وقتی ابعاد گوناگون شخصیتی همچون حضرت علی (علیه‌السلام) را مورد مطالعه و بررسی قرار می‌دهیم، می‌بینیم که ایشان در عین حال که زاهد‌ترین فرد زمان خود است، فعال‌ترین آن‌ها نیز هست.

شهید آیت اللّه مطهری (ره) می‌گوید: «شخصیت علی (علیه‌السلام) شخصیّتی جامع الاضداد است. وقتی خلوت شب فرا می‌رسد، هیچ عارفی به پای او نمی‌رسد و روز که می‌شود گویی این آدم آن آدم نیست. با اصحابش که می‌نشیند چنان چهره‌اش باز و خندان است که از جمله اوصافش این است که همیشه قیافه‌اش باز و شکفته است.»

کار و تلاش رمز بقای یک جامعه است. در سیره پیشوایان معصوم (علیهم‌السلام) فعالیت‌های اقتصادی افراد ارزش بالایی دارد. آن بزرگواران، کارگران و تولید کنندگان را بسیار تشویق می‌کردند. سیره عملی پیامبر اکرم (ص و امامان معصوم (علیهم‌السلام) این بوده است که بار زندگی خود را شخصاً به دوش می‌کشیدند و هیچ‌گاه برای تأمین ضروریات زندگی، خود را وابسته به دیگران نمی‌کردند، این امر بیانگر نوع نگرش آن برگزیدگان به دنیا و رابطه آن با آخرت است و بر اندیشه‌های انحرافی زهد‌مآبانه که کار و تولید را با کمالات معنوی و مصالح اخروی در تضاد می‌دانستند و یا افکار باطل ارباب‌مآبانه که کار را وظیفه افراد پست و پایین جامعه می‌دانستند، خط بطلان می‌کشد.

 «انس بن مالک» می‌گوید: هنگامی که رسول خدا (ص) از جنگ تبوک بر می‌گشت، «سعد انصاری» ـ یکی از کارگران مدینه ـ به استقبال آن حضرت آمد. وقتی پیامبر (ص) با او دست داد، احساس کرد که دستان وی زبر و خشن است! نبی مکرم (ص) سؤال کرد: چرا دستان تو این قدر خشن و زبر است؟ عرضه داشت: یا رسول اللّه! این خشونت و زبری دستان من به خاطر کار کردن با بیل و طناب است تا مخارج خانواده‌ام را تأمین کنم. پیامبر (ص) دستان او را بوسید و فرمود: این دستی است که آتش جهنم آن را لمس نخواهد کرد.

اسدالغابه، ابن اثیر، ج ۲، ص ۱۶۹