پیوند میان قرآن و اهل بیت علیهمالسلام، پیوند میان نور و بینایى است، نور وحى در ذات خود روشن و روشنگر است اما بهرهگیرى از آن نیازمند چشمانى بینا و نافذ است. همراهى اهل بیت با قرآن در حدیث ثقلین تاکید و تأییدى است از سوى پیامآور وحى بر این رابطه وثیق و مستحکم و این رابطه وثیق میان قرآن و اهل بیت با اشاره و خواست صاحب وحى یعنى بارى تعالى بوده است. این مطلب نشانگر جایگاه ائمه و مکتب تفسیرى آنان در رابطه با قرآن دارد.
قرآن، تجلىگاه خداوند
کلام الهى، جلوهاى از قدرت و علم و حکمتخداست و آیات قرآن،هریک نشانهاى از عظمت الهى است. امام صادق(علیه السلام) در زمینه جلوهگاهبودن قرآن براى ذات مقدس خدا البته براى چشمهاى بیدار ودلهاى آگاه مىفرماید:
« لقد تجلى الله لخلقه فى کلامه و لکنهم لایبصرون ؛1 خداوند بر خلق خویش در کلام خودش تجلى کرده است، ولى آنان خدارا نمىبینند.»
2- گنجینه کامل
معارف قرآن بىپایان است. به تعبیر خود قرآن « تبیانا لکل شیىء » است; بیانگر هرچیز. هر پند و حکمت، هر حکم و قانون، هر علم ودانش ریشه در قرآن دارد. حتى براى آگاهى از سرگذشت پیشینیان وسرنوشت آیندگان و دانشهاى آسمان و زمین باید به قرآن نگریست وبه کمک اهلبیت علیهم السلام ، از این منبع و گنجینه کامل بهرهگرفت. امام صادق (علیه السلام) مىفرماید: « خداوند بىهمتا و قدرتمند، کتاب خویش را بر شما نازل فرمود واو راستگو و نیکوکار است. در قرآن، خبر شما و خبر آنان که پیشاز شما بودند و آنان که پس از شما خواهند آمد، همچنین خبرآسمان و زمین است...»
و در سخن2 دیگرى به جنبه تبیان بودن قرآن چنین اشارهمىفرماید: «ان الله انزل فىالقرآن تبیان کل شىء، حتى و الله ما ترک شیئایحتاج العباد الیه الا بینه للناس...»3
خداوند در قرآن، بیان هرچیز را نازل کرده است. به خدا قسم هیچچیزى را که بندگان به آن نیازمندند، فروگذار نکرده و براى مردمبیان فرموده است.
امام صادق (علیه السلام) مىفرماید: « خداوند بىهمتا و قدرتمند، کتاب خویش را بر شما نازل فرمود واو راستگو و نیکوکار است. در قرآن، خبر شما و خبر آنان که پیشاز شما بودند و آنان که پس از شما خواهند آمد، همچنین خبرآسمان و زمین است...»
3- عهدنامه الهى
قرآن، عهدى استوار میان خدا و مردم است و آیات این کتاب، متناین عهدنامه را بیان مىکند. در عهد نامه باید نگریست، به آنباید پاىبند بود، مفاد آن را نباید زیر پاگذاشت. امام صادق (علیه السلام) درباره این عهدنامه و لزوم تلاوت بخشى از آن در هرروز، چنینمىفرماید:
« القرآن عهدالله الى خلقه، فقد ینبغى للمرء المسلم ان ینظرفىعهده و ان یقراء منه فىکل یوم خمسین آیه؛4 قرآن عهد خداوند نسبتبه بندگان اوست. سزاوار است که یک انسانمسلمان در این عهدنامه الهى بنگرد و هر روز پنجاه آیه از آن رابخواند.»
روشن است که مرور بر مفاد یک عهدنامه، براى یادآورى از آن قرارداد و رعایت آن در عمل است. میثاق خدا با بندگان برشناختناحکام الهى و عبرت گرفتن از حکایات قرآن و عمل به اوامر او وتدبر در آیات است. جالب است که امام صادق (علیه السلام) وقتى مىخواست قرآنتلاوت کند، قرآن را که به دست راستخویش مىگرفت، دعایى مىخواندکه به عهد بودن قرآن و تعهدات انسان در قبال این قرار داد،اشاره دارد. مضمون آن دعا چنین است:
« خداوندا! من عهد و کتاب تو را گشودم. خدایا! نگاهم را در اینکتاب، عبادت قرار بده و قرائتم را تفکر، و تفکرم را عبرتآموزى. خدایا! مرا از آنان قرار بده که از مواعظ تو در اینکتاب، پند مىگیرند و از نافرمانىات پرهیز مىکنند. وقتى کتاب تورا مىخوانم، بر دل و گوشم مهر مزن و بر دیدگانم پرده میفکن وقرائت مرا خالى از تدبر مگردان، بلکه مرا چنان قرار بده که درآیات و احکامش ژرف بنگرم، دستورهاى دین تو را بگیرم و عمل کنمو نگاه مرا در این کتاب، غافلانه و قرائتم را بیهوده و بىثمرمساز.» 5
4-آینه عبرت
درخلال آیات قرآن، سرگذشت اقوامى از گذشته آمده است. چه نیکان وصالحان که در سایه ایمان و عمل و پیروى از حق، سعادتمند شدند،چه عنودان و لجوجان که با تکذیب انبیا و انکار خدا و طغیان وفساد، گرفتار عذاب الهى گشتند. قرآن، کتاب قصه و داستان نیست،ولى سرشار از قصص و حکایات افراد و امتهاست و همه بر اساس درسگرفتن و الهام و عبرت و پند.
امام صادق (علیه السلام) مىفرماید: « علیکم بالقرآن! فما و جدتم آیه نجابها من کان قبلکم فاعملوابه، و ما وجدتموه هلک من کان قبلکم فاجتنبوه ؛6 برشماباد قرآن! هر آیهاى را که یافتید که گذشتگان، با عمل بهمحتواى آن آیه نجات یافتند، شماهم به آن عمل کنید و هر آیه رادیدید که بیانگر هلاکت پیشینیان است، شماهم از آن (عامل هلاکت)بپرهیزید.»
این شیوه برخورد با آیات قرآن، سودمندترین شیوهاى است که درعمل فردى و اجتماعى مسلمانان اثر مىگذارد و قرآن هدایتگر قارىمىشود.
امام صادق(علیه السلام) در پاسخ مىفرماید: «براى این که خداى متعال آن را براى زمانى خاص یا مردمى خاصقرار نداده است. از این رو قرآن در هر زمان تازه است و نزد هرقومى شاداب است تا روز قیامت»
5- همیشه زنده و شاداب
غیر از احکام قرآن و حلال و حرام آن که ابدى است، خود این کتابژرف و فصیح و متین نیز با گذشت زمان کهنه نمىشود و پیوستهمعارف آن براى همه اقشار در همه زمانها درخشندگى و آموزندگىدارد.
امام صادق (علیه السلام) در حدیثى به رمز و راز این جاودانگى و طراوتهمیشگى در کلام خدا اشاره دارد. مردى از آن حضرت مىپرسد: چراقرآن با نشر و درس و بررسى، تازهتر و شادابتر مىشود و هرگزکهنه نمىشود؟
امام صادق (علیه السلام) در پاسخ مىفرماید: « لان الله تبارک و تعالى لم یجعله لزمان دون زمان و لا لناس دونناس فهو فى کل زمان جدید و عند کل قوم غض الى یوم القیامه ؛7 براى این که خداى متعال آن را براى زمانى خاص یا مردمى خاصقرار نداده است. از این رو قرآن در هر زمان تازه است و نزد هرقومى شاداب است تا روز قیامت.»
طراوت و تازگى قرآن براى همه و همیشه، به خاطر آن است که معجزهجاوید پیامبر(صلی الله علیه و آله) و کلام الهى است و در هر عصرى پاسخگوى نیازهاىفکرى، هدایتى و اجتماعى مردم است.
نتیجه گیری :
بحثمان را با حدیثی زیبا ازامام صادق(علیه السلام ) به پایان می بریم که فرمودند : به دنبال مونسى بودم که در پناه آن، آرامش پیدا کنم، آن را در قرائت قرآن یافتم.
امید است که در سایه رهنمودهاى حضرت صادق (علیه السلام) ، با چشمه وحى الهىآشناتر شویم و «قرآنى» بیاندیشیم و «قرآنى» زندگى کنیم.
پی نوشت ها :
1- بحارالانوار، ج89، (بیروت)، ص107.
2- کافى، ج 2، ص599.
3- بحارالانوار، ج89، ص 81.
