💒💒💒 احادیث 💒💒💒

امام سجاد (علیه السّلام) فرمودند:

اِنَّ القَبرَ رَوضَةٌ مِن رِیاضِ الجَنَّةِ اَو حُفرَةٌ مِن حُفَرِ النّیرانِ؛

قبر، باغی از بوستانهای بهشت است، یا حفره و گودالی از گودالهای جهنم.

بحارالانوار، ج6، ص 214

شرح حدیث:

دوران عمر هر کس به پایان می رسد. 
مرگ، پایان دفتر زندگی در این دنیاست، ولی «حیات برزخی» و مرحله ی رستاخیز و حساب و کتابِ قیامت و دادرسی آن روز و بهشت و جهنّم در پیش است. 
آخرت، نتیجه ی عملهای دنیوی ماست. 
بهشت، تجسّم صالحاتی است که بندگان انجام می دهند. 
دوزخ هم پیامد گناهان و ظلمها و عصیانهایی است که در دنیا دارند. 
وضعیت خوب و بد انسان پس از مرگ، از همان قبر آغاز می شود و سؤال نکیر و منکر در شب اول قبر، از اعتقادات ماست، فشار قبر نیز که اثر برخی از صفات زشت است، به همان مرحله مربوط می شود. 
امام صادق علیه السّلام فرموده است:
وقتی مؤمنی به خاک سپرده می شود، نماز در سمت راست و زکات در طرف چپ او قرار می گیرد. کارهای نیک، سایه بر او می افکند و صبر در کناری می ایستد و چون آن دو فرشته مأمور الهی برای سؤال و جواب، سراغ میّت می آیند، صبر به نماز و زکات می گوید: هوای این دوستان را داشته باشید، اگر نتوانستید به او کمک کنید، من هستم... » (1) 
این بیان تمثیلی، نشان می دهد چگونه اعمال انسان در قبر مجسم می شوند و به او کمک می کنند و از سختیهای آن عالم نجاتش می دهند. 
بدیها و گناهان هم به وسیله ی عذاب او تبدیل می شوند. 
این است معنای این که قبر هر کس، یا باغی باصفا و پرنعمت از بوستانهای بهشتی است، یا گودالی پر از آتش از حفره های جهنم است. 
پس عمل دنیوی ما، در وضع اخروی ما اثر دارد؛ غافل نباشیم. 
 

امام سجاد (علیه السّلام) فرمودند:

اِنَّ القَبرَ رَوضَةٌ مِن رِیاضِ الجَنَّةِ اَو حُفرَةٌ مِن حُفَرِ النّیرانِ؛

قبر، باغی از بوستانهای بهشت است، یا حفره و گودالی از گودالهای جهنم.

بحارالانوار، ج6، ص 214

شرح حدیث:

دوران عمر هر کس به پایان می رسد. 
مرگ، پایان دفتر زندگی در این دنیاست، ولی «حیات برزخی» و مرحله ی رستاخیز و حساب و کتابِ قیامت و دادرسی آن روز و بهشت و جهنّم در پیش است. 
آخرت، نتیجه ی عملهای دنیوی ماست. 
بهشت، تجسّم صالحاتی است که بندگان انجام می دهند. 
دوزخ هم پیامد گناهان و ظلمها و عصیانهایی است که در دنیا دارند. 
وضعیت خوب و بد انسان پس از مرگ، از همان قبر آغاز می شود و سؤال نکیر و منکر در شب اول قبر، از اعتقادات ماست، فشار قبر نیز که اثر برخی از صفات زشت است، به همان مرحله مربوط می شود. 
امام صادق علیه السّلام فرموده است:
وقتی مؤمنی به خاک سپرده می شود، نماز در سمت راست و زکات در طرف چپ او قرار می گیرد. کارهای نیک، سایه بر او می افکند و صبر در کناری می ایستد و چون آن دو فرشته مأمور الهی برای سؤال و جواب، سراغ میّت می آیند، صبر به نماز و زکات می گوید: هوای این دوستان را داشته باشید، اگر نتوانستید به او کمک کنید، من هستم... » (1) 
این بیان تمثیلی، نشان می دهد چگونه اعمال انسان در قبر مجسم می شوند و به او کمک می کنند و از سختیهای آن عالم نجاتش می دهند. 
بدیها و گناهان هم به وسیله ی عذاب او تبدیل می شوند. 
این است معنای این که قبر هر کس، یا باغی باصفا و پرنعمت از بوستانهای بهشتی است، یا گودالی پر از آتش از حفره های جهنم است. 
پس عمل دنیوی ما، در وضع اخروی ما اثر دارد؛ غافل نباشیم. 
 

امام سجاد (علیه السّلام) فرمودند:

مَن سَرَّهُ اَن یَمُدَّاللهُ فی عُمرِهِ وَ اَن یَبسُطَ لَهُ فی رِزقِهِ فَلیَصِل رَحِمَهُ؛

هر کس خوش دارد که خداوند، عمرش را طولانی و روزی اش را فراوان کند، صله ی رحم کند.

حیاة الامام زین العابدین، ص 339

شرح حدیث:

«صله ی رَحِم» آن است که انسان به خویشاوندان خود سر بزند، از حالشان بپرسد، به مشکلاتشان رسیدگی کند، در حد توان به آنان یاری برساند. 
در مقابل، «قطع رَحِم» است که به معنای قطع رابطه با بستگان و فامیل است. 
حداقل صله ی رَحِم، دیدار و سلام و احوالپرسی است. 
اما مساعدت و کمک و رسیدگی، مرحله ی بالاتر را می رساند. 
رفت و آمدهای فامیلی، به افراد یک خاندان روحیه و نشاط و دلگرمی می دهد، در سختیها به کمک هم می شتابند و هنگام نیاز، پشتوانه ی یکدیگر می شوند. این توصیه ی اخلاقی اسلام، تأثیر فراوانی در ایجاد «همبستگی اجتماعی» دارد و الفت آفرین است. 
در روایات بسیاری که درباره ی آن نقل شده، آثار و فواید زیادی برای صله رحم ذکر شده است. آنچه در این حدیث است، دو نمونه از آنهاست؛ یعنی: «طولانی شدن عمر انسان و افزایش رزق و روزی.»
در «اصول کافی»، در باب صله ی رحم، 33 حدیث از پیشوایان معصوم صلّی الله علیه و آله و سلّم نقل شده که اهمیت آن را می رساند. یکی از آنها چنین است:
مردی به حضور پیامبر خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم رسید و گفت: یا رسول الله! خویشاوندانم با من بدرفتاری و بی اعتنایی می کنند. آیا آنان را ترک کنم؟
حضرت فرمود: در این صورت، خداوند همه ی شما را ترک می کند. 
پرسید: پس چه کنم؟
فرمود: هر کس از تو قطع رابطه کرده، با او بپیوند. هر کس تو را محروم کرده به او عطا کن و هر کس به تو ستم کرده است از او درگذر. اگر چنین کنی، خداوند پشتیبان تو در مقابل آنان خواهد بود. (1) 
بیا تا مونس هم، یار هم، غمخوار هم باشیم... . 

امام سجاد (علیه السّلام) فرمودند:

اَلتّارِکُ لِلأمرِ بِالمَعروفِ وَ النَّهیِ عَنِ المُنکَرِ کَنابِذِ کِتابِ اللهِ وَراءَ ظَهرِهِ؛

آن که امر به معروف و نهی از منکر را ترک می کند، همچون کسی است که کتاب خدا را پشت سر انداخته است.

حیاة الامام زین العابدین، ص344

شرح حدیث:

نشانه ی یک جامعه ی زنده، وجود تعهّد اجتماعی و احساس مسؤولیت در افراد است. 
آن که بگوید: «به من چه»، این حسّ و حیات را ندارد. 
امر به معروف و نهی از منکر که از واجبات دینی است و در روایات، از آن به عنوان «اَسمی الفَرائض» یاد شده، یعنی والاترین فریضه ها، همان احساس مسؤولیت در افراد جامعه است که نسبت به خوب و بد و صالحان و فاجران بی تعهّد و بی تفاوت نباشند، به خوبیها دعوت و از بدیها نهی کنند. 
این یک تکلیف دینی است و عمل به آن واجب است و ترک آن هم از گناهان به شمار می آید. 
در احادیث، درباره ی جایگاه مهم این فریضه آمده است: به سبب انجام آن، فریضه های دیگر بر پا می شود و حدود الهی اجرا می گردد. 
پس چون یک وظیفه ی قرآنی و دینی است که خداوند به آن امر نموده، هر که این وظیفه را ترک کند، به قرآن بی اعتنایی کرده است. 
در قرآن می خوانیم: «وَلتَکُن مِنکُم اُمَّةٌ یَدعونَ إلَی الخَیرِ وَ یَأمُرونَ بِالمَعروفِ وَ یَنهَونَ عَنِ المُنکَرِ (1)»
باید گروهی از شما باشند که به نیکی دعوت کنند و امر به معروف و نهی از منکر نمایند. 
این فراخوان قرآنی باید مورد توجه قرار گیرد، وگرنه مفاسد اجتماعی و گناهان رواج می یابد و آثار شوم آن دامنگیر همه می شود و آتش فساد، خشک و تر را با هم می سوزاند. 
حضرت لقمان نیز در وصیتهایش به فرزندش، به او دستور می دهد امر به معروف و نهی از منکر کند و در این راه، بر سختیهای انجام فریضه صبر نماید (2). 
فرمان خدا و توصیه ی قرآن را جدی بگیریم و به آنها عمل کنیم. 

پی نوشت:

امام سجاد (علیه السّلام) فرمودند:

عَلاماتُ المُؤمِنِ خَمسٌ: اَلوَرعُ فِی الخَلوَة وَ الصَّدَقَةُ فِی القِلَّةِ، وَ الصَّبرُ عِندَ المُصیبَةِ وَ الحِلمُ عِندَ الغَضَبِ، وَ الصّدقُ عِندَ الخَوفِ؛

نشانه های مؤمن پنج چیز است: پرهیزگاری در خلوت، صدقه در حالت نیازمندی، شکیبایی هنگام مصیبت، بردباری هنگام خشم و راستگویی هنگام ترس.

الخصال، ص 245

شرح حدیث:

اعتقاد یک «مؤمن»، این است که:
خداوند در همه جا حضور دارد و از نهان و آشکار باخبر است. 
صدقه و انفاق خالصانه را خداوند پاداشی مضاعف می دهد. 
مصیبتها نوعی امتحان است و شکیبایی بر آن، اجر الهی را در پی دارد. 
خشم، شعله ای شیطانی است و مهار آن «جهاد با نفس» است. 
صدق و راستی و راستگویی، نجات بخش انسان است. 
با این باورها، اگر کسی خلوتهای خود را به گناه و خلاف نیالود، ایمان او واقعی است. 
اگر کسی در عین تنگدستی و کمی ثروت، باز هم به اتکای جبران الهی، صدقه داد، مؤمن راستین است. اگر مصیبت را وسیله ای برای آزمایش دانست و صبوری کرد، اجر صابران را می برد. 
اگر هنگام خشم و غضب، خود را کنترل کرد و سخن بیجا و عمل نادرست انجام نداد، اعتقادش به خدا ریشه دار است. 
اگر هنگام خوف و خطر، باز هم به دروغ نپرداخت و گوهر صداقت خود را با چیزی مبادله نکرد، مؤمن حقیقی است. 
با این نشانه ها، هر کس می تواند به خودش نمره و امتیاز دهد و میزان ایمان خویش را محاسبه و ارزیابی کند. 
در کلاس ایمان، چه رتبه ای داریم؟

منبع: حکمت های سجادی (ترجمه و توضیح چهل حدیث از امام سجاد علیه السّلام)، جواد محدثی، انتشارات آستان قدس رضوی، چاپ اول (1390)

امام سجاد (علیه السّلام) فرمودند:

لا حَسبَ لِقُرَشیٍّ وَ لا لِعَربِیٍّ إلاّ بِتَواضُعٍ وَ لا کَرَمَ إلاّ بِتَقوی وَ لا عَمَلَ إلاّ بِنِیَّةٍ؛

هیچ شرافت و افتخاری برای قریشی یا عرب نیست مگر به سبب تواضع، و هیچ کرامت و ارزشی نیست مگر به تقوا، و هیچ عملی ارزشی ندارد مگر به سبب نیّت.

الخصال، ص 19

شرح حدیث:

یکی از عوامل گسترش اسلام و نفوذ آیین نبوی در دلها، این بود که معیار شرافت و برتری را از جهات مادی به جنبه های ارزشی تغییر داد. 
عرب، خود را قوم برتر می دانست و به غیرعرب، اعتنایی نداشت. 
اما دین خدا و تعلیمات پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم عرب و عجم و سیاه و سفید و فقیر و غنی و نوکر و ارباب را در یک ردیف دانست و معیار برتری انسانها را تقوا معرفی کرد. این همان پیام قرآنی است که همه شنیده ایم:
«اِنَّ اَکرَمَکُم عِندَ اللهِ اَتقاکُم». (1) 
برترین شما نزد خدا، باتقواترین شماست. 
عرب، خوی غرور و تکبّر جاهلانه داشت. 
پیامبر خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم تواضع را ملاک شایستگی و رفعت دانست و خودش متواضعانه زیست و تواضع و خاکساری را به امت خویش آموخت. 
عملهای انسانها هم بسته به نیّت و انگیزه، ارزشهای متفاوتی دارد. 
هر چه اخلاق بیشتر باشد، عمل ارزشمندتر است. 
هر چه انگیزه، الهی باشد، رشد پاینده تر است. 
چه بسا دو نفر، کاری مشابه انجام دهند و شکل عمل یکسان باشد، ولی نیّت آنان فرق داشته باشد و یکی برای خدا عمل کند، یکی برای ریاکاری و یا ارضای هوسهای شخصی. آیا ارزش اینها برابر است؟
معیارهای برتری و شرافت را از نگاه اولیای الهی بشناسیم و براساس این موازین و ملاکها، سبقت در خیر و پیشگامی در عمل داشته باشیم. 
 

امام سجاد (علیه السّلام) فرمودند:

سادَةُ النّاسِ فِی الدُّنیا اَلأسخِیاءُ، وَ سادَةُ النّاسِ فِی الآخِرَةِ اَلأتقِیاءُ؛

سروران مردم در دنیا سخاوتمندانند، و سروران مردم در آخرت، پرهیزگاران.

حیاة الامام زین العابدین، ص 372

شرح حدیث:

هر که بذر نیکی بیفشاند، ثمره اش محبوبیت است. 
هر که به دیگران احسان کند، مالک دلها و محبوب خلایق می شود. 
سخاوت، صفتی پسندیده است و خداوند، انسانهای سخاوتمند را دوست دارد. از این رو، هر که در دنیا بخشنده و کریم باشد، سروری پیدا می کند و عزیز می گردد. 
اما عزّت آخرت و سروری و سیادت در قیامت، بسیار مهمتر و ارزشمندتر است. 
ملاک برتری در قیامت، تقواست. 
تقوا آن است که انسان پرواپیشه، پارسا، عامل به وظیفه، گریزان از معصیت، مخالف هوای نفس، خود ساخته و خویشتندار باشد. تقوا در انسان، نقش ترمز در ماشین را دارد که از تصادف و سقوط به درّه و هلاکت، نگه می دارد. 
فرجام نیک، از آنِ متقین است. 
این نکته را قرآن با تعبیر «والعاقبة للمتّقین» بیان کرده است. (1) 
شبیه کلام امام سجاد علیه السّلام از حضرت رسول هم نقل شده است، و آن این که:
«شرف الدّنیا الغِنی، و شرفُ الآخرة التّقوی» (2) 
شرافت و ارجمندی در دنیا با ثروت است ولی شرف آخرت در سایه ی تقواست. 
در آخرت، بیش از دنیا نیازمند سیادت و آقایی هستیم. در دنیا بسیاری به حق یا ناحق، موقعیت و شهرت و محبوبیت پیدا می کنند. امّا در آخرت، ملاک برتری و شرافت، فقط و فقط تقوا و عمل صالح و بندگی خداوند است. 
در دنیا متّقی باشیم، تا در آخرت عزیز گردیم. 

پی نوشت: 
1. هود (11)، آیه ی 49 و قصص (28)، آیه ی 83. 

امام سجاد (علیه السّلام) فرمودند:

وَ اَمّا حَقُّ المالِ فَأن لا تَأخُذَهُ اِلاّ مِن حِلِّهِ وَ لاتُنفِقَهُ إلاّ فی حِلّهِ؛

و اما حق مال (بر تو) آن است که آن را جز از راه حلال به دست نیاوری و جز در راه حلال مصرف نکنی.

تحف العقول، ص 267

شرح حدیث:

آزمون الهی، صورتهای مختلف دارد. 
یکی از امتحانهای خدا «آزمون مالی» است؛ آزمونی دشوار و لغزاننده. 
تلاش اقتصادی برای گذران زندگی، خوب و عبادت است، به شرط آن که درآمدها به حرام آمیخته نشود و ثروت نامشروع به دست نیاید. 
از جمله سؤالهایی که در قیامت می پرسند، درباره «مال» است. 
می پرسند: از کجا آوردی و در کجا صرف کردی؟
سؤالی است دشوار. طبق روایات، در حلال آن حساب است و در حرام آن عقاب. 
در روایات است که در آخرالزّمان، شرایطی پیش خواهد آمد که به دست آوردن روزی حلال، مثل نگه داشتن آتش گداخته در کف دست است؛ یعنی دشوار است و طاقت فرسا. 
ثروت، انسان را وسوسه می کند. 
بعضیها در پی آنند که به هر قیمتی شده «پولدار» شوند. به فکر حلال و حرام و مشروع و نامشروع هم نیستند. اینان برای قیامت چه جوابی دارند؟
بعضیها ثروت خود را در راه نامشروع و گناه خرج می کنند. این نیز گناه است و مورد بازخواست قرار خواهد گرفت. 
«تفکر مکتبی» این ویژگی را دارد که همه ی شؤون زندگی مسلمان را تحت پوشش قرار می دهد، از جمله مسائل اقتصادی و معیشتی را. 
زیستن در چارچوب مکتب، گرچه دشوار است، فضیلت است. 
خروج از دایره ی تعهّد مکتبی، گرچه آسان، عواقبش تلخ و دردناک است. 
ادعای مسلمانی داریم. در زندگی هم مسلمان باشیم، تسلیم خدا!
 

امام سجاد (علیه السّلام) فرمودند:

مَن إشتاقَ إلَی الجَنَّةِ سارَعَ إلَی الحَسَناتِ وَ سَلا عَنِ الشَّهَواتِ، وَ مَن أشفَقَ مِنَ النّارِ بادَرَ بِالتَّوبَةِ إلَی اللهِ مِن ذُنُوبِهِ وَ راجَعَ عَنِ المَحارِمِ؛

هر که مشتاق بهشت باشد، به انجام خوبیها می شتابد و از شهوتها دوری می کند. و هر که از آتش دوزخ ترسان باشد، به سوی توبه به درگاه خدا می شتابد و از ارتکاب حرامها برمی گردد.

تحف العقول، ص 281

شرح حدیث:

خداوند، بندگان را به مسابقه ای فراخوانده است که فرجام آن بهشت است. 
چشم اندازی چون بهشت، شوق را می افزاید. مشتاقان بهشت بسیارند، ولی شوق چه کسانی جدّی و واقعی است؟
همچنین خداوند، از آینده ای سخت و تلخ به نام «آتش جهنم» بیم داده است. دوزخ هم نتیجه ی عملهای بد و نافرمانی پروردگار است. 
برای رسیدن به بهشت و رهایی از آتش چه باید کرد؟
در این حدیث، دو ویژگی برای مشتاقان بهشت و دو عملکرد برای بیمناکان از جهنم یاد شده است. 
مشتاق جنّت، باید برای انجام کارهای نیک بشتابد و خود را از شهوات و تمنیات نفسانی حرام دور کند. 
خائف از آتش نیز، باید هر چه زودتر از گناهان توبه کند و از آنچه خداوند حرام کرده است، دست بکشد و از راه شیطان به راه رحمان بازگردد. 
خداوند، بندگان نکوکار را دوست می دارد و از عاصیان بیزار است. 
«حسنات»، مایه ی قرب به خداست. 
«سیّئات»، نیز انسان را از رحمت الهی دور می کند. 
سود دنیا و دین اگر خواهی 
مایه ی هر دوشان نکوکاری است
راحتِ بندگانِ حق جستن 
عین تقوا و زهد و دینداری است (1) 
وقتی راه عصیان، بیراهه است و ما را از مقصد دور می کند، پس هر چه زودتر باید برگشت. این همان «مبادرت به توبه» است که در کلام امام آمده است. 

امام سجاد علیه السلام فرمودند:

لا یَقِلُّ عَمَلٌ مَعَ تَقَوى وَ کَیْفَ یَقِلِّ ما یُتقَبَّلُ؛

کارى که با اخلاص و پرهیزگارى توأم باشد، هر قدر به ظاهر کم باشد، کم نیست، چگونه ممکن است عملى که مقبول درگاه خداست، کم باشد؟!

از کتاب تحف العقول، صفحه 201.

شرح حدیث:

قرآن مجید مى گوید: «خداوند تنها اعمالى را مى پذیرد که با تقوا و نیّت پاک همراه باشد»، بنابراین باید بیش از هر چیز به پاکى نیّت و اخلاص و تقوا توجه کرد نه به کمیّت عمل; زیرا چنین عملى هر قدر هم کم باشد، پر ارزش است، چون مقبول درگاه خداست. آیا عملى که مقبول درگاه او باشد، کم محسوب مى شود!؟ کوتاه سخن این که، انبوه اعمال تو خالى و ناخالص و ریا کارانه، بى ارزش است و کم وزن، ذره اى عمل پاک و خالص و صادقانه، پر ارزش است و سنگین قدر!