به گزارش خبرنگار فرهنگ و هنر دفاع پرس، «محمد میرکیانی» نویسنده پر کاری است که در دوران حرفه‌ای خود نزدیک به پانصد عنوان کتاب منتشر کرده و بخش مهمی از آنها در حوزه کودک و نوجوان جای می‌گیرند.

کتاب «تن تن و سندباد» یک کتاب استراتژیک به قلم میرکیانی است که در سال 1370 در حوزه‌ ادبیات نوجوان نگارش شده‌است. کتابی که با نگاهی نو مسئله‌ «تهاجم فرهنگی» را به عنوان موضوع داستان برگزیده‌است. هدف نویسنده از خلق چنین داستانی، پرداخت استعاری و غیرمستقیم به این مسئله است.

تهاجمی که باورش نکردیم

سال 1929 میلادی، «ژرژ رمی»، نویسنده‌ بلژیکی برای نخستین‌بار داستانی مصور را با عنوان «تن‌تن در سرزمین شوراها» منتشر کرد. در این کتاب خبرنگاری به اسم «تن‌تن» به همراه «میلو» که سگ خانگی‌اش است به شوروی که نماینده و قطب کشورهای بلوک شرق بود، سفر می‌کند و در می‌یابد که افرادی ستمگر و نادان در آن حکومت می‌کنند که هیچ پیشرفت اقتصادی به وجود نیاورده‌اند.

پس از انتشار این کتاب و استقبالی که از آن در غرب شد، مجموعه‌های بعدی تن‌تن نیز نگارش و به سرعت ترجمه شد. شخصیت ماجراجو و جذاب تن‌تن با مدل موهای خاص خود که به همین نام نیز معروف شد، در بین نوجوانان جهان طرفداران زیادی پیدا کرد و خیلی زود به عنوان نماد یک جوان جذاب و باهوش غربی تکثیر شد.

مجموعه تن‌تن که فیلم‌هایی بر اساس آن ساخته شده از تراوشات ذهنی یک هنرمند انسان‌گرا شکل نگرفته بلکه مثل همه آثار اروپای غربی که تحت سیطره آمریکا به عنوان رهبر بلوک غرب بود، از کشور بلژیک سر برآورد.

در جریان «تام و جری» نیز، چنین رویکردی وجود داشت. در این سریال انیمیشن، آمریکا جهانی مدرن به تصویر کشیده می‌شد که امنیتی بی نظیر در آن حاکم است که دو نیروی مقابل هم گاهی به نفع یکدیگر از پنیر مورد نازع‌شان دست می‌کشیدند. دولت شوروی که همه نهادهای فرهنگی را با اعمال شدید ممیزی زیر نظر داشت اقدام به ساخت «گرگ بلا و خرگوش ناقلا» کرد تا در این جنگ سرد پاسخی باشد به هالیوود. اما واضح است که آمریکا در این جنگ پیروز میدان بود. دنیای سرد و بی روح انیمیشن روسی در مقابل دنیای گرم و شاداب و همه فهم «تام و جری» شکست خورد.

اصلی که هالیوود و همپیمانان فرهنگی‌اش خود را ملزم به رعایت آن می‌کنند باز گذاشتن درهای دنیا برای تصاحب دنیاست. این اصل به ظاهر ممیزی‌ها را برمی‌دارد اما در نهان جریانی خفقان آورتر از شوروی کمونیستی وجود دارد. توفیق سیاست خارجی آمریکا در تمرکز بر سیاست فرهنگی این کشور ریشه دارد.

«تن تن» هم دقیقا با همین نگاه شکل گرفت. آمریکا و شوروی نه می‌توانند صلح کنند و نه می‌توانند وارد جنگ شوند. این برزخ سنگین به جنگ سرد تعبیر می‌شود و مهمترین سلاح تولیدات فرهنگی است و کمیک استریپ «تن تن» از استراتژی‌های آمریکا در این فضای سیاه است.

خبرنگاری که با خود فرهنگ غرب را آورده است!

«تن تن» یک خبرنگار آزاد است که برای کشف جهان به شوروی می‌رود. توجه کنیم که شوروی به دلیل هراس از امپرالیزم آمریکا دروازه‌های کشورش را بسته است. حالا خبرنگاری از دل آمریکا آمده تا این دروازه‌ها را باز کند.

«تن تن» البته فقط شوروی و کشورهای بلوک شرق را هدف نگرفته بود. بلکه همه آفریقا و آسیا که در این جنگ سرد مشی بی‌طرفانه‌ای را پیش گرفته بودند را نیز نشانه رفته بود. از ابتدای خلق «تن تن» تاکنون، این شخصیت جوان و جسور یکی از شخصیت‌های محبوب کودکان و نوجوانان ایرانی نیز بوده است.

«تن تن» یک تنه به شوروی رفت و همه دنیا را تسخیر کرد اما چرا این شخصیت بدون پشتوانه در آسیا به ویژه غرب آسیا که مهد شکل گیری شخصیت ایرانی و افسانه‌ای «سندباد» است و در «هزار و یک شب» حضوری مهم دارد تا این اندازه محبوب است.

«تن تن» بلژیکی به نوعی جنگ افسانه‌ها نیز هست. «تن تنی» که ریشه در تخیلات استعماری غرب دارد و «سندبادی» که ریشه‌اش به ساسانیان باز می‌گردد. روشن است که در این جنگ فرهنگی اقبال با دشمن است او سندبادی مدرن در قامت «تن تن» خلق کرد تا با این سندباد مو طلایی به جنگ فرهنگی آسیا بیاید.

جنگ فرهنگ ها

با همه تاکیدات «مقام معظم رهبری» بر خطر تهاجم فرهنگی در دهه 70 و بی‌تفاوتی و خواب اغلب اصحاب فرهنگی این اتفاق که دشمن بخشی از میراث فرهنگی نابود کرد عملی شد. سریال‌ها و فیلم‌های ضد فرهنگی با گرایشات فرامواسونی مثل «تام و جری» «تن تن» «بن تن» و .... بارها و بارها خوراک فرهنگی ما شد و حتی سندباد با پرسونای ایرانی اش همراه علاءالدین و باباعلی سر از انیمیشن دیگران درآورد.

در دهه هفتاد «محمد میرکیانی» در پاسخ به این جنگ فرهنگی داستانی خلق کرد که در آن «تن‌تن درادامه‌ی ماجراجویی‌هایش با همراهی دوستان همیشگی‌ خود، میلو، کاپیتان هادوک و پروفسور تورنسل به سفری دیگر آمده‌اند. آن‌ها پس از سفر به نقاط مختلف جهان و خلق داستان‌های گوناگون، حالا به عنوان جهانگرد، میهمان مردم شرقی می‌شوند.

اما پس از مدتی مشخص می‌شود هدف آن‌ها یافتن افسانه‌های شرق و غلبه بر آن‌هاست، تا با تعریف این قصه‌ی جدید، خود به عنوان افسانه‌های جدید جهان مطرح و الگوی جوانان و نوجوانان شوند. تن‌تن و دوستانش به هر نقشه و وسیله‌ای می خواهند در این داستان جدید پیروز شوند، اما در این میان سندباد با همراهی افسانه‌های شرقی به مقابله با مهاجمان برمی‌خیزد.

تن‌تن که خود را در حال شکست می‌بیند به ناچار مجبور می‌شود تا از دیگر قهرمان‌های غربی کمک بخواهد و پای افسانه‌هایی مثل سوپرمن، تارزان و کینگ کنگ نیز به داستان باز می‌شود. در آخر اما این مشرقیان هستند که با استفاده از قدرت عقل و خودباوری، موفق می‌شوند مهاجمان را شکست دهند. اما گروه شکست‌خورده در حالی به غرب باز می‌گردند که در فکر حمله‌ای مجدد به مشرق زمین هستند«.

حمله کارتون ها به افسانه ها

کتاب «تن‌تن و سندباد» اثری خیالی و استعاری از تقابل دو شخصیت تن‌تن و سندباد به نمایندگی از دو فرهنگ غرب و شرق است. این کتاب سال‌ها پس از پایان مجموعه داستان‌های تن‌تن، توسط «محمد میرکیانی» خلق و نگارش شده است. کتاب، داستان تقابل افسانه‌های کهن مشرق زمین و داستان‌های خیالی غرب با زبانی استعاری و در قالب واقع‌گرایانه است. شخصیت‌هایی نظیر سندباد، علی‌بابا و... که روزگاری سکه‌ی رایج بازار نقال‌ها بودند و در دل داستان‌های خود نکته‌های پندآموز داشتند، در این کتاب به مصاف قهرمان‌های پوشالی و بزرگنمایی شده‌ی غرب می‌روند. هر کدام از این دو گروه به‌عنوان نماینده‌های فرهنگ خود در کتاب معرفی می‌شوند. در مقابلِ قدرت‌های بی‌منطق و بزرگنمایی شده‌ی قهرمان‌های غرب، افسانه‌های شرق راه‌هایی منطقی و عاقلانه در پیش می‌گیرند و در برابر تهاجم و خوی خشونت‌طلبی آن‌ها، با صبر و اتحاد سرزمین‌شان را نجات می‌دهند. در حقیقت میرکیانی تلاش کرده است حقیقتی تاریخی را در قالب یک داستان خیالی برای نوجوانان بازگو کند. داستان تهاجم تکراری غرب بر سرزمین‌های شرقی و استعماری که بر کشورهای آسیایی و آفریقایی گذشته است، این‌بار در شکلی جدید و با هدف سیطره بر فرهنگ و اندیشه در تن‌تن و سندباد روایت می‌شود.

می‌توان به جرات گفت که «تن تن و سنباد» اثری است که به این جنگ رفته تا به تنهایی روبه‌روی همه اسطوره‌های دروغین غرب بایستد و خوشبختانه همان استراتژی را پی گرفته که مورد تائید رهبری است. ایشان درباره کتاب می‌فرمایند:

«من هم همین قصه را همیشه تعریف می‌کردم! حیف که خیلی‌ها آن را باور نداشتند... حالا دیگر کار من آسان شد! همین بس است که نسخه‌ی این کتاب را به همه‌ی بچه‌ها بدهم.»

محمد میرکیانی به خوبی توانسته با تکیه بر داشته‌های بومی خود و تسلط بر آنها و همچنین درک  درست از شخصیت‌های داستانی و سینمایی غرب به روایتی نو برسد.

سندباد منتظر قدم های بعدی است

با همه توفیقی که این کتاب به دست آورده هنوز کاری که باید انجام نشده است و با توجه به اینکه رهبر معظم انقلاب نسبت به این کتاب عنایاتی داشته اند، در واقع خط مشی نویسندگان و اصحاب فرهنگ کشور را ترسیم کرده‌اند. چه بسا که داستان‌هایی در نوبت دریافت مجوز قرار دارند اما هنوز منتشر نشده‌اند.

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان مهمترین سنگر در جنگ نرم باید قدمهای جدی و بلندتری بردارد تا هنرمندان بدانند در صورت ارائه کاری قدرتمند از آنها حمایت خواهد.

در طول سی و چند سال که از پیروزی انقلاب می‌گذرد گویی اندیشه و ذهن مدیران فرهنگی  برای ایجاد خلاقیت و ابتکار، بازنشسته شده است. این تفکر اصلا با انقلاب ما همخوانی ندارد و همچنان باید با روحیه انقلابی‌گری بدون تساهل و تسامح پیش برویم. خلاءهای موجود در تولید آثار فرهنگی آنقدر زیاد است که به سادگی پر نخواهد شد.

انتهای پیام/ 161