💒💒💒 احادیث 💒💒💒

امام سجاد (علیه السّلام) فرمودند:

اَلمؤمِنُ مِن دُعائِهِ عَلی ثَلاثٍ: إما یُدَّخَرُ لَهُ، و إمّا یُعَجَّلُ لَهُ، وَ إمّا اَن یُدفََعَ عَنه ُبلاءٌ یُریدُ اَن یُصیبَهُ؛

مؤمن از دعای خویش یکی از سه بهره را دارد: یا برایش ذخیره می شود، یا برایش مستجاب می گردد، یا بلایی که مقدر بوده به او برسد، از او دفع می شود.

تحت العقول، ص280

شرح حدیث:

خداوند، بندگان را به دعا فراخوانده و وعده ی اجابت داده است. (1) 
گاهی دعا از سوی بنده ی مؤمن انجام می گیرد، ولی مستجاب نمی شود. 
چنین نیست که این نیایش و حاجت خواهی بی ثمر باشد. 
اگر دعا از روی اعتقاد و یقین صورت گیرد، 
اگر بنده در دعایش اخلاص داشته باشد، 
اگر شرایط دعا موجود باشد و موانع استجابت در کار نباشد، در این صورت، دعای مؤمن برای او ثمربخش است. بهره ی دعا به این صورت است که اگر خداوند، استجابت آن دعا را به صلاح بنده در این دنیا یا در حال حاضر نداند، برای او ذخیره می کند و در صورت شرایط بهتری برآورده می سازد، یا به سبب این دعا، بلایی از او دفع می گردد. 
گاهی طبق تقدیر الهی، مقدر است که آفت و بلایی به بنده ای برسد، اما توجه او به آستان پروردگار و دست نیازی که به سوی خدا برمی آورد و حالت تضرّع و نیایشی که پیدا می کند، سبب می شود خداوند، به برکت همین توجّه، آن بلا را از او دفع کند و تقدیر خویش را عوض کند. 
در روایات است که:
«دعاء، قضای الهی را پس از ابرام و حتمی شدن نیز برمی گرداند و عوض می کند.»
پس هرگز نباید ناامید شد و دست از دعا کشید. 

پی نوشت: 
1. اُدعونی اَستَجِب لَکُم، غافر (40)، آیه ی 60.
منبع: حکمت های سجادی (ترجمه و توضیح چهل حدیث از امام سجاد علیه السّلام)، جواد محدثی، انتشارات آستان قدس رضوی، چاپ اول (1390)

امام سجاد (علیه السّلام) فرمودند:

خَفِ اللهَ لِقُدرَتِهِ عَلیکُ، وَاستَحیِ مِنهُ لِقُرِبِه مِنکَ؛

از خدا بترس، چون که بر تو قدرت دارد، و از او حیا کن، چون که به تو نزدیک است.

بحارالانوار، ج 75، ص 142

شرح حدیث:

«خوف» و «حیا» دو عامل سازنده اند. 
خوف از خدا، برای آن است که او قدرت مطلق هستی را در اختیار دارد و همه ی جهان و مقدرات به دست اوست و در آخرت هم حساب و کتاب بندگان و داوری نسبت به اعمال و عقوبت و پاداش مردم با اوست و هیچ کس از چنگ عدالت او نمی تواند بگریزد. 
حیا و شرم از خدا، زیرا او به همه چیز داناست و همه ی جهان، محضر پروردگار است و همه ی کارهای بندگان را می بیند و هیچ خلاف و جرمی از او پنهان نیست و به تعبیر قرآن، از رگ گردن به ما نزدیک تر است (1). 
غفلت از قدرت خدا، انسان را به عصیان و طغیان می کشد. 
بی حیایی نسبت به خدا، انسان را بر گناه و بدی گستاخ می سازد. 
مؤمن، همواره باید خود را در احاطه ی علم و قدرت الهی حس کند و هیچ جا را خالی از حضور خدا نداند و احساس ایمنی از قهر و عذاب الهی نداشته باشد. 
ایمان به خدا، به معنای باورداشتن خدایی است که بر ما مسلّط است و روز قیامت هم از ما درباره ی عملهایمان سؤال خواهد کرد. 
ایمان به خدا، یعنی او را همه جا حاضر و ناظر دیدن و از او شرم داشتن. 
گاهی افراد، از وجود یک کودک در محلی شرم می کنند و کار زشت انجام نمی دهند. 
یعنی خدا از آن کودک هم کمتر است؟
در خلوت و جمع، از یاد او غافل نباشیم. 
اگر ما او را نمی بینیم، او ما را می بیند!... 

پی نوشت: 

امام سجاد (علیه السّلام) فرمودند:

لَو ماتَ مَن بَینَ المَشرقِ وَ المغربِ لَما استَوحَشتُ بَعدَ اَن یَکونَ القرآنُ مَعِیَ؛

اگر همه ی آنان که بین مشرق و مغرب اند بمیرند، امّا قرآن همراهم باشد هرگز دچار وحشت نخواهم شد.

اصول کافی، ج 2، ص 602

شرح حدیث:

کتاب مطالعه و تدبّر، کتاب عبرت و هدایت، کتاب ذکر و فکر است.
آن که همدم این کتاب آسمانی باشد، نه خسته و ملول می شود، نه تنها و بی همدم می ماند، زیرا می تواند با تلاوت آن و تدبّر در مضامین عالی و رهنمودهای جاودانه اش، جان خود را طراوت بخشد و احساس حیات کند. 
در تلاوت قرآن، قاری خود را مخاطب کلام خدا می یابد. 
قرآن، نامه ای از سوی محبوب و پیام زیبای آفریدگار است. 
هر چه بخوانیم، مفاهیمش پایان نمی پذیرد و هر چه تأمل و اندیشه کنیم، پیوسته نکته های نو از آن می فهمیم. امام صادق علیه السّلام نیز در رمز جاودانگی و طراوت همیشگی این کتاب مقدس، فرمود:
چون که خدا آن را برای مردمی خاص یا زمانی خاص قرار نداده است، برای همه، برای همیشه و برای همه جاست. از این رو همیشه تازه و شاداب است (2). 
اهل مطالعه و کتابخوانان، قرآن را هم به عنوان یک «کتاب خواندنی» همیشه کنار دست خویش داشته باشند و از مطالعه ی آن غفلت نکنند. 
این است راه و رسم اقتدا به اولیای الهی. 

پی نوشت:
1. برگ و بار، ص 237. 
2. بحارالانوار، ج92، ص15. 
منبع: حکمت های سجادی (ترجمه و توضیح چهل حدیث از امام سجاد علیه السّلام)، جواد محدثی، انتشارات آستان قدس رضوی، چاپ اول (1390)

امام سجاد (علیه السّلام) فرمودند:

آیات القُرآنِ خزائِنُ، فَکُلَّما فُتِحَت خِزانَةٌ یَنبَغی لَکَ اَن تَنظُرَ ما فیها؛

آیه های قرآن گنجینه هایی است. پس هر گنجینه ای که گشوده می شود، سزاوار است که بنگری درون آن چیست.

کافی، ج2، ص 609

شرح حدیث:

برای تلاوت قرآن، آدابی گفته اند. 
بعضی از این آداب، ظاهری است و بعضی باطنی است. 
از جمله ی «آداب باطنی» در قرآن خوانی، تأمّل و تدبّر در قرآن است. قرآن با لحن گلایه آمیزی از کسانی انتقاد می کند که چرا در آیات الهی تدبر نمی کنند: «افلا یتدبّرون القرآن؟»، (1) و در آیه ای دیگر می فرماید: «ای پیامبر! این قرآن را که مبارک است، بر تو نازل کردیم تا در آیاتش تدبر کنند و خردمندان از آن پند گیرند». (2) 
پس این کتاب، برای اندیشه، تأمّل و ژرف نگری است، نه سرسری خواندن و رد شدن. 
تشبیهی که حضرت دارد، بسیار نیکو و زیباست. 
آیه های قرآن همچون گنجینه است، درِ هر گنجینه را که باز کنند، باید به درون آن نگریست که چه جواهری در آن نهفته است.
معدن را با استخراج به ثمر می رسانند. 
گنجینه ی آیات الهی هم با تفکّر و ژرف نگری، برای قاری روشن و قابل استفاده می شود. 
چه خوب است که تلاوت قرآن، با خواندن ترجمه ی آن همراه باشد. 
از آن بهتر، مطالعه ی تفسیر قرآن است، برای معارف بیشتر. 
از آن برتر، نشان دادن رغبت به نکته های عمیق و ناب، که در بیانِ قرآن شناسان دیده می شود. 
با قرآن انس داشته باشیم، تا بهره ی بیشتری ببریم. 

پی نوشت:
1. نساء (4)، آیه ی 82، محمّد (47)، آیه ی 24.
2. ص (38)، آیه ی 29.
منبع: حکمت های سجادی (ترجمه و توضیح چهل حدیث از امام سجاد علیه السّلام)، جواد محدثی، انتشارات آستان قدس رضوی، چاپ اول (1390)

امام سجاد (علیه السّلام) فرمودند:

مُجالِسةُ الصّالِحینَ داعِیةٌ إلَی الصَّلاحِ؛

همنشینی با صالحان، به صلاح و رستگاری می کشاند.

کافی، ج1، ص20

شرح حدیث:

شعر زیبای سعدی را درباره ی تأثیر همنشینی حتماً به یاد دارید:
گِلی خوشبوی در حمام، روزی 
رسید از دست محبوبی به دستم 
بدو گفتم که مشکی یا عبیری؟
که از بوی دلاویز تو مستم 
بگفتا من گِلی ناچیز بودم 
ولیکن مدّتی با گُل نشستم 
کمال همنشین در من اثر کرد 
وگرنه من همان خاکم که هستم (1) 
و این همان تمثیلی است که در روایات آمده است. 
حدیث است: وقتی باد و نسیم، از لجنزار و مزبله می گذرد، با خودش بوی تعفن و بد به مشامها می رساند. ولی وقتی از گلستان می گذرد، عطر گلها را با خود می آورد. (2) 
همنشینی با دیگران چنین است. 
هم خوبان بر ما تأثیر می گذارند، هم بدان. 
همنشینی با نیکان، انسان را به نیکی و صلاح می کشاند. 
همنشینی با بدان، اخلاق و افکار و شخصیت انسان را تباه می کند. 
تو اول بگو با کیان زیستی 
پس آن گه بگویم که تو کیستی 
توصیه ی همه ی بزرگان اخلاق آن است که انسان در انتخاب دوستان و همنشینان خود بسیار دقت کند و در حلقه ی دوستان شایسته، با ایمان و اخلاق قرار گیرد تا فضای سالم و معنوی آن گونه دوستان، او را هم به وادی صلاح و خیر و نیکی بکشاند. 

امام سجاد (علیه السّلام) فرمودند:

کلُّ عینٍ باکیةٌ یومَ القیامَةِ إلاّ ثلاثَ عُیُونٍ: عَینٌ سَهَرَت فی سبیلِ الله،ِ وَ عَینٌ غَضَّت عَن محارِم ِاللهِ، و عَینٌ فاضَت مِن خَشیةِ اللهِ؛

هر چشمی در روز قیامت گریان است، مگر سه چشم: چشمی که در راه خدا بیدار مانده (و نگهبانی داده) است، چشمی که از حرامهای الهی بسته باشد، و چشمی که از ترس خدا گریسته است.

بحارالانوار، ج 75، ص 161

شرح حدیث:

پرهیزکاری و تقوای دنیا، در آخرت ثمر می دهد. 
میوه ی نهال ایمان و عمل انسان در این جا، در روز رستاخیز به دست می آید و خداوند کریم و عادل، بنده ای را که در این جا، اهل تقوا و دینداری و رعایت حدود الهی و پرهیز از حرامها باشد، در آخرت بهره مند می سازد و او را از سختیها و هراسهای قیامت، مصون می دارد. 
سه عاملی که مایه ی خرسندی و برخورداری بنده در قیامت است، عبارت است از:
- بیدارماندن شب، برای نگهبانی و مرزبانی در راه خدا. 
- چشم پوشیدن از محرمات و نگاه نکردن به آنچه خدا نهی کرده است. 
- گریستن در دل شب از خوف خدا در حالت عبادت و تهجّد. 
در دل شب خیز و ریز، قطره اشکی ز چشم 
که دوست دارم کند، گریه گنهکار ما 
روز قیامت، برای خیلی ها روز حسرت و اندوه و نگرانی و اضطراب است. چشمها گریان است و احوال، پریشان و دلها نگران. 
امّا کسی که در دنیا، خوف از عذاب آخرت داشته و بر گناهانش گریسته است، یا کسی که عبادتهای عاشقانه داشته است و شبها به درگاه الهی تضرّع کرده و نالیده و استغفار نموده است، از هول و هراس آخرت، ایمن است و به قرب الهی و رضوان او می رسد. 
این گونه چشمهای ارزشمند که در حدیث آمده، به مراتب شرف دارد بر چشمهایی که یا در پی هوسرانی و گناه است، یا پیوسته در خواب غفلت به سر می برد. 
خوشا به حال دیده های خداترس و چشمهای اشک ریز!

امام سجاد (علیه السّلام) فرمودند:

مَن قَنعَ بِما قَسمَ اللهُ لَهُ فهُو مِن اَغنَی النّاسِ؛

هر کس به آنچه خداوند برایش تقسیم کرده و روزی داده، قانع باشد، او از بی نیازترین مردم است.

بحارالانوار، ج75، ص 158

شرح حدیث:

گاهی بعضی افراد، با آن که از ثروت و مُکنت برخوردارند، همچنان چشمشان گرسنه است وتا دم مرگ، حریص و افزون طلب هستند. 
بعضی هم از سرمایه ی «قناعت» برخوردارند و از خصلت ناپسند و ذلّت آور حرص و آز، رهایند. اینان، همواره احساس بی نیازی و غنا می کنند، زیرا از «گنج قناعت» برخوردارند، آن گونه که حضرت علی علیه السّلام فرموده است:
«القناعَةُ مالٌ لایَنفَدُ» (1) 
«قناعت، ثروتی پایان ناپذیر است.»
خداوند، براساس مصلحت بندگان و نظر و اراده ی حکیمانه ی خود، به آنان روزی می دهد. کسی که راضی و قانع و به آنچه خداوند سهم او قرار داده است خرسند است، همیشه آرام و آسوده بوده و از رنج درونی که حریصان گرفتار آن هستند، رهاست. 
انسان قانع، نه چشم طمع به مال دیگران دارد، نه دائم در پی افزودن مال خویش است. از این رو، خود را بی نیاز و غنی می بیند و راحت است. 
با قناعت می توان آزاد زیست 
هر که قانع نیست، حالش بردگی است 
هر که را مصرف ز حدّ افزون بود
عاقبت افسرده و دلخون بود 
باید از اسرافها مانع شویم 
رو به «فرهنگ قناعت» آوریم (2) 
سیره ی پیشوایان دین و پرورش یافتگان مکتب اهل بیت علیه السّلام هم همین فرهنگ را به ما می آموزد و ایمان به خدا و توکل بر او هم، مسلمان را به روزیِ تقسیم شده از سوی خداوند، راضی و قانع می سازد. 

امام سجاد (علیه السّلام) فرمودند:

إیّاکَ و الإبتهاجَ بالذَّنبِ، فَإنَّ الإبتهاجَ بِهِ اَعظَمُ مِن رُکوبِهِ؛

از خوشحال شدن به گناه بپرهیز، چرا که خوشحالی از انجام گناه، از ارتکاب گناه بدتر است.

کشف الغمه، ج 2، ص 108

شرح حدیث:

معصیت، گاهی از روی غفلت و نادانی است. 
در این صورت، وقتی گنهکار، آگاه و هشیار و بیدار شد و خطای خویش و عمل زشت خود را فهمید، پشیمان می شود و توبه می کند و خداوند هم از او می گذرد. 
گاهی هم گنهکاران، از روی عناد و لجاجت و ستیزه جویی با مکتب انبیا و دین الهی و ارزشهای اخلاقی گناه می کنند و از گناه خویش خوشحالند و پشیمان هم نمی شوند. این گستاخی و بی پروایی بسیار زشت و عقوبتش سنگین است. آنان که به زبان، استغفار می کنند، اما در دل، همچنان هوس گناه و شوق عصیان دارند، استغفار را هم به سخره گرفته اند. گناه را، هر چند کوچک باشد، باید بزرگ شمرد و در آستان الهی معذرت خواهی و استغفار کرد. 
ناچیز شمردن معصیت و اهمیت ندادن به آن، انسان را بد عاقبت می کند و رفته رفته او را در باتلاقی گرفتار می سازد که بیرون آمدن از آن دشوار است. 
در روایات توبه، آمده است: «ندامت، برای توبه کافی است». 
یعنی رسیدن به حالت پشیمانی پس از ارتکاب گناه، نشانه ی بیداری فطرت و روشنی چراغ وجدان است و همین کمک می کند که خطاکار، تصمیم بگیرد دیگر گناه نکند. 
اما «ابتهاج» و شادمانی از گناه، نشانه ی تیره دلی و غفلت شدید است و در کسانی یافت می شود که تحت سلطه ی شیطان و نفس اماره قرار گرفته اند. 
این خوشحالی از گناه، از خود گناه زشت تر و عظیم تر است. 

منبع: حکمت های سجادی (ترجمه و توضیح چهل حدیث از امام سجاد علیه السّلام)، جواد محدثی، انتشارات آستان قدس رضوی، چاپ اول (1390)

امام سجاد (علیه السّلام) فرمودند:

عَجِبتُ لِمَن یَحتَمی عَنِ الطَّعامِ لِمَضرَّتِهِ، وَ لا یَحتَمی مِنَ الذَّنبِ لِمَعرَّتِهِ؛

تعجب می کنم از کسی که از طعام، به خاطر ضررش پرهیز می کند، ولی از گناه به خاطر بدی و ننگ آن پرهیز نمی کند.

کشف الغمّه، ج2، ص107

شرح حدیث:

هم جسم بیمار می شود، هم روح. 
هم غذاهای مسموم و خراب، به بدن و سلامتی ما آسیب می زند، هم حرفهای زشت، اعمال بد و گناهان مختلف، روان و جان ما را آلوده و تیره می کند. 
البته زیانهای روحی، از ضررهای جسمی بدتر است و اگر بیماری با اندکی درمان و پرهیز، بهبود می یابد، آثار گناه گاهی در طول عمر، بر روح انسان سایه می افکند. 
کسی که به سلامت روحش بیش از سلامت جسم می اندیشد، قابل تحسین و تقدیر است. 
کسی که مراقب سلامتی جسم خویش است و از هر غذایی که ضرر دارد، پرهیز می کند، اما نسبت به گناه و مفاسد اخلاقی بی تفاوت است، شایسته نکوهش است. 
اظهار شگفتی امام، بجاست. 
اگر طعام مسموم، «ضرر» دارد، گناه، ننگ و عار دارد و کیفر اخروی و دوری از خدا و شرمندگی در پیشگاه رسول خدا و اولیای دین، بدتر است. 
کسانی تنها به خاطر احتمال این که شاید این غذاها فاسد شده باشد، از مصرف آن پرهیز می کنند. ولی ضرر و زیان و ننگ و عار گناه، احتمال نیست، بلکه یقینی است. پس در این جا بیشتر باید پرهیز کرد. 
مسموم شدگان، می کوشند در اولین فرصت، با برنامه های درمانی، آثار مسمومیت را از بدن خویش دور کنند. ولی گنهکاران چه؟ آیا تلاش دارند آثار گناه را از دل و جانشان و از پرونده ی اعمالشان پاک کنند؟
توبه، راهی برای زدودن آثار سوء گناهان است. 
البته ترک گناه، بهتر و مقدم تر از توبه است. 

منبع: حکمت های سجادی (ترجمه و توضیح چهل حدیث از امام سجاد علیه السّلام)، جواد محدثی، انتشارات آستان قدس رضوی، چاپ اول (1390)

امام سجاد (علیه السّلام) فرمودند:

إیّاکَ وَ الغیبَةَ فَإنَّها اِدامُ کِلابِ النّارِ؛

از غیبت بپرهیز، که غیبت، خوراک سگهای دوزخ است.

کشف الغمّه، ج2، ص 108

شرح حدیث:

قرآن کریم، زشتی غیبت را با یک تمثیل مؤثر بیان کرده است. می فرماید:
«آیا دوست دارید که گوشت بدن مرده ی برادر خود را بخورید؟ قطعاً از آن بدتان می آید.» (1) 
غیبت هم چنین است. 
همان گونه که با خوردن گوشت، انسان می کوشد تا چاق و قوی شود، غیبت کنندگان هم با بدگویی پشت سر برادر دینی، می کوشند با بدنام کردن آنان، برای خود حیثیّت و آبرویی کسب کنند و با آلوده نشان دادن آنان، خود را پاک و بی عیب جلوه دهند. 
این، همان کاستن از دیگری و افزودن به خود است و نوعی مردارخوری است. 
غیبت، بازی کردن با آبروی دیگران است. 
غیبت، مفاسد و عیوب پنهان را به سطح عموم می کشاند، «امنیت روانی» جامعه را به خطر می اندازد، دشمنی پدید می آورد و سبب گسست رابطه ها می شود و چه کاری بدتر از این؟
در این حدیث، زشتی غیبت را با بیان این که «غیبت، خوراک سگهای دوزخ است» به ترسیم کشیده، تا در نظر ما زشت جلوه کند و از آن بپرهیزیم. 
شرط اوّل پرهیز از یک گناه، آن است که آن را بد و ناپسند بدانیم. 
وقتی غیبت مؤمن، مثل خوردن گوشت مردار است، 
وقتی غیبت، خوراک سگهای دوزخی است، 
وقتی غیبت، سبب می شود گناهان آن فرد به پرونده ی غیبت کننده منتقل شود و ثوابهای او به نامه ی اعمال غیبت شونده برود، 
پس انسان فهمیده و باکرامت، هرگز غیبت نمی کند. 
نه دیگری را رسوا می سازد، نه خود را دچار قهر و غضب پروردگار می سازد.