💒💒💒 احادیث 💒💒💒

امام جواد علیه السلام فرمودند:

اَربَعُ خِصالٍ تُعینُ المَرءَ عَلَی العَمَلِ: اَلصِّحَّةُ، ‌وَ الغِنی، ‌وَ العِلمُ، ‌وَ التَّوفیقُ؛

چهار ویژگی است که شخص را بر کار، ‌کمک می کند: تندرستی، بی نیازی، دانش و توفیق؛

الفصول المهمّه، ‌ص 261

شرح حدیث:

عمل، در کنار ایمان، مایه امتیاز بشر است؛ البته کار نیک و «عمل صالح». در توصیه های دینی آمده است:اکنون که جوان وسالم هستید و توان کار دارید و نفس بر می آید و اعضاء و جوارحتان در اختیار شماست و هنوز مرگ شما فرا نرسیده است و از «نعمت حیات»برخوردارید، ‌عمل کنید. که فردا دیر است و مجال وقدرت نیست. 
نیز فرموده اند: « امروز، ‌روز عمل است و حساب نیست؛ فردای قیامت، روز حساب است و فرصت عمل نیست. »
اما ابزار عمل چیست؟
در این حدیث به چهار ویژگی که به انسان در انجام عمل کمک می کند، ‌اشاره شده است:نخست «سلامت بدن و تندرستی»، زیرا انسان ضعیف و بیمار، ‌توانایی انجام کار مطلوب را ندارد. 
دوم «ثروت و بی نیازی»، زیرا وسیله بسیاری از کارهای خیر و احسان و صدقه و کمک بهمحروم و قرض الحسنه دادن و تامین مخارج یتیمان و کمک به نیازهای عموم، ثروت و مال است. 
سوم«علم»، زیرا اگر دانایی نباشد، انسان با هیچ وسیله ای نمی تواند کوره راه های زندگی را طی کند وعمل شایسته انجام دهد. 
چهارم«توفیق»است، زیرا خداوند است که زمینه و شرایط و اسباب کار وعمل نیک را برای انسان فراهم می سازد. 
بعضی می خواهند زیارت بروند یا به مردم نیکی کنند، ولی توفیق پیدا نمی کنند. 
بعضی دوست دارند علم بیاموزند، ‌ولی وسایل آن فراهم نیست. 
و چه پسندیده است که همه اینها را از خدا بطلبیم. زیرا گنجینه همه خوبیهاو نیکی ها نزد اوست. 

منبع: حکمت های تقوی (ترجمه و توضیح چهل حدیث از امام جواد علیه السلام)، جواد محدثی، ‌انتشارات آستان قدس رضوی، چاپ اول(1391)

امام جواد علیه السلام فرمودند:

مَا اَجتَمَعَ رَجُلانِ اِلّا کانَ اَفضَلَهُما عِندَ اللهِ آدَبُهُما؛

هرگز دو مرد با هم اجتماع نمی کنند، ‌مگر آن که برترین آن دو نزد خدا، کسی است که با ادب تر باشد.

وسائل الشیعه، ج4، ‌ص 884

شرح حدیث:

ادب، ‌سرمایه ای گرانبهاست. ارزشمندترین میراث پدران و مادران برای فرزندان خود، ‌«ادب»است. میزان اعتبار و برتری و فضیلت اشخاص هم به درجه ادب و اخلاق آنان بستگی دارد. 
«ادب مردم، به ز دولت اوست. »
و... این، سرمشقی است که بارها آن را در کلاسهای خط و خوشنویسی نوشته و تمرین کرده ایم. گاهی دو نفر با یکدیگر ملاقات می کنند، یا به دیدار هم می روند. در حدیث امام جعفر علیه السلام است که نزد خدا از این دو نفر آن یکی فضیلت بیشتری دارد که ادب بیشتری دارد.
از خدا جوییم توفیق ادب 
بی ادب محروم ماند از لطف ربّ (1)
اما ادب چیست؟
گفتار نیک و ملایم و دور از کلمات سخیف و ناسزا، ابتدای دیدار با سلام و دست دادن، کلام دیگری را قطع نکردن و به سخن طرف گوش دادن. با پدر و مادر، با صدای بلند صحبت نکردن و پرخاشگری نداشتن. پیش دیگران پا را دراز نکردن. قبل از بزرگترها سر سفره دست به سوی غذا نبردن. 
در مسافرتها کمک به ضعیفان کردن. 
مایه ی اذیّت و آزار همسایه نشدن و... خیلی از این گونه امور، نشانه های «ادب»است. 
«با ادب باش، تا بزرگ شوی». 

پی نوشت:
1. مثنوی مولوی، دفتر اول، بیت 87.
منبع: حکمت های تقوی (ترجمه و توضیح چهل حدیث از امام جواد علیه السلام)، جواد محدثی، انتشارات آستان قدس رضوی، ‌چاپ اول (1391)

امام جواد علیه السلام فرمودند:

«اَلتَّوبَةُ عَلی اَربَعِ دَعائِمٍ: نَدَمٌ بِالقَلبِ، ‌وَ استِغفارٌ بِاللِّسانِ، ‌وَ عَمَلٌ بِالجَوارِحِ، ‌وَ عَزمٌ اَن لا یَعُودَ؛

توبه بر چهار پایه استوار است: پشیمانی به دل، استغفار به زبان، کار (و جبران) با اعضاء، و تصمیم بر اینکه به گناه باز نگردد.

کشف الغمّه، ‌ج2، ص349

شرح حدیث:

دریچه ای که به نام «توبه» به روی گنهکاران باز است، ‌موهبتی الهی و لطفی خاص است. تا بندگان خطاکار، باز هم از رحمت خدا برخوردار باشند. 
آنچه توبه را تشکیل می دهد، عناصر چهارگانه ای است که در این حدیث آمده است:
اول: «پشیمانی قلبی»، تا گنهکار، ‌از عمل زشت خود در درون پشیمان نشود، ‌توبه مفهومی ندارد. 
دوم:«آمرزش خوهی به زبان» و به تعبیر دیگر«استغفار»، ‌که نشان دهنده ی تواضعِ خطاکار در برابر خدا و درخواست مغفرت و بخشایش از اوست. 
سوم:«جبران عملی»، چه در تکالیفی که مربوط به رابطه ی ما با خداست، چه در حقوقی که مردم بر گردن ما دارند؛ یعنی اگر کسی مال مردم را خورده، ‌یا به کسی تهمت زده است، ‌توبه اش پرداختِ حق النّاس و رفع تهمت از متّهم است. 
چهارم: تصمیم جدّی بر تکرار نکردن گناه. 
فرض کنید کسی سرقت کرده و به زندان افتاده است و می گوید توبه کرده ام. وقتی توبه اش واقعی است که عزم جدّی داشته باشد که اگر آزاد شد، هرگز سراغ دزدی نرود. و الّا اگر به فکر سرقتهای بعدی باشد، توبه اش جدی و واقعی نیست. 
قرآن کریم به صورت مکرر پس از بیان توبه، اصلاح را آورده است (تابو و اصلحوا)(1) و این اشاره دارد به اینکه توبه تنها استغفار به زبان نیست. بلکه باید در عمل نیز جبران کند. 
به هر حال، گناه نکردن، آسان تر از توبه کردن است. 

پی نوشت: 
1. بقره(2)، آیه 160؛ نساء(4)، آیه 146؛ آل عمران (3)، آیه 89؛ و موارد دیگر.
منبع: حکمت های تقوی (ترجمه و توضیح چهل حدیث از امام جواد علیه السلام)، جواد محدثی، انتشارات آستان قدس رضوی، ‌چاپ اول (1391)

امام جواد علیه السلام فرمودند:

ألابِقاءُ عَلَی العَمَلِ اَشَدُّ مِنَ العَمَلِ؛

ایستادگی و استمرار بر کار، ‌سخت تر از اصل کار است.

کافی، ج2، ‌ص 296

شرح حدیث:

مهم تر از شروع کار، استمرار آن است. 
همیشه سختیها، موانع، مخالفتها، ‌حرف و حدیثها، ‌انتقادها و کارشکنی ها سبب می شود افراد از ادامه راه و کار، ‌بازمانند. 
کوهنوردی خوب است، اما قهرمان کسی است که تا رسیدن به قله، راه را بپیماید و در میان راه، ‌از ادامه مسیر بازنماند. 
اندیشیدن برای حلّ یک مسأله دشوار، وقتی ارزشمند است که ادامه یابد تا به حلّ مسأله بیانجامد. 
در روایات ما آمده است: کار اندک ولی مستمرّ، بهتر از کار بسیاری است که فرد از آن خسته شود و رهایش کند. 
یکی از میدانها و جلوه های «صبر» در همین جاست. 
کسی به مقام علمی بالا می رسد که در طلب دانش «شکیبا» باشد. 
کسی می تواند با کندن چاه به آب برسد، یا با ضربه های تبر، هیزم را بکشند، که به کار خود استمرار بخشد. 
در راه ایمان هم، ‌استقامت لازم است. قرآن از کسانی ستایش می کند که گفتند«خدا»، و بر این عقیده استوار ماندند:«الَّذِینَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا »(1)
ایمان آوردن مهم است، ‌ولی مؤمن ماندن دشوار و ارزشمند. 
انقلابی بودن ارزش است، ‌ولی انقلابی ماندن از آن ارزشمندتر است. سعدی گوید:
اسب تازی دو تک رود به شتاب 
شتر آهسته می رود شب و روز 
نیّت را خالص و انگیزه را قوی کنیم، ‌تا در راه نمانیم. 

پی نوشت: 
1. فصّلت(41)، آیه 30، احقاف(46)، آیه 13. 
منبع: حکمت های تقوی (ترجمه و توضیح چهل حدیث از امام جواد علیه السلام)، جواد محدثی، انتشارات آستان قدس رضوی، ‌چاپ اول (1391)

امام جواد علیه السلام فرمودند:

بِالرّاعی تَصلُحُ الرَّعِیَّةُ، ‌وَ بِالدّعاءِ تُصرَفُ البَلیَّةُ؛

مردم با سرپرست خود صالح می شوند و بلا به سبب دعا برگردانده می شود.

الفصول المهمّه، ص 260

شرح حدیث:

رفتار مسؤولان و دولتمردان، در صلاح و فساد مردم جامعه مؤثّر است. مردم از رهبران و حاکمان خود الگو می گیرند. از قدیم گفته اند: «النّاسُ علی دین مُلوکهم»؛ «مردم پیرو دین و آیین پادشاهانشانند» یعنی رفتار حاکمان و دولتمردان بر دیگران تأثیر می گذارد. 
اگر بخواهیم جامعه اصلاح شود، ‌کارگزاران و مسؤولان باید انسانهای دیندار، متعهّد، ‌سالم و دلسوز باشند. اگر حاکمان بد باشند، ‌مردم هم بد خواهند شد. به قول سعدی:
اگر ز باغ رعیّت مَلِک خورد سیبی 
برآورند غلامان او درخت از بیخ(1)
نکته ی دیگر این حدیث، تأثیر«دعا» در زندگی و دفع بلاهاست. 
به قول حافظ:
دعای نیمه شبی دفع صد بلا بکند 
خداوند به بندگان فرموده تا او را بخوانند و وعده ی اجابت داده است. از دعا می توان به عنوان سپر حفاظتی در مقابل بلاها استفاده کرد. 
حضرت رسول صلی الله علیه و آله می فرماید:
«اِدفَعُو ابوابَ البَلاءِ بِالدّعاء»(2)
درهای بلا را با دعا ببندید و بلا را دفع کنید. 
در حدیث امام علی علیه السلام است که: امواج بلا را با دعا دفع کنید. (3)
اینها می رساند که دعا در زندگی ما نقش دارد و خداوند به نیایشها و درخواستهای بندگان خالص خود بی اعتنا نیست. 
پس نباید از این وسیله رحمت و دفع بلا غافل بود.

پی نوشت: 
1. گلستان سعدی، ‌باب اول، حکایت 19. 
2. میزان الحکمه، حدیث 5560
3. بحارالأنوار، ج90، ‌ص 301 
منبع: حکمت های تقوی (ترجمه و توضیح چهل حدیث از امام جواد علیه السلام)، جواد محدثی، انتشارات آستان قدس رضوی، ‌چاپ اول (1391)

امام جواد علیه السلام فرمودند:

کَفی بِالمَرءِ خیَانَةً اَن یَکُونَ أمیناً لِلخَوَنَةِ؛

در خیانت یک شخص، همین بس که امین خیانتکاران باشد.

بحارالأنوار، ‌ج75، ص 363

شرح حدیث:

عملکرد انسانها در گذشته، معیاری برای وضع حال و آینده آنان است. برای انتخاب افراد برای کار، می کوشند کسانی را برگزینند که «سوء سابقه» نداشته باشند و پرونده زندگی شان پاک از آلودگیها و خیانت و شرارت باشد، ‌تا اطمینان بیشتری به آنان شود. 
این یک معیار منطقی و عقلی است و رعایت آن مفید است. 
حضرت علی علیه السلام به مالک اشتر توصیه می کند در انتخاب وزیران به این نکته دقت کند. می فرماید:
«بدترین وزیران تو کسی است که قبل از تو، وزیر اشرار و بدان بوده، ‌یا در گناهان و بدیهای بدکاران قبلی، شریک آنان بوده است. »(1)
این یک اصل مدیریتی در گزینش همکاران یا مهره های اجرایی مسؤولان کلیدی است. 
وقتی در کشوری انقلابی می شود(مثل انقلاب اسلامی ایران)مهره های رژیم سابق و عناصر کلیدی دولتهای جور و افرادی که بد سابقه باشند، ‌به کار گرفته نمی شوند، زیرا چندان قابل اعتماد نیستند. 
اگر کسی در دوره ی حکومت طاغوت، شغل و پستی داشته، می تواند پس از انقلاب هم به کار گرفته شود. ولی آنان که مهره های مهم و چهره های مورد اعتماد طاغوت و رژیم گذشته بوده اند و به تعبیر امام جواد علیه السلام، ‌«امین خائنان» بوده اند، صلاحیت به کارگیری ندارند، ‌چون ممکن است خیانت کنند و در نقش «عامل نفوذی» عمل کرده و به انقلاب ضربه بزنند. 
این نکته، در مسائل اجتماعی و سیاسی بسیار آموزنده و ارزشمند است و توجه به آن، ‌سبب مصونیت از ضربه های جاسوسان و عوامل ضدّ انقلاب می شود. 
ساده لوحانه به هر کس اعتماد نکنیم. 
بویژه به افراد بد سابقه که پرونده ی شرارت و خیانت دارند. 
 

امام جواد علیه السلام فرمودند:

اِنَّ القائِمَ مِنّا هُو المَهدیُّ الَّذی یَجِبُ اَن یُنتَظَرَ فی غَیبَتِهِ وَ یُطاعَ فی ظُهُورِهِ؛

همانا«قائم» از ما خاندان، همان «مهدی» است که باید در دوران غیبتش، ‌انتظارش را کشید و هنگام ظهورش، اطاعتش کرد.

موسوعة کلمات الامام الجواد علیه السلام، ص 115

شرح حدیث:

در روایات آمده که امامان فرموده اند: همه ی ما «قائم» هستیم، ولی آن قائمی که خداوند، ‌وعده ظهورش را داده و چون از پشت پرده ی غیبت بیرون آید، جهان را پر از عدل و داد خواهد ساخت، ‌مهدی آخرالزمان و فرزند امام حسن عسکری علیه السلام است. 
ما اکنون در «عصر غیبت» به سر می بریم. 
مهم آن است که بدانیم وظیفه ما در این دوران چیست؟
«انتظار» از مهم ترین تکالیف ما در این زمان است. در احادیث، انتظار فرج، بهترین عمل در عصر غیبت امام زمان علیه السلام به شمار آمده است، ‌انتظاری که هم امید به آینده را در دل منتظران ایجاد کند، ‌هم آنان را به زمینه سازی برای «عصر ظهور» وادار نماید. 
غیبت امام عصر علیه السلام، برای پیروان نوعی آزمایش به شمار می رود، ‌تا صاحبان ایمان راستین و عقاید محکم، از مدّعیان ایمان باز شناخته شوند. در امّتهای گذشته نیز، ‌گاهی به فرمان خدا، پیامبر آنان از منظر مردم پنهان می شد. برخی سست باوران در نبود پیشوایشان به تردید و گمراهی می افتادند، ‌اما عده ای نیز، پا برجا و استوار می ماندند. 
امام جواد علیه السلام بر دو تکلیف مهم نسبت به امام زمان علیه السلام تأکید دارند:
1. انتظار، در عصر غیبت. 
2. اطاعت، ‌در عصر ظهور. 
این یک امتحان بزرگ برای وضع منتظران در هنگام آمدن آن امام معصوم علیه السلام است که در دوران غیبت، تا چه حد نسبت به پیشوایان دینی و فقها و ولایت، مطیع و فرمانبردارند. آنان که از حکم خدا و مراجع تقلید پیروی نمی کنند، هنگام ظهور هم نسبت به آن ولیّ خدا موضع مخالف خواهند داشت. 
خود را برای «اطاعت در عصر حضور» مهیّا سازیم. 
 

امام جواد علیه السلام فرمودند:

مَنِ انقادَ إلَی الطُّمَأنینَةِ قَبلَ الخُبرَةِ فَقَد عَرِّضَ نَفسَهُ لِلهَلَکَةِ وَ لِلعاقِبَةِ المُتعِبَةِ؛

هر کس پیش از آزمودن، تسلیم اطمینان شود (و قبل از امتحان، ‌اعتماد کند) خود را در معرض هلاکت و فرجام رنج آور قرار داده است.

اعلام الدین، ص309

شرح حدیث:

همه ی افراد، خوب و سالم نیستند. همه ی مدّعیان صداقت و دوستی هم راست نمی گویند. 
انسان، موجودی اجتماعی است و با افراد مختلف رابطه ی دوستی یا فامیلی یا مشارکت مالی یا همکاری اجتماعی و سیاسی می کند؛ از این رو به دوستان صمیمی و یکدل و مطمئن نیاز دارد. 
آنچه جوهره ی افراد را آشکار می سازد، تحوّلات روزگار و فراز و نشیب های زندگی است. 
افراد، وقتی در «کوره ی آزمایش» قرار گیرند، میزان خالصی و ناخالصی آنان معلوم می گردد. بنابراین، نباید به هر کس اطمینان کرد و ساده لوح بود. 
چرا برای پذیرش افراد در اداره ها، ‌مؤسسه ها و دانشگاه ها، ‌«آزمون» وجود دارد؟
آنان که از روی عجله و شتاب، با این و آن دوست می شوند، ‌آنان که بدون شناخت افراد، ‌آنان را به کارهای مهم و حساس می گمارند. 
آنان که پیش از امتحان کردن دیگری، ‌اسرار خود را با او در میان می گذارند، ‌روزی زیان این اعتمادها بدون منطق و خوشبینی های غیر عقلایی را می بینند. 
خداوند به مؤمنان توصیه می کند که اگر کسانی از میان کافران به سوی شما آمدند و ادعا کردند که ما مسلمان شده و هجرت کرده ایم، ‌آنان را بیازمایید. اگر واقعاً مؤمن شده بودند، آنان را بپذیرید و امان دهید و به سوی کفّار برنگردانید. (1)
آیا جز این است که جاسوسها از سادگی و خوشبینی بیش از حدّ افراد سوء استفاده و اسرار را به دست می آورند و به دشمن منتقل می کنند؟
مؤمن باید هوشیار و زرنگ باشد و پیش از آزمودن کسی، صد در صد به او اعتماد نکند. 

پی نوشت: 

امام جواد علیه السلام فرمودند:

لاتَطلُبِ الصَّفا مِمَّن کدِرتَ عَلَیهِ، وَ لا الوَفاءَ لِمَن غَدِرتَ بِهِ، ‌وَ لا النُّصحَ مِمَّن صَرَفتَ سُوءَ ظَنِّکَ اِلَیهِ، فاِنَّ قَلبَ غَیرِکَ کَقَلبِکَ لَهُ؛

طلب صفا و زلالی مکن از کسی که علیه او تیره شده ای؛ و نه وفا بجوی از کسی که به او نیرنگ زده ای! و نه خیرخواهی از کسی که به او گمان بد برده ای، چرا که دل دیگری، مثل دل تو نسبت به اوست.

بحارالأنوار، ‌ج75، ‌ص 370

شرح حدیث:

«چو بد کردی، ‌مشو ایمن ز آفات... »
ما با دیگران رابطه ای متقابل داریم. دوستدار کسی هستیم که دوستمان بدارد. با کسی صفا و برادری داریم که با ما یکرنگ و صادق باشد. به کسی وفا می کنیم که نسبت به ما وفادار بوده باشد. 
این روش را دیگران هم با ما دارند. 
چگونه می توان از کسی که نسبت به او یکرنگ و صادق نبوده ایم؛ انتظار پاکدلی و صفا داشت؟چگونه می توان وفا از کسی داشت که به او نیرنگ روا داشته ایم؟
تو گِرد کسی گَرد که او گِرد تو گردد
تو یار کسی باش که او یار تو باشد(1)
حالت قلبی افراد نسبت به هم، ‌از یکدیگر تأثیر می پذیرد. 
محبت، محبت می آورد و حسد دشمنی می پرورد.
سوء ظن، ‌آدمی را تنها و بی دوست می سازد و صداقت نداشتن، دوستان را از پیرامون انسان پراکنده می کند. 
خیرخواه دیگران باشیم، ‌تا خیر ما را بخواهند. 
مهرورزی کنیم، تا از مهرشان برخوردار شویم. 

پی نوشت: 
1. دیوان سلمان ساوجی، ‌ص103
منبع: حکمت های تقوی (ترجمه و توضیح چهل حدیث از امام جواد علیه السلام)، جواد محدثی، انتشارات آستان قدس رضوی، ‌چاپ اول (1391)

امام جواد علیه السلام فرمودند:

ألاَیّامُ تَهتِکُ لَکَ الأمرَ عَنِ الأسرارِ الکامِنَةِ؛

گردش روزها اسرار نهفته را برایت آشکار می سازد.

اعلام الدّین، ص 310

شرح حدیث:

افراد در سایه ی امتحان، ‌چهره ی اصلی خود را نشان می دهند. 
حوادث روزگار نیز مسائل پنهان و پشت پرده را برای انسان آشکار می سازد. 
ادّعای ایمان، کافی نیست. گذشت زمان و تحوّلات روزگار ثابت می کند مؤمن واقعی کیست و چه کسی تنها ادّعا دارد. 
ادعای صبر و شجاعت هم کافی نیست. وقتی مصیبتها بر سر کسی فرو می ریزد، ‌یا با دشمن و جنگ و درگیری روبه رو می شود، ‌حقیقت صبر یا بی صبری، شجاعت یا ترسو بودن افراد، آشکار می گردد. 
پس ایّام و روزها، ‌پرده از اسرار بر می دارد. 
به همین جهت، ‌زمانه و روزگار را معلّم، ‌هادی‌، هشداردهنده و درس آموز دانسته اند. در مَثَلها هم آمده است: «روزگار، بهترین آموزگار است. »
روزگار است این که گه عزت دهد، ‌گه خوار دارد
چرخ بازیگر، از این بازیچه ها بسیار دارد(1)
مثلاً بنی عباس، ‌به نام دفاع از اهل پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم با بنی امیّه جنگیدند و آنان را برانداختند و خود به حکومت رسیدند. ولی گذشت روزگار و ستمهایی که به امامان شیعه علیه السلام روا داشتند، ‌راز درون آنان را آشکار ساخت و نشان داد خواهان ریاست و قدرت بودند، نه دوستی اهل بیت علیه السلام، ‌پس باید از فراز و نشیب روزگار، درس آموخت. 
جهان سر به سر حکمت و عبرت است
چرا بهره ما همه غفلت است؟(2)

پی نوشت:
1. قائم مقام فراهانی 
2. فردوسی