استان‌ آذربايجان‌ شرقي‌ با 46930كيلومتر مربع‌ وسعت‌ در گوشه‌ شمال‌ غربي‌ ايران‌ قرار دارد.براساس‌ آخرين‌ تقسيمات‌ سياسي‌ و اداري‌ در سال‌ 1375 شهرستانهاي‌ استان‌ آذربايجان‌ شرقي‌ عبارت‌اند از: اهر، بستان‌ آباد، بناب‌، تبريز، سراب‌، شبستر، كليبر، مراغه‌، مرند، ميانه‌، هريس‌، هشترود و جلفا. شهر تاريخي‌ تبريز،مركز سياسي‌ - اداري‌ و تجاري‌ استان‌ مي‌باشد. اين‌ استان‌ با جمهوري‌هاي‌ آذربايجان‌، ارمنستان‌ و نخجوان‌ مرزمشترك‌ دارد. شهر مرزي‌ جلفا از طريق‌ خط‌ آهن‌ نخجوان‌، ايروان‌ و تفليس‌ به‌ جمهوري‌ اكراين‌ و بنادر درياي‌ سياه‌وصل‌ مي‌شود. استان‌ آذربايجان‌ شرقي‌ از طريق‌ شبكه‌ راههاي‌ گسترده‌ زميني‌ و هوايي‌ با سراسر ايران‌ و بيشتركشورهاي‌ جهان‌ مرتبط‌ است‌.

موزه آذربایجان  : اندیشه ایجاد موزه آذربایجان در تبریز به سالهای 1306 و 1307 بر می گردد که در این سال نمایشگاهی از سکه های مکشوفه از تبریز در سالن سابق ساختمان کتابخانه تربیت بر پا شد. اساس موزه آذربایجان در سال 1336 با نمایش 202 قطعه از آثار فرهنگی ارسالی از موزه ایران باستان (موزه ملی) در تالار فوقانی کتابخانه ملی سابق تبریز آغاز شد و اندیشه تاسیس موزه آذربایجان در محل فعلی در اردیبهشت ماه سال 1337 جامه عمل پوشید. قبل از بهره برداری از این موزه ، از محل دبیرستان " نجات" سابق برای نمایش اشیاء فرهنگی جمع آوری شده، استفاده می شد. این موزه در سال 1341 رسماً افتتاح شد.
ساختمان موزه آذربایجان که در خیابان امام خمینی جنب مسجد کبود واقع شده، بر اساس نقشه تنظیمی باستانشاس فرانسوی بنام آندره گدار و ترسیم اسماعیل دیباج (رئیس وقت اداره کل فرهنگ و هنر آذربایجان شرقی) احداث گردید. موزه آذربایجان از جمله مهمترین موزه های ایران است که در آن آثار مربوط به هزاره های پیشین تا دوره اسلامی به معرض نمایش در آمده است.
 

موزه مشروطه  : بنای تاریخی خانه مشروطه با معماری دوره قاجار در محله قدیمی راسته کوچه و در ضلع غربی مجموعه بازار تبریز واقع شده است. مالک نخستین آن حاج مهدی کوزه کنانی از شیفتگان حریت و آزادی بود. این خانه بعد از به توپ بستن مجلس در سال 1287 ه.ش مرکز تجمع جمعی از برجسته ترین چهره های مشروطه در آذربایجان بوده و در جنگهای 11 ماهه تبریز علیه نیروهای دولتی ستاد فرماندهی و محل تشکیل جلسات مجاهدین مشروطه به شمار میرفت. تصمیم مهم و انقلابی پائین آوردن پرچمهای سفید تسلیم در مقابل قوای محمدعلی شاه قاجار در همین خانه گرفته شده است. بنا با قسمت الحاقی آن در زمینی به مساحت 1300 مترمربع و با دو طبقه اندرونی و بیرونی حاصل ذوق هنرمندانه معمار تبریزی بنام «حاج ولی معمار» است که سالها در روسیه ساکن بود و پس از بازگشت به تبریز در سال 1247 ه.ش آنرا بنا نهاد. اقدامات مرمتی آن نیز پس از تملک به مرحله اجرا درآمده و سعی شده است به الگوهای معماری تاریخی توجه کافی شود. از سال 1375 ه.ش پس از مرمت و تجهیز تالار اصلی و اتاقهای گوشواره با بنمایش گذاشتن اسناد و مدارکی از دوران پرفراز و نشیب انقلاب مشروطه به عنوان موزه آغاز به کار نموده است از مهمترین اموال ارائه شده در آن میتوان از فرش مشروطه، اسلحه کمری ستارخان، لوازم شخصی سران انقلاب و دیگر اسناد و مدارک اهدایی مرتبط با انقلاب نام برد.

موزه قرآن و کتاب : موزه قرآن و كتابت تبريز در بناي تاريخي– مذهبي صاحب الامر تاسيس شده است. در اين موزه مجموعه نفيسي از نسخ خطي قرآن مجيد مربوط به ادوار مختلف تاريخ و قطعاتي از آثار خوشنويسان بنام ايران در معرض نمايش گذاشته شده است.
کتاب ذادالمعاد جلد لاکی، صفحات اول و دوم مذهب و مطلا و دور خطوط مطلا بوده وکلمات با مرکب مشکی نوشته شده و حاشیه آن با طلا تذهیب کاری گردیده با طرح گل و بوته در زمینه و درحاشیه گل و بوته بر روی زمینه قرمز- خط آن نسخ و شکسته نستعلیق است در سال 1245 ه.ق بدست محمدحسین تبریزی تحریر شده و بعضی از صفحات مطلا و تذهیب شده است.قرآن مجید به خط نسخ غبارکوچکترین قرآن به اندازه cm6 -cm 4- با مرکب مشکی نوشته شده و صفحه اول و دوم مذهب و مطلا و بین آیات طلاکاری شده، تمام صفحات کادربندی به رنگ قرمز و طلایی کار شده، جلد آن لاکی و طلا و تذهیب دار است. نشان جزء و حزبها تذهیب و طلاکاری گردیده، داخل جلد کتاب زمینه قرمز رنگ با گل و بوته طلایی کار شده که بدست مسیح الطالقانی در سنه 1293 ه. ق تحریر شده.

موزه سنجش : موزه سنجش با هدف معرفي ابزار آلات مرتبط با امر سنجش به طور عام در سال 1381 تاسيس گرديد. در اين موزه انواع ابزار و ادوات مقياس زمان مانند انواع ساعت هاي قديمي و هنري ساخت كشورهاي اروپايي، انواع ادوات مقياس وزن از قبيل ترازوهاي ظريف زرگري تا قپان هاي بزرگ ميــادين بار مربوط به قرون گذشته ، همچنين وسايل اندازه گيري طول و ساير مقياس هاي ديگر به نمايش گذاشته شده است .اين مــوزه در فضاي دل انگيز خانه قديمي سلماسي بنا شده است. اين خانه به اوايل حكومت قاجايه تعلق دارد.

دفتر پژوهش های فرهنگی – تاریخی یحیی ذکاء : استاد یحیی ذکاء محقق ، معلم ، پژوهش گر ، ایران شناس برجسته و صاحب نظر آذربایجان در سال 1302 شمسی در تبریز چشم به جهان گشود . وی پس از اتمام تحصیلات در رشته باستان شناسی و شروع خدمات علمی و فرهنگی در هنر های زیبای کشور که بعد ها به وزارت فرهنگ و هنر تبدیل شد ، مسئولیت های مختلفی چون ریاست موزه هنرهای تزئینی ، ریاست موزه مردم شناسی  ، ریاست کتابخانه ملی و مشاورت وزیر را بر عهده گرفت .ایشان به دلیل علاقه ای که به تاریخ ، هنر ، زبان و ادبیات ایران داشت ، به هر جا که اثری از ایران و ایرانی می دیدی، مراجعه می کرد و حاصل مطالعات خود را به صورت مقاله ، رساله و کتاب برای دوستداران این آب و خاک تدوین ، تنظیم و به چاپ می رساند .
استاد ذکاء در پایه گذاری موزه های فرش ، هنر های تزیینی ایران ، رضا عباسی و آبگینه و سفالینه های ایران فعالیت داشت . همچنین در زمینه فراهم سازی مقدمات اعاده آثار هنری و فرهنگی به غارت رفته این سرزمین ، از جمله شاهنامه طهماسبی رنج سفرهای بسیاری را بر خود هموار کرد .مرحوم استاد یحیی ذکاء علاقمند بودند که یکی از بناهای تاریخی مورد نظرشان به یک مرکز پژوهشی – فرهنگی تخصیص داده شود و ایشان بتوانند کلیه کتب و اسناد و مدارک آرشیو کتابخانه با ارزش خود را به آنجا اهداء نمایند . خوشبختانه این آرزو تحقق یافت و یکی از خانه های ارزشمند و تاریخی شهر تبریز به نام خانه لاله ای ها که در سال 1379 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده بود . توسط اداره کل میراث فرهنگی آذربایجان شرقی برای این منظور تملک و به نحو مطلوب مرمت شد .

موزه ادبی شهریار : استاد شهریار فرزند آقاسید اسماعیل موسوی معروف به حاج میرآقا خشکنابی در سال 1325ه.ق (شهریور 1286 شمسی) در بازارچه میرزا نصرالله تبریز چشم به جهان گشود. در سال 1328 که تبریز آبستن حوادث خونین وقایع مشروطیت بود پدرش او را به روستای قیش قورشاق و خشکناب منتقل نمود. دوران کودکی شاعر در آغوش طبیعت و روستا سپری شد. منظومه حیدربابا مولود آن خاطرات است. در سال 1331 ه.ق شهریار به تبریز بازگشت و نزد پدر شروع به فراگیری مقدمات ادبیات عرب نمود. وی در سال 1322 ه.ق جهت تحصیل به شیوه نوین آموزشی اصول جدید به مدرسه متحده وارد شد و در این مدرسه به آموختن زبان فرانسه و علوم دینی و فراگیری خوشنویسی پرداخت.
در سیزده سالگی اشعار شهریار با تخلص بهجت در مجله ادب به چاپ رسید. او در بهمن 1299 شمسی برای اولین بار به تهران سفر کرد و در سال 1300 با کمک لقمان الملک جراح در مدرسه دارالفنون به تحصیل پرداخت. شهریار از بدو ورود به تهران با استاد ابوالحسن صبا آشنا شد و نواختن سه تار و مشق ردیف های سازهای موسیقی ایرانی را از او فرا گرفت. او همزمان با تحصیل در دارالفنون به ادامه تحصیلات علوم دینی پرداخت و در سال 1303 شمسی وارد مدرسه طب شد. با فوت پدر و بازگشت مجدد وی به تهران در سال 1314 آوازه شهرت او از مرزها فراتر رفت. شهریار شعر فارسی و آذری را با مهارت تمام می سرایید. در سال های 1330 یا 1329 اثر جاودانه خود حیدربابایه سلام را خلق و برای همیشه به یادگار گذاشت. در مرداد 1332 با یکی از منسوبین خود ازدواج کرد. حاصل این ازدواج سه فرزند است.استاد شهریار پس از یک دوره بیماری در 27 شهریور 1367 دار فانی را وداع گفت و در مقبره الشعرای تبریز به خاک سپرده شد. بزرگ ترین اثر استاد شهریار کلیات ارزشمند دیوان اشعار وی به زبان پارسی و بخشی از آن به زبان آذری است که معروف ترین آن ها کتاب «حیدربابایه سلام» است.

موزه تاریخ طبیعی : در این موزه پیکره های تاکسیدرمی جانوران و حیوانات گوناگون مربوط به مناطق مختلف کشور به ویژه منطقه آذربایجان جمع آوری و به صورت علمی ضدعفونی و آرایش شده و در ویترین های مخصوص به نمایش گذاشته شده اند. همچنین این موزه پیکره های کامل انواع پرندگان، چرندگان، خزندگان، حشرات و سایر جانوران اهلی و وحشی که برخی از آنها از انواع نادر حیات وحش می باشند را در معرض تماشای علاقمندان قرار میدهد و با کمک نقاشی و دکوراسیون، محیط زندگی و نحوه زندگی آن ها را برای بازدید کنندگان ترسیم می نماید.

موزه ادب و عرفان شیخ شهاب الدین اهر : موزه ادب وعرفان، در محل خانقاه شيخ شهاب الدين محمود اهري تاسيس شده است. در اين موزه آثار نفيسي از كتب خطي دوران صفوي تا قاجار و همچنين قطعه خط هايي از خوش نويسان بنام از جمله «استاد عبدالمجيد طالقاني»،«استاد سيد احمديان» و « استاد درويش» به نمايش گذاشته شده است .از ديگر آثار به نمايش گذاشته شده ميتوان به انواع كشكول هاي چوبي، سفالي و فلزي كه داراي نقوشي از مجالس درويشان است و نيز تبرزين هاي مرصع طلاكوب و نقره كوب و ..اشاره كرد.

موزه ایلخانی مراغه : ساختمان موزه مراغه و بناي يادبود روي مزار اوحدي مراغه اي شاعر قرن هفتم و هشتم هجري قمري بين سالهاي 53 تا 57 بوسيله انجمن آثار ملي اجرا شده است. اين محل در سال 1363 مقارن با تشكيل سازمان ميراث فرهنگي كشور به موزه مقدماتي مراغه تبديل و با آثار عرضه شده از دوره‌هاي مختلف تاريخي براي بازديد عموم داير گرديد. موزه مراغه در سال 75 در جهت هدفمندي آثار خود و بلحاظ اهميت نقشي كه اين شهر در دوره ايلخاني داشته، به عنوان موزه تخصصي ايلخاني فعاليت خود را آغاز نمود. مراغه عليرغم استواري استمرار تمدن از دوران پيش از اسلام تا دوران مختلف اسلامي، در دوره ايلخاني از موقعيت برجسته‌اي برخوردار شد و بعلت انتخاب اين شهر به عنوان اولين پايتخت ايلخانان، مركز ثقل اين سلسله محسوب گرديده و عصردوباره سازندگي ايران پس از يك دوره طولاني قتل، غارت و ويراني مغولان از آن آغاز مي‌شود.
با تمركز و انتقال صدها اثر برجسته و گردآوري مجموعه‌اي نسبتا كامل از آثار مختلف ايلخاني شامل انواع سفال، كاشي، سكه، فلز، شيشه و كتابت، اين موزه به عنوان منبع مطالعاتي و پژوهشي در اختيار محققان و بازديدكنندگان قرار گرفت.

كاروانسراي پيام : كاروانسراي پيام در دوره مغول و صفويه از مهمترين استراحتگاههاي ميان راهي به شمار مي آمده است. بناي قديمي كاروانسراي پيام در فاصله حدود 12 كيلومتري مرند كه در حال حاضر اثري از آن باقي نمانده قرار داشته است. 
 

کاروانسرای داش آتان (حاجی شیخ ) : تاریخچه این بنا به دوره قاجاریه می رسد. چنانکه در نقشه دارالسطنه تبریز که به سال 1297 ه.ق (1255 ه.ش) می رسد موقعیت این کاروانسرا به نام کاروانسرای حاج شیخ جعفر موجود است. حاج شیخ از تجار بنام ظروف چینی بوده که این کاروانسرا توسط ایشان بنا شده و بنام کاروانسرای حاج شیخ معروف گشته است و بعدها به کاروانسرای داش آتان نیز نامیده شده است. 
 

 کاروانسرای گویجه بئل : احداث بنا با توجه به شواهد و قرائن می تواند متعلق به دوره صفویه باشد .از این بنا بعنوان کاروانسرای کوهستانی استفاده شده است. ازخصوصیات بارز آن بسته بودن بنا و طراحی آن برای مناطق کوهستانی و سردسیر و زمستانهای سخت و پربرف می باشد.

كاروانسراي خواجه ملكم– مراغه : به گفته صاحبان قديمي حجره ها، ‌در اين سرا (كاروانسرا) سنگ نوشته اي در زيرزمين قسمت جنوبي وجود داشته كه تاريخ بنا را 300 سال پيش نشان مي دهد ، اما متاسفانه امروزه روي آن با سيمان پوشانده شده است. اين بنا به نام آقاي ملكم آفتاندينان معروف به خواجه ملكم كه شخصي ارمني و تاجر بوده ثبت شده است و بنا نيز به نام ايشان معروف است.اين بنا در قسمتهاي مختلف از يك تا سه طبقه تشكيل يافته است.
 

کاروانسرای آیراندیبی : در ضلع شمالی کوهی که بر فراز آن قلعه ای مشهور به قلعه هلاکو وجود دارد، کاروانسرایی قرار دارد که در بین اهل محل به کاروانسرا شاه عباس معروف است و لیکن اسم اصلی آن کاروانسرای آیراندیبی(عریان تپه)می باشد .در ضلع جنوبی این کاروانسرا به ترتیب جاده آسفالته راه آهن و کمی دورتر کوه سنگی قرار گرفته است. چنانچه از پژوهشهای انجام گرفته در مورد این اثر برمی آید این بنا متعلق به قرن هفتم ه. ق بوده است و در طول 7 قرن گذشته مامن و مسکن کاروانیان و رهگذران بوده است .آیریندیبی احتمالا نام معانی می باشد که در فارسی از آن به عنوان عریان تپه یاد می شود و به احتمال زیاد کاروانسرا نام خود را از آن یافته است

	حمام سراب : يكي از قديمي ترين و از آخرين بازماندگان حمامهاي تاريخي اين شهر مي باشد.قدمت آن به هفتاد سال قبل باز مي گردد. اين حمام در ابتدا دو قلو بوده و همزمان در دو بخش زنانه و مردانه فعاليت داشته. هم اكنون اين مكان جهت راه اندازي موزه مردم شناسي جهت نمايش آداب و سنت هاي رايج و يا فراموش شده عشاير ائل سون اختصاص يافته است.
	حمام جلفا : این حمام در شرق شهر جلفا و مابین تاسیسات راه ایران و گمرک جلفا قرار دارد. فرم طاقها و گنبدها و ستونهای سنگی شامل ته ستون، ساقه ستون و سرستون مقرنسکاری حکایت از شیوه معماری دوره قاجاریه دارد. قوسها و گنبدهای دهنه رختکن و سربینه و دیگر تاسیسات حمام وسیع و چشمگیر است.
	حمام کردشت : اين حمام يكي از زيباترين حمام هاي آذربايجان است كه با معماري اصيل سنتي در روستاي كردشت از توابع جلفا و در كنار رود ارس قرار دارد.اين حمام كه در ميان باغ بزرگي ساخته شده، داراي يك هشتي به صورت هشت ضلعي به ابعاد 5/3 × 5/3 و به ارتفاع 3/4 متر است.
	حمام مهر آباد بناب : اين حمام در جنب مسجد قديمي مهرآباد كه يادگار دوره شاه طهماسب است قرار دارد. تاريخ احداث بنا را با توجه به شيوه ساخت و مقايسه با ساير حمامها مشابه مي توان به دوره صفويه نسبت داد. كل اعياني حمام در حدود 350 متر مربع مي باشد .در سال 1384 موزه مردم شناسی در آن تأسیس گردید .
	حمام‌ نوبر تبریز : تاريخچه احداث‌ بنا به‌ دوره‌ قاجاريه‌ مي‌رسد. كل‌ مساحت ‌بنا 696 مترمربع‌ و كل‌ مساحت‌ زير بنا 696 متر مربع‌ مي‌باشد. از خصوصيات‌ بارز بنا طاق‌ و گنبد بزرگ‌ گرمخانه‌، طاق‌ و گنبد با ستون‌ و سرستونهاي‌ سنگي‌ مقرنس‌ كاري‌ شده‌ سربينه‌ واجراي‌ كاربندي‌ و تركيب‌ آجر و كاشي‌ و پوشش‌ معقلي‌ مناسب‌ است‌.

حمام اسفهلان : بنا به گفته معمرین و اهالی محل قدمت بنا به دوره صفویه می رسد و در درگیریهای ایران و عثمانی در عهد صفویه توسط حسن پاشا بنا شده است که بمدت شش ماه در این منطقه اقامت کرده است. ولی آنچه که هم اکنون از این اثر برجای مانده است بر روی بقایای حمام فوق تجدید بنا گشته است.

حمام ائل (بایرام) : بنای عام المنفعه توسط ائل دار (کدخدا) رسیدگی می شده است به همین دلیل به حمام ائل معروف شده است. با توجه به نوع پلان و ساختار، بنا متعلق به دوره قاجار می باشد. مانند حمامهای دوره قاجار دارای فضاهای : ورودی – بینه و سربینه – گرمخانه – خزینه – میان در – آب انبار – خلوقی – توده انبار و سرویسهای بهداشتی می باشد.

حمام تسوج : با توجه به همجوار بودن این اثر تاریخی با مسجدجامع شهر تسوج که قدمت آن به دوره صفویه می رسد و باهم در کنار بازار شهر بصورت یک مجموعه عمل می کرده اند و با مقایسه نمونه های مشابه همدوره قدمت این اثر به دوره صفویه می رسد. این اثر همانند سایر حمامهای تاریخی در پایین تر از سطح معابر همجوار واقع شده و با یک ورودی مکعب مستطیل شکلدر نمای خارجی مشهود میباشد می توان به داخل بنا راه یافت.

حمام چهار سوق- مراغه : حمام چهارسوق در بخش مرکزی شهر مراغه در داخل بافت تاریخی فرهنگی شهر مراغه در میان بازار قرار گرفته و دور تا دور این حمام را مغازه های داخلی بافت احاطه کرده است. ورودی این حمام از میدان کوچکی که در مقابل آن قرار دارد مسیر است. از قدیمیترین حمامهای شهر مراغه حمام چهار سوق می باشد که از معدود حمامهای قدیمی باقیمانده در این شهر می باشد.

حمام چهارسوق – آذرشهر : حمام چهارسوق آذرشهر از آثار اواخر دوره قاجاریه می باشد و نمونه ای از معماری حمام های این دوره است. ریش سفیدان محل می گویند به نظر می رسد این حمام موقوفه مسجد چهار سوق (ستوباد) باشد. این حمام به نام حمام چارچی نیز معروف است. حمام دارای سربینه بزرگی است که با چهار پایه آجری و یک گنبد استوار بر این پایه ها و با پلان صلیبی شکل اجرا گشته است.
 

حمام خامنه  : مسجد میرپنج و حمام خامنه تنها سازة سنگی منطقه می باشند. این دو بنا تنها بقایای بازمانده معماری در شهر خامنه می باشد. تملک حمام قدیمی خامنه که قدمت آن به دوره قاجاریه می رسد از سال 76 توسط شهرداری صورت گرفته است و مرمت آن به همت سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان به انجام رسیده است. حمام دارای 800 متر مربع عرصه و 380 متر مربع اعیانی می باشد .

حمام خواجه نصیر : این حمام به اسم خواجه نصیر طوسی ساخته شده است، و به فاصله نزدیکی از مسجد ملا معزالدین قرار گرفته است برخی به اشتباه این حمام را مربوط به دوره ایلخانی می دانند ولی با توجه به فرم ساخت و شواهد معماری مربوط به دوره صفوی می باشد. 
 

حمام دوقلو- شبستر : بنا فاقد کتیبه و تزئینات و آهکبری است ولی در مقایسه با آثار و معماری مشابه می توان آن را به اواخر قاجاریه و اوایل حکومت رضاشاه نسبت داد. به دلیل متروکه بودن بنا و گذشت زمان این بنا آسیب جدی دیده است. مالکیت آن شخصی می باشد.

حمام شهریار : این بنا با توجه به ویژگی های معماری و همچنین سازه متعلق به عهد قاجار و احتمالا اواخر آن می باشد. شخصی از احالی محل به نام وهابی که به لحاظ دارا بودن شخصیت روحانی و معنوی مشهور به وهاب آقا بوده بانی این حمام می باشد. که نام اصلی این بنا نیز حمام وهاب آقا بوده و در این چند سال اخیر مالکین بعدی نام بنا را عوض کرده و هم اکنون نام این اثر حمام شهریار می باشد، این بنا متعلق به عهد قاجار می باشد.

	قلعه ضحاک هشترود: این قلعه در 28 کیلومتری شهر هشترود قرار گرفته و از آثار هزاره دوم پیش از میلاد بوده و تا دوره تیموریان مورد استفاده قرار گرفته است قلعه ضحاک همان قلعه اژدهای دوره ماد است.
	قلعه كردشت : يكي از قلعه هاي تاريخي كه در حاشيه رود ارس و در روستاي كردشت جلفا واقع شده قلعه كردشت نام دارد. اين قلعه در بالاي تپه اي صخره اي ساخته شده و در ارتفاعات آن شش برج نگهباني وجود داشت كه هنوز بخشي از اين برجها و حصارهاي آن پابرجاست.
	قلعه دختر – ميانه : در دو كيلومتري جنوب پل دختر قلعه ايست بنام قلعه دختر كه بر روي صخره سنگي بلندترين قله كوه مشرف به جاده كاروان رو بشكل كثيرالاضلاع غير منظم از سنگ آجري ساخته شده است. مي توان بنا را بدوره ايلخانان مغول نسبت داد
	قلعه جوشين : قلعه تاريخي جوشين يا جوشون در 26 كيلومتري غرب ورزقان بسوي جلفا و در 6 كيلومتري روستاي جوشين واقع شده و راه آن بسيار سخت و كوهستاني است. تنها راه ارتباطي آن يك گذر كوهستاني تنگ است كه فقط يك يا دو نفر مي توانند به زحمت از آن بالا روند. این قلعه مربوط به هزاره اول قبل از اسلام و قرون اوليه اسلام تا قرن ششم هجري قمري است.
	قلعه پشتو : يكي از باارزش ترين و جالب ترين آثار تاريخي بخش هوراند از شهرستان اهر، قلعه پشتو يا پشتاب است كه بر بلندترين كوه بين روستاهاي پشتاب و كوجان قرار گرفته است. اين قلعه در اوايل تسلط اسلام بر منطقه ارسباران و قره داغ ساخته شده است. بر اساس کاوش های انجام گرفته احتمال می رود این قلعه متعلق به دوره اشکانی یا ساسانی باشد .
	قلعه بابک : در 50 كيلومتري‌ شمال‌ شهرستان‌ اهر به‌ فراز ارتفاعات‌ غربي‌ رود قره‌ سو خودنمايي‌ می کند . زمان‌ قطعي‌ احداث‌ اين‌ بنا معلوم‌ نيست‌، ولي‌ احتمال‌دارد مجموعة‌ قلعه‌ در دورة‌ ساساني‌ احداث‌ گرديده‌ باشد. از آنجا كه‌ اين‌ مجموعه‌ در قرن‌ سوم‌ يكي‌ از پايگاههاي‌ مهم ‌و محكم‌ بابك‌ خرم‌ دين‌ در مصاف‌ با اعراب‌ و لشگريان‌ خلفاي‌ عباسي‌ بوده‌، تعميرات‌ اساسي‌ در آن‌ انجام‌ گرفت.‌

قلعه آوارسین : این قلعه احتمالا از استحکامات دفایی بابک خرم دین در منطقه قره داغ آذربایجان بود این قلعه از آثار دوره ساسانی تا قرن سوم هجری قمری است .

قلعه انداب جدید : این قلعه در 30 کیلومتری شهرستان اهر در جنب روستای قلعه باشی قرار گرفته است.درگذشته این روستا در داخل قلعه قدیمی قرار گرفته بود.

قلعه سن ساروت : این قلغه در بیستو شش کیلومتری مرند در روستای هرزند بر روی تپه ای سنگی و مرتفع قرار داردآثار بجا مانده از این قلعه متعلق به قرون هفتم و هشتم است.

قلعه قیز قالا سی : این قلعه در بیست کیلومتری جنوب مراغه و در جنوب دره کوه کبود قرار گرفته است .

قلعه گاوورگوهر : این قلعه در 45 کیلومتری شرق جلفا و در کنار رود ارس است . تعدادی اشیاء گلی مربوط به قرن ششم پیش از میلاد و برخی نیز مربوط به دوره های ساسانی و اسلامی یا ارمنی به دست آمده است.

قلعه هلاکو : این قلعه در جزیره اسلامی واقع و احتمالا قبر هلاکو و برخی سرداران مغول در این قلعه قرار دارد.

قلعه نقد دوز : این قلعه در 35 کیلومتری شرق اهر بر روی قله مرتفعی مشرف به رودخانه اهر چای قراردارد برای تامین آب آشامیدنی ساکنین قلعه تعدادی حوضچه در بدنه سنگی کوه تعبیه شده بود که از آب باران پر می شد و به مصرف ساکنین می رسید.

	پل راسته کوچه (حاجی عظیم) : این پل با توجه به شواهد موجود و گفته های اهل محل مربوط به دوره قاجاریه است. بنابر اظهارات اهل محل این بنا توسط شخصی بنام حاجی عظیم ساخته شده است که پل به نام وی حاجی عظیم و پل سنگی نیز خوانده می شود. سنگ نبشته ای مستطیل منصوب بر پایه جنوبی پل وجود دارد که به خط نستعلیق نوشته شده تاریخ سنگ 1363 ه.ق است.
	پل کوچک خدا آفرین  : پل کوچک خدا آفرین با 120 متر طول و 10 طاق که از سنگ تراشیده ساخته شده و متعلق به دوره صفویه است .
	پل ونیار تبریز : این پل دارای سه دهنه بوده و مصالح آن سنگ تراش و آجر با ملات گچ و آهک میباشد. کف پل سنگ فرش بوده که بعدها آسفالت شده است. دارای دو طاق جناغی و یک طاق رومی می باشد. کافه پوشهای پل با سنگ لاشه اجرا شده است. پل بر روی رودخانه آجی چای قرار دارد.
	پل گاودوش آباد اوقان : پل بر سر راه روستای اوقان به روستای گاودوش آباد از روستاهای توابع سراب قرار دارد و در 8 کیلومتری شمال شهر سراب می باشد. پل بر روی رودخانه ای که در جهت شرق به غرب، در شمال شهرستان سراب جاری است ساخته شده است.
	پل حسام الدوله : این پل دارای یک دهنه بوده و رابط بین مزارع می باشد. مصالح آن سنگ تراش و آجر با ملات گچ و آهک می باشد. کف پل سنگ فرش شده است و دارای طاق ضربی می باشد. به عنوان معبر بین مزارع مورد استفاده قرار می گیرد.
	پل آجی چای : این پل از قدیمی ترین آثار منطقه می باشد. تبریز از زمانیکه هنوز آبادی کوچکی بیش نبوده است جاده و مسیر ارتباطی تمدن های شرق و غرب از این مسیر میگذشته و این پل نقش مهمی در ارتباط بین تمدنهای دو طرف داشته است. معماری پل یکدست نیست. این پل به علت طغیان رودخانه و جنگلهای منطقه ای بارها صدمه دیده و مرمت شده است.
	پل دختر – میانه : این پل تاریخی در دامنه شرقی قاطلانکوه در فاصله 20 کیلومتری شهر میانه بر روی رودخانه قزل اوزن ساخته شده و دارای 3 دهانه بزرگ محکم و پایه های استوار آجری است که بر روی آب برهای سنگی قرار گرفته است . وجود نوشته هایی به خط نسخ ، نستعلیق ، و کوفی در قسمت هایی از پل حکایتگر تاریخ مرمت آن است ولی تاریخ دقیق ساخت پل مشخص نیست .
	پل بزرگ خدا آفرید : این پل تاریخی و قدیمی در 80 کیلومتری شمال کلیبر در بخش خداآفرید قرار دارد . قدمت این پل را به قرن 6  ه.ق نسبت می دهند . طول این پل 160 متر است که 120 متر آن متعلق به ایران و 40 متر آن متعلق به جمهوری آذربایجان است .
	ملکان – پل دختر : این پل در 10 کیلومتری شمال شرقی ملکان  ، 300 متری قلعه جوق قرار داشته و تاریخ ساخت آن سال 951 ه.ق است .

پل بیلان کوه : این بنا به دلیل قرار گرفتن در محله بیلان کوه یکی از محلات قدیمی شهر تبریز به این نام مشهور می باشد و قدمت این پل دوره قاجاریه است. آثار پایه های پل قدیمی که قبل از این پل بوده مربوط به دوره صفویه می باشد در چند متری این پل بدست آمده است.

پل منجم : مربوط به دوره قاجار است و به علت وجود خیابان منجم این پل به پل منجم مشهور است. فقط در قرن اخیر مرمت داشته است. به عنوان پل ارتباطی بین دو طرف رودخانه است. دارای 6 دهنه است که سه دهنه آن مثل هم و 3 دهنه دیگر آن به گونه ای دیگر است. شش چشمه نامساوی که آب برهای جدید نیم دایره و آب برهای قدیمی مثلثی شکل است. 

پل عباسی رودخانه ارس : این پا بر روی رودخانه ارس واقع شده است. راه ارتباطی ایران و شوروی سابق بوده است. در حال حاضر 80 درصد این پل خراب شده است. پل بر طبق شواهد دارای دو دهنه اصلی و دو دهنه کوچک تر بوده است که در کل چهار دهنه داشته است.

	برج آتش نشانی ، تبریز : تاریخ بنای آن مربوط به اواخر دوره ی قاجاریه است . این برج آجری 23 متر ارتفاع دارد و پلان آن در داخل برج،دایره شكل است . یك رشته راه پله ی حلزونی به قسمت فوقانی برج راه می یابد. این برج كاركردی دیده بانی داشت و شب ها نگهبانی در اتاقك فوقانی آن كشیك می داد. در صورت بروز آتش سوزی در هر نقطه از شهر ،
	برج خلعت پوشان ، تبریز : در فاصله ی 10 كیلومتری تبریز ، در یك كیلومتری شمال جاده تبریز – تهران ، در روستای  كرگج از دهستان باسمنج ، برج آجری بلندی به شكل منشور وجود دارد كه به برج " خلعت پوشان " معروف و ظاهراَ در دوره صفویه بنا شده است . در گذشته خلعت اعطایی پادشاهان را در این برج با تشریفات مخصوص بر دوش حاكم آذربایجان می نهادند.
	برج دوزال ، كردشت جلفا : برج امامزاده شعیب در روستای دوزال در 65 كیلومتری جلفا و 20 كیلومتری شمال خروانق بر فراز كوهی مشرف بر رود ارس واقع شده است. در قسمت غربی برج نیز كتیبه ای از كاشی فیروزه ای نصب گردیده كه روی آن عبارت " عمل استاد محمد بن جمال احمد " مشاهده می شود.
	برج گنبد سرخ ، مراغه : این برج در جنوب غربی مراغه واقع شده است . به استناد كتیبه هایی كه بر سر در بنای گنبد سرخ نصب شده است ، برج در سال 542 ه . ق به دستور " عبدالعزیز بن محمود بن سعد یدیم " و  توسط "بنی بكر محمد بن بندان بن المحسن " معمار ساخته شده است .
	برج گنبد كبود ، مراغه : این گنبد كه به مقبره مادر هلاكو نیز معروف است در حدود 10 متری برج مدور واقع است . در این برج كتیبه ای كه تاریخ بنای آن را معلوم نماید وجود ندارد ولی كارشناسان آن را مربوط به دوره سلجوقی دانسته و تاریخ بنای آن را به سال 593 نسبت می دهند . عده ای نیز به علت انتساب برج به مادر هلاكو آن را متعلق به دوره مغول می دانند ولی به عقیده " آندره گدار " تاریخ بنای برج باید مربوط به قبل از هلاكو باشد .

گنبد الله – الله ورزقان : پلان مقبره دایره و قطر 75/4 متر می باشد. بنا دارای دو طبقه شامل سردابه و طبقه اول بوده. تاریخ بنای برج را با توجه به رج های آجری با تزئینات اسماء الله در آذربایجان میتوان به اواخر دوره ایلخانان مغول تا صفویه نسبت داد. متن کلمات روی بدنه الله و محمد می باشد.

برج سنگی ، قارلوجا : این برج در روستای قشلاق قارلوجا در كنار رود ارس،واقع در مسیر راه خمارلو- اصلاندوز قرار گرفته و از یك بنای كوتاه هشت ضلعی تشكیل شده است. این بنا منسوب به قرن هفتم و هشتم ه . ق است و در دوره صفویه تعمیراتی در آن به عمل آمده است .