در نظر ابتدایی کسی که این حدیث را می خواند این اشکال به ذهن او می رسد که آیا با توجه به معنای ظاهری حدیث، این حدیث دلالت بر برتری مقام حضرت صدیقه کبری (س) بر امیرالمؤمنین (ع) و حضرت خاتم النّبیین (ص) می کند. این حدیث از جمله اسرار و رموزی است که هر کسی قادر به فهم و درک آن نیست. در مقدمه کتاب «فاطمه الزهراء سرور دل پیامبر» که ترجمه کتاب «فاطمه الزهراء بهجه قلب المصطفی» است که توسط دانشمند گرانمایه و محقق فرهیخته حضرت حاج شیخ احمد رحمانی همدانی (ره) نوشته شده است این اشکال بدین صورت مطرح و جواب داده شده است که به شرح زیر می باشد: اگر دقت بیشتری شود خواهیم دید که این حدیث در مقام بیان افضلیت و برتری حضرت زهرا (س) نیست بلکه گویای استمرار شریعت راستین خاتم الانبیاء به وجود حضرت زهرا (س) و مبارزات آن حضرت می باشد. مضمون این حدیث به قرینه و کمک دیگر روایاتی که در این باره نقل خواهیم کرد در راستای همان مضمونی است که از آیه شریفه «یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَه» (اى پیامبر! آنچه از طرف پروردگارت بر تو نازل شده است، کاملًا (به مردم) برسان! و اگر نکنى، رسالت او را انجام نداده‏اى. مائده، آیه ۶۷) می باشد. علامه طباطبایی در ذیل آیه شریفه چنین می گوید: اگر در ابلاغ ولایت علی (ع) اهمال می شد، در حقیقت در ابلاغ تمامی احکام اهمال شده بود و دین به سان جسمی بی جان می شد که اگر روح در آن نباشد حس و حرکت و زندگی از بین می رود. و این آیه کاشف از این است که خداوند متعال رسولش را به حکمی دستور داده که تمامیت امر دینش وابسته به آن است و بدان وسیله بر تخت استواری و پایداری جلوس خواهد کرد، و انتظار می رفت که مورد مخالفت مردم قرار گیرد و در مقابل پیامبر بایستند و اساس دینش را ویران سازند و پایه های آن را از هم بگسلند. (تفسیر المیزان، ج۶، ص ۴۷) بنابراین، همانگونه که این آیه در مقام برتری کسی بر کسی نیست، بلکه ارتباط و وابستگی ولایت و نبوّت را می رساند که اگر آن نبود اثری و اسمی از نبوّت باقی نمی ماند. همچنین سیاق این حدیث از این معنی و مقهوم بیرون است و گویای غلو و برتری نیست بلکه می خواهد این نکته را برساند که اگر فاطمه (س) وجود نداشت ارکان رسالت و امامت ویران و منهدم می شد و نامی از آنها برقرار نمی ماند.

امام باقر (ع) فرمودند: «الشجرهُ رسول الله و علیُّ فرعُها و فاطمهُ عنصرُالشجره» (درخت، رسول خدا صلی الله علیه و آله و علی علیه السلام شاخه و فاطمه علیها سلام ریشه آن است. تفسیر روح المعانی، ج ۶، ص ۲۰۵). همانگونه که درخت از ریشه تغذیه کرده و رشد می کند شریعت و آیین نورانی نیز به وجود حضرت زهرا (س) و پیشوایی و امامت امامان رشد می کند و دوام و جاودانگی می یابد. زیرا اگر فاطمه (س) نمی بود درخت امامت به شهادت حضرت علی (ع) قطع می شد و دنباله نداشت.

مرحوم استاد دکتر محمد ابراهیم آیتی در کتاب «سرمایه سخن» عبارتی در همین راستا دارند که علت غایی آفرینش پرستش و عبادت خداوند است. این علت در ذهن مقدم و در وجود مؤخّر است. واسطه در پیدایش این علت رسول خدا (ص) است. او نخستین موجود و اشرف موجودات است و افلاک به خاطر وجود او آفریده شده اند از این رو خداوند فرمود «لولاک لما خلقت الافلاک» و نباید از جمله دوم چنین برداشت که مقام حضرت علی (ع) از مقام حضرت رسول (ص) بالاتر است، چگونه می توان چنین گفت در صورتی که خود حضرت علی (ع) فرموده است «أَنَا عَبْدٌ مِنْ عَبِیدِ مُحَمَّد» (کافی، ج ۱، ص۹۰) بلکه مقصود آن است که چون انگیزه و هدف از آفرینش حضرت رسول (ص)، هدایت و راهنمایی انسانها است همان گونه که خود حضرت فرمود «آدَمُ وَ مَنْ دُونَهُ تَحْتَ لِوَائِی» (الخرائج و الجرائح، ج ‏۲، ص ۸۷۶) و این هدایت تمام نمی شود مگر به وجود مناسبتی بین آموزنده و دانش آموز و آن همان ولایت است که اگر ولایت نمی بود نبوّت مفید نبود بلکه بیهوده و بی فایده بود و خداوند متعال برتر از آن است که عمل عبث و بیهوده انجام دهد و اصل ولایت حضرت علی (ع) است و لذا فرمود و «لو لا علی لما خلقتک» و اگر فاطمه (س) وجود نمی داشت ولایت استمرار پیدا نمی کرد زیرا او وعاء امامت و درخت نبوت و ولایت است و اگر او نبود درخت نبوت و ولایت بدون میوه می ماند، از این رو فرمود: «و لو لا فاطمه لما خلقتکما» («فاطمه الزهراء سرور دل پیامبر» ترجمه کتاب «فاطمه الزهراء بهجه قلب المصطفی»، ص ۲۲)

• وبسایت حمیدرضا فلاح تفتی
• پایگاه اینترنتی اسلام کوئست
• مؤسسه تحقیقاتی حضرت ولی عصر (عج)