ما امتی هستیم که قرن ها است گریه می کنیم؛ تا روزی که انتقام حسین گرفته شود و این حرارت خون خواهی که در فطرتمان وجود دارد، روزی خواهد شکفت و اشک هایمان، صحرای سوزان کربلا را سیراب خواهد کرد.

ما در مکتب حسین، نه گریبان می دریم و نه سینه چاک می کنیم؛ نه خاک-افشان می شویم و نه پست و بی نشان! ما در مکتب حسین می گرییم؛ تا پیام حق و عدالت زنده بماند و سیاهی شب عزا، به سپیدی صبح ظهور برسد.

ما آموخته ایم که از گریستن در نمایشنامة افسانة غم، چیزی جز افسردگی و زبونی به دست نمی آید مگر آن که آتشفشان دل هایمان جگرسوز واقعه ای باشد که در نیم روز عاشورا رقم خورد و این آتشپاره های پرغلیان سینة کوه شیعه است که ناگهان سر برخواهد آورد. ما ملت گریه هستیم؛ اما نه اندوه و شکست. «ما ملت گریة سیاسی هستیم». ما بیداریم و مویه می کنیم.

پاسخ: بله، در این جا به ذکر نمونه¬های اندکی از آن چه که در تاریخ نقل شده، بسنده می¬کنیم:

1. عزاداری بنی¬هاشم در ماتم سیدالشهدا؛ از امام صادق علیه¬السلام روایت شده است: «پس از حادثة عاشورا، هیچ بانویی ازبانوان بنی¬هاشم، سرمه نکشید و خضاب ننمود و از خانة هیچ¬یک از بنی¬هاشم دودی که نشانة پختن غذا باشد، بلند نشد؛ تا آن که ابن¬زیاد به هلاکت رسید. ما پس از فاجعة خونین عاشورا، پیوسته اشک بر چشم داشته¬ایم».

2. عزاداری امام سجاد علیه¬السلام؛ حزن امام سجاد علیه¬السلام بر آن حضرت، به صورتی بود که دوران زندگی او، همراه با اشک بود و اغلب اشک آن حضرت، بر مصائب سیدالشهداء علیه¬السلام و عموها، برادران، عموزاده¬ها، عمه¬ها و خواهرانش بود؛ تا آن جا که وقتی آب برای آن حضرت می آوردند، اشکش جاری می¬شد و می¬فرمود: «چگونه بیاشامم؛ در حالی که پسر پیامبر را تشنه کشتند»؟ همچنین می¬فرمود: «هرگاه شهادت اولاد فاطمه زهرا علیها¬السلام را به یاد می آورم، گریه¬ام می¬گیرد».

امام صادق علیه¬السلام به زراره فرمود: «جدم علی بن الحسین علیه¬السلام هرگاه حسین بن علی علیه¬السلام را به یاد می آورد، آن¬قدر اشک می¬ریخت که محاسن شریفش پراز اشک می¬شد و بر گریة او حاضران گریه می¬کردند».

3. عزاداری امام محمد باقر علیه¬¬السلام؛ امام باقر علیه¬السلام در روزعاشورا برای امام¬حسین علیه¬السلام مجلس عزا بر پا می¬کرد و بر مصائب آن حضرت، گریه می¬کردند. در یکی از مجالس امام باقر علیه-السلام، کمیت شعر می خواند، وقتی به این جا رسید که «قتیل بالطف...»، امام باقر علیه¬السلام زیاد گریه کرده، فرمود: «ای کمیت! اگرسرمایه¬ای داشتیم، در پاداش این شعرت به تو می¬بخشیدیم؛ اما پاداش تو همان دعای رسول خدا صلی الله علیه وآله دربارة حسان¬بن¬ثابت است که فرمود: همواره به جهت دفاع از ما اهل¬بیت، مورد تأیید روح¬القدس خواهی بود».

4. عزاداری امام صادق علیه¬السلام؛ امام موسی کاظم علیه¬السلام می-فرمود: «چون ماه محرم فرا می¬رسید، دیگر پدرم خندان نبود؛ بلکه اندوه از چهره¬اش نمایان می¬شد و اشک بر گونه¬اش جاری بود؛ تا آن که روز دهم محرم فرا می¬رسید. در این روز، مصیبت و اندوه امام به نهایت می¬رسید و پیوسته می¬گریست و می¬فرمود: امروز، روزی است که جدم حسین بن علی علیه¬السلام به شهادت رسید».

5. عزاداری امام موسی کاظم¬ علیه¬السلام؛ از امام رضا علیه¬السلام نقل شده است که فرمود: «چون ماه محرم فرا می¬رسید، کسی پدرم را خندان نمی¬دید و این وضع ادامه داشت تا روز عاشورا و در این روز، پدرم را اندوه و حزن و مصیبت فرا می¬گرفت و می¬گریست و می¬گفت: «در چنین روزی حسین را که درود خدا بر او باد، کشتند».

6. عزاداری امام رضا علیه¬السلام؛ گریة امام رضا علیه¬السلام در حدی بود که فرمود: «همانا مصیبت امام حسین علیه السلام، پلک چشمان ما را مجروح نموده و اشک ما را جاری ساخته است».

امام رضا علیه السلام آمد. دربارة شعر و گریه بر سیدالشهدا علیه¬السلام به دعبل فرمود: «ای دعبل! کسی که بر مصائب جدم حسین علیه¬السلام گریه کند، خداوند گناهان او را می¬آمرزد و آن گاه حضرت بین حاضران و خانوادة خود پرده¬ای زد؛ تا بر مصایب امام¬حسین علیه¬السلام اشک بریزند».

آن حضرت همچنین به دعبل فرمود: «برای امام حسین علیه¬السلام، مرثیه بخوان؛ تو تا زنده¬ای، ناصر و مدح کنندة ما هستی؛ پس تا قدرت داری، از نصرت ما کوتاهی مکن». دعبل در حالتی که اشک از چشمانش می¬ریخت، اشعاری خواند.

در این حال، صدای گریة امام¬رضا علیه¬السلام و اهل بیت آن حضرت بلند شد.

7. عزاداری امام زمان(عج)؛ بنابر روایات، امام زمان در زمان غیبت و ظهور، بر شهادت جدش گریه می¬کنند. آن حضرت خطاب به جد بزرگوارش سیدالشهدا علیه¬السلام می¬فرماید:

«اگر روزگار مرا به تأخیر انداخت و دور ماندم از یاری تو و نبودم تا بادشمنان تو جنگ کنم و با بدخواهان تو پیکار نمایم، هم¬اکنون هر صح و شام بر شما اشک می¬ریزم و به جای اشک درمصیبت شما، خون از دیده می¬بارم و آه حسرت از دل پر درد بر این ماجرا می¬کشم».

پرسش: چگونه می¬توان به زیبایی¬های عاشورا پی¬ برد و این کلام حضرت زینب سلام¬الله¬علیها - که فرمود: «ما رأیت الا جمیلا» - را درک کرد؟

پاسخ: جلوه¬های زیبایی و نمادهای جمال در آیینة کربلا بسیارند که برخی از آنها عبارتند از:

1. تجلی کمال آدم؛ این که انسان تا کجا می تواند اوج بگیرد، و خدایی گردد و فانی در او شود، در میدان عمل روشن می شود و کربلا نشان داد که سقف تعالی انسان و آستانة عروج روحی و صعود وجودی و ظرفیت کمال جویی و کمال یابی او تا کجاست. آن حماسه نشان داد «که تا چه حد است مقام آدمیت». این نکته برای جویندگان ارزش ها بسی زیباست.

2. تجلی رضا به قضا؛ در مقامات و مراحل عرفانی و سلوک، رسیدن به مقام رضا، بسی دشوار و ارجمند است. اگر حضرت زینب، حادثة کربلا را زیبا می¬بیند، به دلیل بروز این شاخصة متعالی در عملکرد ولی خدا، سیدالشهدا و یاران و دودمانش می باشد.

به راستی که حسین بن علی علیهما السلام در میان آنان که یکی درد و دیگری درمان و یکی وصل و دیگری هجران را می پسندد، آن را می پسندید که جانان می¬پسندید؛ پس کربلا، تجلی گاه رضای انسان به قضای خدا بود و آن حضرت در واپسین لحظات حیات در قتلگاه، چنین زمزمه می¬کرد: «ای خدای من! به قضا و تقدیر تو راضی ام»، خواهر خویش را نیز به همین نکته توصیه کرده بود.

این مرحله از عرفان، یعنی خود را ندیدن و جز خدا ندیدن و در مقابل پسند خدا اصلاً پسندی نداشتن. در آغاز حرکت از مکه به سوی کوفه نیز در کلمات آن حضرت آشکار بود؛ آن جا که فرمود: «رضا و پسند ما خاندان، همان پسند خداست».

این مبنای جانبازی و عشق حسین است و زینب عزیز، این را زیبا می¬بیند و این منطق و مرام را می¬ستاید.

آن روز که جانان خود فدا می¬کردیم

با خون به حسین، اقتدا می¬کردیم

چون منطق ما منطق عاشورا بود

با نفی خود، اثبات خدا می کردیم

3. رسم الخط حق و باطل؛ یکی دیگر از زیبایی¬های عاشورا، خط کشی میان حق و باطل و تبیین منطقة حضور و عمل انسان¬های ددمنش و فرشته خوست. وقتی خوبی و بدی و حق و باطل به هم درآمیزد، تیرگی باطل، حق را هم غبار آلود و ناپیدا و مشوه جلوه می دهد. در ظلمتی این چنین، گمراهی اندیشه¬ها و انسان¬ها طبیعی است و کفرنقابدار، مسلمانان ساده لوح و سطحی نگر را به شبهه می¬افکند! زیبایی کار امام حسین علیه السلام آن بود که مشعلی روشن کرد؛ تا راه، روشن و تیرگی¬ها زدوده شود و چهره¬ها در آن محیط فتنه و دروغ، نمایان و شناسانده شود؛ تا دیگر فریب و نقاب، بی اثر گردد، آیا این، زیبا نیست؟

عاشورا یک رسم الخط بود؛ ترسیم روشن خطی بود که حق و باطل را جدا کرد و مسلمان ناب را از مسلمان نمای مدعی، بازشناساند و پیروان رحمان و جنود شیطان، هر کدام در یک سو، به عیان دیده شدند؛ حق، بی-پرده و صریح، به نبرد باطل آمد؛ تا باطل را که مزورانه بر طبل یا خیل الله ارکبی می¬کوبید، آشکار سازد و اگر هم اندک تردیدی در شناخت باقی مانده بود، خطبه¬های زینب در کوفه وشام، آن را زدود و این از زیبایی¬های حادثة خونین عاشورا بود.

4. شب قدر عاشورا؛ این صحنه، یکی از درخشان¬ترین جلوه¬های زیبایی است؛ کسانی که در سر دوراهی رفتن و ماندن، «ماندن» را- که نشان «وفا» و «ایثار» است- بر می¬گزینند و «زندگی بدون حسین» را ذلت و مرگ می¬شمارند.

آن خطبة امام، ابراز وفاداری یاران، سخنان و سؤال امام از قاسم، شب زنده داری اصحاب، زمزمة تلاوت قرآن و نیایش از خیمه¬ها، اعلام وفاداری یاران در حضور زینب کبری و امام حسین¬ علیه¬السلام و...، هر کدام برگی زرین از این «کتاب جمال» است؛ پس چرا زینب علیهاالسلام، عاشورا را زیبا نبیند؟

حادثه کربلا از منظر تربیت فرزندان

حادثه کربلا، جاودانه ترین رویدادی است که زمانه در بستر خودمانند آنرا ندیده است. حادثه ای که آثارش در حصار مرزهای اسلامی محدود نگشته و خورشید فروزانش همه گیتی را تا ابد درخشان گردانید. همه کسانی که پیرامون این حادثه به تامل نشسته اند،به فراخور شناخت خویش از آن درس گرفته، مبارزان درس مبارزه،آزادگان درس آزادگی، شهادت طلبان درس شهادت و مصلحان اجتماعی درس اصلاح گرفته اند.

این واقعه بی نظیر زوایای بی انتهایی دارد که تنها اندکی ازآنها شناخته شده و زوایای ناشناخته اش بسی بیش از شناخته شده است. بی گمان با گسترش دانش بشری در حوزه علوم انسانی، امید کشف آنها دور از انتظار نیست، از جمله زوایای این واقعه عظیم تامل از منظر روانشناسی و تربیت است. نگارنده معتقد است هدف سیره وسنت ائمه اطهار علیهم السلام قبل از هر چیز، هدایت و تربیت است،زیرا آنان بزرگترین مربیان بشریت اند و باید تفسیر تربیتی ازحوادث زندگی آنان ارائه شود.

ذکر این نکته مفید است که، گوناگونی شرایط زمانی ائمه اطهارعلیهم السلام باعث گشته تا آنان با وجود آرمان مشترک، در عرصه دعوت و تربیت شیوه های گوناگون داشته باشند. در میان امامان شیعه، امام حسین(ع)شرایط ویژه خود را داشت. بنابراین ضمن آنکه همه زندگی و سیره حضرت سرمشقی کامل، از حیات طیبه، برای پیروانش است سیره تربیتی آن حضرت در حادثه کربلا هم برای کسانی که زندگیشان به شرایط زمانی آن حضرت شباهت بیشتری دارد ومی خواهند حسینی باشند، اهمیت بیشتری دارد