امام رضا (ع) در مورد حكمت وضو و شستشوي صورت و دست ها و مسح سر و پاها فرموده است:‌"لانّ العبد اذا قام بين يدي الجبار...؛هنگامي كه بنده خدا در مقابل پروردگار براي عبادت مي ايستد به ركوع و سجود و دعا و تضرع مي پردازد با اعضا و جوارح پاكيزه و مطهر بر او وارد شود و او را ياد كند⁽¹⁾ و بر اساس روايات ديگر با شستشوي صورت و دست ها گناهان ريخته مي شود وانسان پاك و مطهر مي شود".⁽²⁾

پي نوشت ها:
1.وسائل الشيعه، ج 1، ص 277.
2.همان، ص 278

كيفيّت وضو گرفتن
در روايت آمده كه امام صادق (ع ) فرمود: روزى اميرالمؤمنين (ع ) با محمّد ابن حنفيّة نشسته بودند، حضرت فرمود: اى محمّد، ظرفى آب بياور تا براى نماز وضو بگيرم . محمّد آب آورد، حضرت آب را با دست چپ ، بر دست راستش ريختند و سپس فرمودند:
بِسْمِ اللّهِ، اءَلْحَمْدُللّهِِ الَّذى جَعَلَ المآءَ طَهُوراً، وَ لَمْ يَجْعَلْهُ نَجِساً.
- به نام خدا، سپاس خدايى را كه آب را پاكيزه و پاكيزه كننده قرار داد، و آن را نجس و آلوده قرار نداد.
سپس [به توالت رفته ] و خود را شستشو داده و فرمودند:
اءَللّهُمَّ، حَصِّنْ فَرْجى وَ اءَعِفَّهُ، وَاسْتُرْعَوْرَتى ، وَ حَرِّمنْى عَلَى النّارِ.
- خدايا، شرمگاهم را محفوظ و پاكدامن بدار، و عورتم را بپوشان ، و آن را بر آتش [جهنّم ] حرام كن .
پس از آن آب در دهان گردانيده و مضمضه نموده و فرمودند:
اءَللّهُمَّ، لَقِّنى حُجَّتى يَوْمَ اءَلْقاكَ، وَ اءَطْلِقْ لِسانى بِذِكْرِكَ [وَ شُكْرِكَ[
- خداوندا، روزى كه با تو ملاقات مى كنم ، حجّت و دليلم را به من تلقين نموده و بفهمان ، و زبانم را به ياد [و شكر گزارى ات ] بگشاى .
سپس آب داخل بينى كرده و استنشاق نموده و فرمودند:
اءَللّهُمَّ، لاتُحَرِّمْ عَلَىَّ ريحَ الْجَنَّةِ، وَ اجْعَلْنى مِمَّنْ يَشَمُّ ريحَها وَ رَوْحَها وَ رَيْحانَها وَ طيبَها.
- خدايا، بوى بهشت را بر من حرام منما، و مرا از كسانى قرار ده كه بو و نسيم و بوى خوش و عطر بهشت را مى بويند.

بقیه در ادامه مطلب

چگونه وضو بگيريم؟

بهتر است، پيش از وضو، دستها را تا مچ بشوييم، ولي اين شستن، جزو اعمال وضو نمي باشد.
پس اينگونه وضو مي گيريم:
پيش از هر چيز نيت مي كنيم، يعني با قصد انجام وضو و براي اطاعت از دستور خداوند عالم، وضو را آغاز مي كنيم.

1- به نيت وضو صورت را از بالا به پايين - از جايي كه موي سر روييده تا چانه - مي شوييم.

2- پس از شستن صورت، دست راست را از آرنج تا نوك انگشتان، از بالا به پايين، مي شوييم.

3- بعد از شستن دست راست، دست چپ را مانند دست راست مي شوييم.

4- بعد از شستن صورت و دست ها با رطوبتي كه بر دست مانده، جلوي سر را مسح مي كنيم

يعني دست را بر سرگذاشته و كمي به طرف پيشاني مي كشيم.

5- پس از مسح سر، پاي راست را از نوك انگشت تا آخر روي پا (مفصل) مسح مي كنيم.

6- و در پايان پاي چپ را مانند پاي راست مسح مي كنيم و با اين عمل وضو تمام مي شود.

منبع: ستاد اقامه نماز

حدیث (1) پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

اَكثِر مِن الطَّهورِ يَزِدِ اللّه‏ُ فى عُمُرِكَ؛

وضو زياد بگير تا خداوند، عمرت را زياد كند.

امالى مفيد، ص 60، ح 5

حدیث (2) پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

اِنَّ الغَضَبَ مِنَ الشَّيطانِ وَاِنَّ الشَّيطانَ خُلِقَ مِنَ النّارِ وَاِنَّما تُطفَأُ النّارُ بِالماءِ فَاِذا غَضِبَ اَحَدُكُم فَليَتَوَضَّ؛

خشم از شيطان و شيطان از آتش آفريده شده است و آتش با آب خاموش مى شود، پس هرگاه يكى از شما به خشم آمد، وضو بگيرد.

نهج الفصاحه ح 660

حدیث (3) پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

اَلتَّسْميَةُ مِفْتاحُ الْوُضوءِ و مِفْتاحُ كُلِّ شَيءٍ؛

بسم اللّه‏ الرحمن الرحيم، كليد وضو و كليد هر چيزى است.

مستدرك الوسائل، ج1، ص 323

حدیث (4) پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

اَلْعَبد... إِنْ قالَ فى أوَّلِّ وُضوئِهِ بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ طَهُرَت أعضاؤُهُ كُلُّها مِنَ الذُّنوبِ؛

اگـر بنـده‏اى... در ابتداى وضويش، بسم اللّه‏ الرحمن الرحيم بگويد همه اعضايش از گناهان پاك مى‏شود.

تفسير الامام العسكرى عليه‏السلام ، ص 521

حدیث (5) امام صادق عليه‏السلام :

ما يَمْنَعُ اَحَدَكُمْ اِذا دَخَل عَلَيْهِ غَمٌّ مِنْ غُمُومِ الدُّنْيا اَنْ يَتَوَضَّاَ ثُمَّ يَدْخُلَ مَسْجِدَهُ وَ يَرْكَعَ رَكْعَتَينِ فَيَدْعُوَ اللّه‏َ فيهِما؟ اَما سَمِعْتَ اللّه‏َ يَقُولُ: «وَاسْتَعينوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ»؟

چه چيز مانع مى‏شود كه هر گاه بر يكى از شما غم و اندوه دنيايى رسيد، وضو بگيرد و به سجده‏گاه خود رود و دو ركعت نماز گزارد و در آن دعا كند؟ مگر نشنيده‏اى كه خداوند مى‏فرمايد: «از صبر و نماز مدد بگيريد»؟

تفسير عياشى، ج 1، ص 59، ح 39

حدیث (6) امام صادق عليه‏السلام :

مَن تَطَهَّرَ ثُم أوَی إلَی فِراشِهِ باتَ وَ فِراشُهُ کَمَسجدِهِ وَ إن ذَکَرَ أنَّه لَیسَ عَلَی وَضَوء فَتَیَمَّمَ مِن دِثارهِ کائِناً ما کانَ لَم یَزَل فی الصَلاةَ وَ ذِکرِ الله.

هر که با طهارت به بستر رود، آن شب بشتر او به منزله مسجد اوست و اگر یادش آمد که وضو ندارد به همان رو انداز خود -هر چه می خواهد باشد- تیمم کند که اگر چنین کرد پیوسته در نماز و ذکر خداوند خواهد بود.

بحار الانوار ج73 ص 183

http://salat-fa.blogfa.com

وضو کلید نماز
قال رسول الله – صلى الله علیه وآله -:…والوضوء مفتاح الصلاة ؛
… وضو کلید نماز است .
(نهج الفصاحه ، حدیث ۱۵۸۸) 

وضو در هواى سرد
قال الباقر – علیه السلام -:ثلاث کفارات فاسباغ الوضوء فى السبرات و بالمشى باللیل و النهار الى الجماعات و المحافظة على الصلوات ؛
سه چیز است که جبران کننده و محو کننده گناه است :
۱ – کامل گرفتن وضو در هواى بسیار سرد.
۲ – راه رفتن در شب و روز به سوى جماعتهاى اسلامى (نماز جماعت و جمعه ).
۳ – مراقبت بر انجام صحیح نمازها.
(معانى الاخبار، ص ۳۱۴) 

آداب وضو
قال الصادق – علیه السلام -:من توضا و تمندل کتبت له حسنة ، و من توضا و لم یتمندل حتى یجف وضوئه کتبت له ثلاثون حسنة ؛
کسى که وضو بگیرد و خود را با حوله خشک نماید، یک حسنه براى او نوشته مى شود، و هر که وضو بگیرد و خشک نکند، بلکه صبر نماید تا اعضاء وضو به خودى خود خشک شود، سى حسنه براى او نوشته مى شود.
(بحارالانوار، ج ۸۰، ص ۳۳۰) 

تاثیر وضو
قال رسول الله – صلى الله علیه وآله -:خللوا بین اصابعکم لایخلل الله بینها بالنار ؛
هنگام وضو میان انگشتان خود فاصله دهید تا خدا به وسیله آتش میان آنها را فاصله ندهد.
(نهج الفصاحه ، ص ۳۰۶) 

مقدار آب وضو
قال رسول الله – صلى الله علیه وآله -:الوضوء مد و الغسل صاع و سیاتى اقوام یستقلون ذلک فاولئک على خلاف سنتى ؛
براى وضو ده سیر آب و براى غسل ، سه کیلو آب کافى است ، ولى افرادى در آینده مى آیند که این مقدار را کم مى شمارند (و آب زیادى مصرف خواهند کرد) که آنها بر خلاف راه من مى روند.
(محجة البیضاء، ج ۱، ص ۳۰۱) 

نصف ایمان
قال رسول الله – صلى الله علیه وآله -:الوضوء نصف الایمان ؛
وضو گرفتن نیمى ازایمان است .
(بحارالانوار، ج ۸۰، ص ۲۳۸) 

اثر تجدید وضو
قال رسول الله – صلى الله علیه وآله -:الوضوء على الوضوء نور على نور ؛
وضوى پس از وضو بسیار پسندیده است .
(محجة البیضاء، ج ۱، ص ۳۰۲) 

تجدید وضو
قال رسول الله – صلى الله علیه وآله -:من جدد وضوءة من غیر حدث جدد الله توبته من غیر استغفار ؛
هرکس وضویش را بدون اینکه باطل شود تجدید کند، خداوند توبه اش را بدون استغفار تجدید مى کند.
(محجة البیضاء، ج ۱، ص ۳۰۲) 

پاکى به وسیله وضو

قال الرضا – علیه السلام -:… لان یکون العبد طاهرا اذا قام بین یدى الجبار عند مناجاته ؛
… چون وضو یک ادب در برابر خدا است ، بنده به هنگام نماز، وقتى که دربرابر خداوند مى ایستد، پاک باشد.
(بحارالانوار، ج ۶، ص ۶۴) 

وضو هنگام خواب
قال رسول الله – صلى الله علیه وآله -:من باب على طهر فکانما احیى اللیل ؛
کسى که شب را با وضو بیارامد، گویى که تمام شب را به احیاء و عبادت گذرانده است .
(وسائل الشیعه ، ج ۱، ص ۲۶۶) 

آثار وضو
قال رسول الله – صلى الله علیه وآله -:امتى الغر المحجلون من اثار الوضوء یوم القیامة ؛
امت مرا دست و پاى نورانى باشد روز قیامت ، از آثار وضوء که در دنیا گرفته باشد.
(شهاب الاخبار، ص ۱۲۲) 

مسواک و وضو
قال رسول الله – صلى الله علیه وآله -:السواک شطر الوضوء ؛
مسواک کردن جزئى از وضو است .
(محجة البیضاء، ج ۱، ص ۲۹۷) 

http://salat-fa.blogfa.com

بین زن و مرد در افعال و کیفیات وضو فرقی نیست جز اینکه برای مردها مستحب است هنگام شستن آرنج از قسمت بیرونی آب بریزند و زنها از قسمت داخلی.

مسائلی که در غسل و وضو مشترک هستند.

مسئله ای که در غسل و وضو مطرح است اینکه هیچگونه مانعی برای رسیدن آب به پوست بدن وجود نداشته باشد.

بارها مشاهده شده که بعضی با وجود لاک بر روی ناخن وضو می گیرند و استدلال آنها بر این است که در این حکم فقهی (مانعی برای رسیدن آب به پوست بدن وجود نداشته باشد.) کلمه ناخن قید نشده و اسمی از آن برده نشده است.

خدمت این دسته از این دوستان عارضم که: نخیر!

ناخن دست و پا نیز داخل در این حکم می شود و لاک مانع از رسیدن آب در وضو و غسل می باشد. آب باید مستقیما به خود ناخن برسد بدون انکه کوچکترین مانعی (اعم از لاک و یا هر چیزی که سد بر رسیدن اب) بر روی ناخن باشد، حتی به اندازه سر سوزن.

در مورد ناخنهای دست در غسل و وضو مسئله یکسان است و نباید مانعی داشته باشد اما…

در مورد انگشتان پا مسئله متفاوت است:

در یادداشت قبلی گفتیم که در مسح پا لزوما نباید مسح از روی شصت پا کشیده شود بلکه به دلخواه می تواند از هر یک از انگشتان آغاز شود اما حتما باید ختم به کعب پا (برآمدگی پا) شود.

بنابراین برای وضو خالی نگه داشتن تنها یکی از انگشتان پا برای کشیدن مسح کفایت می کند و اگر دیگر انگشتان مانعی داشته باشند اشکالی ایجاد نمی کند اما برای غسل همه انگشتان باید خالی و بدون مانع باشد.

در مورد رنگ مو و ابرو در غسل و وضو:

اگر صرفا رنگ باشد و دارای جرم(ی که مانع از رسیدن آب به مو می شود) نباشد وضو و غسل درست است.

همچنین رنگ حنا چه برای مو و چه برای انگشتان مانع وضو نمی باشد.

مسئله دیگر در مورد کرم، ریمل، سرمه،خط چشم می باشد:

در مورد کرم:

چربی ان باید به طور کلی برطرف شود.

در مورد ریمل:

مژه های چشم نیز مانند ناخن داخل در اعضاء وضو می باشد و حتما برای غسل و وضو باید مانع آن برطرف شود. ریمل برای مژه ها مانع وضو می باشد.

در مورد سرمه و خطی که داخل چشم کشیده می شود:

هر آن مقداری که داخل چشم باشد، یعنی با بستن چشم سیاهی مشخص نباشد ایرادی ندارد. ولی هر مقدار از آن که به زیر چشم می آید باید پاک شود.

در مورد خطی که پشت چشم و زیر چشم کشیده می شود:

مانع از رسیدن آب می باشد و برای غسل و وضو باید کاملا مانع برطرف شود.

در مورد سایه و رژ نیز همین حکم وارد است.

نکته دیگر در مورد غسل اینکه: خانمهایی که موهای بلند دارند بنا بر احتیاط واجب باید تمام مو شسته شود.( هر چند فکر کنم این حکم بر بعضی از اقایون هم وارد باشه.)

چند مسئله در مورد نماز و غسلهای مرتبط

در مورد نماز و روزه ای که از زن حائض قضا می شود:

لازم نیست قضای نمازهای فوت شده بجا آورده شود اما قضای روزه را باید گرفت ولی نیازی به دادن کفاره نیست اما در صورت گذشتن یکسال شامل کفاره تاخیر می شود.

(کفاره تاخیر:

در سالی که در ماه مبارک رمضان به دلایل موجه روزه ای از انسان فوت شد اگر تا سال بعد قضای روزه یا روزه های قضا گرفته شد که هیچ

اما اگر فرد مکلف بدون اینکه عذری داشته باشد از گرفتن قضاء روزه خودداری کند و یکسال از قضا شدن روزه بگذرد به تعداد سالهایی که می گذرد و به تعداد روزه ها کفاره تاخیر تعلق می گیرد.(اینهم از نکاتی هست که متاسفانه خیلیا غافلند.))

باید توجه لازم مبذول شود که احکام حیض و استحاضه کاملا متفاوت است.

در ایام حیض نه نماز خوانده می شود و نه روزه گرفته می شود اما…

در استحاضه هم نماز خوانده می شود و هم روزه گرفته می شود منتهی خواندن نماز با تشخیص قرار گرفتن در یکی از سه گروه قلیله، کثیره، متوسطه و تبعیت از احکام مربوطه می باشد.

تنها غسلی که کفایت از وضو می کند غسل جنابت می باشد که بعد از غسل بدون وضو می توان نماز خواند اما…

اگر بعد از غسل یکی از مبطلات وضو پیش آید برای نماز باید وضو گرفته شود.

نکته ای که متاسفانه زیاد به چشم می خورد در مورد خانمها بعد از زایمان است:

توجه داشته باشید که بعد از زایمان تا ۷ روز زن حکم حائض را دارد، بعد از آن ۳ روز نفاس و بعد از آن وارد احکام استحاضه می شود.

در نفاس نیز مانند استحاضه باید نماز خوانده شود که چگونگی آن، حکم مربوط به خود را دارد.

نکته قابل توجه در مورد غسل اینکه با یک غسل می توان چند نیت نمود.

http://salat-fa.blogfa.com

چون خواستى وضو بگیرى ابتداء مى کنى به مسواک نمودن که دهان را پاکیزه مى کند و بلغم را برطرف و حفظ را زیاد مى کند و باعث زیادتى حَسَنات و خوشنودى حق تعالى است و دو رکعت نماز با مسواک افضل است از هفتاد رکعت به غیر از مسواک و اگر مسواک نباشد انگشت مُجزى است از آن و سزاوار است که در وقت وضو گرفتن رو به قبله بنشینى و ظرف آب را در جانب راست خود مى گذارى و چون نگاهت بر آب فتاد این دعا مى خوانى :

 اَلْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذى جَعَلَ الْمآءَ طَهُورا وَلَمْ یَجْعَلْهُ نَجِسا

ستایش خاص خدائى است که آب را پاک کننده قرار داد و قرارش نداد ناپاک

* پس مى شوئى دست خود را پیش از آنکه داخل ظرف آب کُنى و مى گوئى :

در وقت داخل کردن دست در ظرف آب

بِسْمِ اللَّهِ وَبِاللَّهِ اَللّهُمَّ اجْعَلْنى مِنَ التَّوّابینَ

به نام خدا و به ذات خدا خدایا مرا از توبه کنندگان قرارم ده

وَاجْعَلْنى مِنَ الْمُتَطَهِّرینَ * پس سه دفعه مضمضه مى کنى با سه کف آب و مى گوئى :

و نیز قرارم ده از پاکیزه کنندگان

اَللّهُمَّ لَقِّنى حُجَّتى یَوْمَ اَلْقاکَ وَاَطْلِقْ لِسانى بِذِکْراکَ پس سه دفعه استنشاق

خدایا دلیل قاطعى روز لقائت بر زبانم نِه و زبانم را به ذکر خودت باز کن

مى کنى و مى گوئى : اَللّهُمَّ لا تُحَرِّمْ عَلَىَّ ریحَ الْجَنَّةِ وَاجْعَلْنى مِمَّنْ یَشَمُّ ریحَها

خدایا بوى بهشت را بر من حرام مکن و قرارم ده از زمره کسانى که بوى آن

وَرَوْحَها وَطیبَها پس شروع کن بشستن صورت ومى گوئى : اَللّهُمَّ بَیِّضْ وَجْهى یَوْمَ

و نسیمش و عطرش را * خدایا سفید گردان رویم را در آن روزى

بقیه در ادامه مطلب

اولین مرحله وضو شستن صورت است.
صورت در عربی به معنای وجه می باشد. و ما در نماز با این وجه به مواجهه. رویایی و دیدار معبود و معشوقمان می رویم.
بنابراین با شستن صورت پاک شدن وجهِ مواجهه با حق تعالی را از غیر او اعلام می داریم.
با شستن صورت می گوییم:
پروردگارم!
به مواجهه. رویارویی و ملاقات با تو می آیم و بدین وسیله صورتم را از غیر تو می شویم.
تنها و تنها به تو می نگرم.
تنها و تنها به تو می اندیشم.
تنها و تنها از تو استمداد می طلبم.
دومین مرحله شستن دست راست می باشد:
و اصحاب و الیمین ما اصحاب الیمین
بله!
با شستن راست همه خوبان. همه نیکان. صالحین و همه افرادی که در زندگی ما نقش و تاثیر مثبتی داشته اند را مد نظر می آوریم.
به خودمو و به خدای خودمون قول میدیم که از آنها درس بگیریم و نهایت سهی خودمون را بکنیم تا مثل آنها شویم.
سومین مرحله شستن دست چپ می باشد.
و اصحاب و الشمال ما اصحاب و الشمال
با شستن دست چپ کلا همه بدها و بدیها را در ذهن مرور می کنیم و
اولا از آنها و فعل آنها انزجار می جوییم.
ثانیا از طلب هدایت برای آنها می کنیم.
و با پروردگار خود میثاقی می بندیم تا مثل آنها نباشیم و نشویم.
مرحله چهارم مسح سر می باشد.
در هنگام مسح سر دو فرشته ثبت اعمال به نامهای رقیب و عتید را به نظر می اوریم.
در اینجا به یاد اعمال خود می افتیم.
و اگر در این مرحله بنده از گناه خود شرمگین و شرمسار شد خداوند به حرمت همین شرم او همه گناهان او را خواهد آمرزید.
و اما …
مرحله پنجم و آخرین مرحله
مسح پا
پا پایین ترین نقطه بدن انسان است.
پست ترین مقام انسان هم حیوانیت است.
و خوب می دانیم که همه موجودات تسبیح خدا را می گویند.
در مسح پای راست همه حیوانات حلال گوشت و در مسح پای چپ همه حیواناتی که از انها ذی نفعیم را به نظر می آوریم تا بدین وسیله در تسبیح همه انها شریک باشیم.
و اکنون مهیا می شویم برای دیدار دوست .

الله اکبر ...

http://salat-fa.blogfa.com

سوال: شخصی که مو بر سرش چسبانده و قابل بر داشتن هم نیست (امکان آب رساندن نیست) برای وضو و غسل چه وظیفه ای دارد؟

امام خمینی (ره) :

باید به دستور جبیره عمل کند.

تحریر الوسیله، 1424 هـ ق، ج1، ص 31، م9

توضیح المسائل، 1385، ص 44، م 338

آیة الله اراکی (ره) :

باید به دستور جبیره عمل کند.

المسائل الوضحه، ج1، ص60، م 336

توضیح المسائل، 1372، ص 61، م 336

آیة الله بهجت (ره) :

باید به دستور جبیره عمل کند

وسیلة النجاة، 1423 هـ ق، ج1، ص 51 م 169

توضیح المسائل، 1381، ص 70 م 342

بقیه در ادامه مطلب

جبيره چيست؟

ج ـچيزي كه با آن زخم و شكستگي را مي بندند و دوايي كه روي زخم و مانند آن مي گذارند جبيره ناميده مي شود.

اگر در يكي از اعضاي وضو زخم با دمل و يا شكستگي باشد و آب براي آن ضرر داشته باشد چه وظيفه اي داريم؟
ج ـ چنانچه روي آن باز و آب براي آن ضرر ندارد بايد به طور معمول وضو گرفت.

اگر زخم يا دمل يا شكستگي در صورت و دستهاست و روي آن باز و ريختن آب روي آن نيز ضرر دارد چگونه بايد وضو گرفت؟
ج ـ چنانچه كشيدن دست تر به آن ضرر ندارد بنا بر احتياط واجب دست تر بر آن بكشد.

اگر دست تر كشيدن بر روي زخم ضرر داشت و يا زخم نجس است و نمي شود آن را آب كشيد چه وظيفه اي داريم؟
ج ـ ‌بايد اطراف زخم را از بالا به پائين بشويد و بنا بر احتياط واجب پارچه پاكي روي زخم بگذارد و دست تر روي آن بكشد و اگر گذاشتن پارچه ممكن نيست بايد اطراف زخم را بشويد و بنا بر احتياط مستحب تيمم نيز بنمايد.

بقیه در ادامه مطلب