استان اصفهان با مساحت 107027 كيلومتر مربع در مركز كشور واقع شده است كه مركز آن شهر اصفهان است‌. اين‌استان از شمال به سمنان، قم و مركزي، از جنوب به يزد و فارس، از مشرق به خراسان و از مغرب به لرستان، خوزستان، چهارمحال و بختياري و كهكيلويه و بويراحمد محدود مي‌شود. مساحت اين استان تقريباً 6/6 درصد از مساحت كل كشور را تشكيل داده است‌.

جلگه اصفهان
دشت اصفهان از آبرفت رودخانه زاينده رود تشکيل شده و در دامنه های شرقی ارتفاعات زاگرس قرار گرفته است. اين دشت از طرف جنوب غربی فاصله چندانی با دامنه کوه های زاگرس ندارد، ولی از طرف شمال شرق در فاصله نسبتاً دوری از کوه های مرکزی قرار گرفته است. قسمت جنوب شرقی اين دشت با شيب ملايمی به باتلاق گاو خونی منتهی می گردد. 

1- دشت برخوار
دشت مسطح برخوار در جهت شمال شرقی به رشته کوه های مرکزی در جنوب غربی اردستان ختم می شود و دارای آب و هوايی نيمه بيابانی، گرم و خشک در تابستان و سرد و خشک در زمستان، است.

2- دشت آبرفتی کاشان
اين دشت، دشتی نسبتاً هموار است که از طرف جنوب به ارتفاعات کرکس و از طرف شمال به نوار ريگ بلند (در محلی به نام بندريگ) ختم می شود.

3- دشت مبارکه
دشت مبارکه در شهرستان مبارکه به وسيله رشته کوه های متعدد احاطه شده است که از معروف ترين آن ها می توان به کوه های خولنجان، طالخونچه، کوه زرد، کوه قلعه بَزی اشاره نمود.
 

ارتفاعات :

 ارتفاعات غرب استان شامل دنباله رشته کوه زردکوه به نام های شاهان با ارتفاع 3040 متر، و کوه ونيزان با ارتفاع 3201 متر.

ارتفاعات مرکزی استان شامل کوه کرکس با ارتفاع 3895 متر، کوه صفه با ارتفاع 2232 متر، شاکوه با ارتفاع 2418 متر و کلاه قاضی با ارتفاع 2534 متر.

ارتفاعات شمال وشمال غرب استان شامل کوه ديزاب دربند با ارتفاع 2678 متر، کوه دزقلا با ارتفاع 3251 متر و کوه يخ آب با ارتفاع 2288 متر.

ارتفاعات شرق استان شامل کوه کلاته با ارتفاع 1726 متر و کوه دره اينجر با ارتفاع 1388 متر.

ارتفاعات جنوب استان شامل دنباله رشته کوه دنا با نام دينار با ارتفاع 4409 متر، کوه آئين قری با ارتفاع 3717 متر، کوه دارمه با ارتفاع 3345 متر و کوه گرم آباد با ارتفاع 3359 متر.

رودها

1- زاينده رود
از زاينده رود با نام های متفاوتی از جمله زنده رود، زرن رود، زرين رود، زرينه رود و زاينده رود ياد شده است. از آنجا که اين رودخانه از سرچشمه تا مصب از خصلت خودزايی برخوردار است، لذا به زاينده رود معروف شده است.
مهم ترين رودخانه مرکز فلات ايران زاينده رود است. اين رودخانه که از جبهه شمال شرقی زردکوه بختياری سرچشمه می گيرد، از غرب به شرق تا باتلاق گاوخونی جريان دارد.

2- درياچه سد زاينده رود
اين سد در محل آبادچی در ناحيه ای کوهستانی قرار گرفته است و موقعيت مناسبی برای جلب ايرانگردان داخلی و خارجی دارد. در کنار سد، پلاژها و تأسيساتی احداث کرده اند که مورد مراجعه مسافرين و اهالی شهرهای اصفهان و خوزستان، به ويژه در فصل تابستان، قرار می گيرد. در درياچه سد امکان قايقرانی و ماهيگيری نيز وجود دارد.

3- باتلاق گاوخونی
باتلاق گاوخونی از تالاب های باارزش و نادری است که در فلات مرکزی ايران و در آستانه ورودی کوير قرار دارد. گاوخونی به معنی گاوخانه است و گورخونی هم ناميده می شود. ظاهراً به علت وجود تعداد زيادی گورخر در گذشته، به اين نام معروف شده است.

اصفهان يكي از شهرهاي مبنايي براي كشور ايران در طول تاريخ بوده و هست اين شهر از معدود مراكز باستانشناسي ارزشمند جهاني و بسياري از آثار باستاني آن در ليست آثار بشري به ثبت رسيده است اگر از تاريخ اين شهر سخن به ميان آيد سرگذشت آن تا اعماق اساطير و افسانه ها ريشه دارد تاريخ اين شهر از يك سو به سليمان و نوح متصل و از سوي ديگر پايگاه نهضت كاوه آهنگر بر عليه ضحاك خونخوار معرفي مي گردد.

دائره المعارف باستاني تاريخ اصفهان را از قرن سوم پيش از ميلاد مسيح ذكر كرده است ولي دكتر لطف الله هنرفر در مقدمه كتاب آشنايي با شهر تاريخي اصفهان نوشته است موجوديت تاريخي اين شهر به هزاره سوم قبل از ميلاد هم مي رسد .

در هر حال نام اصفهان در ابتدا انزان بوده و سپس به گابيان يا گي تبديل شده است در دوران عيلاميان شعبه اي از مادها به سوي اصفهان رهسپار شدند وبا توجه به اين كه اصفهان تحت تسلط عيلاميان قرار داشت از پيشرفت آنها جلوگيري به عمل آمد.

در اين دوران جاده تجارتي كه خليج فارس را به ناحيه اصفهان مربوط مي ساخت به اين شهر اهميت خاصي مي بخشيد ياقوت حموي اصفهان را سواران ناميده كه مشتق از واژه هاي اسپهان و سپاه است احتمالا وجه تسميه اين شهر به دليل وجود پادگان نظامي در آن بوده است .

اردشير بابكان بنيانگذار سلسله ساساني اصفهان را به تصرف خود درآورد اين شهر كه محل فرمانروايي يكي از هفت خاندان بزرگ بود با ظهور اسلام در زمان خليفه دوم به تصرف مسلمانان درآمد و پس از اين كه اصفهان اسلام را پذيرفت براي مدتي جي ناميده شد. در قرن چهارم هجري مرداويج بنيانگذار سلسله زياري اصفهان را ضميمه تصرفات خود كرد .

ركن الدوله ديلمي دو محله مسلمان نشين شهرستان و يهوديه را به همديگر ملحق نمود اصفهان در دوره آل بويه و سلجوقيان پايتخت بوده است .

در سال 1000 هجري قمري به دستور شاه عباس اول پايتخت صفويان از قزوين به اصفهان انتقال يافت. خيابانهاي وسيع و ميدانهاي بزرگ مساجد و كاخهاي سلطنتي بخشي از سيماي شهر اصفهان در اين دوران است. تحقيقات باستان شناسي و كاوشهاي علمي حاكي است يكي از نخستين نواحي مراكز تمدن و مسكن انسانهاي ماقبل تاريخ در اطراف كاشان قرار دارد .

ميدان امام (ميدان نقش جهان)

 در محل اين ميدان (قبل از آن که شهر اصفهان به پايتختی صفويه انتخاب شود)، باغ وسيعی به نام نقش جهان وجود داشت. در دوره شاه عباس اول آن باغ را تا حدود امروزی آن وسعت دادند و در اطراف آن مشهورترين و عظيم ترين بناهای تاريخی اصفهان را که از آن روز شهره آفاق اند، مانند: مسجد جامع عباسی (مسجد امام)، مسجد شيخ لطف الله، عمارت عالی قاپو، و سردر قيصريه، را به وجود آوردند. اين ميدان يکی از بزرگ ترين ميدان های جهان و در دوره شاه عباس و جانشينان او محل بازی چوگان، رژه قشون، جشن و چراغانی و محل نمايش های مختلف بوده است. دو دروازه ی سنگی چوگان، از آن دوره، هنوز در شمال و جنوب ميدان از عظمت ديرين آن حکايت می کنند.

خانه طباطبايی كاشان
قدمت عمارت طباطبايی براساس كتيبه موجود در شاه نشين اين عمارت، به سال 1298 هـ.ق برمی ‌گردد. اين عمارت دارای دو بخش مجزا و در اصل دو خانه مستقل است.
مهم ‌ترين مجموعه فضايی اين عمارت، جبهه جنوبی با ارتفاعی بلندتر از ساير قسمت‌های بناست و قوسی نيم دايره بر فراز ايوان ميانه خود دارد كه بالاترين نقطه در خط آسمان كلب بنا را تشكيل می ‌دهد

خانه بروجردی كاشان
خانه بروجردی (در كوی سلطان ميراحمد)يكی از نمونه‌های تكامل يافته ساختمان‌های كاشان است كه شكل و حجم و پوشش آن نيز در ميان ساير خانه‌ها نمونه است. اين خانه را كه تقريبا يک قرن پيش حاج سيد جعفر نطنزی يكی از بازرگانان و ملاكين بزرگ كاشان برای سكونت خود بنا كرده است

خانه عامری

مجموعه خانه تاریخی عامری ها یکی از قدیمی ترین خانه های کاشان است که قدمت آن به دوران زندیه می رسد. البته وضعیت فعلی این بنا مربوط به دوران قاچار بوده که به وسیله سهام السلطنه عامری بازسازی گردیده است

خانه تهامی كاشان
فضاهای عمارت تهامی در دو طبقه واقع شده‌اند که سطح طبقه اول پايين ‌تر از سطح معبر عمومی مجاور خانه است و حياط اصلی به صورت گودال باغچه‌ای درآمده كه در هر چهار طرف آن فضاهای گوناگونی ساخته شده‌اند.
مهم ‌ترين مجموعه فضايی خانه در جبهه جنوب خاوری آن واقع است. در وسط اين جبهه يک تالار پنج دری با دو فضای كوچک متصل به آن وجود دارد. تزيينات ظريف و پر كار گچ بری رنگی و آينه كاری زينت بخش سقف و ديوارهای تالاری است که در اين قسمت بنا قرار دارد. بادگيری بلند نيز در گوشه جنوبی اين جبهه و دو سرداب بزرگ در جبهه جنوب خاوری و شمال باختری اين عمارت قرار دارد و ورودی بنا نيز در جبهه جنوب خاوری با سر در و دو هشتی متصل به يكديگر واقع شده است.

خانه شيخ هرندی اصفهان
اين خانه از فضاهايی يک طبقه تشکيل شده است و حوضخانه‌ای در گوشه شمال خاوری مجموعه واقع شده است. جبهه شمالی خانه متشکل از دو اتاق سه دری در دو سو و اتاق ديگری در ميانه است. اتاق های سه دری عمق‌هايی متفاوت دارند ولی در نما کاملاً مشابه يکديگرند و به وسيله ايوانچه‌هايی با حياط ارتباط می ‌يابند.

خانه چرمی اصفهان
اين بنا از خانه‌های اشرافی دوره قاجار محسوب می ‌شود و دارای فضاهای متنوع وتزيينات فراوان می ‌باشد. حياط مستطيل شكل خانه در سه جبهه شمالی، خاوری و باختری خود با فضاهای متعددی احاطه شده كه در اين ميان جبهه شمالی با ارتفاعی نزديک به سه طبقه مهم ترين بخش خانه را تشكيل می ‌دهد.

خانه محمود سرتيپی اصفهان
مجموعه فضاهای بسته خانه محمود سرتيپی در سه جبهه حياط مستطيل شکلی قرار گرفته‌اند که دو جبهه شمالی و جنوبی آن از جبهه سوم مرتفع‌ترند. مهم ترين فضای خانه تالار جبهه شمالی است که به شکل نيم صليبی می باشد و با دو اتاق سه دری طرفين خود کاملاً مرتبط است.

خانه دهدشتی اصفهان
فضاهای خانه در چهار سمت حياط نسبتاً بزرگ و مستطيل شكلی نشسته‌اند. مهم ترين بخش خانه در جبهه شمالی حياط قرار دارد. اين جبهه شامل تالاری در ميانه و دو اتاق سه دری در دو طرف آن است. دو ايوانچه مقابل اتاق‌های گوشوار و دو اتاق پشت آن ها و نيز شاه ‌نشين در پشت تالار اين مجموعه را كامل می ‌كنند.

خانه يدالهی اصفهان
مهم ترين بخش های خانه در دو جبهه شمالی و جنوبی در دو انتهای محور اصلی حياط کشيده‌ای قرار گرفته‌اند. اين دو جبهه، دو تالار بزرگ با ابعاد و شکل مشابه دارند اما نسبت به حياط کاملاً قرينه نيستند. به اين صورت که تالار جبهه شمالی، شاه نشينی در عمق خود دارد و در تالار جبهه جنوبی فضايی همانند شاه نشين در کنار پنجره مشرف به حياط ديده می ‌شود.

خانه کريمی اصفهان
خانه کريمی از يک حياط مستطيل شکل و فضاهايی در جبهه شمالی و خاوری آن تشکيل شده است که مجموعه فضايی مهم تر خانه در جبهه شمالی آن واقع است. اين مجموعه شامل تالاری صليبی شکل در ميانه و دو اتاق سه دری در طرفين است. اين اتاق ها علاوه بر حياط اصلی خانه از ضلع ديگر خود به فضاهای ديگری مشرف‌اند.

خانه سجادی كاشان
عمارت سجادی با حياطی مركزی و وسيع از سه مجموعه فضايی مهم تشکيل شده که جبهه جنوبی شامل حوضخانه، شاه نشين و چهاراتاق سه دری است. حوضخانه و سقف ايوان اين بخش از عمارت با تزيينات يزدی بندی آراسته شده است.

خانه وثيق انصاری (سرهنگ وثيق) اصفهان
خانه در حدود 150 سال پيش توسط بزرگ خاندان وثيق انصاری، رييس مستوفيان دربار ظل السلطان، حاکم اصفهان ساخته شده و از زيباترين خانه‌های دوره قاجار در اين شهر به شمار می آيد.

خانه حاج مصور الملكی اصفهان
خانه شامل فضاهای متنوعی است كه در چهار سوی يک حياط مستطيل شكل قرار گرفته‌اند. مهم ترين اين فضاها با نماهايی متفاوت در جبهه جنوب خاوری خانه، جبهه‌ای كه در ابتدای ورود به حياط در چشم انداز مخاطب قرار می ‌گيرد، واقع شده است.

خانه حاج حسن غفوری قزوينی‌ها اصفهان
مجموعه از دو حياط بيرونی و اندرونی تشكيل شده كه فضاهای مختلف خانه پيرامون آن ها واقع شده‌اند. جبهه شمالی هر دو حياط از ساير جبهه‌های آن ها مرتفع‌تر و مهم تر است و قرارگيری حوض در مقابل اين جبهه‌ها تاكيدی بر اهميت آن ها است.

خانه کهکشانی اصفهان
فضاهای اين خانه در سه جبهه حياط مرکزی آن قرار گرفته‌اند. جبهه شمالی دو طبقه بوده تالاری در ميانه خود دارد و دو اتاق سه دری در طرفين آن ديده می ‌شود. هر يک از اين اتاق های سه دری ايوانچه‌ای جلوی خود دارد که بر روی آن در طبقه بالا اتاقی قرار گرفته است.

چله خانه اصفهان
در مجاورت مقبره بابا ركن الدين چند اتاق مربوط به يك ديگر واقع شده كه يكی از آن ها معروف به چله خانه می باشد و سابقاً مرتاضين در آن جا چله نشينی می ‌كرده‌اند. بعضی از اين اتاق‌ها دارای گچ بری ‌هايی ممتاز بوده و تا چند سال قبل اشعار نوشته شده بر روی گچ ديوار (خط نستعليق) خوانده می شده است.

خانه انگورستان ملک اصفهان
اين باغ انگور در زمان حکومت نادرشاه افشار به عنوان ماليات از مردم گرفته شد و در دوره ناصرالدين شاه قاجار به تملک مسئول امور مالی حکومت اصفهان، يعنی پدر حاج محمد ابراهيم ملک التجار در آمد. بعدها حاج محمد ابراهيم خان بنای انگورستان را به منظور برگزاری مراسم عزاداری و تعزيه احداث کرد.

خانه جمال قدسيه اصفهان
به اظهار مالک خانه با توجه به نقاشی ها و تزيينات تالارهای جنوبی و شمالی، قدمت قسمت هايی از بنا به دوره صفوی می ‌رسد. دو کتيبه در تالار شمالی تاريخ های 1084 و 1265 هجری قمری دارند. اولين مدرسه ابتدايی اصفهان که توسط ميرزا عبدالحسين قدسی در سال 1287هـ . ش تأسيس گشت در سال 1310هـ . ش به اين خانه منتقل شد. اين مدرسه تا سال 1326هـ . ش داير بود و هنوز اين بنا به نام مدرسه قدسيه هم خوانده می ‌شود.

خانه حاج رسولي ها اصفهان
تاريخ بنای اين خانه احتمالا اواخر دوره زنديه می باشد و بانی آن، بزرگ خاندان حاج رسوليها و از تجار معتبر اصفهان بوده است. فضاهای خانه در چهار چوب حياطی مستطيل شكل واقع شده‌اند. چهار تالار خانه كه در ميانه چهار جبهه حياط قرار گرفته‌اند، پوشيده از تزيينات مقرنس، قطاربندی، گچ بری، طلاكاری و نقاشی روی گچ می باشند و ضلع مجاور حياط هر چهار تالار را ارسی ظريف و زيبايی پوشانيده است.

خانه داويد اصفهان
فضاهای بسته خانه در چهار جبهه يک حياط مستطيل شكل قرار گرفته‌اند. مهم ترين مجموعه فضايی اين خانه در جبهه شمالی آن واقع شده كه شامل تالاری صليبی شكل با ارتفاع دو طبقه در ميانه و چهار اتاق سه دری در دو طبقه طرفين آن می باشد.

خانه دكتر اعلم اصفهان
اين خانه از بناهای اشرافی دوره قاجار به شمار می ‌رود كه وجود تزيينات متنوع و گسترده در جای جای خانه مؤيد اين امر است. حياط وسيع خانه در چهار جبهه توسط فضاهای بسته احاطه شده است. جبهه شمالی مرتفع‌تر و بارزتر از ساير قسمت های خانه می باشد و شامل تالار شاه‌ نشين‌دار بزرگی در ميانه و دو اتاق سه دری در طرفين است.

خانه سوکياسيان اصفهان
اين خانه از آثار باقی مانده از دوره صفوی است که امروزه دانشکده مرمت دانشگاه هنر در آن استقرار يافته است. اين بنا از حياطی وسيع و طويل و فضاهايی در دو جبهه شمالی و جنوبی تشکيل شده است. جبهه جنوبی که فضاهای مهم تری را در خود جای داده، از جهت ديگر به حياط ديگری مشرف است. اين جبهه شامل ايوانی دو ستونی است که مقابل يک حوضخانه زيبا نشسته است.

خانه شريفيان كاشان
عمارت شريفيان که قدمت آن به سال 1230 هـ.ق برمی گردد تركيبی از سه مجموعه فضايی است كه دو مجموعه مهم تر و اصلی آن دو طبقه و در جبهه‌های شمالی و جنوبی حياط قرار دارند.

خانه شيخ الاسلام و شرکا اصفهان
خانه شيخ الاسلام دارای حياط بسيار بزرگی است که فضاهای اصلی در شمال و جنوب آن ساخته شده‌اند. اين حياط غالبا محل بزگراری مراسم مذهبی بوده و محوطه سازی آن با ساير خانه‌های اصفهان متفاوت می ‌باشد. به اين ترتيب که يک حوض نسبتا کوچک مقابل ايوان شمالی و دو باغچه به شکل هشت ضلعی در دو سوی آن قرار دارد. مهم ترين فضای خانه ايوان وسيع ستون‌داری است که در ميانه ضلع جنوبی حياط قرار گرفته است.

خانه عباسيان كاشان
عمارت عباسيان يكی از جالب ترين نمونه‌ها در بين خانه‌های كاشان است و به لحاظ تنوع و تعدد فضاهای اين خانه با هيچ يک از خانه‌های ديگر کاشان قابل مقايسه نيست. اين عمارت دارای حياطی كم وسعت و مرتفع است. ايوان اصلی خانه دارای تزيينات زيبای يزدی بندی بوده و ارتفاع آن از ساير قسمت های بنا بيش تر است. در پشت اين ايوان، تالار بزرگ صليبی شكلی قرار دارد كه به همراه ايوان مجموعه فضايی مهمی را پديد آورده است.

خانه عطارها كاشان
فضاهای عمارت عطارها در سه جبهه از حياط آن واقع شده‌ و حياط برخلاف معمول جهت خاوری ـ باختری دارد. جبهه خاوری عمارت دارای ارتفاعی معادل دو طبقه است در حالی كه فضاهای واقع در دو سوی ديگر حياط جبهه‌های شمالی و جنوبی و همچنين ديوار جبهه باختری يک طبقه هستند و به اين ترتيب فضاهای حياط فراخ‌ و دلباز شده است.

خانه عكاف‌زاده و شريف اصفهان
مجموعه اين خانه از دو بخش بيرونی و اندرونی تشكيل شده كه طی نيم قرن اخير از يكديگر تفكيک شده‌اند و امروزه در تملک خانواده‌های عكاف‌زاده و شريف می ‌باشند. بخش بيرونی، دارای حياط مركزی كوچكی است كه فضاهای بسته در چهار طرف آن واقع شده‌اند. مهم ترين فضای اين بخش تالار جبهه شمالی است كه شاه ‌نشينی به شكل نيم هشت و با ارتفاعی معادل يک طبقه دارد.

 خانه لباف اصفهان
فضاهای خانه لباف در سه جبهه حياط وسيع آن قرار گرفته‌اند که جبهه شمالی مهم ترين و مرتفع‌ترين آن ها می ‌باشد. اين جبهه شامل تالاری صليبی شکل در ميانه و دو اتاق در طرفين آن است. تالار توسط سه در چوبی به حياط گشوده می ‌شود و از دو سوی ديگر به فضاهای پيرامون خود راه می ‌يابد.

خانه مارتا پيترز اصفهان
خانه مارتا پيترز که بخش اصلی آن بنايی مکعب شکل و متعلق به دوره صفويه است الگويی متفاوت با خانه‌های عادی هم عصر خود دارد و به نظر می ‌رسد طرح کلی اين خانه در ابتدا به صورت يک کوشک و در ميان باغ واقع بوده که در طول زمان دستخوش تغييراتی شده است.

از ديرباز در ايران محل داد و ستد عمومي را بازار مي گفتند. اين عنصر اصلي كه در معماري اسلامي جائي خاص براي خود باز كرده است شامل دو راسته از مغازه هاي انبوه روبروي هم هستند كه معمولاً سقفي زيبا آنها را به هم ارتباط مي دهد.
بازار در ساخت و سازهاي شهري به حدي اهميت داشت كه پس از مسجد هسته اوليه يك محله را تشكيل مي داد. به طوري كه در شهرهاي بزرگ هر محله داراي يك يا چند بازارچه بود و يك بازار بزرگ و اصلي نيز حوائج و نيازهاي مردم را تامين مي كرد.

توصيف بازارها :
شهر اصفهان نيز به دليل قدمت و عظمتي كه در طول تاريخ و مخصوصاً پس از ظهور اسلام داشته، از نظر تعداد بازارهاي باشكوه و جالب در ميان شهرهاي كشور ما از مقام والايي برخوردار است بطوريكه مورخين در دوران هاي مختلف به هنگام توصيف شهر از بازارهاي آن مطالبي نوشته و آنها را وصف كرده اند. ناصر خسرو، سياحي كه در سال 444 هجري قمري به اصفهان سفر كرده است ضمن توصيف بازارهاي متعدد شهر اصفهان از بازاري داد سخن مي دهد كه دويست صراف در آن به داد و ستد مشغول بوده اند بازارهاي فعلي اصفهان كه يادگار عصر ديلميان و سلجوقيان مخصوصاً صفويه هستند در طول تاريخ همچون ساير بناها و آثار اين شهر تاريخي فراز و نشيبهاي مختلفي را به خود ديده است. يكي از سياحاني كه در حدود 80 سال پيش به ايران سفر كرده است به تفصيل از بازارهاي اصفهان سخن گفته و بر تعدد و تنوع مشاغل بازار تاكيد كرده است.
در طول بازارهاي اصفهان حمام ها و مدارس و چهارسوهاي بسيار زيبايي وجود داشته اند كه برخي از آنها هنوز نيز پابرجا بوده و بعضاً با همان كاربردهاي قديم به كار مشغول هستند. يكي ديگر از اين سياحان كه او نيز در اواخر قاجار اصفهان را ديده بازار اين شهر را بسيار ممتاز ناميده و بعد از بازار كريم خان زند در شيراز آن را بزرگترين و باشكوهترين بازارهاي ايران به شمار مي آورد.
مهمترين بازار اصفهان بازار قيصريه است كه ميدان امام را به ميدان عتيق (كهنه) و اصفهان عصر سلجوقي مربوط مي كند.اين بازار كه بازار سلطاني نيز ناميده مي شود در زمان صفويه يكي از باشكوهترين بازارهاي ايران و بزرگترين مركز داد و ستد بود كه انواع پارچه هاي گرانقيمت و اجناس مختلف در آن به فروش مي رسيد. بازار قيصريه در سال 1029 هجري قمري احداث گرديد و دروازه باشكوه و نفيس آن نيز قيصريه ناميده مي شد. يكي از سياحان خارجي آن را "... بزرگترين و مجلل ترين بازارهاي اصفهان ..." ناميده كه سقف آن گنبدي شكل است.
در وسط بازار كه فضاي مدور و وسيعي است. قبه اي ساخته شده كه آندره گدار آن را شبيه به گنبدهائي مي داند كه اعراب اسپانيا مي ساخته اند.
 

عناصر موجود در بازار :
راسته بازار قيصريه در دو طبقه مرتفع ساخته شده كه طبقه بالا به امور دفتري و بازرگاني اختصاص داشت و در طبقه پايين مغازه هاي اصناف گوناگون در كنار هم مستقر شده بودند. از اين بازار بزرگ و مجلل بازارهاي ديگري منشعب مي شدند كه برخي از آنها هنوز هم فعال بوده و به مشاغل مختلف اختصاص دارند. برخي از اين بازارها عبارتند از : بازار عربان،‌ هارونيه، نيم آورد گلشن، مخلص، سماور سازها، و مقصودبيك، ‌در طول اين شاهراه سرپوشيده و مسقّف كه برخي از خارجيان آن را "گالري سرپوشيده" ناميده اند عناصر مذهبي همچون مسجد خياط ها، مسجد نو، مسجد ذوالفقار، مسجد شيشه، مسجد خارجي و دهها مسجد ديگر به فعاليتهاي مذهبي مي پرداختند و بازرگانان و اصناف گوناگون در آنها عبادت مي كردند. مراكز فرهنگي هم به اعتبار و رونق بازار مي افزودند. مدارسي همچون مدرسه كاسه گران، هارونيه،‌ نيم آورد، جده بزرگ، جده كوچك، ملاعبدالله و ... اين مدارس با معماري خاص ايراني اسلامي دهها سال است موضوع كتاب ها و رسالات و تحقيقات مهندسين و معماران و سياحان گوناگون هستند، نهادهاي اقتصادي نيز از ديگر جاذبه هائي هستند كه در بازارها وجود داشته اند. برخي از اين نهادها كه "تيمچه" و "سرا" ناميده مي شوند هنوز نيز فعال هستند. مشهورترين اين سراها عبارتند از : سراي اردستانيها، سراي خاني، سراي آقا، سراي پادرخت سوخته، سراي ميراسماعيل، سراي تالار، سراي خوانساري ها، سراي گلشن، سراي جارچي و سراي فخر، اين سراها به همراه كاروانسراهاي متعدد و پررونق بازار اصفهان را به عنصري فعال تبديل مي كرده كه سياحان با اشتياق از آن بازديد مي كردند و با دقت در سفرنامه هايشان معرفي مي نمودند.

ديگر بازارها:
در اطراف ميدان امام نيز بازارهاي مشهوري همچون بازار مسگرها،‌ تركش دوزها، كلاهدوزها، لوافها، آهنگرها وجود داشته اند كه تاكنون نام خود را حفظ كرده اند و به همان اسامي ناميده مي شوند.
علاوه بر بازار قيصريه و بازارهاي منشعب از آن بازارهاي ديگري هم در اصفهان وجود داشته اند كه معروف ترين آنها بازار شاهي يا بازارچه بلند است كه در سال 1118 هجري برابر با 1706 ميلادي به همراه مدرسه و سراي فتحيه در زمان شاه سلطان حسين آخرين حكمران صفويه ساخته شد.
چهارسوي مشهوري مانند چهارسوي نقاشي و عليقلي آقا و شيرازيها و چهارسوي آجري از آثاري هستند كه همزمان با شكل گيري بازارهاي اصفهان براي انشعاب مسيرها و زيبائي بازارها احداث مي شده اند. محلات اصفهان هم داراي بازارهائي بودند كه برخي از آن ها هنوز باقي هستند. مشهورترين آنها بازار در دشت، بازار بيد آباد، بازار ريسمان و بازار غاز هستند.

آرامگاه سهراب سپهری
سهراب سپهری شاعر، عارف مشرب و طبيعت گرای معاصر است که در سال 1307 ه.ش در کاشان متولد شد و در سال 1359 ه.ش دارفانی را وداع گفت و در روستای مشهد اردهال کاشان به خاک سپرده شد.

آرامگاه مجلسی
اين آرامگاه در گوشه شمال غربی مسجد جامع اصفهان واقع شده و مدفن چند تن از علمای بزرگ شيعه، از جمله آخوند ملا محمد تقی مجلسی و فرزندش آخوند ملا باقر مجلسی_ صاحب بحارالانوار- است.

امامزاده آقا علی عباس
در 8 کيلومتری «بادرود» و 35 کيلومتری شمال شرقی نطنز (حدود 60 کيلومتری کاشان) بقعه و بارگاه باشکوهی با صحن وسيع و ساختمان های متعدد قرار دارد و منسوب است به فرزند امام موسی کاظم (ع) که به امامزاده آقا علی عباس معروف است.

زينبيه
بعد از دروازه طوقچی (ميدان قدس)، در کنار غربی جاده اردستان، در قريه ای به نام اوزنان يکی از مهم ترين زيارتگاه های اصفهان قرار دارد. اين محل آرامگاه يکی از دختران بزرگوار امام هفتم (ع) است.
 

بقعه شاه زيد
در شرقی ترين قسمت محله قديمی کرواسکان –خيابان بزرگمهر کنونی، بنای يکی ديگر از امامزاده های اصفهان به نام شاه زيد واقع شده که در دوره پادشاهی شاه محمد خدابنده صفوی بنا شده است.

بقعه ستی فاطمه
يکی از اماکن مقدس اصفهان به نام ستی فاطمه، در مجاورت بقعه شاهزادگان قرار دارد. بقعه ستی فاطمه، مقبره و ضريح دارد و معروف است که شخص مدفون در اين آرامگاه، فاطمه صغری بنت حضرت موسی بن جعفر (ع) است. ساختمان صحن و بقعه آن از دوره صفويه به يادگار مانده است.
 

حمام عبدالرزاق خان
يکی از حمام های تاريخی کاشان، حمام مشهور خان است. اين حمام که در مجموعه بازار کاشان قرار دارد.

حمام بازار
اين حمام که به نام حمام حاج سيد حسين عطار نيز معروف است، يکی از حمام های جالب در مجموعه بازار کاشان است که تاريخ بنای آن به سال 1242 ه.ق می رسد.

حمام باغ فين
در مجموعه باغ فين 2 حمام کوچک و بزرگ وجود دارد که هر يک دارای خزينه و حوض های متعدد آب هستند. حمام کوچک آن از حيث معماری چندان مهم نيست؛ اما حمام بزرگ آن با ستون های مرمری و سقف نقاشی شده، بسيار جالب توجه است. در حمام کوچک باغ فين واقعه قتل امير کبير (قهرمان مبارزه با استعمار در دوره قاجار) روی داده است و از اين حيث، ارزش و اعتبار تاريخی دارد.

حمام مجموعه اردهال
يکی از قسمت های مجموعه بناهای اردهال، واقع در 42 کيلومتری غرب کاشان، حمام آن است که ساخت آن به دوران صفوی مربوط است.