اقتصاد مقاومتی در رهنمودهای امام خامنه‌ای 

پس از ابلاغ سیاست‌های كلی اقتصاد مقاومتی اكنون نوبت آن است كه مسئولان نظام در قوای سه‌گانه و سایر نهادها و سازمان‌های حكومتی و عمومی وظایف خود را نسبت به اجرایی شدن این سند به انجام برسانند.

تفاهم بر معانی كلمات موجود در سند و گفتمان‌سازی و فرهنگ‌سازی آن، از الزامات عملیاتی‌ شدن ابلاغیه است. از آسیب‌‌هایی كه معمولا در این رابطه رخ می‌دهد، برداشت‌های معارض از معانی كلمات است. لذا جهت ارائه تصویری صحیح، جامع و متناسب با منظومه گفتمان انقلاب اسلامی؛ مفاهیم كلیدی سند «ابلاغیه اقتصاد مقاومتی» كه پیش از این مورد تشریح و تبیین رهبر معظم انقلاب اسلامی قرار گرفته‌‌اند را ارایه می‌نماییم.

از زمان اعمال تحریم‌های اقتصادی علیه اقتصاد کشور، رهبری معظم به درستی راهکار اقتصاد مقاومتی را پیشنهاد و تجویز کردند، ولی به علت خطای دید برخی از مسئولان و کارشناسان اقتصادی ناشی از اقتصاد غرب که همان اقتصاد سرمایه‌داری است، گفتمان اقتصاد مقاومتی را با برنامه غربی، اقتصاد ریاضتی تعبیر و تفسیر کردند. حال آنکه در تعاریف و ابعاد اقتصاد مقاومتی، هیچ نوع برنامه و طرحی که به‌دنبال فشار وارد کردن بر مردم و بنگاه‌های تولیدی باشد، وجود ندارد. اصل و شالوده این نوع اقتصاد بر کاهش مصارف و بودجه دستگاه‌های دولتی، افزایش تولیدات راهبردی(در بخش صنعت و کشاورزی)، تکیه بر عوامل داخلی اقتصاد (درون‌زا و برون‌گرا) و عدم وابستگی شدید اقتصاد به درآمدهای نفتی استوار است. ولی در طرف دیگر، اقتصاد ریاضتی که برنامه اصلی کشورهای اروپایی برای برون‌رفت از بحران‌های اقتصادی پیش آمده مطرح شده، بیشتر ظرفیت و تأکید خود را بر افزایش مالیات‌های مستقیم قرار داده است و از آثار و نتایج آن نیز همین بس که از زمان اجرای این طرح تاکنون، روزی نبوده که در یکی از این کشورهای بحران‌زده، شاهد اعتراض، اعتصاب و درگیری نباشیم.

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اقتصاد مقاومتی، طی چند سال گذشته، هرچند که تلاش‌های ارزشمندی صورت گرفته است، لکن ابعاد و حدود اقتصاد مقاومتی به درستی شناخته نشده ‌است؛ به گونه‌ای که ارائه‌ی تعریفی جامع و مانع از آن بسیار کار دشواری می‌نماید و همه روزه ابعاد متفاوتی از آن ظهور و بروز می‌کند.

مرتبط بودن اقتصاد مقاومتی و ادبیات آن با مسائل اقتصادی روز کشور باعث شده است تا همواره پرسشگری در رابطه با تناسب آن با مسائل محدثه‌ی اقتصادی، به یکی از حوزه‌های چالشی مبانی نظری آن مبدل گردد.

اخیراً رهبری (مد ظله ‌العالی) بحث نرمش قهرمانانه را در حوزه‌ی مواجهه با تحریم‌های اقتصادی مطرح نموده‌اند؛ تحریم‌هایی که به نوعی پدیدآورنده‌ی بحث‌های مربوط به اقتصاد مقاومتی محسوب می‌‌شوند، لکن مسئله این است که نرمش قهرمانانه در بُعد اقتصادی خود، چه جایگاهی در اقتصاد مقاومتی دارد؟ آیا جزئی از آن است یا نقیض اقتصاد مقاومتی محسوب می‌شود؟ در صورت هم‌پوشانی، آیا نرمش قهرمانانه، تغییر رویه در دل اقتصاد مقاومتی است؟ و سؤالاتی از این دست که محتاج تدوین و تبیینی است که مقاله‌ی حاضر سعی دارد در حد بضاعت، بدان‌ها بپردازد.

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اقتصاد مقاومتی، اقتصاد مقاومتی به دنبال آن است که با کاهش وابستگی ها و تاکید روی مزیت های تولید داخلی و تلاش برای خود کفایی زمینه ی توسعه و پیشرفت را مهیا سازد. دراین بین خانواده در جامعه به عنوان اولین و مهمترین نهاد اجتماعی در تربیت و پرورش منابع انسانی باید تقویت شود تا زمینه توسعه اقتصادی در کشور فراهم گردد. و زنان در خانواده به عنوان عاملان پرورش و رشد نیروی کار میتوانند در جریان بهره وری و تولید ملی سهم بسزایی داشته باشند ، به عنوان مثال همان طور که میدانیم تامین مایحتاج خانه و استفاده صحیح از آنها نیاز به برنامه ریزی صحیح دارد که زنان می توانند شرایطی را فراهم سازنند که با کمترین هزینه و بالاترین مطلوبیت نیازهای خانه و افراد خانواده تامین شود. آنها می تواند در مواقع کمبو د با حذف برخی امکانات ، جایگزین مناسبی را انتخاب نمایند بدون آنکه در مطلوبیت آن تغییری ایجاد شود.

پرداختن به شرایط اقتصادی اوایل انقلاب بدون اشاره‌ به اوضاع کشور قبل از پیروزی انقلاب ناقص خواهد بود. یکی از استراتژی‌های آمریکا پیش و پس از انقلاب این بوده که همواره ما را وابسته‌ی به خودش نگهدارد. ترویج این عبارت در میان ایرانی‌ها در آن دوران که «ایرانی فقط می‌تواند آفتابه بسازد» حاکی از تأثیر تبلیغات غربی‌ها برای القای روح یأس و ناامیدی و تحقیر ملی و خودکم‌بینی به مردم بود. در سال‌های ابتدای انقلاب، اگرچه روحیه‌ها تغییر کرده بود، اما وضعیت کلی اقتصاد کشور همان وضع سابق بود. شرایط اقتصادی ما خوب نبود. در بخش مواد اولیه‌ی صنایع سبک وابسته به واردات بودیم. بخش کشاورزی داخلی نیز با واردات بسیار ارزانی که از بیرون صورت می‌گرفت، از نفس افتاده بود و این سیاست به پدیده‌ی مهاجرت و حاشیه‌نشینی شهرها دامن زده بود.

در سال حمایت از تولید ملی، کار و سرمایه ایرانی تحت تاثیر تحریم‌های اقتصادی بین‌المللی در خارج، و نیز پاره‌ای از کارشکنی‌های پیاده نظام دشمن در داخل ، اقتصاد کشور در شرایط خاصی قرار گرفت. در این شرایط از ناحیه مقام معظم رهبری راهبرد «اقتصاد مقاومتی» مطرح می‌شود و با توجه به این که راهبرد اقتصاد مقاومتی، مخصوص شرایط فعلی ایران می‌باشد و سابقه و پیشینه قابل انطباق با شرایط فعلی کشور را در هیچ کجا تجربه نکرده‌ایم ، لذا ضرورت تبیین و توضیح مولفه‌های اقتصاد مقاومتی بیشتر آشکار می‌شود. در اینجا این سوال مطرح می‌شود که: «تعریف ما از اقتصاد مقاومتی چیست؟»، «وظیفه ما به عنوان یک عضو از پیکر این جامعه اسلامی چیست؟»

آیا خودکفایی همان اقتصاد مقاومتی است؟

خودکفایی به حالتی اشاره دارد که به هیچ کمک خارجی، حمایت یا تعاملی برای بقا نیاز نباشد. بنابراین خودکفایی نوعی از خودمختاری شخصی یا جمعی است. خودکفایی در مفهومی ‌که به‌ کار برده می‌شود، به این معناست که درهای اقتصاد را ببندیم و آنچه مورد نیاز مردم در کشور است خود تولید کرده و مصرف کنیم.

خودکفایی به عنوان یک هدف، در زمان مرکانتالیست‌ها در سده‌های 17 و 18 میلادی مورد توجه بود و با ظهور علم اقتصاد و پیدایش اقتصاددانان کلاسیک، به حاشیه رفت. کسانی چون ریکاردو اثبات کردند که تجارت و دادوستد، باعث افزایش رفاه برای هر دو سو خواهد شد. موضوع جالب این بود که آن‌ها نشان دادند حتی اگر در کشوری امکان تولید ارزان‌تر همه‌ی کالاها نسبت به کشور دیگری وجود داشته باشد، باز هم همچنان امکان رسیدن به رفاه بیشتر برای آن‌ها ممکن است.بنا به باور شماری از کارشناسان، حداقل در خصوص برخی «کالاهای استراتژیک»، رسیدن به خودکفایی و قطع وابستگی به دیگران اهمیت بسیاری دارد و اقتدار ملی را برای آن کشور به ارمغان می‌آورد. از نظر دین مبین اسلام هم وابستگی نظام اسلامی به بیگانگان مذموم است.

آیا فشارهای اقتصادی غرب اثرگذار بوده است؟

یکی از مسائلی که در باب تحریم باید به آن پاسخ داد آن است که وظیفه‌ی مردم در قبال تحریم‌ها چیست و این تحریم‌ها چه اثراتی در زندگی فردی و اجتماعی مردم دارد؟ آیا تحریم تنها یک مرحله و یک فشار است که مردم و انقلاب اسلامی باید آن‌ها را تحمل کنند یا آنکه گامی در جهت تحقق اهداف انقلاب اسلامی است. به عبارت دیگر، ثمرات حقیقی تحریم‌ها و تحمل آن‌ها برای کشور چیست؟

ابلاغ سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی توسط رهبر معظم انقلاب حضرت آیت‌الله العظمی امام خامنه‌ای (مدظله العالی) و استقبال سران سه‌قوه نوید بخش فصل نوینی از روند پیشرفت و حرکت رو به جلو ملت ایران است که می‌تواند ضمن الگوسازی به نوزایی اقتصادی در کشورهای حوزه غرب آسیا، شمال آفریقا و سایر ممالک مسلمان منجر گردد.

ایران اگر چه به لحاظ وسعت سرزمینی یک درصد مساحت کل جهان را پوشش می‌دهد و یک درصد جمعیت جهان در آن ساکن هستند اما در عین حال  9‌درصد کل ذخایر نفت جهان،  16 درصد کل ذخایر گاز جهان، 3 درصد منابع معدني جهان (6 درصد منابع مس، 3.5 درصد منابع سرب و روي، 10.5 درصد منابع زغال سنگ و 2 درصد منابع سنگ آهن جهان و...) را در خود جای داده است. نیاکان ما بخش اندکی از این ظرفیت عظیم و کم‌نظیر را به قدر بضاعت علمی خود در قرون گذشته در راستای این حدیث شریف پیامبر اعظم (صلّی الله علیه وآله وسلم) که  «اگر علم آویخته به ستاره ثریا باشد مردانی از فارس- ایران- آن را به دست می آورند» به ثروت تبدیل کرده اند.

حضرت آیت الله العظمی امام خامنه‌ای (مدظله‌العالی) با ابلاغ سیاست‌های کلی «اقتصاد مقاومتی» بر اساس بند یک اصل 110 قانون اساسی که پس از مشورت با مجمع تشخیص مصلحت نظام تعیین شده است، تأکید کردند: پیروی از الگوی علمی و بومی برآمده از فرهنگ انقلابی و اسلامی، عامل شکست و عقب نشینی دشمن در جنگ تحمیلی اقتصادی علیه ملت ایران خواهد شد، همچنین اقتصاد مقاومتی خواهد توانست در بحران‌های رو به افزایش جهانی، الگویی الهام‌بخش از نظام اقتصادی اسلام را عینیت بخشد و زمینه و فرصت مناسب را برای نقش آفرینی مردم و فعالان اقتصادی در تحقق حماسه اقتصادی فراهم کند.

متن ابلاغیه رهبر معظم انقلاب به رؤسای قوای سه گانه و رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام به شرح زیر است: