعنه) آن ها اثری در دنیا و آخرت به هیچ وجه ندارند و بدانید كه بازگشت همه ما(روز قیامت) به سوی خداست و البته ستمكاران و مسرفان فاسق هم اهل دوزخ هستند.
در آیه 151 سوره شعرا هم می فرماید: ولا تطیعوا امرالمسرفین: از رفتار روسای مسرف ستمگر پیروی نكنید.
و نیز در آیه 34 سوره ذاریات می فرماید: كه آن سنگ ها نزد پروردگار معین و نشاندار برای نابود كردن ستمكاران است.
و همین طور در آیه 83 سوره یونس می فرماید: فما امن لموسی الا ذریه من قومه علی خوف من فرعون وملائهم ان ینتنهم و ان فرعون لعال فی الارض و انه لمن المسرفین(پس از آن همه ظهور معجزات و ابطال سحر ساحران) باز آن مردم باطل پرست به درستی ایمان نیاوردند جز فرزندان قبیله او آن هم با حال ترس از فرعون و اتباعش كه مبادا در صدد فتنه و قتلشان برآیند كه فرعون آن روز در زمین بسیار علو و سركشی داشت و البته او از ستمكاران و سخت متعدی و مسرف بود.
و نیز در آیه 9 سوره انبیا می فرماید: پس (از آن كه اشرار امت گفتار رسولان حق را انكار و در مقام آزارشان برآمدند) ما به وعده ای كه به آن ها دادیم وفا كردیم و هر كه را خواستیم از شّر دشمنان نجات دادیم و مفسدان و مسرفان ظالم را هلاك گردانیدیم.
از آیات قرآن كریم به خوبی فهمیده می شود كه، اسراف و تبذیر نقطه مقابل بخل و خست و هر دو بد و نامناسب و زشت هستند.
والذین اذا انفقوا لم یسرفوا و لم یفتروا و كان بین ذالك قواماً: كسانی كه به هنگام انفاق نه اسراف می كنند و نه سختگیری و بخل می ورزند، بلكه در میان این دو (كار زشت) حد اعتدال و میانه(كه سخاوت و بخشش) است را می گیرند.
حضرت علی(ع) در این باره فرموده اند:
آگاه باشید مال را در غیر مورد استحقاق صرف كردن، تبذیر و اسراف است. ممكن است این عمل انسان را (به ظاهر) در دنیا بلند مرتبه كند اما مسلماً در آخرت پست و حقیر خواهد بود. در نظر توده مردم (عوام) ممكن است سبب اكرام شود، اما در پیشگاه خداوند موجب سقوط مقام انسان می شود.
از پیامبر اسلام(ص) درباره لزوم دوری از اسراف روایت شده است كه فرموده اند:
شكمبارگی اسباب نافرمانی خداوند است. كم خوری از پاكدامنی و پرخوری از اسراف است.
امام علی(ع) نیز فرموده اند: «از پرخوری دوری كنید كه موجب قساوت قلب، تنبلی در نماز و سبب تباهی بدن است.»
«از پرخوری بپرهیز كه هر كس پیوسته پرخوری كند دردهایش فراوان شود و خواب های پریشان ببیند.» البته همه می دانیم كه پرخوری یكی از مصادیق اسراف است.
در تفسیر نمونه درباره لزوم دوری از اسراف ذیل این آیه آمده است:
جمله «كلوا و اشربوا و لا تسرفوا»: بخورید و بیاشامید و اسراف نكنید كه در آیه فوق آمده است، گرچه بسیار ساده به نظر می رسد، اما امروز ثابت شده است كه یكی از مهم ترین دستورات بهداشتی همین است. زیرا تحقیقات دانشمندان به این نتیجه رسیده است كه سرچشمه بسیاری از بیماری ها- غذاهای اضافی است كه به صورت جذب نشده در بدن باقی می ماند. این مواد اضافی هم بار سنگینی است برای قلب و سایر دستگاه های بدن و هم منبع آماده ای است برای انواع عفونت ها و بیماری ها. لذا برای درمان بسیاری از بیماری های نخستین گام این است كه این مواد مزاحم كه در حقیقت زباله های تن انسان هستند، سوخته شوند و پاكسازی جسم عمل گردد.
عامل اصلی تشكیل این مواد مزاحم، اسراف و زیاده روی در تغذیه و به اصطلاح «پرخوری» است و راهی برای جلوگیری از آن جز رعایت اعتدال در غذا نیست. در عصر و زمان ما كه بیماری های گوناگونی مانند بیماری قند، چربی خون، تصلب شرائین، نارسایی های كبد و انواع سكته ها، فراوان شده، افراط در تغذیه یا توجه به عدم تحرك جسمانی كافی، یكی از عوامل اصلی محسوب می شود و برای از بین بردن این گونه بیماری ها راهی جز حركت كافی و میانه روی در تغذیه نیست.
مفسر بزرگ ما، مرحوم «طبرسی» در «مجمع البیان» مطلب جالبی نقل می كند كه هارون الرشید طبیبی مسیحی داشت كه مهارت او در طب معروف بود: روزی این طبیب به یكی از دانشمندان اسلامی گفت: من در كتاب آسمانی چیزی از طب نمی یابم. در حالی كه دانش مفید بر دو گونه است: علم ادیان و علم ابدان، او در پاسخش چنین گفت: خداوند همه دستورات طبی را در نصف آیه از كتاب خویش آورده است: «كلوا و اشربوا و لاتسرفوا: بخورید و بیاشامید و اسراف نكنید» و پیامبر ما نیز طب را در این دستور خویش خلاصه كرده است: المعده بیت الادواء و الحمیه راس كل دواء و اعط كل بدن ما عودته: «معده خانه همه بیماری هاست و امساك سرآمد همه داروهاست و به آن چه بدنت را عادت داده ای(از عادات درست) آن را از او دریغ ندار.
طبیب مسیحی هنگامی كه این سخن را شنید، گفت: قرآن شما و پیامبرتان برای جالینوس(طبیب معروف) طبی باقی نگذارده اند. كسانی كه این دستور را ساده فكر می كنند، خوب است در زندگی خود آن را بیازمایند تا با اهمیت و عمق آن آشنا شوند و معجزه رعایت این دستور را در سلامت جسم و تن خود ببینند.
متاسفانه مصادیق اسراف در جامعه زیاد است: مصرف بالای نان و ضایعات موجود، مصرف زیاد آب و هدر روی فراوان این نعمت الهی، باقی مانده غذاهایی كه به زباله دانی ریخته می شود، نیم خوره میوه جات و ... همه و همه از مصادیق اسراف در جامعه ما هستند.
از امام باقر(ع) نقل است كه، پدرم به شدت از اسراف دوری می كرد. هنگام غذا اگر خرده های نان در سفره بود، می خورد و می فرمود: خداوند امت های گذشته را به خاطر اسراف عذاب فرمود.
حبيب الله تركاشوند - اقتصاد در قرآن
پیامدهای اسراف در جامعه اسلامی
... كلوا واشربوا ولاتسرفوا انه لایحب المسرفین... بخورید و بیاشامید، ولی اسراف نكنید كه خداوند مسرفان را دوست ندارد.
در این آیه شریفه خداوند متعال از مردم خواسته است كه به خاطر زیان های فراوان فردی و اجتماعی و آثار و عواقب شوم این گناه بزرگ، از اسراف دوری كنند.
اسراف عبارت است از بیهوده خرج كردن مال، در خورد و خوراك زیاده روی كردن، حیف و میل كردن مواد غذایی همچنین به معنی زیاده روی در گناهان نیز می باشد.
در آیات قرآن كریم و سخن ائمه اطهار (ع) از پرخوری و اسراف به شدت نهی شده است. در قرآن كریم حدود 13 بار كلمه اسراف با الفاظ گوناگون به كار رفته است.
در آیه 137 سوره طه، خداوند متعال فرموده اند: وكذلك نجزی من اسرف ولم یومن بایات ربه و لعذاب الاخره اشد وابقی: و این چنین جزا می دهیم به هر كس اسراف كند و به آیت های خداوند نگرود و برای او عذاب سخت و پاینده است.
یا در آیه 67 سوره فرقان درباره صفات عبادالرحمن فرموده اند: والذین اذا انفقوالم یسرفوا ولم یفترواوكان بین ذلك قواماً: آنان كه در هنگام انفاق نه اسراف می كنند و نه تنگ می گیرند، بلكه بین این دو راه اعتدال را انتخاب می كنند. در آیه غ±غ´غ´ سوره انعام هم خداوند متعال فرموده اند: ان الله لایهدی القوم الظالمین به درستی كه خداوند ستمكاران را هدایت نخواهد كرد.
همچنین در آیه 30 سوره اعراف فرموده اند: انه لایحب المسرفین ... خداوند مسرفان را دوست ندارد.
اسراف و تبذیر چیست؟
اسراف عبارت از خارج شدن از حد اعتدال است. مثلاً لباسی بپوشیم كه چندین برابر قیمت لباس مناسب ما ارزش داشته باشد یا غذای گران قیمتی تهیه كنیم كه با یك وعده آن می توان دهها نفر را از غذای مناسب و معمول سیر كرد. اسراف همراه با تفاخر و فخرفروشی است. مثلاً به جای آن كه در منزل قالی مثلاً دستباف یا ماشینی خوب داشته باشیم؛ اقدام به خرید فرش های ابریشمی گران قیمت كنیم كه با قیمت هر یك از آن ها می توان چندین فرش معمول و مناسب تهیه كرد و ... اما تبذیر عبارت از ریخت و پاش است: مثلاً برای یك مهمانی 5 نفره به اندازه 10 نفر غذا درست كنیم و بقیه غذاها خراب و دور ریخته شود: یا بماند و در اثر ماندن وقتی خورده می شود، به معده انسان ضرر می رساند و ...
البته به قول مفسر تفسیر نمونه: بسیار دیده می شود كه این دو كلمه درست در یك معنی به كار می روند و حتی برای تاكید پشت سر یكدیگر هم قرار می گیرند. درباره لزوم دوری از اسراف خداوند متعال آیه 141 سوره انعام می فرماید: و هوالذی انشا خبات معروشات و غیر معروشات والنخل و الزرع مختلفاً اكله والزیتون و الرمان متشابها و غیر متشابه كلوا من ثمره اذا اثمرو اتو حقه یوم حصاده ولا تسرفوا انه لایحب المسرفین: و او آن خدایی است كه برای شما بستان ها در درختان(مانند انگور) داربستی و درختان آزاد و درختان خرما و زراعت ها كه میوه و دانه های گوناگون دارند و زیتون و انار و میوه های مشابه به یكدیگر و میوه های نامشابه(چون سیب و انار) بیافرید و شما هم از آن میوه ها هرگاه برسد تناول كنید و حق زكات فقیران را بدهید و روز برداشت محصول اسراف نكنید كه خدا مسرفان را دوست نمی دارد.
در آیه 28 سوره غافر آمده است: ... ان الله لایهدی من هو مسرف كذاب ... خدا مردم مسرف دروغگو را هرگز هدایت نخواهد كرد.
همچنین در همین سوره آیه 43 آمده است: لاجرم انما تدعوننی الیه لیس له دعوه فی الدنیا و لا فی الاخره و ان مردنا الی الله و ان المسرفین هم اصحاب النار، ناچار آنچه شما مرا به سوی او می خوانید(از بت ها و فراعنه) آن ها اثری در دنیا و آخرت به هیچ وجه ندارند و بدانید كه بازگشت همه ما(روز قیامت) به سوی خداست و البته ستمكاران و مسرفان فاسق هم اهل دوزخ هستند.
در آیه 151 سوره شعرا هم می فرماید: ولا تطیعوا امرالمسرفین: از رفتار روسای مسرف ستمگر پیروی نكنید.
و نیز در آیه 34 سوره ذاریات می فرماید: كه آن سنگ ها نزد پروردگار معین و نشاندار برای نابود كردن ستمكاران است.
و همین طور در آیه 83 سوره یونس می فرماید: فما امن لموسی الا ذریه من قومه علی خوف من فرعون وملائهم ان ینتنهم و ان فرعون لعال فی الارض و انه لمن المسرفین(پس از آن همه ظهور معجزات و ابطال سحر ساحران) باز آن مردم باطل پرست به درستی ایمان نیاوردند جز فرزندان قبیله او آن هم با حال ترس از فرعون و اتباعش كه مبادا در صدد فتنه و قتلشان برآیند كه فرعون آن روز در زمین بسیار علو و سركشی داشت و البته او از ستمكاران و سخت متعدی و مسرف بود.
و نیز در آیه 9 سوره انبیا می فرماید: پس (از آن كه اشرار امت گفتار رسولان حق را انكار و در مقام آزارشان برآمدند) ما به وعده ای كه به آن ها دادیم وفا كردیم و هر كه را خواستیم از شّر دشمنان نجات دادیم و مفسدان و مسرفان ظالم را هلاك گردانیدیم.
از آیات قرآن كریم به خوبی فهمیده می شود كه، اسراف و تبذیر نقطه مقابل بخل و خست و هر دو بد و نامناسب و زشت هستند.
والذین اذا انفقوا لم یسرفوا و لم یفتروا و كان بین ذالك قواماً: كسانی كه به هنگام انفاق نه اسراف می كنند و نه سختگیری و بخل می ورزند، بلكه در میان این دو (كار زشت) حد اعتدال و میانه(كه سخاوت و بخشش) است را می گیرند.
حضرت علی(ع) در این باره فرموده اند:
آگاه باشید مال را در غیر مورد استحقاق صرف كردن، تبذیر و اسراف است. ممكن است این عمل انسان را (به ظاهر) در دنیا بلند مرتبه كند اما مسلماً در آخرت پست و حقیر خواهد بود. در نظر توده مردم (عوام) ممكن است سبب اكرام شود، اما در پیشگاه خداوند موجب سقوط مقام انسان می شود.
از پیامبر اسلام(ص) درباره لزوم دوری از اسراف روایت شده است كه فرموده اند:
شكمبارگی اسباب نافرمانی خداوند است. كم خوری از پاكدامنی و پرخوری از اسراف است.
امام علی(ع) نیز فرموده اند: «از پرخوری دوری كنید كه موجب قساوت قلب، تنبلی در نماز و سبب تباهی بدن است.»
«از پرخوری بپرهیز كه هر كس پیوسته پرخوری كند دردهایش فراوان شود و خواب های پریشان ببیند.» البته همه می دانیم كه پرخوری یكی از مصادیق اسراف است.
در تفسیر نمونه درباره لزوم دوری از اسراف ذیل این آیه آمده است:
جمله «كلوا و اشربوا و لا تسرفوا»: بخورید و بیاشامید و اسراف نكنید كه در آیه فوق آمده است، گرچه بسیار ساده به نظر می رسد، اما امروز ثابت شده است كه یكی از مهم ترین دستورات بهداشتی همین است. زیرا تحقیقات دانشمندان به این نتیجه رسیده است كه سرچشمه بسیاری از بیماری ها- غذاهای اضافی است كه به صورت جذب نشده در بدن باقی می ماند. این مواد اضافی هم بار سنگینی است برای قلب و سایر دستگاه های بدن و هم منبع آماده ای است برای انواع عفونت ها و بیماری ها. لذا برای درمان بسیاری از بیماری های نخستین گام این است كه این مواد مزاحم كه در حقیقت زباله های تن انسان هستند، سوخته شوند و پاكسازی جسم عمل گردد.
عامل اصلی تشكیل این مواد مزاحم، اسراف و زیاده روی در تغذیه و به اصطلاح «پرخوری» است و راهی برای جلوگیری از آن جز رعایت اعتدال در غذا نیست. در عصر و زمان ما كه بیماری های گوناگونی مانند بیماری قند، چربی خون، تصلب شرائین، نارسایی های كبد و انواع سكته ها، فراوان شده، افراط در تغذیه یا توجه به عدم تحرك جسمانی كافی، یكی از عوامل اصلی محسوب می شود و برای از بین بردن این گونه بیماری ها راهی جز حركت كافی و میانه روی در تغذیه نیست.
مفسر بزرگ ما، مرحوم «طبرسی» در «مجمع البیان» مطلب جالبی نقل می كند كه هارون الرشید طبیبی مسیحی داشت كه مهارت او در طب معروف بود: روزی این طبیب به یكی از دانشمندان اسلامی گفت: من در كتاب آسمانی چیزی از طب نمی یابم. در حالی كه دانش مفید بر دو گونه است: علم ادیان و علم ابدان، او در پاسخش چنین گفت: خداوند همه دستورات طبی را در نصف آیه از كتاب خویش آورده است: «كلوا و اشربوا و لاتسرفوا: بخورید و بیاشامید و اسراف نكنید» و پیامبر ما نیز طب را در این دستور خویش خلاصه كرده است: المعده بیت الادواء و الحمیه راس كل دواء و اعط كل بدن ما عودته: «معده خانه همه بیماری هاست و امساك سرآمد همه داروهاست و به آن چه بدنت را عادت داده ای(از عادات درست) آن را از او دریغ ندار.
طبیب مسیحی هنگامی كه این سخن را شنید، گفت: قرآن شما و پیامبرتان برای جالینوس(طبیب معروف) طبی باقی نگذارده اند. كسانی كه این دستور را ساده فكر می كنند، خوب است در زندگی خود آن را بیازمایند تا با اهمیت و عمق آن آشنا شوند و معجزه رعایت این دستور را در سلامت جسم و تن خود ببینند.
متاسفانه مصادیق اسراف در جامعه زیاد است: مصرف بالای نان و ضایعات موجود، مصرف زیاد آب و هدر روی فراوان این نعمت الهی، باقی مانده غذاهایی كه به زباله دانی ریخته می شود، نیم خوره میوه جات و ... همه و همه از مصادیق اسراف در جامعه ما هستند.
از امام باقر(ع) نقل است كه، پدرم به شدت از اسراف دوری می كرد. هنگام غذا اگر خرده های نان در سفره بود، می خورد و می فرمود: خداوند امت های گذشته را به خاطر اسراف عذاب فرمود.
حبيب الله تركاشوند - اقتصاد در قرآن
پیامدهای اسراف در جامعه اسلامی
... كلوا واشربوا ولاتسرفوا انه لایحب المسرفین... بخورید و بیاشامید، ولی اسراف نكنید كه خداوند مسرفان را دوست ندارد.
در این آیه شریفه خداوند متعال از مردم خواسته است كه به خاطر زیان های فراوان فردی و اجتماعی و آثار و عواقب شوم این گناه بزرگ، از اسراف دوری كنند.
اسراف عبارت است از بیهوده خرج كردن مال، در خورد و خوراك زیاده روی كردن، حیف و میل كردن مواد غذایی همچنین به معنی زیاده روی در گناهان نیز می باشد.
در آیات قرآن كریم و سخن ائمه اطهار (ع) از پرخوری و اسراف به شدت نهی شده است. در قرآن كریم حدود 13 بار كلمه اسراف با الفاظ گوناگون به كار رفته است.
در آیه 137 سوره طه، خداوند متعال فرموده اند: وكذلك نجزی من اسرف ولم یومن بایات ربه و لعذاب الاخره اشد وابقی: و این چنین جزا می دهیم به هر كس اسراف كند و به آیت های خداوند نگرود و برای او عذاب سخت و پاینده است.
یا در آیه 67 سوره فرقان درباره صفات عبادالرحمن فرموده اند: والذین اذا انفقوالم یسرفوا ولم یفترواوكان بین ذلك قواماً: آنان كه در هنگام انفاق نه اسراف می كنند و نه تنگ می گیرند، بلكه بین این دو راه اعتدال را انتخاب می كنند. در آیه غ±غ´غ´ سوره انعام هم خداوند متعال فرموده اند: ان الله لایهدی القوم الظالمین به درستی كه خداوند ستمكاران را هدایت نخواهد كرد.
همچنین در آیه 30 سوره اعراف فرموده اند: انه لایحب المسرفین ... خداوند مسرفان را دوست ندارد.
اسراف و تبذیر چیست؟
اسراف عبارت از خارج شدن از حد اعتدال است. مثلاً لباسی بپوشیم كه چندین برابر قیمت لباس مناسب ما ارزش داشته باشد یا غذای گران قیمتی تهیه كنیم كه با یك وعده آن می توان دهها نفر را از غذای مناسب و معمول سیر كرد. اسراف همراه با تفاخر و فخرفروشی است. مثلاً به جای آن كه در منزل قالی مثلاً دستباف یا ماشینی خوب داشته باشیم؛ اقدام به خرید فرش های ابریشمی گران قیمت كنیم كه با قیمت هر یك از آن ها می توان چندین فرش معمول و مناسب تهیه كرد و ... اما تبذیر عبارت از ریخت و پاش است: مثلاً برای یك مهمانی 5 نفره به اندازه 10 نفر غذا درست كنیم و بقیه غذاها خراب و دور ریخته شود: یا بماند و در اثر ماندن وقتی خورده می شود، به معده انسان ضرر می رساند و ...
البته به قول مفسر تفسیر نمونه: بسیار دیده می شود كه این دو كلمه درست در یك معنی به كار می روند و حتی برای تاكید پشت سر یكدیگر هم قرار می گیرند. درباره لزوم دوری از اسراف خداوند متعال آیه 141 سوره انعام می فرماید: و هوالذی انشا خبات معروشات و غیر معروشات والنخل و الزرع مختلفاً اكله والزیتون و الرمان متشابها و غیر متشابه كلوا من ثمره اذا اثمرو اتو حقه یوم حصاده ولا تسرفوا انه لایحب المسرفین: و او آن خدایی است كه برای شما بستان ها در درختان(مانند انگور) داربستی و درختان آزاد و درختان خرما و زراعت ها كه میوه و دانه های گوناگون دارند و زیتون و انار و میوه های مشابه به یكدیگر و میوه های نامشابه(چون سیب و انار) بیافرید و شما هم از آن میوه ها هرگاه برسد تناول كنید و حق زكات فقیران را بدهید و روز برداشت محصول اسراف نكنید كه خدا مسرفان را دوست نمی دارد.
در آیه 28 سوره غافر آمده است: ... ان الله لایهدی من هو مسرف كذاب ... خدا مردم مسرف دروغگو را هرگز هدایت نخواهد كرد.
همچنین در همین سوره آیه 43 آمده است: لاجرم انما تدعوننی الیه لیس له دعوه فی الدنیا و لا فی الاخره و ان مردنا الی الله و ان المسرفین هم اصحاب النار، ناچار آنچه شما مرا به سوی او می خوانید(از بت ها و فراعنه) آن ها اثری در دنیا و آخرت به هیچ وجه ندارند و بدانید كه بازگشت همه ما(روز قیامت) به سوی خداست و البته ستمكاران و مسرفان فاسق هم اهل دوزخ هستند.
در آیه 151 سوره شعرا هم می فرماید: ولا تطیعوا امرالمسرفین: از رفتار روسای مسرف ستمگر پیروی نكنید.
و نیز در آیه 34 سوره ذاریات می فرماید: كه آن سنگ ها نزد پروردگار معین و نشاندار برای نابود كردن ستمكاران است.
و همین طور در آیه 83 سوره یونس می فرماید: فما امن لموسی الا ذریه من قومه علی خوف من فرعون وملائهم ان ینتنهم و ان فرعون لعال فی الارض و انه لمن المسرفین(پس از آن همه ظهور معجزات و ابطال سحر ساحران) باز آن مردم باطل پرست به درستی ایمان نیاوردند جز فرزندان قبیله او آن هم با حال ترس از فرعون و اتباعش كه مبادا در صدد فتنه و قتلشان برآیند كه فرعون آن روز در زمین بسیار علو و سركشی داشت و البته او از ستمكاران و سخت متعدی و مسرف بود.
و نیز در آیه 9 سوره انبیا می فرماید: پس (از آن كه اشرار امت گفتار رسولان حق را انكار و در مقام آزارشان برآمدند) ما به وعده ای كه به آن ها دادیم وفا كردیم و هر كه را خواستیم از شّر دشمنان نجات دادیم و مفسدان و مسرفان ظالم را هلاك گردانیدیم.
از آیات قرآن كریم به خوبی فهمیده می شود كه، اسراف و تبذیر نقطه مقابل بخل و خست و هر دو بد و نامناسب و زشت هستند.
والذین اذا انفقوا لم یسرفوا و لم یفتروا و كان بین ذالك قواماً: كسانی كه به هنگام انفاق نه اسراف می كنند و نه سختگیری و بخل می ورزند، بلكه در میان این دو (كار زشت) حد اعتدال و میانه(كه سخاوت و بخشش) است را می گیرند.
حضرت علی(ع) در این باره فرموده اند:
آگاه باشید مال را در غیر مورد استحقاق صرف كردن، تبذیر و اسراف است. ممكن است این عمل انسان را (به ظاهر) در دنیا بلند مرتبه كند اما مسلماً در آخرت پست و حقیر خواهد بود. در نظر توده مردم (عوام) ممكن است سبب اكرام شود، اما در پیشگاه خداوند موجب سقوط مقام انسان می شود.
از پیامبر اسلام(ص) درباره لزوم دوری از اسراف روایت شده است كه فرموده اند:
شكمبارگی اسباب نافرمانی خداوند است. كم خوری از پاكدامنی و پرخوری از اسراف است.
امام علی(ع) نیز فرموده اند: «از پرخوری دوری كنید كه موجب قساوت قلب، تنبلی در نماز و سبب تباهی بدن است.»
«از پرخوری بپرهیز كه هر كس پیوسته پرخوری كند دردهایش فراوان شود و خواب های پریشان ببیند.» البته همه می دانیم كه پرخوری یكی از مصادیق اسراف است.
در تفسیر نمونه درباره لزوم دوری از اسراف ذیل این آیه آمده است:
جمله «كلوا و اشربوا و لا تسرفوا»: بخورید و بیاشامید و اسراف نكنید كه در آیه فوق آمده است، گرچه بسیار ساده به نظر می رسد، اما امروز ثابت شده است كه یكی از مهم ترین دستورات بهداشتی همین است. زیرا تحقیقات دانشمندان به این نتیجه رسیده است كه سرچشمه بسیاری از بیماری ها- غذاهای اضافی است كه به صورت جذب نشده در بدن باقی می ماند. این مواد اضافی هم بار سنگینی است برای قلب و سایر دستگاه های بدن و هم منبع آماده ای است برای انواع عفونت ها و بیماری ها. لذا برای درمان بسیاری از بیماری های نخستین گام این است كه این مواد مزاحم كه در حقیقت زباله های تن انسان هستند، سوخته شوند و پاكسازی جسم عمل گردد.
عامل اصلی تشكیل این مواد مزاحم، اسراف و زیاده روی در تغذیه و به اصطلاح «پرخوری» است و راهی برای جلوگیری از آن جز رعایت اعتدال در غذا نیست. در عصر و زمان ما كه بیماری های گوناگونی مانند بیماری قند، چربی خون، تصلب شرائین، نارسایی های كبد و انواع سكته ها، فراوان شده، افراط در تغذیه یا توجه به عدم تحرك جسمانی كافی، یكی از عوامل اصلی محسوب می شود و برای از بین بردن این گونه بیماری ها راهی جز حركت كافی و میانه روی در تغذیه نیست.
مفسر بزرگ ما، مرحوم «طبرسی» در «مجمع البیان» مطلب جالبی نقل می كند كه هارون الرشید طبیبی مسیحی داشت كه مهارت او در طب معروف بود: روزی این طبیب به یكی از دانشمندان اسلامی گفت: من در كتاب آسمانی چیزی از طب نمی یابم. در حالی كه دانش مفید بر دو گونه است: علم ادیان و علم ابدان، او در پاسخش چنین گفت: خداوند همه دستورات طبی را در نصف آیه از كتاب خویش آورده است: «كلوا و اشربوا و لاتسرفوا: بخورید و بیاشامید و اسراف نكنید» و پیامبر ما نیز طب را در این دستور خویش خلاصه كرده است: المعده بیت الادواء و الحمیه راس كل دواء و اعط كل بدن ما عودته: «معده خانه همه بیماری هاست و امساك سرآمد همه داروهاست و به آن چه بدنت را عادت داده ای(از عادات درست) آن را از او دریغ ندار.
طبیب مسیحی هنگامی كه این سخن را شنید، گفت: قرآن شما و پیامبرتان برای جالینوس(طبیب معروف) طبی باقی نگذارده اند. كسانی كه این دستور را ساده فكر می كنند، خوب است در زندگی خود آن را بیازمایند تا با اهمیت و عمق آن آشنا شوند و معجزه رعایت این دستور را در سلامت جسم و تن خود ببینند.
متاسفانه مصادیق اسراف در جامعه زیاد است: مصرف بالای نان و ضایعات موجود، مصرف زیاد آب و هدر روی فراوان این نعمت الهی، باقی مانده غذاهایی كه به زباله دانی ریخته می شود، نیم خوره میوه جات و ... همه و همه از مصادیق اسراف در جامعه ما هستند.
از امام باقر(ع) نقل است كه، پدرم به شدت از اسراف دوری می كرد. هنگام غذا اگر خرده های نان در سفره بود، می خورد و می فرمود: خداوند امت های گذشته را به خاطر اسراف عذاب فرمود.
حبيب الله تركاشوند - اقتصاد در قرآن
پیامدهای اسراف در جامعه اسلامی
... كلوا واشربوا ولاتسرفوا انه لایحب المسرفین... بخورید و بیاشامید، ولی اسراف نكنید كه خداوند مسرفان را دوست ندارد.
در این آیه شریفه خداوند متعال از مردم خواسته است كه به خاطر زیان های فراوان فردی و اجتماعی و آثار و عواقب شوم این گناه بزرگ، از اسراف دوری كنند.
اسراف عبارت است از بیهوده خرج كردن مال، در خورد و خوراك زیاده روی كردن، حیف و میل كردن مواد غذایی همچنین به معنی زیاده روی در گناهان نیز می باشد.
در آیات قرآن كریم و سخن ائمه اطهار (ع) از پرخوری و اسراف به شدت نهی شده است. در قرآن كریم حدود 13 بار كلمه اسراف با الفاظ گوناگون به كار رفته است.
در آیه 137 سوره طه، خداوند متعال فرموده اند: وكذلك نجزی من اسرف ولم یومن بایات ربه و لعذاب الاخره اشد وابقی: و این چنین جزا می دهیم به هر كس اسراف كند و به آیت های خداوند نگرود و برای او عذاب سخت و پاینده است.
یا در آیه 67 سوره فرقان درباره صفات عبادالرحمن فرموده اند: والذین اذا انفقوالم یسرفوا ولم یفترواوكان بین ذلك قواماً: آنان كه در هنگام انفاق نه اسراف می كنند و نه تنگ می گیرند، بلكه بین این دو راه اعتدال را انتخاب می كنند. در آیه غ±غ´غ´ سوره انعام هم خداوند متعال فرموده اند: ان الله لایهدی القوم الظالمین به درستی كه خداوند ستمكاران را هدایت نخواهد كرد.
همچنین در آیه 30 سوره اعراف فرموده اند: انه لایحب المسرفین ... خداوند مسرفان را دوست ندارد.
اسراف و تبذیر چیست؟
اسراف عبارت از خارج شدن از حد اعتدال است. مثلاً لباسی بپوشیم كه چندین برابر قیمت لباس مناسب ما ارزش داشته باشد یا غذای گران قیمتی تهیه كنیم كه با یك وعده آن می توان دهها نفر را از غذای مناسب و معمول سیر كرد. اسراف همراه با تفاخر و فخرفروشی است. مثلاً به جای آن كه در منزل قالی مثلاً دستباف یا ماشینی خوب داشته باشیم؛ اقدام به خرید فرش های ابریشمی گران قیمت كنیم كه با قیمت هر یك از آن ها می توان چندین فرش معمول و مناسب تهیه كرد و ... اما تبذیر عبارت از ریخت و پاش است: مثلاً برای یك مهمانی 5 نفره به اندازه 10 نفر غذا درست كنیم و بقیه غذاها خراب و دور ریخته شود: یا بماند و در اثر ماندن وقتی خورده می شود، به معده انسان ضرر می رساند و ...
البته به قول مفسر تفسیر نمونه: بسیار دیده می شود كه این دو كلمه درست در یك معنی به كار می روند و حتی برای تاكید پشت سر یكدیگر هم قرار می گیرند. درباره لزوم دوری از اسراف خداوند متعال آیه 141 سوره انعام می فرماید: و هوالذی انشا خبات معروشات و غیر معروشات والنخل و الزرع مختلفاً اكله والزیتون و الرمان متشابها و غیر متشابه كلوا من ثمره اذا اثمرو اتو حقه یوم حصاده ولا تسرفوا انه لایحب المسرفین: و او آن خدایی است كه برای شما بستان ها در درختان(مانند انگور) داربستی و درختان آزاد و درختان خرما و زراعت ها كه میوه و دانه های گوناگون دارند و زیتون و انار و میوه های مشابه به یكدیگر و میوه های نامشابه(چون سیب و انار) بیافرید و شما هم از آن میوه ها هرگاه برسد تناول كنید و حق زكات فقیران را بدهید و روز برداشت محصول اسراف نكنید كه خدا مسرفان را دوست نمی دارد.
در آیه 28 سوره غافر آمده است: ... ان الله لایهدی من هو مسرف كذاب ... خدا مردم مسرف دروغگو را هرگز هدایت نخواهد كرد.
همچنین در همین سوره آیه 43 آمده است: لاجرم انما تدعوننی الیه لیس له دعوه فی الدنیا و لا فی الاخره و ان مردنا الی الله و ان المسرفین هم اصحاب النار، ناچار آنچه شما مرا به سوی او می خوانید(از بت ها و فراعنه) آن ها اثری در دنیا و آخرت به هیچ وجه ندارند و بدانید كه بازگشت همه ما(روز قیامت) به سوی خداست و البته ستمكاران و مسرفان فاسق هم اهل دوزخ هستند.
در آیه 151 سوره شعرا هم می فرماید: ولا تطیعوا امرالمسرفین: از رفتار روسای مسرف ستمگر پیروی نكنید.
و نیز در آیه 34 سوره ذاریات می فرماید: كه آن سنگ ها نزد پروردگار معین و نشاندار برای نابود كردن ستمكاران است.
و همین طور در آیه 83 سوره یونس می فرماید: فما امن لموسی الا ذریه من قومه علی خوف من فرعون وملائهم ان ینتنهم و ان فرعون لعال فی الارض و انه لمن المسرفین(پس از آن همه ظهور معجزات و ابطال سحر ساحران) باز آن مردم باطل پرست به درستی ایمان نیاوردند جز فرزندان قبیله او آن هم با حال ترس از فرعون و اتباعش كه مبادا در صدد فتنه و قتلشان برآیند كه فرعون آن روز در زمین بسیار علو و سركشی داشت و البته او از ستمكاران و سخت متعدی و مسرف بود.
و نیز در آیه 9 سوره انبیا می فرماید: پس (از آن كه اشرار امت گفتار رسولان حق را انكار و در مقام آزارشان برآمدند) ما به وعده ای كه به آن ها دادیم وفا كردیم و هر كه را خواستیم از شّر دشمنان نجات دادیم و مفسدان و مسرفان ظالم را هلاك گردانیدیم.
از آیات قرآن كریم به خوبی فهمیده می شود كه، اسراف و تبذیر نقطه مقابل بخل و خست و هر دو بد و نامناسب و زشت هستند.
والذین اذا انفقوا لم یسرفوا و لم یفتروا و كان بین ذالك قواماً: كسانی كه به هنگام انفاق نه اسراف می كنند و نه سختگیری و بخل می ورزند، بلكه در میان این دو (كار زشت) حد اعتدال و میانه(كه سخاوت و بخشش) است را می گیرند.
حضرت علی(ع) در این باره فرموده اند:
آگاه باشید مال را در غیر مورد استحقاق صرف كردن، تبذیر و اسراف است. ممكن است این عمل انسان را (به ظاهر) در دنیا بلند مرتبه كند اما مسلماً در آخرت پست و حقیر خواهد بود. در نظر توده مردم (عوام) ممكن است سبب اكرام شود، اما در پیشگاه خداوند موجب سقوط مقام انسان می شود.
از پیامبر اسلام(ص) درباره لزوم دوری از اسراف روایت شده است كه فرموده اند:
شكمبارگی اسباب نافرمانی خداوند است. كم خوری از پاكدامنی و پرخوری از اسراف است.
امام علی(ع) نیز فرموده اند: «از پرخوری دوری كنید كه موجب قساوت قلب، تنبلی در نماز و سبب تباهی بدن است.»
«از پرخوری بپرهیز كه هر كس پیوسته پرخوری كند دردهایش فراوان شود و خواب های پریشان ببیند.» البته همه می دانیم كه پرخوری یكی از مصادیق اسراف است.
در تفسیر نمونه درباره لزوم دوری از اسراف ذیل این آیه آمده است:
جمله «كلوا و اشربوا و لا تسرفوا»: بخورید و بیاشامید و اسراف نكنید كه در آیه فوق آمده است، گرچه بسیار ساده به نظر می رسد، اما امروز ثابت شده است كه یكی از مهم ترین دستورات بهداشتی همین است. زیرا تحقیقات دانشمندان به این نتیجه رسیده است كه سرچشمه بسیاری از بیماری ها- غذاهای اضافی است كه به صورت جذب نشده در بدن باقی می ماند. این مواد اضافی هم بار سنگینی است برای قلب و سایر دستگاه های بدن و هم منبع آماده ای است برای انواع عفونت ها و بیماری ها. لذا برای درمان بسیاری از بیماری های نخستین گام این است كه این مواد مزاحم كه در حقیقت زباله های تن انسان هستند، سوخته شوند و پاكسازی جسم عمل گردد.
عامل اصلی تشكیل این مواد مزاحم، اسراف و زیاده روی در تغذیه و به اصطلاح «پرخوری» است و راهی برای جلوگیری از آن جز رعایت اعتدال در غذا نیست. در عصر و زمان ما كه بیماری های گوناگونی مانند بیماری قند، چربی خون، تصلب شرائین، نارسایی های كبد و انواع سكته ها، فراوان شده، افراط در تغذیه یا توجه به عدم تحرك جسمانی كافی، یكی از عوامل اصلی محسوب می شود و برای از بین بردن این گونه بیماری ها راهی جز حركت كافی و میانه روی در تغذیه نیست.
مفسر بزرگ ما، مرحوم «طبرسی» در «مجمع البیان» مطلب جالبی نقل می كند كه هارون الرشید طبیبی مسیحی داشت كه مهارت او در طب معروف بود: روزی این طبیب به یكی از دانشمندان اسلامی گفت: من در كتاب آسمانی چیزی از طب نمی یابم. در حالی كه دانش مفید بر دو گونه است: علم ادیان و علم ابدان، او در پاسخش چنین گفت: خداوند همه دستورات طبی را در نصف آیه از كتاب خویش آورده است: «كلوا و اشربوا و لاتسرفوا: بخورید و بیاشامید و اسراف نكنید» و پیامبر ما نیز طب را در این دستور خویش خلاصه كرده است: المعده بیت الادواء و الحمیه راس كل دواء و اعط كل بدن ما عودته: «معده خانه همه بیماری هاست و امساك سرآمد همه داروهاست و به آن چه بدنت را عادت داده ای(از عادات درست) آن را از او دریغ ندار.
طبیب مسیحی هنگامی كه این سخن را شنید، گفت: قرآن شما و پیامبرتان برای جالینوس(طبیب معروف) طبی باقی نگذارده اند. كسانی كه این دستور را ساده فكر می كنند، خوب است در زندگی خود آن را بیازمایند تا با اهمیت و عمق آن آشنا شوند و معجزه رعایت این دستور را در سلامت جسم و تن خود ببینند.
متاسفانه مصادیق اسراف در جامعه زیاد است: مصرف بالای نان و ضایعات موجود، مصرف زیاد آب و هدر روی فراوان این نعمت الهی، باقی مانده غذاهایی كه به زباله دانی ریخته می شود، نیم خوره میوه جات و ... همه و همه از مصادیق اسراف در جامعه ما هستند.
از امام باقر(ع) نقل است كه، پدرم به شدت از اسراف دوری می كرد. هنگام غذا اگر خرده های نان در سفره بود، می خورد و می فرمود: خداوند امت های گذشته را به خاطر اسراف عذاب فرمود.
حبيب الله تركاشوند - اقتصاد در قرآن
 

بسم‏اللَّه‏الرّحمن‏الرّحیم‏
یا مقلّب القلوب و الأبصار. یا مدبّر اللّیل و النّهار. یا محوّل الحول و الأحوال. حوّل حالنا الی احسن الحال.
عید سعید نوروز را كه نزدیك به ایام ولادت حضرت خاتم‏الانبیاء (صلّی اللَّه علیه و اله و سلّم) و امام جعفر صادق (علیه الصّلاه و السّلام) است و به بركت نزدیكی به این ایام مبارك، شرافت بیشتری پیدا كرده است، به همه‏ی هم‏میهنان عزیزمان در سراسر كشور، و همچنین به ایرانیان ساكن در كشورهای دیگر جهان در سراسر عالم، و همچنین به مردم كشورهائی كه عید نوروز را گرامی میدارند و آن را برای خود جشن میگیرند، تبریك عرض میكنم؛ مخصوصاً تبریك عرض میكنم به خانواده‏های معظم شهیدان و ایثارگران و جانبازان، و امیدوارم كه همه سال نیكوئی را در پیش داشته باشند.
سال 87 كه بر ما گذشت، سال بسیار پر ماجرائی بود؛ هم در زمینه‏ی مسائل بین‏المللی، و هم در زمینه‏ی مسائل كشور. در سطح بین‏المللی حوادث بزرگ و مهمی اتفاق افتاد كه بی‏گمان در مجموعه‏ی سیاستهای جهانی دارای تأثیرات عمیق و مؤثری است، كه از جمله‏ی آنها در زمینه‏ی اقتصادی، بحران عظیم مالی و اقتصادی است كه از كشور آمریكا شروع شد و به اروپا و دیگر كشورها و از جمله به كشورهای منطقه‏ی ما رسید. این مسئله برای مردم جهان، مسئله‏ی بسیار مهمی است؛ نه فقط در زندگی روزمره‏ی آنها و برنامه‏ریزی‏های اقتصادی آنها تأثیر میگذارد، بلكه در دیدگاه‏های آنها نسبت به نظریات اقتصادی و اقتصاد سرمایه‏داری احتمالاً تأثیرات شگرفی را بر جای خواهد گذاشت. خوشبختانه كشور ما و ملت ما توانستند تا حدود زیادی از آثار زیانبار این طوفان سهمگین جهانی خود را بركنار بدارند، و البته همچنان مراقبتهای لازم بایستی ادامه پیدا كند.
از جمله‏ی مسائل مهم جهان و منطقه در سالی كه گذشت، مسئله‏ی حمله‏ی رژیم صهیونیستی به غزه بود، كه همه‏ی چشمهای جهانیان را به خودش معطوف كرد. عده‏ای از این نظرگاه به مسئله نگاه كردند كه با مقاومت اسلامی و با مسئله‏ی فلسطین، دارای عناد و كینه‏ی دیرین بودند - كه عمدتاً سیاستمدارانِ بسیاری از كشورهای غربی از این جمله بودند - عده‏ای هم با نگاه طرفدارانه‏ی از ملت مظلوم فلسطین و مردم غزه به مسئله نگاه كردند. اما نتائجی كه در این حمله‏ی ناجوانمردانه و ظالمانه مترتب شد، برای همه‏ی دنیا بهت‏آور بود. بیست و دو روز مردم بی‏دفاع غزه مقاومت كردند و رژیم صهیونیستی بیست و دو روز با تمام قوا به این مردم حمله كرد و پایان این ماجرا با ناكامی رژیم صهیونیست همراه بود؛ این برای مردم دنیا یك تجربه‏ی بسیار مهمی است در زمینه‏ی امكان مقاومت ملتها در مقابل زورگوئی و ستمگری ستمگران و زورگویان.
غیر از اینها، مسائل گوناگون متعددی هم در منطقه و همچنین در سطح جهان اتفاق افتاد كه از آنها عبور میكنیم.
در سطح كشور هم مسائل مهمی از آغاز سال تا امروز داشته‏ایم. سال 87 با خبرهای خوش هسته‏ای آغاز شد و ملت ایران آگاه شدند كه جوانان آنها، دانشمندان متبحر و كوشای آنها توانستند علی‏رغم تحریمهای جهانی، پیشرفت خودشان را در مسائل هسته‏ای كشور به اثبات برسانند و توانائی ملت ایران را در یك چنین مسئله‏ی مهمی به همه‏ی جهانیان ثابت كنند؛ این برای ملت ایران نه فقط در زمینه‏ی علمی، بلكه در زمینه‏های گوناگون دیگر، ارج و اعتبار جدیدی را در چشمهای جهانیان به وجود آورد.
مجلس شورای اسلامی هم بحمداللَّه برای دوره‏ی هشتم تشكیل شد و در طول سال، این مجلس با همكاری دولت محترم كارهای خوبی را تصویب و اقدام كردند، كه امیدواریم این همكاری همچنان ادامه داشته باشد.
در طول سال بحمداللَّه كارهای بزرگ دیگری هم در زمینه‏های مختلف انجام گرفته است. در همین زمینه‏ی هسته‏ای، در پایان امسال راه‏اندازی موقت و آزمایشی نیروگاه بوشهر را داشتیم، كه این هم خبر مهم و بزرگی است. البته این هم از نتائج پیشرفت دانشمندان خود ما در داخل كشور است كه همه‏ی دنیا را قانع كرد كه راه پیشرفت هسته‏ای ملت ایران را نمیشود بست.
در زمینه‏ی مسائل علمی، كارهای بزرگ دیگری هم انجام گرفته است كه شمارش آنها وقت طولانی و مفصلی را خواهد گرفت. من از نزدیك شاهد برگزیده‏ای از این پیشرفتهای علمی بودم و در نمایشگاهی آنها را از نزدیك مشاهده كردم، كه حقیقتاً شگفت‏آور است. جوانان عزیز ما و ملت پرهمت و پرتلاش ما توانسته‏اند در زمینه‏ی علمی پیشرفت شگرفی را نشان بدهند و این پیشرفتهای مهم و شگفت‏آور، تبلیغات سی ساله‏ی علیه انقلاب را كه از اطراف و اكناف تبلیغ میكردند، خنثی كرد.
از جمله‏ی این پیشرفتهای علمی و فناوری، پرتاب ماهواره‏ی امید بود. این، قدم اول از این كار بزرگ است كه كشور را در ردیف كشورهای بسیار معدود جهان در مورد این فناوری قرار داد و چشم جهانیان را متوجه ایران كرد و نشان داد كه ملت ایران از درون میجوشد و از درون رشد میكند و توانائی پیشرفت ملت ایران، توانائی محدودی نیست.
در زمینه‏ی مسائل اقتصادی هم من باید به ملت عزیزمان عرض كنم كه علی‏رغم موج عظیم و طوفان خانه‏براندازِ ركود اقتصادی و بحران اقتصادی در عالم، و علی‏رغم تحریمهائی كه علیه ایران به خاطر مسئله‏ی انرژی هسته‏ای و دیگر مسائل انجام گرفت، مسئولین كشور توانسته‏اند بر این موج فائق بیایند و تا حدود زیادی تبعات و آثار منفی این موج را در كشور كنترل كنند و نگذارند كه ملت ما در این موج عظیمی كه خیلی از كشورها را دچار مشكلات بسیار زیادی كرد، بغلتد و ملت سر پای خود بایستد. ان‏شاءاللَّه پیشرفتهای اقتصادی باید روزبه‏روز شكوفاتر بشود و ملت را خوشحال‏تر كند و ان‏شاءاللَّه امكان و زمینه‏ی پیشرفتهای گوناگون را در عرصه‏های مختلف به وجود بیاورد.
همان طور كه مشاهده میكنید، سال نوآوری و شكوفائی خوشبختانه با نوآوری‏های زیاد و شكوفائی‏های چشمگیر همراه شد و توانست این شعار را در مرحله‏ی مقدماتی خود كاملاً فعال كند. البته شكوفائی و نوآوری مخصوص این سال نبود؛ ما در آینده هم در سالهای گوناگون بایستی همین خط را با جدیت پیگیری و تعقیب كنیم و ان‏شاءاللَّه خود را به نقطه‏ای كه در زمینه‏ی علمی و فناوری، شایسته‏ی ملت ایران است، برسانیم.
سال جاری كه از این لحظه آغاز میشود، سال مهمی است و امیدواریم كه ملت ایران بتواند بر تجربیات گوناگون این سال هم با قدرت خود - كه از ایمان به خدا سرچشمه گرفته است - غلبه كند و ان‏شاءاللَّه حوادثی را كه در طول یك سال ممكن است در سطح جهان و منطقه و كشور اتفاق بیفتد، همه را به سود خود تمام كند.
آنچه من به ملت عزیزمان عرض میكنم، این است: ما در دعای اول سال خواندیم كه: «یا محوّل الحول و الأحوال. حوّل حالنا الی احسن الحال»؛ حالِ ما را به نیكوترین حالها تبدیل كن. این، اراده‏ی الهی است؛ اما تلاش ملت ایران، تلاش خود آحاد ما مردم، یقیناً لازم است و زمینه‏ی ضروری برای توجه لطف خدا و رحمت الهی است. ما باید همت كنیم برای تحویل احوال خود، برای نیكوكردن زندگی خود، ذهن خود، دل خود، دنیا و آخرت خود؛ این وظیفه‏ی یكایك ملت ایران است. عرصه‏ی گسترده‏ی عظیمی از معنویات و امور دینی و ذهنیات انسان تا حقائق خارجی و آنچه كه مورد ابتلای در زندگی روزمره‏ی ما و زندگی شخصی ما و زندگی اجتماعی ماست، زیر این دستور بزرگ الهی كه هر سال در این دعای شریف تكرار میشود، قرار گرفته است: «حوّل حالنا الی احسن الحال». من فقط به یك نمونه اكتفاء میكنم و این را مصداق برجسته و بارزی از تحویل احوال خودمان به شمار می‏آورم و به شما ملت عزیز عرض میكنم.
ما در زمینه‏ی مصرف، در زمینه‏ی هزینه كردن منابع مالی كشور كه به وسیله‏ی خود ما و به وسیله‏ی همه‏ی برادران هم‏میهن ما و به وسیله‏ی مسئولین كشور با زحمت زیاد به وجود می‏آید، دچار نوعی بی‏توجهی هستیم، كه بایستی این را تبدیل كنیم به یك توجه و اهتمام خاص. ما دچار اسراف هستیم، ما دچار ولخرجی و ولنگاری در مصرف هستیم؛ این را من در اول سال، ان‏شاءاللَّه در سخنرانی، با جزئیات آن برای مردم عزیزمان توضیح خواهم داد. اما امروز فقط اجمالاً عرض میكنم؛ بسیاری از منابع كشور، شاید بشود گفت بخش مهمی از منابع كشور در همه‏ی زمینه‏ها - چه در زمینه‏ی مسائل شخصی، و چه تا حدودی در زمینه‏های عمومی - صرف اسرافها و زیاده‏روی‏های ما در مصرف میشود. ما بایستی مصرف كردن را مدبرانه و عاقلانه مدیریت كنیم. مصرف نه فقط از نظر اسلام، بلكه از نظر همه‏ی عقلای عالم، چیزی است كه باید تحت كنترل عقل قرار بگیرد. با هوی‏ و هوس، با خواهش دل و آنچه كه نفس انسان از انسان مطالبه میكند، نمیشود مصرف را مدیریت كرد. كار به جائی میرسد كه منابع كشور به هدر میرود، شكاف بین فقرا و اغنیاء زیاد میشود، عده‏ای در حسرت اوّلیات زندگی میمانند و عده‏ای با ولخرجی و ولنگاری در مصرف، منابع را هرز و به هدر میدهند.
ما بایستی الگوی مصرف را اصلاح كنیم. ما بایستی به سمت اصلاح الگوی مصرف حركت كنیم. مسئولین كشور در درجه‏ی اول - چه قوه‏ی مقننه، چه قوه‏ی مجریه، و چه سایر مسئولین كشور؛ قوه‏ی قضائیه و غیر آنها - و اشخاص و شخصیتها در رتبه‏های مختلف اجتماعی، و آحاد مردم ما از فقیر و غنی، بایستی به این اصل توجه كنند كه باید الگوی مصرف را اصلاح كنند. اینجور مصرف كردن در همه‏ی زمینه‏ها - در امور ضروری زندگی، در زیادی‏های زندگی - مصرف كردن بی‏رویّه و بدون منطق و بدون تدبیر عقلانی، به ضرر كشور و به ضرر آحاد و اشخاص ماست. من از عموم مردم و بخصوص از مسئولین درخواست میكنم، خواهش میكنم كه در این زمینه فعالیت خودشان را در این سال زیاد كنند، افزایش بدهند و برای اصلاح الگوی مصرف برنامه‏ریزی كنند.
لذا من این سال را، سال «حركت مردم و مسئولین به سوی اصلاح الگوی مصرف» میدانم و امیدوارم كه این عنوان - كه «اصلاح الگوی مصرف» است - برای همه‏ی ما دستورالعمل باشد و همه‏ی ما بتوانیم برطبق این شعار مهم و حیاتی و اساسی برای كشور عمل كنیم و از منابع كشورمان به بهترین وجهی استفاده نمائیم.
یاد امام عزیز و بزرگوار را گرامی میدارم؛ یاد شهیدان عزیز را گرامی میدارم و به همه‏ی آحاد ملت ایران مجدداً سلام و تبریك عرض میكنم.
والسّلام علیكم و رحمه اللَّه و بركاته‏