رعایت دستورات بهداشتی اسلام در خوردن و آشامیدن، یکی از مهم‌ترین عوامل سلامت، شادابی و طول عمر است. اگر مردم بدانند که چه باید بخورند، چه اندازه بخورند و چگونه بخورند و نیز دانسته خود را به کار ببندند، بی‌تردید، بیشتر بیماری‌ها از جامعه بشری دور خواهند شد و انسان لذت و طراوت زندگی را خواهد چشید.

به گزارش سرویس دین و اندیشه خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) خداوند در آیه 30 سوره انبیاء می‌فرماید: " و جَعَلنا مِن الماء کُلَ شَیء حیّ1" این آیه اهمیت و ارزش این ماده و نعمت الهی را می‌رساند از سوی دیگر بیشترین ماده‌ای که در بدن موجود است آب می‌باشد و یک لیوان آب گوارا چون اکسیری نجات بخش برای فرد تشنه است.

در روایات بزرگان دین هم به این مساله توجه و به نوشیدن این مایه حیاتی سفارش شده است.

در روایتی به نقل از ابوطیفور طبیب آمده است که: بر امام کاظم علیه‏‌السلام وارد شدم و او را از نوشیدن آب، باز داشتم. ایشان فرمود: "نوشیدن آب، اشکالی ندارد. آب، غذا را در معده می‏‌چرخانَد، خشم را فرو می‏‌نشاند، بر هوش می‏‌افزاید و تلخه را خاموش می‏‌کند2".

امام صادق(ع) نیز فرمودند: "پیامبر خدا، به هنگام روزه گشودن، با حلوا افطار می‏‌کرد. اگر حلوا نبود، با شکرین‌ه‏ای دیگر یا چند دانه خرما، و اگر آن نیز نبود، با آبِ خالی. می‏‌فرمود: "آب، معده و کَبِد را تمیز می‏‌کند، دهان را خوش‏بو می‏‌کند، دندان‏‌ها را محکم می‏‌سازد، چشم را قدرت می‏‌دهد و دیده را جلا می‏‌بخشد، گناهان را از انسان می‏‌شوید، رگ‏‌های برآشفته و تلخه تحریک شده را فرو می‏‌نشانَد، بلغم را از میان می‏‌بَرَد، حرارت را از معده برمی‏‌دارد، و سردرد را نیز از میان می‏‌بَرَد3".

امام رضا(ع) نیز فرمودند: " درباره آب سرد، روایت می‏‌کنم که حرارت بدن را فرو می‏‌نشانَد، صفرا را آرام می‏‌سازد، غذا را هضم می‏‌کند، پس‏مانده‏ایی را که در سرِ معده هست، ذوب می‏‌سازد و تب را از میان می‏‌بَرَد4".

منبع:

1- قرآن کریم، سوره انبیاء، آیه 30

2- الکافی، جلد6 ، صفحه 381 ، حدیث 2، المحاسن، جلد 2 ، صفحه 398 ، حدیث 2391 ، مکارم‌الأخلاق ، جلد 1 ، صفحه 336 ، حدیث 1083 کلاهما نحوه، بحارالأنوار، جلد 66 ، صفحه 456 ، حدیث 42 دانش نامه احادیث پزشکی: 1 / 454

3- الکافی، ج4، ص153، ح4، المقنعة، ص317 نحوه وکلاهماعن‏ عبداللّه‏ بن‏ مسکان، المصباح للکفعمی، ص835 دانش نامه احادیث پزشکی:1 / 454

4- الفقه المنسوب للإمام الرضا علیه‏‌السلام، صفحه 346 ، مکارم‌الأخلاق، جلد 1 ، صفحه 339 ، حدیث 1093 عن الإمام الصادق علیه‏‌السلام نحوه، بحارالأنوار، جلد 66 ، صفحه 450 ، حدیث 16 دانش نامه احادیث پزشکی: 1 / 454

 پیامبر صلى ‏الله ‏علیه‏ و‏آله :

المُسلِمونَ شُرَکاءٌ فی ثَلاثَ : فِی الماءِ و الکَلاَء وَ النَّارِ ؛

[ میزان الحکمه ، 9634 .]

پیامبر صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله :

مسلمانان در سه چیز شریک‏اند : آب ، مرتع ، آتش (مواد سوختى) .

١ ـ  پیش از آشامیدن آب «بِسمِ ‏اللّه‏» و بعد از آن «الحَمدُللّه‏» بگوید.
٢ ـ در روز، ایستاده آب بخورد.
٣ ـ به سه نفس آب بیاشامد.
۴ ـ پس از آشامیدن آب، حضرت امام حسین ـ علیه‏السلام ـ و خاندان و یاران او را یاد و قاتلان ایشان را لعن کند.

۵-  مستحب است آب را با دست راست بخورید، و آشامیدن آب با دست چپ مکروه است. در احادیث زیادی آمده است:

«غذا را با دست راست بخورید، آب را با دست راست بیاشامید، وقتی چیزی را می‌گیرید یا به کسی می‌دهید با دست راست عمل کنید؛ زیرا شیطان با دست چپ می‌خورد و می‌آشامد و می‌دهد و می‌گیرد.»

۶- مستحب است انسان آب جوشیده را برای خوردن انتخاب کند؛ زیرا امام صادق علیه‌السّلام در حدیثی فرموده است:

«آب جوشیده برای هر چیزی خوب است و هیچ ضرری ندارد.»

پیامبر صلى ‏الله ‏علیه‏ و‏آله :

الوُضوءُ بِمُدِّ و الغُسلُ بِصاعٍ و سَیَأتی أقوامٌ بَعدی یَستَقِلّونَ ذلِکَ فَاُولئکَ عَلى خِلافِ سُنَّتی ؛

پیامبر صلی الله علیه و آله :براى وضوء یک مُدّ (750 گرم) و براى غسل یک صاع (3 کیلو) آب بس است. پس از من گروهى مى‏آیند که این مقدار را کافى نمى‏ دانند ؛ آنها برخلاف سنّت من هستند

1 ـ زیاد آشامیدن.
٢ ـ آشامیدن آب بعد از غذاى چرب.
٣ ـ با دست چپ آب نوشیدن.
۴ ـ در شب، ایستاده آب نوشیدن.

۵- نوشیدن آب شور و آب گوگرد و آبی که رنگ یا بو یا مزه آن تغییر کرده است مکروه است.

۶- در بین غذا خوردن، آشامیدن آب مکروه است.

۷- زیاد خوردن آب مکروه است، و کم خوردن آن مدح شده است. در خوردن و آشامیدن باید میانه‌روی رعایت شود، اما برای افرادی که دارای مزاج گرم هستند اشکالی ندارد

در انتخاب منبع آب برای تهیه آب مشروب در اجتماعات بزرگ ، به چهار اصل مهم زیر باید توجه کافی مبذول داشت:

 

1. در درجه اول ، باید آبی را مورد استفاده قرار داد که برای رسیدن به محل تصفیه و توزیع به پمپاژ احتیاج نداشته باشد، بلکه با نیروی ثقل خود حرکت نموده ، علاوه بر آن به هیچگونه تصفیه‌ای (غیر از ضد عفونی کردن) نیاز نداشته و بدون دخل و تصرف در کیفیت آن ، بتواند بدست مصرف کننده برسد.
    
2. در درجه دوم ، از آبهایی که به تصفیه احتیاج ندارند، ولی برای رسیدن به محل توزیع باید پمپاژ شوند، می‌توان در تامین آب مشروب استفاده کرد.
    
3. در درجه سوم ، برای آب مشروب می‌توان آبهایی را که به نوعی تصفیه ساده احتیاج داشته ، ولی با نیروی وزن به محل تصفیه و توزیع می‌رسند، استفاده نمود.
    
4. بالاخره در آخرین مرحله ، آبهایی را می‌توان برای تهیه آب آشامیدنی مورد استفاده قرار داد که در محل نبوده ، باید از طریق پمپاژ و یا هر وسیله دیگر از نقاط دور دست به مرکز تصفیه و توزیع منتقل نمود. تهیه آب مشروب از اینگونه منابع ، بسیار گران و پُرهزینه است.

• کانیهای موجود در معادن سطحی که در اثر تغییر و تبدیل به عامل آلوده کننده مبدل می‌شود. مثلا آب جاری سطحی ( حاصل از باران و …) هنگام عبور از معادن زغال سنگ ، دی‌سولفید آهن « II» ( پیریت ) همراه با زغال سنگ را در خود حل کرده و سپس در اثر واکنش ، هوا آنرا به اسید سولفوریک تبدیل می‌کند. اسید حاصل ضمن عبور از لایه‌های مختلف مخازن زیرزمینی ، موجب آلوده شده آن می‌شود.
   
• جمع شدن فاضلابهای شهری بویژه اگر در یک حوزه آهکی و یا شنی وارد شوند از آن که در معرض باکتریها قرار گیرند و تجزیه شوند، مستقیما و براحتی به مخازن زیرزمینی نفوذ پیدا کرده و موجب آلوده شدن آنها می‌شود.
   
• ضایعات رادیواکتیوی : یکی از عوامل آلوده کننده مهم منابع آبی زیرزمینی است که امروزه یکی از راههای رفع آنها که در حقیقت مشکل بزرگی برای صاحبان تکنولوژی هسته‌ای نیز به شمار می‌رود دفن آنها در زیر زمین است علاوه بر دفن ضایعات رادیواکتیو در زیر زمین ، همه انفجار های هسته‌ای زیر زمینی نیز موجب آلوده شدن آبهای زیر زمینی می‌شود.

• آلوده کننده‌های صنعتی:
  بسیاری از ضایعات صنعتی به آبزیان زیانهای جدی می‌رسانند. این ضایعات برای خنثی شدن مقدار زیادی از اکسیژن محلول در آب را به مصرف رسانیده و موجب کاهش اکسیژن مورد نیاز برای آبزیان می‌شود و تهدید به مرگ می‌کنند. از طرف دیگر بسیاری از خود این ضایعات سمی بوده و موجب مسمومیت آبزیان می‌شوند مانند فلزات سنگین ، جیوه ، سرب ، مس و غیره.
  
  وارد شدن ترکیبات فسفردار و نیتروژن‌دار در آب موجب رشد جلبک‌هائی می‌شود که ضمن ایجاد بو و مزه غیر طبیعی آب ، اکسیژن آب را مصرف کرده و باعث کاهش میزان آن و بروز صدمات و تلفات آبزیان می‌شود.
   

• • فاضلاب خانگی :
    کلیه پاک کننده‌ها که وارد آبهای سطحی می‌شوند ترکیباتی را در آبها وارد می‌کنند که اگر خنثی نشوند و یا توسط میکرو اورگانیسم‌ها تجزیه و تخریب نشوند بصورت سمی مهلک زیان بسیاری برای آبزیان ببار می‌آورند.
     
  • حشره کشها ، سموم دفع آفات نباتی و کودهای شیمیایی:
    که از ضروریات توسعه کشاورزی است نا خواسته موجب آلودگی آبهای سطحی می‌شوند. مانند ددت DDT را نام برد.

اهمیت آب در تولید محصولات گیاهی غیر قابل انکار است. میزان آب موجود در هر منطقه معرف آن است که از نظر اقتصادی چه گیاهی را می توان کاشت و چه گیاهی را نمی توان. بسیاری از اعمال حیاتی گیاه توسط آب کنترل می شود. آب از مواد اصلی تشکیل دهنده یاخته زنده می باشد و میزان آن در بافت های مختلف متفاوت بوده از 2% در بعضی بذور خشک تا 40% در بافت های چوبی در حال خواب و 95% در میوه های آبدار (مانند هندوانه) دیده می شود. آب هم حلال است و هم وسیله ای برای انتقال مواد در داخل گیاه کمبود آب در گیاه باعث توقف رشد، و ادامه این کمبود منجر به اختلالات برگشت ناپذیر می گردد و گاهی هم موجب مرگ گیاه می شود. این عمل در نواحی گرم و خشک و گیاهانی که بر اساس ویژگی گونه ای دارای تبخیر شدید می باشند‏، به سرعت اتفاق می افتد میزان مصرف آب در گیاهان مختلف متفاوت است برای مثال برای تولید هر گرم ماده خشک در سوزنی برگها 50 گرم آب و در سبزهای برگی 2500 گرم آب مصرف می شود بطورکلی، برای بیشتر گیاهان‏، این مقدار بین 300 تا 1000 گرم می باشد. وقتی گیاه در حال رشد است پیوسته آب از زمین جذب کرده و از برگ ها آن را تبخیر می کند. میزان تبخیر آب از سطح برگ بستگی به دما‏ جریان هوا و عوامل دیگری مانند تعداد و چگونگی روزنه ها‏، رطوبت نسبی هوا و غیره دارد. خورشید ، انرژی لازم را برای تبخیر آب از سطح برگ تامین می کند. اگر بین جذب آب و تبخیر تعادل برقرار باشد تمام فرآیندهای گیاهی بطور طبیعی پیش می رود و گرنه یکی از دو حالت زیر پیش می آید :
الف : اگر مقدار جذب بیشتر از مقدار دفع باشد : این حالت ممکن است در اثر کم بودن شاخساره نسبت به ریشه، پیرایش (هرس) بی قاعده، حمله آفات و امراض و یا بالا بودن رطوبت نسبی هوا اتفاق بیفتد در این حالت فشار آب درون یاخته ها یا آوندها بالا می رود. علایم عمومی این حالت، درازی و باریکی و نرمی ساقه گیاه و خوابیدگی آن روی زمین و ترک خوردن میوه (به علت به هم خوردن رابطه سطح و حجم) است.
ب : مقدار دفع بیشتر از جذب باشد : این حالت ممکن است در اثر خشک بودن خاک، کمبود ریشه نسبت به شاخساره، یا در اثر جابجا کردن گیاه پیش بیاید. این حالت باعث تیرگی رنگ برگها و در صورت ادامه باعث پژمردگی آنها و خشک شدن گیاه می شود. کم آبی مزمن در بعضی از انواع هندوانه و گوجه فرنگی باعث پوسیدگی گلگاه می شود.