... كلوا واشربوا ولاتسرفوا انه لایحب المسرفین... بخورید و بیاشامید، ولی اسراف نكنید كه خداوند مسرفان را دوست ندارد.
در این آیه شریفه خداوند متعال از مردم خواسته است كه به خاطر زیان های فراوان فردی و اجتماعی و آثار و عواقب شوم این گناه بزرگ، از اسراف دوری كنند.
اسراف عبارت است از بیهوده خرج كردن مال، در خورد و خوراك زیاده روی كردن، حیف و میل كردن مواد غذایی همچنین به معنی زیاده روی در گناهان نیز می باشد.
در آیات قرآن كریم و سخن ائمه اطهار (ع) از پرخوری و اسراف به شدت نهی شده است. در قرآن كریم حدود 13 بار كلمه اسراف با الفاظ گوناگون به كار رفته است.
در آیه 137 سوره طه، خداوند متعال فرموده اند: وكذلك نجزی من اسرف ولم یومن بایات ربه و لعذاب الاخره اشد وابقی: و این چنین جزا می دهیم به هر كس اسراف كند و به آیت های خداوند نگرود و برای او عذاب سخت و پاینده است.
یا در آیه 67 سوره فرقان درباره صفات عبادالرحمن فرموده اند: والذین اذا انفقوالم یسرفوا ولم یفترواوكان بین ذلك قواماً: آنان كه در هنگام انفاق نه اسراف می كنند و نه تنگ می گیرند، بلكه بین این دو راه اعتدال را انتخاب می كنند. در آیه غ±غ´غ´ سوره انعام هم خداوند متعال فرموده اند: ان الله لایهدی القوم الظالمین به درستی كه خداوند ستمكاران را هدایت نخواهد كرد.
همچنین در آیه 30 سوره اعراف فرموده اند: انه لایحب المسرفین ... خداوند مسرفان را دوست ندارد.
اسراف و تبذیر چیست؟
اسراف عبارت از خارج شدن از حد اعتدال است. مثلاً لباسی بپوشیم كه چندین برابر قیمت لباس مناسب ما ارزش داشته باشد یا غذای گران قیمتی تهیه كنیم كه با یك وعده آن می توان دهها نفر را از غذای مناسب و معمول سیر كرد. اسراف همراه با تفاخر و فخرفروشی است. مثلاً به جای آن كه در منزل قالی مثلاً دستباف یا ماشینی خوب داشته باشیم؛ اقدام به خرید فرش های ابریشمی گران قیمت كنیم كه با قیمت هر یك از آن ها می توان چندین فرش معمول و مناسب تهیه كرد و ... اما تبذیر عبارت از ریخت و پاش است: مثلاً برای یك مهمانی 5 نفره به اندازه 10 نفر غذا درست كنیم و بقیه غذاها خراب و دور ریخته شود: یا بماند و در اثر ماندن وقتی خورده می شود، به معده انسان ضرر می رساند و ...
البته به قول مفسر تفسیر نمونه: بسیار دیده می شود كه این دو كلمه درست در یك معنی به كار می روند و حتی برای تاكید پشت سر یكدیگر هم قرار می گیرند. درباره لزوم دوری از اسراف خداوند متعال آیه 141 سوره انعام می فرماید: و هوالذی انشا خبات معروشات و غیر معروشات والنخل و الزرع مختلفاً اكله والزیتون و الرمان متشابها و غیر متشابه كلوا من ثمره اذا اثمرو اتو حقه یوم حصاده ولا تسرفوا انه لایحب المسرفین: و او آن خدایی است كه برای شما بستان ها در درختان(مانند انگور) داربستی و درختان آزاد و درختان خرما و زراعت ها كه میوه و دانه های گوناگون دارند و زیتون و انار و میوه های مشابه به یكدیگر و میوه های نامشابه(چون سیب و انار) بیافرید و شما هم از آن میوه ها هرگاه برسد تناول كنید و حق زكات فقیران را بدهید و روز برداشت محصول اسراف نكنید كه خدا مسرفان را دوست نمی دارد.
در آیه 28 سوره غافر آمده است: ... ان الله لایهدی من هو مسرف كذاب ... خدا مردم مسرف دروغگو را هرگز هدایت نخواهد كرد.
همچنین در همین سوره آیه 43 آمده است: لاجرم انما تدعوننی الیه لیس له دعوه فی الدنیا و لا فی الاخره و ان مردنا الی الله و ان المسرفین هم اصحاب النار، ناچار آنچه شما مرا به سوی او می خوانید(از بت ها و فراعنه) آن ها اثری در دنیا و آخرت به هیچ وجه ندارند و بدانید كه بازگشت همه ما(روز قیامت) به سوی خداست و البته ستمكاران و مسرفان فاسق هم اهل دوزخ هستند.
در آیه 151 سوره شعرا هم می فرماید: ولا تطیعوا امرالمسرفین: از رفتار روسای مسرف ستمگر پیروی نكنید.
و نیز در آیه 34 سوره ذاریات می فرماید: كه آن سنگ ها نزد پروردگار معین و نشاندار برای نابود كردن ستمكاران است.
و همین طور در آیه 83 سوره یونس می فرماید: فما امن لموسی الا ذریه من قومه علی خوف من فرعون وملائهم ان ینتنهم و ان فرعون لعال فی الارض و انه لمن المسرفین(پس از آن همه ظهور معجزات و ابطال سحر ساحران) باز آن مردم باطل پرست به درستی ایمان نیاوردند جز فرزندان قبیله او آن هم با حال ترس از فرعون و اتباعش كه مبادا در صدد فتنه و قتلشان برآیند كه فرعون آن روز در زمین بسیار علو و سركشی داشت و البته او از ستمكاران و سخت متعدی و مسرف بود.
و نیز در آیه 9 سوره انبیا می فرماید: پس (از آن كه اشرار امت گفتار رسولان حق را انكار و در مقام آزارشان برآمدند) ما به وعده ای كه به آن ها دادیم وفا كردیم و هر كه را خواستیم از شّر دشمنان نجات دادیم و مفسدان و مسرفان ظالم را هلاك گردانیدیم.
از آیات قرآن كریم به خوبی فهمیده می شود كه، اسراف و تبذیر نقطه مقابل بخل و خست و هر دو بد و نامناسب و زشت هستند.
والذین اذا انفقوا لم یسرفوا و لم یفتروا و كان بین ذالك قواماً: كسانی كه به هنگام انفاق نه اسراف می كنند و نه سختگیری و بخل می ورزند، بلكه در میان این دو (كار زشت) حد اعتدال و میانه(كه سخاوت و بخشش) است را می گیرند.
حضرت علی(ع) در این باره فرموده اند:
آگاه باشید مال را در غیر مورد استحقاق صرف كردن، تبذیر و اسراف است. ممكن است این عمل انسان را (به ظاهر) در دنیا بلند مرتبه كند اما مسلماً در آخرت پست و حقیر خواهد بود. در نظر توده مردم (عوام) ممكن است سبب اكرام شود، اما در پیشگاه خداوند موجب سقوط مقام انسان می شود.
از پیامبر اسلام(ص) درباره لزوم دوری از اسراف روایت شده است كه فرموده اند:
شكمبارگی اسباب نافرمانی خداوند است. كم خوری از پاكدامنی و پرخوری از اسراف است.
امام علی(ع) نیز فرموده اند: «از پرخوری دوری كنید كه موجب قساوت قلب، تنبلی در نماز و سبب تباهی بدن است.»
«از پرخوری بپرهیز كه هر كس پیوسته پرخوری كند دردهایش فراوان شود و خواب های پریشان ببیند.» البته همه می دانیم كه پرخوری یكی از مصادیق اسراف است.
در تفسیر نمونه درباره لزوم دوری از اسراف ذیل این آیه آمده است:
جمله «كلوا و اشربوا و لا تسرفوا»: بخورید و بیاشامید و اسراف نكنید كه در آیه فوق آمده است، گرچه بسیار ساده به نظر می رسد، اما امروز ثابت شده است كه یكی از مهم ترین دستورات بهداشتی همین است. زیرا تحقیقات دانشمندان به این نتیجه رسیده است كه سرچشمه بسیاری از بیماری ها- غذاهای اضافی است كه به صورت جذب نشده در بدن باقی می ماند. این مواد اضافی هم بار سنگینی است برای قلب و سایر دستگاه های بدن و هم منبع آماده ای است برای انواع عفونت ها و بیماری ها. لذا برای درمان بسیاری از بیماری های نخستین گام این است كه این مواد مزاحم كه در حقیقت زباله های تن انسان هستند، سوخته شوند و پاكسازی جسم عمل گردد.
عامل اصلی تشكیل این مواد مزاحم، اسراف و زیاده روی در تغذیه و به اصطلاح «پرخوری» است و راهی برای جلوگیری از آن جز رعایت اعتدال در غذا نیست. در عصر و زمان ما كه بیماری های گوناگونی مانند بیماری قند، چربی خون، تصلب شرائین، نارسایی های كبد و انواع سكته ها، فراوان شده، افراط در تغذیه یا توجه به عدم تحرك جسمانی كافی، یكی از عوامل اصلی محسوب می شود و برای از بین بردن این گونه بیماری ها راهی جز حركت كافی و میانه روی در تغذیه نیست.
مفسر بزرگ ما، مرحوم «طبرسی» در «مجمع البیان» مطلب جالبی نقل می كند كه هارون الرشید طبیبی مسیحی داشت كه مهارت او در طب معروف بود: روزی این طبیب به یكی از دانشمندان اسلامی گفت: من در كتاب آسمانی چیزی از طب نمی یابم. در حالی كه دانش مفید بر دو گونه است: علم ادیان و علم ابدان، او در پاسخش چنین گفت: خداوند همه دستورات طبی را در نصف آیه از كتاب خویش آورده است: «كلوا و اشربوا و لاتسرفوا: بخورید و بیاشامید و اسراف نكنید» و پیامبر ما نیز طب را در این دستور خویش خلاصه كرده است: المعده بیت الادواء و الحمیه راس كل دواء و اعط كل بدن ما عودته: «معده خانه همه بیماری هاست و امساك سرآمد همه داروهاست و به آن چه بدنت را عادت داده ای(از عادات درست) آن را از او دریغ ندار.
طبیب مسیحی هنگامی كه این سخن را شنید، گفت: قرآن شما و پیامبرتان برای جالینوس(طبیب معروف) طبی باقی نگذارده اند. كسانی كه این دستور را ساده فكر می كنند، خوب است در زندگی خود آن را بیازمایند تا با اهمیت و عمق آن آشنا شوند و معجزه رعایت این دستور را در سلامت جسم و تن خود ببینند.
متاسفانه مصادیق اسراف در جامعه زیاد است: مصرف بالای نان و ضایعات موجود، مصرف زیاد آب و هدر روی فراوان این نعمت الهی، باقی مانده غذاهایی كه به زباله دانی ریخته می شود، نیم خوره میوه جات و ... همه و همه از مصادیق اسراف در جامعه ما هستند.
از امام باقر(ع) نقل است كه، پدرم به شدت از اسراف دوری می كرد. هنگام غذا اگر خرده های نان در سفره بود، می خورد و می فرمود: خداوند امت های گذشته را به خاطر اسراف عذاب فرمود.
حبيب الله تركاشوند - اقتصاد در قرآن
پیامدهای اسراف در جامعه اسلامی
... كلوا واشربوا ولاتسرفوا انه لایحب المسرفین... بخورید و بیاشامید، ولی اسراف نكنید كه خداوند مسرفان را دوست ندارد.
در این آیه شریفه خداوند متعال از مردم خواسته است كه به خاطر زیان های فراوان فردی و اجتماعی و آثار و عواقب شوم این گناه بزرگ، از اسراف دوری كنند.
اسراف عبارت است از بیهوده خرج كردن مال، در خورد و خوراك زیاده روی كردن، حیف و میل كردن مواد غذایی همچنین به معنی زیاده روی در گناهان نیز می باشد.
در آیات قرآن كریم و سخن ائمه اطهار (ع) از پرخوری و اسراف به شدت نهی شده است. در قرآن كریم حدود 13 بار كلمه اسراف با الفاظ گوناگون به كار رفته است.
در آیه 137 سوره طه، خداوند متعال فرموده اند: وكذلك نجزی من اسرف ولم یومن بایات ربه و لعذاب الاخره اشد وابقی: و این چنین جزا می دهیم به هر كس اسراف كند و به آیت های خداوند نگرود و برای او عذاب سخت و پاینده است.
یا در آیه 67 سوره فرقان درباره صفات عبادالرحمن فرموده اند: والذین اذا انفقوالم یسرفوا ولم یفترواوكان بین ذلك قواماً: آنان كه در هنگام انفاق نه اسراف می كنند و نه تنگ می گیرند، بلكه بین این دو راه اعتدال را انتخاب می كنند. در آیه غ±غ´غ´ سوره انعام هم خداوند متعال فرموده اند: ان الله لایهدی القوم الظالمین به درستی كه خداوند ستمكاران را هدایت نخواهد كرد.
همچنین در آیه 30 سوره اعراف فرموده اند: انه لایحب المسرفین ... خداوند مسرفان را دوست ندارد.
اسراف و تبذیر چیست؟
اسراف عبارت از خارج شدن از حد اعتدال است. مثلاً لباسی بپوشیم كه چندین برابر قیمت لباس مناسب ما ارزش داشته باشد یا غذای گران قیمتی تهیه كنیم كه با یك وعده آن می توان دهها نفر را از غذای مناسب و معمول سیر كرد. اسراف همراه با تفاخر و فخرفروشی است. مثلاً به جای آن كه در منزل قالی مثلاً دستباف یا ماشینی خوب داشته باشیم؛ اقدام به خرید فرش های ابریشمی گران قیمت كنیم كه با قیمت هر یك از آن ها می توان چندین فرش معمول و مناسب تهیه كرد و ... اما تبذیر عبارت از ریخت و پاش است: مثلاً برای یك مهمانی 5 نفره به اندازه 10 نفر غذا درست كنیم و بقیه غذاها خراب و دور ریخته شود: یا بماند و در اثر ماندن وقتی خورده می شود، به معده انسان ضرر می رساند و ...
البته به قول مفسر تفسیر نمونه: بسیار دیده می شود كه این دو كلمه درست در یك معنی به كار می روند و حتی برای تاكید پشت سر یكدیگر هم قرار می گیرند. درباره لزوم دوری از اسراف خداوند متعال آیه 141 سوره انعام می فرماید: و هوالذی انشا خبات معروشات و غیر معروشات والنخل و الزرع مختلفاً اكله والزیتون و الرمان متشابها و غیر متشابه كلوا من ثمره اذا اثمرو اتو حقه یوم حصاده ولا تسرفوا انه لایحب المسرفین: و او آن خدایی است كه برای شما بستان ها در درختان(مانند انگور) داربستی و درختان آزاد و درختان خرما و زراعت ها كه میوه و دانه های گوناگون دارند و زیتون و انار و میوه های مشابه به یكدیگر و میوه های نامشابه(چون سیب و انار) بیافرید و شما هم از آن میوه ها هرگاه برسد تناول كنید و حق زكات فقیران را بدهید و روز برداشت محصول اسراف نكنید كه خدا مسرفان را دوست نمی دارد.
در آیه 28 سوره غافر آمده است: ... ان الله لایهدی من هو مسرف كذاب ... خدا مردم مسرف دروغگو را هرگز هدایت نخواهد كرد.
همچنین در همین سوره آیه 43 آمده است: لاجرم انما تدعوننی الیه لیس له دعوه فی الدنیا و لا فی الاخره و ان مردنا الی الله و ان المسرفین هم اصحاب النار، ناچار آنچه شما مرا به سوی او می خوانید(از بت ها و فراعنه) آن ها اثری در دنیا و آخرت به هیچ وجه ندارند و بدانید كه بازگشت همه ما(روز قیامت) به سوی خداست و البته ستمكاران و مسرفان فاسق هم اهل دوزخ هستند.
در آیه 151 سوره شعرا هم می فرماید: ولا تطیعوا امرالمسرفین: از رفتار روسای مسرف ستمگر پیروی نكنید.
و نیز در آیه 34 سوره ذاریات می فرماید: كه آن سنگ ها نزد پروردگار معین و نشاندار برای نابود كردن ستمكاران است.
و همین طور در آیه 83 سوره یونس می فرماید: فما امن لموسی الا ذریه من قومه علی خوف من فرعون وملائهم ان ینتنهم و ان فرعون لعال فی الارض و انه لمن المسرفین(پس از آن همه ظهور معجزات و ابطال سحر ساحران) باز آن مردم باطل پرست به درستی ایمان نیاوردند جز فرزندان قبیله او آن هم با حال ترس از فرعون و اتباعش كه مبادا در صدد فتنه و قتلشان برآیند كه فرعون آن روز در زمین بسیار علو و سركشی داشت و البته او از ستمكاران و سخت متعدی و مسرف بود.
و نیز در آیه 9 سوره انبیا می فرماید: پس (از آن كه اشرار امت گفتار رسولان حق را انكار و در مقام آزارشان برآمدند) ما به وعده ای كه به آن ها دادیم وفا كردیم و هر كه را خواستیم از شّر دشمنان نجات دادیم و مفسدان و مسرفان ظالم را هلاك گردانیدیم.
از آیات قرآن كریم به خوبی فهمیده می شود كه، اسراف و تبذیر نقطه مقابل بخل و خست و هر دو بد و نامناسب و زشت هستند.
والذین اذا انفقوا لم یسرفوا و لم یفتروا و كان بین ذالك قواماً: كسانی كه به هنگام انفاق نه اسراف می كنند و نه سختگیری و بخل می ورزند، بلكه در میان این دو (كار زشت) حد اعتدال و میانه(كه سخاوت و بخشش) است را می گیرند.
حضرت علی(ع) در این باره فرموده اند:
آگاه باشید مال را در غیر مورد استحقاق صرف كردن، تبذیر و اسراف است. ممكن است این عمل انسان را (به ظاهر) در دنیا بلند مرتبه كند اما مسلماً در آخرت پست و حقیر خواهد بود. در نظر توده مردم (عوام) ممكن است سبب اكرام شود، اما در پیشگاه خداوند موجب سقوط مقام انسان می شود.
از پیامبر اسلام(ص) درباره لزوم دوری از اسراف روایت شده است كه فرموده اند:
شكمبارگی اسباب نافرمانی خداوند است. كم خوری از پاكدامنی و پرخوری از اسراف است.
امام علی(ع) نیز فرموده اند: «از پرخوری دوری كنید كه موجب قساوت قلب، تنبلی در نماز و سبب تباهی بدن است.»
«از پرخوری بپرهیز كه هر كس پیوسته پرخوری كند دردهایش فراوان شود و خواب های پریشان ببیند.» البته همه می دانیم كه پرخوری یكی از مصادیق اسراف است.
در تفسیر نمونه درباره لزوم دوری از اسراف ذیل این آیه آمده است:
جمله «كلوا و اشربوا و لا تسرفوا»: بخورید و بیاشامید و اسراف نكنید كه در آیه فوق آمده است، گرچه بسیار ساده به نظر می رسد، اما امروز ثابت شده است كه یكی از مهم ترین دستورات بهداشتی همین است. زیرا تحقیقات دانشمندان به این نتیجه رسیده است كه سرچشمه بسیاری از بیماری ها- غذاهای اضافی است كه به صورت جذب نشده در بدن باقی می ماند. این مواد اضافی هم بار سنگینی است برای قلب و سایر دستگاه های بدن و هم منبع آماده ای است برای انواع عفونت ها و بیماری ها. لذا برای درمان بسیاری از بیماری های نخستین گام این است كه این مواد مزاحم كه در حقیقت زباله های تن انسان هستند، سوخته شوند و پاكسازی جسم عمل گردد.
عامل اصلی تشكیل این مواد مزاحم، اسراف و زیاده روی در تغذیه و به اصطلاح «پرخوری» است و راهی برای جلوگیری از آن جز رعایت اعتدال در غذا نیست. در عصر و زمان ما كه بیماری های گوناگونی مانند بیماری قند، چربی خون، تصلب شرائین، نارسایی های كبد و انواع سكته ها، فراوان شده، افراط در تغذیه یا توجه به عدم تحرك جسمانی كافی، یكی از عوامل اصلی محسوب می شود و برای از بین بردن این گونه بیماری ها راهی جز حركت كافی و میانه روی در تغذیه نیست.
مفسر بزرگ ما، مرحوم «طبرسی» در «مجمع البیان» مطلب جالبی نقل می كند كه هارون الرشید طبیبی مسیحی داشت كه مهارت او در طب معروف بود: روزی این طبیب به یكی از دانشمندان اسلامی گفت: من در كتاب آسمانی چیزی از طب نمی یابم. در حالی كه دانش مفید بر دو گونه است: علم ادیان و علم ابدان، او در پاسخش چنین گفت: خداوند همه دستورات طبی را در نصف آیه از كتاب خویش آورده است: «كلوا و اشربوا و لاتسرفوا: بخورید و بیاشامید و اسراف نكنید» و پیامبر ما نیز طب را در این دستور خویش خلاصه كرده است: المعده بیت الادواء و الحمیه راس كل دواء و اعط كل بدن ما عودته: «معده خانه همه بیماری هاست و امساك سرآمد همه داروهاست و به آن چه بدنت را عادت داده ای(از عادات درست) آن را از او دریغ ندار.
طبیب مسیحی هنگامی كه این سخن را شنید، گفت: قرآن شما و پیامبرتان برای جالینوس(طبیب معروف) طبی باقی نگذارده اند. كسانی كه این دستور را ساده فكر می كنند، خوب است در زندگی خود آن را بیازمایند تا با اهمیت و عمق آن آشنا شوند و معجزه رعایت این دستور را در سلامت جسم و تن خود ببینند.
متاسفانه مصادیق اسراف در جامعه زیاد است: مصرف بالای نان و ضایعات موجود، مصرف زیاد آب و هدر روی فراوان این نعمت الهی، باقی مانده غذاهایی كه به زباله دانی ریخته می شود، نیم خوره میوه جات و ... همه و همه از مصادیق اسراف در جامعه ما هستند.
از امام باقر(ع) نقل است كه، پدرم به شدت از اسراف دوری می كرد. هنگام غذا اگر خرده های نان در سفره بود، می خورد و می فرمود: خداوند امت های گذشته را به خاطر اسراف عذاب فرمود.
حبيب الله تركاشوند - اقتصاد در قرآن
پیامدهای اسراف در جامعه اسلامی
... كلوا واشربوا ولاتسرفوا انه لایحب المسرفین... بخورید و بیاشامید، ولی اسراف نكنید كه خداوند مسرفان را دوست ندارد.
در این آیه شریفه خداوند متعال از مردم خواسته است كه به خاطر زیان های فراوان فردی و اجتماعی و آثار و عواقب شوم این گناه بزرگ، از اسراف دوری كنند.
اسراف عبارت است از بیهوده خرج كردن مال، در خورد و خوراك زیاده روی كردن، حیف و میل كردن مواد غذایی همچنین به معنی زیاده روی در گناهان نیز می باشد.
در آیات قرآن كریم و سخن ائمه اطهار (ع) از پرخوری و اسراف به شدت نهی شده است. در قرآن كریم حدود 13 بار كلمه اسراف با الفاظ گوناگون به كار رفته است.
در آیه 137 سوره طه، خداوند متعال فرموده اند: وكذلك نجزی من اسرف ولم یومن بایات ربه و لعذاب الاخره اشد وابقی: و این چنین جزا می دهیم به هر كس اسراف كند و به آیت های خداوند نگرود و برای او عذاب سخت و پاینده است.
یا در آیه 67 سوره فرقان درباره صفات عبادالرحمن فرموده اند: والذین اذا انفقوالم یسرفوا ولم یفترواوكان بین ذلك قواماً: آنان كه در هنگام انفاق نه اسراف می كنند و نه تنگ می گیرند، بلكه بین این دو راه اعتدال را انتخاب می كنند. در آیه غ±غ´غ´ سوره انعام هم خداوند متعال فرموده اند: ان الله لایهدی القوم الظالمین به درستی كه خداوند ستمكاران را هدایت نخواهد كرد.
همچنین در آیه 30 سوره اعراف فرموده اند: انه لایحب المسرفین ... خداوند مسرفان را دوست ندارد.
اسراف و تبذیر چیست؟
اسراف عبارت از خارج شدن از حد اعتدال است. مثلاً لباسی بپوشیم كه چندین برابر قیمت لباس مناسب ما ارزش داشته باشد یا غذای گران قیمتی تهیه كنیم كه با یك وعده آن می توان دهها نفر را از غذای مناسب و معمول سیر كرد. اسراف همراه با تفاخر و فخرفروشی است. مثلاً به جای آن كه در منزل قالی مثلاً دستباف یا ماشینی خوب داشته باشیم؛ اقدام به خرید فرش های ابریشمی گران قیمت كنیم كه با قیمت هر یك از آن ها می توان چندین فرش معمول و مناسب تهیه كرد و ... اما تبذیر عبارت از ریخت و پاش است: مثلاً برای یك مهمانی 5 نفره به اندازه 10 نفر غذا درست كنیم و بقیه غذاها خراب و دور ریخته شود: یا بماند و در اثر ماندن وقتی خورده می شود، به معده انسان ضرر می رساند و ...
البته به قول مفسر تفسیر نمونه: بسیار دیده می شود كه این دو كلمه درست در یك معنی به كار می روند و حتی برای تاكید پشت سر یكدیگر هم قرار می گیرند. درباره لزوم دوری از اسراف خداوند متعال آیه 141 سوره انعام می فرماید: و هوالذی انشا خبات معروشات و غیر معروشات والنخل و الزرع مختلفاً اكله والزیتون و الرمان متشابها و غیر متشابه كلوا من ثمره اذا اثمرو اتو حقه یوم حصاده ولا تسرفوا انه لایحب المسرفین: و او آن خدایی است كه برای شما بستان ها در درختان(مانند انگور) داربستی و درختان آزاد و درختان خرما و زراعت ها كه میوه و دانه های گوناگون دارند و زیتون و انار و میوه های مشابه به یكدیگر و میوه های نامشابه(چون سیب و انار) بیافرید و شما هم از آن میوه ها هرگاه برسد تناول كنید و حق زكات فقیران را بدهید و روز برداشت محصول اسراف نكنید كه خدا مسرفان را دوست نمی دارد.
در آیه 28 سوره غافر آمده است: ... ان الله لایهدی من هو مسرف كذاب ... خدا مردم مسرف دروغگو را هرگز هدایت نخواهد كرد.
همچنین در همین سوره آیه 43 آمده است: لاجرم انما تدعوننی الیه لیس له دعوه فی الدنیا و لا فی الاخره و ان مردنا الی الله و ان المسرفین هم اصحاب النار، ناچار آنچه شما مرا به سوی او می خوانید(از بت ها و فراعنه) آن ها اثری در دنیا و آخرت به هیچ وجه ندارند و بدانید كه بازگشت همه ما(روز قیامت) به سوی خداست و البته ستمكاران و مسرفان فاسق هم اهل دوزخ هستند.
در آیه 151 سوره شعرا هم می فرماید: ولا تطیعوا امرالمسرفین: از رفتار روسای مسرف ستمگر پیروی نكنید.
و نیز در آیه 34 سوره ذاریات می فرماید: كه آن سنگ ها نزد پروردگار معین و نشاندار برای نابود كردن ستمكاران است.
و همین طور در آیه 83 سوره یونس می فرماید: فما امن لموسی الا ذریه من قومه علی خوف من فرعون وملائهم ان ینتنهم و ان فرعون لعال فی الارض و انه لمن المسرفین(پس از آن همه ظهور معجزات و ابطال سحر ساحران) باز آن مردم باطل پرست به درستی ایمان نیاوردند جز فرزندان قبیله او آن هم با حال ترس از فرعون و اتباعش كه مبادا در صدد فتنه و قتلشان برآیند كه فرعون آن روز در زمین بسیار علو و سركشی داشت و البته او از ستمكاران و سخت متعدی و مسرف بود.
و نیز در آیه 9 سوره انبیا می فرماید: پس (از آن كه اشرار امت گفتار رسولان حق را انكار و در مقام آزارشان برآمدند) ما به وعده ای كه به آن ها دادیم وفا كردیم و هر كه را خواستیم از شّر دشمنان نجات دادیم و مفسدان و مسرفان ظالم را هلاك گردانیدیم.
از آیات قرآن كریم به خوبی فهمیده می شود كه، اسراف و تبذیر نقطه مقابل بخل و خست و هر دو بد و نامناسب و زشت هستند.
والذین اذا انفقوا لم یسرفوا و لم یفتروا و كان بین ذالك قواماً: كسانی كه به هنگام انفاق نه اسراف می كنند و نه سختگیری و بخل می ورزند، بلكه در میان این دو (كار زشت) حد اعتدال و میانه(كه سخاوت و بخشش) است را می گیرند.
حضرت علی(ع) در این باره فرموده اند:
آگاه باشید مال را در غیر مورد استحقاق صرف كردن، تبذیر و اسراف است. ممكن است این عمل انسان را (به ظاهر) در دنیا بلند مرتبه كند اما مسلماً در آخرت پست و حقیر خواهد بود. در نظر توده مردم (عوام) ممكن است سبب اكرام شود، اما در پیشگاه خداوند موجب سقوط مقام انسان می شود.
از پیامبر اسلام(ص) درباره لزوم دوری از اسراف روایت شده است كه فرموده اند:
شكمبارگی اسباب نافرمانی خداوند است. كم خوری از پاكدامنی و پرخوری از اسراف است.
امام علی(ع) نیز فرموده اند: «از پرخوری دوری كنید كه موجب قساوت قلب، تنبلی در نماز و سبب تباهی بدن است.»
«از پرخوری بپرهیز كه هر كس پیوسته پرخوری كند دردهایش فراوان شود و خواب های پریشان ببیند.» البته همه می دانیم كه پرخوری یكی از مصادیق اسراف است.
در تفسیر نمونه درباره لزوم دوری از اسراف ذیل این آیه آمده است:
جمله «كلوا و اشربوا و لا تسرفوا»: بخورید و بیاشامید و اسراف نكنید كه در آیه فوق آمده است، گرچه بسیار ساده به نظر می رسد، اما امروز ثابت شده است كه یكی از مهم ترین دستورات بهداشتی همین است. زیرا تحقیقات دانشمندان به این نتیجه رسیده است كه سرچشمه بسیاری از بیماری ها- غذاهای اضافی است كه به صورت جذب نشده در بدن باقی می ماند. این مواد اضافی هم بار سنگینی است برای قلب و سایر دستگاه های بدن و هم منبع آماده ای است برای انواع عفونت ها و بیماری ها. لذا برای درمان بسیاری از بیماری های نخستین گام این است كه این مواد مزاحم كه در حقیقت زباله های تن انسان هستند، سوخته شوند و پاكسازی جسم عمل گردد.
عامل اصلی تشكیل این مواد مزاحم، اسراف و زیاده روی در تغذیه و به اصطلاح «پرخوری» است و راهی برای جلوگیری از آن جز رعایت اعتدال در غذا نیست. در عصر و زمان ما كه بیماری های گوناگونی مانند بیماری قند، چربی خون، تصلب شرائین، نارسایی های كبد و انواع سكته ها، فراوان شده، افراط در تغذیه یا توجه به عدم تحرك جسمانی كافی، یكی از عوامل اصلی محسوب می شود و برای از بین بردن این گونه بیماری ها راهی جز حركت كافی و میانه روی در تغذیه نیست.
مفسر بزرگ ما، مرحوم «طبرسی» در «مجمع البیان» مطلب جالبی نقل می كند كه هارون الرشید طبیبی مسیحی داشت كه مهارت او در طب معروف بود: روزی این طبیب به یكی از دانشمندان اسلامی گفت: من در كتاب آسمانی چیزی از طب نمی یابم. در حالی كه دانش مفید بر دو گونه است: علم ادیان و علم ابدان، او در پاسخش چنین گفت: خداوند همه دستورات طبی را در نصف آیه از كتاب خویش آورده است: «كلوا و اشربوا و لاتسرفوا: بخورید و بیاشامید و اسراف نكنید» و پیامبر ما نیز طب را در این دستور خویش خلاصه كرده است: المعده بیت الادواء و الحمیه راس كل دواء و اعط كل بدن ما عودته: «معده خانه همه بیماری هاست و امساك سرآمد همه داروهاست و به آن چه بدنت را عادت داده ای(از عادات درست) آن را از او دریغ ندار.
طبیب مسیحی هنگامی كه این سخن را شنید، گفت: قرآن شما و پیامبرتان برای جالینوس(طبیب معروف) طبی باقی نگذارده اند. كسانی كه این دستور را ساده فكر می كنند، خوب است در زندگی خود آن را بیازمایند تا با اهمیت و عمق آن آشنا شوند و معجزه رعایت این دستور را در سلامت جسم و تن خود ببینند.
متاسفانه مصادیق اسراف در جامعه زیاد است: مصرف بالای نان و ضایعات موجود، مصرف زیاد آب و هدر روی فراوان این نعمت الهی، باقی مانده غذاهایی كه به زباله دانی ریخته می شود، نیم خوره میوه جات و ... همه و همه از مصادیق اسراف در جامعه ما هستند.
از امام باقر(ع) نقل است كه، پدرم به شدت از اسراف دوری می كرد. هنگام غذا اگر خرده های نان در سفره بود، می خورد و می فرمود: خداوند امت های گذشته را به خاطر اسراف عذاب فرمود.
حبيب الله تركاشوند - اقتصاد در قرآن
پیامدهای اسراف در جامعه اسلامی
... كلوا واشربوا ولاتسرفوا انه لایحب المسرفین... بخورید و بیاشامید، ولی اسراف نكنید كه خداوند مسرفان را دوست ندارد.
در این آیه شریفه خداوند متعال از مردم خواسته است كه به خاطر زیان های فراوان فردی و اجتماعی و آثار و عواقب شوم این گناه بزرگ، از اسراف دوری كنند.
اسراف عبارت است از بیهوده خرج كردن مال، در خورد و خوراك زیاده روی كردن، حیف و میل كردن مواد غذایی همچنین به معنی زیاده روی در گناهان نیز می باشد.
در آیات قرآن كریم و سخن ائمه اطهار (ع) از پرخوری و اسراف به شدت نهی شده است. در قرآن كریم حدود 13 بار كلمه اسراف با الفاظ گوناگون به كار رفته است.
در آیه 137 سوره طه، خداوند متعال فرموده اند: وكذلك نجزی من اسرف ولم یومن بایات ربه و لعذاب الاخره اشد وابقی: و این چنین جزا می دهیم به هر كس اسراف كند و به آیت های خداوند نگرود و برای او عذاب سخت و پاینده است.
یا در آیه 67 سوره فرقان درباره صفات عبادالرحمن فرموده اند: والذین اذا انفقوالم یسرفوا ولم یفترواوكان بین ذلك قواماً: آنان كه در هنگام انفاق نه اسراف می كنند و نه تنگ می گیرند، بلكه بین این دو راه اعتدال را انتخاب می كنند. در آیه غ±غ´غ´ سوره انعام هم خداوند متعال فرموده اند: ان الله لایهدی القوم الظالمین به درستی كه خداوند ستمكاران را هدایت نخواهد كرد.
همچنین در آیه 30 سوره اعراف فرموده اند: انه لایحب المسرفین ... خداوند مسرفان را دوست ندارد.
اسراف و تبذیر چیست؟
اسراف عبارت از خارج شدن از حد اعتدال است. مثلاً لباسی بپوشیم كه چندین برابر قیمت لباس مناسب ما ارزش داشته باشد یا غذای گران قیمتی تهیه كنیم كه با یك وعده آن می توان دهها نفر را از غذای مناسب و معمول سیر كرد. اسراف همراه با تفاخر و فخرفروشی است. مثلاً به جای آن كه در منزل قالی مثلاً دستباف یا ماشینی خوب داشته باشیم؛ اقدام به خرید فرش های ابریشمی گران قیمت كنیم كه با قیمت هر یك از آن ها می توان چندین فرش معمول و مناسب تهیه كرد و ... اما تبذیر عبارت از ریخت و پاش است: مثلاً برای یك مهمانی 5 نفره به اندازه 10 نفر غذا درست كنیم و بقیه غذاها خراب و دور ریخته شود: یا بماند و در اثر ماندن وقتی خورده می شود، به معده انسان ضرر می رساند و ...
البته به قول مفسر تفسیر نمونه: بسیار دیده می شود كه این دو كلمه درست در یك معنی به كار می روند و حتی برای تاكید پشت سر یكدیگر هم قرار می گیرند. درباره لزوم دوری از اسراف خداوند متعال آیه 141 سوره انعام می فرماید: و هوالذی انشا خبات معروشات و غیر معروشات والنخل و الزرع مختلفاً اكله والزیتون و الرمان متشابها و غیر متشابه كلوا من ثمره اذا اثمرو اتو حقه یوم حصاده ولا تسرفوا انه لایحب المسرفین: و او آن خدایی است كه برای شما بستان ها در درختان(مانند انگور) داربستی و درختان آزاد و درختان خرما و زراعت ها كه میوه و دانه های گوناگون دارند و زیتون و انار و میوه های مشابه به یكدیگر و میوه های نامشابه(چون سیب و انار) بیافرید و شما هم از آن میوه ها هرگاه برسد تناول كنید و حق زكات فقیران را بدهید و روز برداشت محصول اسراف نكنید كه خدا مسرفان را دوست نمی دارد.
در آیه 28 سوره غافر آمده است: ... ان الله لایهدی من هو مسرف كذاب ... خدا مردم مسرف دروغگو را هرگز هدایت نخواهد كرد.
همچنین در همین سوره آیه 43 آمده است: لاجرم انما تدعوننی الیه لیس له دعوه فی الدنیا و لا فی الاخره و ان مردنا الی الله و ان المسرفین هم اصحاب النار، ناچار آنچه شما مرا به سوی او می خوانید(از بت ها و فراعنه) آن ها اثری در دنیا و آخرت به هیچ وجه ندارند و بدانید كه بازگشت همه ما(روز قیامت) به سوی خداست و البته ستمكاران و مسرفان فاسق هم اهل دوزخ هستند.
در آیه 151 سوره شعرا هم می فرماید: ولا تطیعوا امرالمسرفین: از رفتار روسای مسرف ستمگر پیروی نكنید.
و نیز در آیه 34 سوره ذاریات می فرماید: كه آن سنگ ها نزد پروردگار معین و نشاندار برای نابود كردن ستمكاران است.
و همین طور در آیه 83 سوره یونس می فرماید: فما امن لموسی الا ذریه من قومه علی خوف من فرعون وملائهم ان ینتنهم و ان فرعون لعال فی الارض و انه لمن المسرفین(پس از آن همه ظهور معجزات و ابطال سحر ساحران) باز آن مردم باطل پرست به درستی ایمان نیاوردند جز فرزندان قبیله او آن هم با حال ترس از فرعون و اتباعش كه مبادا در صدد فتنه و قتلشان برآیند كه فرعون آن روز در زمین بسیار علو و سركشی داشت و البته او از ستمكاران و سخت متعدی و مسرف بود.
و نیز در آیه 9 سوره انبیا می فرماید: پس (از آن كه اشرار امت گفتار رسولان حق را انكار و در مقام آزارشان برآمدند) ما به وعده ای كه به آن ها دادیم وفا كردیم و هر كه را خواستیم از شّر دشمنان نجات دادیم و مفسدان و مسرفان ظالم را هلاك گردانیدیم.
از آیات قرآن كریم به خوبی فهمیده می شود كه، اسراف و تبذیر نقطه مقابل بخل و خست و هر دو بد و نامناسب و زشت هستند.
والذین اذا انفقوا لم یسرفوا و لم یفتروا و كان بین ذالك قواماً: كسانی كه به هنگام انفاق نه اسراف می كنند و نه سختگیری و بخل می ورزند، بلكه در میان این دو (كار زشت) حد اعتدال و میانه(كه سخاوت و بخشش) است را می گیرند.
حضرت علی(ع) در این باره فرموده اند:
آگاه باشید مال را در غیر مورد استحقاق صرف كردن، تبذیر و اسراف است. ممكن است این عمل انسان را (به ظاهر) در دنیا بلند مرتبه كند اما مسلماً در آخرت پست و حقیر خواهد بود. در نظر توده مردم (عوام) ممكن است سبب اكرام شود، اما در پیشگاه خداوند موجب سقوط مقام انسان می شود.
از پیامبر اسلام(ص) درباره لزوم دوری از اسراف روایت شده است كه فرموده اند:
شكمبارگی اسباب نافرمانی خداوند است. كم خوری از پاكدامنی و پرخوری از اسراف است.
امام علی(ع) نیز فرموده اند: «از پرخوری دوری كنید كه موجب قساوت قلب، تنبلی در نماز و سبب تباهی بدن است.»
«از پرخوری بپرهیز كه هر كس پیوسته پرخوری كند دردهایش فراوان شود و خواب های پریشان ببیند.» البته همه می دانیم كه پرخوری یكی از مصادیق اسراف است.
در تفسیر نمونه درباره لزوم دوری از اسراف ذیل این آیه آمده است:
جمله «كلوا و اشربوا و لا تسرفوا»: بخورید و بیاشامید و اسراف نكنید كه در آیه فوق آمده است، گرچه بسیار ساده به نظر می رسد، اما امروز ثابت شده است كه یكی از مهم ترین دستورات بهداشتی همین است. زیرا تحقیقات دانشمندان به این نتیجه رسیده است كه سرچشمه بسیاری از بیماری ها- غذاهای اضافی است كه به صورت جذب نشده در بدن باقی می ماند. این مواد اضافی هم بار سنگینی است برای قلب و سایر دستگاه های بدن و هم منبع آماده ای است برای انواع عفونت ها و بیماری ها. لذا برای درمان بسیاری از بیماری های نخستین گام این است كه این مواد مزاحم كه در حقیقت زباله های تن انسان هستند، سوخته شوند و پاكسازی جسم عمل گردد.
عامل اصلی تشكیل این مواد مزاحم، اسراف و زیاده روی در تغذیه و به اصطلاح «پرخوری» است و راهی برای جلوگیری از آن جز رعایت اعتدال در غذا نیست. در عصر و زمان ما كه بیماری های گوناگونی مانند بیماری قند، چربی خون، تصلب شرائین، نارسایی های كبد و انواع سكته ها، فراوان شده، افراط در تغذیه یا توجه به عدم تحرك جسمانی كافی، یكی از عوامل اصلی محسوب می شود و برای از بین بردن این گونه بیماری ها راهی جز حركت كافی و میانه روی در تغذیه نیست.
مفسر بزرگ ما، مرحوم «طبرسی» در «مجمع البیان» مطلب جالبی نقل می كند كه هارون الرشید طبیبی مسیحی داشت كه مهارت او در طب معروف بود: روزی این طبیب به یكی از دانشمندان اسلامی گفت: من در كتاب آسمانی چیزی از طب نمی یابم. در حالی كه دانش مفید بر دو گونه است: علم ادیان و علم ابدان، او در پاسخش چنین گفت: خداوند همه دستورات طبی را در نصف آیه از كتاب خویش آورده است: «كلوا و اشربوا و لاتسرفوا: بخورید و بیاشامید و اسراف نكنید» و پیامبر ما نیز طب را در این دستور خویش خلاصه كرده است: المعده بیت الادواء و الحمیه راس كل دواء و اعط كل بدن ما عودته: «معده خانه همه بیماری هاست و امساك سرآمد همه داروهاست و به آن چه بدنت را عادت داده ای(از عادات درست) آن را از او دریغ ندار.
طبیب مسیحی هنگامی كه این سخن را شنید، گفت: قرآن شما و پیامبرتان برای جالینوس(طبیب معروف) طبی باقی نگذارده اند. كسانی كه این دستور را ساده فكر می كنند، خوب است در زندگی خود آن را بیازمایند تا با اهمیت و عمق آن آشنا شوند و معجزه رعایت این دستور را در سلامت جسم و تن خود ببینند.
متاسفانه مصادیق اسراف در جامعه زیاد است: مصرف بالای نان و ضایعات موجود، مصرف زیاد آب و هدر روی فراوان این نعمت الهی، باقی مانده غذاهایی كه به زباله دانی ریخته می شود، نیم خوره میوه جات و ... همه و همه از مصادیق اسراف در جامعه ما هستند.
از امام باقر(ع) نقل است كه، پدرم به شدت از اسراف دوری می كرد. هنگام غذا اگر خرده های نان در سفره بود، می خورد و می فرمود: خداوند امت های گذشته را به خاطر اسراف عذاب فرمود.
حبيب الله تركاشوند - اقتصاد در قرآن