قرآن آنلاین

جدید ترین مطالب

تفسیر آیات33-34 سوره آل عمران
شرح و تفسير حکمت 214 نهج البلاغه
تفسیر آیات 10-18 سوره آل عمران
شرح و تفسير حکمت 212 نهج البلاغه
تفسیر آیات 19-25 سوره آل عمران
شرح و تفسير حکمت 213 نهج البلاغه
شرح و تفسير حکمت 209 نهج البلاغه
تفسیرآیات285-286 سوره بقره
شرح و تفسير حکمت 208 نهج البلاغه
تفسیر آیات 1-6 سوره آل عمران

"عالِیَهُمْ ثِیابُ سُندُسٍ خُضْر" در قرآن به چه معنا است؟

توسط : مهدی گلشنی در تاریخ : جمعه 23 تیر 1396 ساعت: 5:14 PM

پرسش :

"عالِیَهُمْ ثِیابُ سُندُسٍ خُضْر" در قرآن به چه معنا است؟

پاسخ :
شرح پرسش:
در آیه 21 سوره دهر آمده: "عالِیَهُمْ ثِیابُ سُندُسٍ خُضْر" این جا "عالِیَهُمْ" به چه معنا است؟

پاسخ :
"عالِیَهُمْ" از دو عبارت "عالی" و "م" تشکیل می شود که عبارت اوّل به عبارت دوم اضافه شده است. "عالی" از ریشه "علو" به معنای برتری و معنای آن در این آیه، روپوش است. امام صادق (ع) در معناى این آیه می فرماید: "تعلوهم الثیاب فیلبسونها". بهشتیان، این لباس مخصوص را بالاى دیگر لباس هایشان می پوشند.[1]
پی نوشت:
[1] طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج 10، ص 623، انتشارات ناصر خسرو، تهران، 1372هـ ش.
منبع:islamquest.net

نظرات(0)

ادامه مطلب

اهل سنت ولایت را در قرآن چگونه تفسیر می کنند؟

توسط : مهدی گلشنی در تاریخ : جمعه 23 تیر 1396 ساعت: 5:14 PM

پرسش :

اهل سنت ولایت را در قرآن چگونه تفسیر می کنند؟

پاسخ :
در زبان عربی واژه "ولایت" بر وزن (درایت) از "و ل ی" گرفته شده است.
"ولی" بر وزن (سعی) به معنای قرب و نزدیکی بوده و "ولی" بروزن (غنی) اسم و به معنای محب(دوست دار) و صدیق(دوست) و نصیر(یاور) می باشد.
لغت شناسان برای "مولی" که هم خانواده "ولی" است حدود بیست و یک معنا مطرح نموده اند که از جمله می توان به مالک، عبد، صاحب، شریک، رب، ناصر، تابع، منعم و... اشاره نمود.[1]
بنابرتصریح لغت شناسان یکی از کاربردهای ولی و مولی سرپرستی و اداره اموردیگران است مثلا: ولی زن به کسی گفته می شود که حق تصمیم گیری در مورد ازدواج آن زن برعهده وی است.
نیز ولی یتیم کسی است که سرپرستی او را برعهده دارد و ولی رعیت عهده دار اداره امور مردم است و ولی دم کسی است که بخشش یا قصاص قاتل به دست او است.[2]
راغب اصفهانی ولایت را به معنای تولی امر یعنی سرپرستی گرفته است.[3]
بنابراین واژه های ولی و مولی و ولایت را می توان در معانی فوق به کار برد.
با نگاهی به قرآن کریم می توان کاربردهای گوناگون واژه (ول ی) را درآیات مختلف مشاهده نمود که به بیش از دویست آیه می رسد.
دراین بین آیه پنجاه و پنجم سوره مائده که به آیه ولایت شهرت دارد از اهمیت ویژه ای برخوردار است.[4]
دراینکه مقصود از "ولی" در این آیه چیست بین دانشمندان شیعه و سنی اختلاف علمی و عقیدتی است.
عالمان شیعه "ولی" را به معنای ولایت رهبری می دانند و اهل سنت آن را به معنای ولایت محبت و نصرت دانسته اند.
دلیل شیعیان بر مدعایشان این است که به دلیل آن که کلمه "انما" بر حصر و اختصاص دلالت دارد باید مقصود ازاین ولایت ولایتی خاص باشد که به خدا و پیامبرش و مؤمنانی با ویژگی های یاد شده در آیه اختصاص دارد، اما در صورتی که ولایت به معنای نصرت و یاری باشد آوردن "انما" لغو و اضافی است چرا که چنین ولایتی اختصاصی نبوده و همه مسلمانان باید از آن برخوردار باشند و هر مسلمانی باید دوست دار و یاری رسان دیگری باشد چنان که این مهم در آیه 71 توبه نیز مورد تأکید قرار گرفته است.
علاوه بر آن که مخاطب کلمه "ولیکم" در این آیه همه افراد جامعه می باشندکه پیامبر نیز در زمره آنان است؛ یعنی ای مؤمنان خدا ولی شماست. با آمدن کلمه "رسوله" که بر "الله" عطف شده است پیامبر از این خطاب خارج شده است؛ یعنی ای مؤمنان علاوه بر خداوند پیامبر نیز ولی شماست.
بنابراین وقتی که "و الذین آمنوا" بر"رسوله" عطف می شود باید مؤمنانی که مخاطب "ولیکم" قرار گرفته اند غیر از آن گروهی باشند که ولایت برایشان ثابت شده است در غیر این صورت اولاً مضاف عین مضاف الیه خواهد شد و ثانیاً هرکسی بر خودش ولایت خواهد داشت که این دو محال و نشدنی است[5].
با پذیرش نکات یاد شده شیعه براین باور است که مقصود از "الذین آمنوا" با ویژگی های یاد شده در این آیه امیر مؤمنان علی (ع) است که احادیث شان نزول نیز بر این مهم دلالت دارند.[6]
اشکالی که اهل سنت براین ادعا وارد می دانند این است که "الذین" جمع است و نمی تواند بریک فرد دلالت داشته باشد.[7]
در پاسخ به این سؤال می توان دو پاسخ مطرح نمود:
اولاً: در قرآن لفظ به صورت جمع برای مفرد به کار رفته است چنان که درآیه 173سوره آل عمران درباره نعیم ابن مسعود آمده است.[8]
ثانیاً:کاربرد جمع دراین آیه به دلیل ترغیب و ایجاد انگیزه برای سایرین است تا به پاداشی همسان ثواب کار امام علی (ع) برسند.[9]
پی نوشت:
[1] -زبیدی، سیدمحمد، تاج العروس، ج 10.ص 399.
[2] -ابن اثیرجزری، النهایه فی غریب الحدیث و الاثر، ج 5، ص 229.
[3] -راغب اصفهانی، المفردات، ص533.
[4] -انما ولیکم الله و رسوله و الذین آمنوا الذین یقیمون الصلاه و یؤتون الزکاه و هم راکعون.
[5] - طوسی، محمد ابن حسن التبیان فی تفسیر القرآن، ج 3، ص 559.
[6] - زمخشری، محمودابن عمر، الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل، ج 1، ص 649.
[7] - رازی، محمدابن عمر، مفاتیح الغیب، ج 12،ص 385.
[8] -ن.ک-عبدالحسین شرف الدین-المراجعات، ص 248.
[9] -زمخشری-همان.
منبع:islamquest.net

نظرات(0)

ادامه مطلب

فعل یدعون در آیه 33 سوره یوسف به صورت جمع مؤنّث استفاده شده یا مذکّر؟

توسط : مهدی گلشنی در تاریخ : جمعه 23 تیر 1396 ساعت: 5:14 PM

پرسش :

فعل یدعون در آیه 33 سوره یوسف به صورت جمع مؤنّث استفاده شده یا مذکّر؟

پاسخ :
شرح پرسش:
آیه 33 سوره یوسف چنین است: «قالَ رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَیَّ مِمّا یَدْعُونَنی إِلَیْهِ وَ إِلاّ تَصْرِفْ عَنّی کَیْدَهُنَّ أَصْبُ إِلَیْهِنَّ...». آیا فعل «یدعوننی» در این آیه به صورت جمع مؤنّث استفاده شده یا مذکّر؟ و اگر مذکّر است برای چه؟

پاسخ:
در افعال مضارعی که ریشه آنها معتل از نوع ناقص واوی، نظیر "رجو" یا "دعو" است، صیغه سوم (جمع مذکر غایب) و صیغه ششم (جمع مؤنث غایب) آنها مشابه هم می باشند. لطفاً به نمونه های ذیل دقت فرمایید:
1. "أُولئِکَ یَرْجُونَ رَحْمَتَ اللَّه"[1]‌ که در آن، "یرجون" صیغه سوم (جمع مذکر غایب) است.
2. "وَ الْقَواعِدُ مِنَ النِّساءِ اللاَّتی‌ لا یَرْجُونَ نِکاحا"،[2] که در این مورد،"یرجون" صیغه ششم (جمع مؤنث غایب) است.
3. "وَ لا تَطْرُدِ الَّذینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَداةِ وَ الْعَشِیِّ یُریدُونَ وَجْهَه‌"[3] که در آن "یدعون" به عنوان جمع مذکر غایب است.
4. نهایت این که مورد پرسش شما، "قالَ رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَیَّ مِمَّا یَدْعُونَنی‌ إِلَیْه‌" که "یدعون" در این آیه، جمع مؤنث غایب می باشد.
بر این اساس، موردی برای بخش دوم پرسشتان باقی نمی ماند.
پی نوشت:
[1] بقره، 218.
[2] نور، 60.
[3] انعام، 52.
منبع:islamquest.net

نظرات(0)

ادامه مطلب

چرا خدا در آیه 38 از سوره نحل می فرماید: اکثر مردم درباره معاد چیزی نمی دانند؟

توسط : مهدی گلشنی در تاریخ : جمعه 23 تیر 1396 ساعت: 5:14 PM

پرسش :

چرا خدا در آیه 38 از سوره نحل می فرماید: اکثر مردم درباره معاد چیزی نمی دانند؟

پاسخ :
شرح پرسش:
قرآن کریم در آیه 38 سوره نحل در مورد معاد می فرماید: ولی بیشتر مردم نمی دانند. چرا بیشتر مردم نمی دانند؟ خیلی ها می دانند که قیامت و معادی وجود دارد، گاهی اوقات یادشان می رود، ولی می دانند.

پاسخ:
آیه شریفه 38 سوره نحل که می فرماید: «به خدا قسم خوردند، قسمهاى مؤکد که هر که بمیرد خدایش زنده نمى‌کند، چنین نیست بلکه خدا وعده‌اى کرده که بر عهده او است، ولى بیشتر مردم نمى‌دانند».[1]
مفسّران در شأن نزول آیه، چنین نقل کرده‌اند که مردى از مسلمانان، از یکى از مشرکان طلبى داشت، هنگامى که از او مطالبه کرد او در پرداخت دین خود تعلّل ورزید، مرد مسلمان ناراحت شد و ضمن سخنانش چنین سوگند یاد کرد: قسم به چیزى که بعد از مرگ در انتظار او هستم ... (و هدفش قیامت و حساب خدا بود) مرد مشرک گفت: گمان مى‌برى ما بعد از مرگ زنده می شویم؟! سوگند به خدا که او هیچ مرده‌اى را زنده نخواهد کرد (این سخن را به این جهت گفت که آنها بازگشت مردگان را به حیات و زندگى مجدد، محال، یا بیهوده مى‌پنداشتند) آیه فوق نازل شد و به او و مانند او پاسخ گفت، و مسئله معاد را با دلیل روشنى بیان کرد، در حقیقت گفت و گوى این دو نفر سببى بود براى طرح مجدد مسئله معاد.[2]
پس، با توجه به شأن نزول آیه، خداوند متعال به سبب نزول این آیه، نوعى از کجروی ها و کج‌اندیشى‌هاى مشرکان را مطرح کرده که آنها با سرسختى و مبالغه و پافشارى سوگند یاد کردند که: خداوند در روز قیامت کسى را زنده نمى‌کند و اصولاً هیچ کس پس از مرگ زنده نمى‌شود؛ اما خداوند به تکذیب گفتار آنان پرداخته، و آنها را محشور مى‌کند. این وعده حتمى است که خداوند به آنها داده و از باب حکمت، وعده خود را عملى می سازد؛ زیرا وعده او حق است و خلاف پذیر نیست. ولى بیشتر مردم، به واسطه کفر و انکار انبیا به صحت این مطلب پى نمى‌برند.[3]
در مورد این که مقصود از ندانستن اکثر مردم چیست، چند احتمال از سوی مفسران قرآن کریم داده شده است که عبارت اند از:
1. یعنى بیشتر مردم به «حکمت قیامت و زنده شدن مردگان» پى نمى‌برند و به همین جهت، تکذیب مى‌کنند.[4] و آیه بعد از این آیه بر همین دلالت دارد که خداوند در روز قیامت، مردگان را زنده مى‌کند، تا آنچه در دنیا منکر مى‌شدند و در باره آن اختلاف مى‌کردند، براى آنها بیان کند، زیرا در روز قیامت، براى آنها علم قطعى حاصل مى‌شود؛ و مردگان را زنده مى‌کند تا مردم کافر بدانند که در دنیا دروغ مى‌گفتند و این که مى‌گفتند: خداوند کسى را پس از مرگ زنده نمى‌کند، بى اساس بود.[5]
2. یعنی، از آیات خدا (یعنی،خلقت آسمان ها و زمین و اختلاف مردم در ظلم و طغیان و عدالت و احسان و تکلیف نازل شده در شرایع الاهى است)‌که دلالت بر بعث کرده و از هر آنچه که دلالت بر کشف این وعده الاهی می کند، اعراض و دوری کرده اند.[6]
3. مردمی که بی گانه از معارف الاهى هستند، بى‌بهره‌ از علم بوده و نمی دانند که جهان خلقت و صنع آفریدگار به طور کلى رشته مرتبط و تحت نظام واحدى است که به سوى جهان کامل ترى در حرکت است.[7]
4. خداوند توسط انبیای خود، وعده فرموده که مردم را زنده کند و به پاداش اعمالشان برساند و وعده خدا حق و تخلف‌ ناپذیر است، ولى بیشتر مردم نمی دانند که بر خداوند واجب است به وعده خود وفا کند.[8]
آنچه مشترک بین این اقوال به نظر می رسد، این است که خطاب قرآن به ندانستن بیشتر مردم، افرادی هستند که مشرک بوده و منکِر درستی سخنان خدای متعال و انبیا درباره معاد و زنده کردن مردگان بوده و در حقیقت این افراد هستند که نمی دانند.
اما آنچه مناسب تر به نظر می رسد این است که: سیاق دو آیه در این سوره، درباره علم با ما سخن مى‌گوید، و علاوه بر آن، از ایمان به برانگیخته شدن و رستاخیز، و از هجرت کردن در راه خدا، و از رسالت، بلکه علم عنوان خط ارتباطى میان موضوع هاى مختلف این دو آیه و آیات بعدی در این سوره، مى‌شود، بدان جهت که علم مسئولیتى عظیم دارد که مقرون با عمل باشد، و به آن بانگ بردارد که مردمان به ایمان روى آورند و اگر علمى مقرون به عمل نباشد، قرآن آن را علم نمى‌خواند، بدان سبب که علم- در اسلام- روى هم انباشته شدن معلومات در حافظه نیست بدان گونه که، مثلاً، حسابگر (کامپیوتر) آنها را انبار مى‌کند، بلکه کشف کردن دانستنی ها با وضوح به نور عقل است. و در آن هنگام که حقایق کشف مى‌شود، عمل کردن به آنها نتیجه فطرى علم است. البته برخی از آیات قرآن کریم، ناظر به دانستن و شناخت و معرفت اجمالی نسبت به خدای متعال بوده، اما ناظر به عمل نمی باشد؛ مانند:« آن خداوندى که زمین را چون فراشى بگسترد، و آسمان را چون بنایى بیفراشت، و از آسمان آبى فرستاد، و بدان آب براى روزى شما از زمین هر گونه ثمره‌اى برویانید، و خود مى‌دانید که نباید براى خدا همتایانى قرار دهید ».[9] همان طور که در جای دیگر ناظر به عمل هم بوده؛ مانند:«اى کسانى که ایمان آورده‌اید، به خدا و پیامبرش و این کتاب که بر پیامبرش نازل کرده و آن کتاب که پیش از آن نازل کرده، به حقیقت ایمان بیاورید...».[10] که مراد از ایمان اول، ایمان به طور اجمال و سر بسته و در بسته است و مراد از ایمان دوم، ایمان به تفاصیلى است که در آیه بیان نموده و حاصل مضمون آیه این است که مؤمنین باید ایمان سربسته و اجمالى خود را بر تک تک این جزئیات بگسترند، براى اینکه این جزئیات معارفى هستند که به یکدیگر مرتبط و وابسته‌اند و هر یک مستلزم بقیه است.[11]
ولى آیا عمل کردن به علم آسان است؟ هرگز ... مگر در حدیث شریف نیامده است که:
«سخن ما دشوار است (و دشوار به نظر مى‌رسد) و کسی به آن ایمان نمی آورد، مگر فرشته مقرّب یا پیامبر فرستاده شده یا بنده ای که خدا قلب او را برای ایمان امتحان می کند».[12]
پس در برابر عمل سدها و گردنه‌هایى نفسانى و واقعى وجود دارد که مى‌باید از آنها بگذریم و بر آنها پیروز شویم. و بعضى از مردمان براى آن که از مسئولیت علم بگریزند، خود را به نادانى مى‌زنند و سوگندهاى غلیظ یاد مى‌کنند که جاهل اند.
از سوى دیگر، فهم و شناخت دنیا و آنچه در آن از مسئولیت ها و ارزش ها و حقایق وجود دارد، جز از طریق معترف بودن به آخرت به دست نمى‌آید، و اگر جز این باشد همه چیز در دنیا صورت لغز و معمّا و رازى بزرگ پیدا مى‌کند. به همین سبب منکر شدن آخرت همچون جهلى کلى به زندگى دنیا است که در یک لحظه پایان مى‌پذیرد.
از جهت دیگر، علم به آخرت ما را به آن مؤمن مى‌سازد که حقى ثابت در این جهان وجود دارد، و ما به زودى آن را خواهیم شناخت و بر اساس آن در روزى به حسابمان رسیدگى خواهد شد، پس ناگزیر باید که به جست و جوى آن برخیزیم و آن را محور اندیشیدن و به اندیشیده عمل کردن خویش قرار دهیم. اگر محور، حق نباشد، بدان مى‌ماند که اساس و شالوده ساختمان فروریخته باشد، که بر اثر آن همه چیز منهدم مى‌شود، پس اگر حق و باطلى واقعى وجود نداشته باشد، و حسن و قبح عقلى- بنا به تعبیر فیلسوفان- در کار نیاید، پس چه نیازى به آن داریم که به جست و جوى علم بپردازیم؟ و مقیاس در مبارزه‌ها و گفت و گوها چه خواهد بود؟ و به خاطر همین دو آیه (38 و 39) سوره نحل،به توضیح این حقیقت مى‌پردازد.
پس، به نظر می رسد قرآن علم بیشتر مردم را علم نمى‌شمارد، تا اکثریت مقیاسى در نظر گرفته نشود، بلکه مقیاس حقى است که در آخرت آشکار مى‌شود، و آیه با بیان حقیقت علم و مقیاس هاى آن پایان مى‌پذیرد، و خدا دانا است.[13]
پی نوشت:
[1] . نحل، 38: (وَ أَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَیْمانِهِمْ لا یَبْعَثُ اللَّهُ مَنْ یَمُوتُ بَلى‌ وَعْداً عَلَیْهِ حَقًّا وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لا یَعْلَمُون ).‌
[2] . مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج11، ص 229-230، دار الکتب الإسلامیه، تهران، چاپ اول، 1374 ش؛ طبرسى، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مترجمان، ج 13، ص 259، انتشارات فراهانی، تهران، چاپ اول، 1360 ش.
[3] . مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مترجمان، ج 13، 259 – 260.
[4] . مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مترجمان، ج 13، ص 260.
[5] . نحل، 39، "لِیُبَیِّنَ لَهُمُ الَّذِی یَخْتَلِفُونَ فِیهِ وَ لِیَعْلَمَ الَّذِینَ کَفَرُوا أَنَّهُمْ کانُوا کاذِبِین"؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مترجمان، ج 13، ص 260؛ تفسیر نمونه، ج11، ص 231.
[6] . طباطبائی، سید محمد حسین، تفسیر المیزان، موسوی همدانی، سید محمد باقر، ج12، ص 360، با اندکی تغییر، دفتر انتشارات اسلامى، قم، چاپ پنجم، 1374 ش.
[7] . حسینى همدانى، سید محمد حسین، انوار درخشان، ج9، ص 446 – 447، کتابفروشى لطفی، تهران، چاپ اول، 1404 ق.
[8] . ثقفى تهرانى، محمد، تفسیر روان جاوید، ج3، ص 286، انتشارات برهان، تهران، چاپ سوم، 1398 قمری.
[9] . بقره، 22.
[10] . نساء، 136.
[11] . تفسیر المیزان، موسوی همدانی، سید محمد باقر، ج 5 ، ص 182.
[12] . کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج1، ص 401، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1365 ش.
[13] . مترجمان، تفسیر هدایت، ج6، ص 56-58، با تلخیص و تغییر، بنیاد پژوهشهاى اسلامى آستان قدس رضوى‌، مشهد، چاپ اول، 1377 ش.
منبع:islamquest.net

نظرات(0)

ادامه مطلب

چرا در دعای قنوت به زمین های هفت گانه اشاره شده، اما "ارض" در همه جای قرآن مفرد آمده است؟

توسط : مهدی گلشنی در تاریخ : جمعه 23 تیر 1396 ساعت: 5:14 PM

پرسش :

چرا در دعای قنوت به زمین های هفت گانه اشاره شده، اما "ارض" در همه جای قرآن مفرد آمده است؟

پاسخ :
شرح پرسش:
چرا در دعای قنوت "... رب السموات السبع و رب الارضین السبع..." به زمین های هفت گانه اشاره شده، اما "ارض" در همه جای قرآن مفرد آمده است؟

پاسخ :
کلمه "ارض" که به معنای زمین است، 461 بار در قرآن آمده است.[1] این کلمه همیشه به لفظ مفرد وارد شده است. البته در روایات و نهج البلاغه به لفظ جمع (ارضون، ارضین) نیز آمده است.[2]
در چند آیه از آیات قرآن کریم، سخن از خلقت آسمان های هفت گانه آمده است.[3] اما در هیچ آیه ای، سخن از زمین های هفت گانه، به طور صریح، نیامده است. به همین علت، عده ای قائل اند که چون "زمین" در قرآن به صورت مفرد آمده است، پس ما یک زمین بیشتر نداریم. بله! در برخی از دعاها، مانند دعای قنوت، سخن از زمین های هفت گانه به میان آمده است.
با همه این مطالب باید اذعان داشت که در یکی از آیات قرآن به زمین های هفت گانه و خلقت آن اشاره شده است. آیه 12 سوره طلاق همان آیه مورد نظر است. در این آیه خداوند می فرماید: «خداوند کسى است که هفت آسمان را آفریده و از زمین [نیز] مانند آنها را [آفریده است‌]. فرمان [خداوند] بین آنها (آسمان ها و زمین) فرود مى‌آید تا بدانید که خداوند بر هر کارى تواناست. و آنکه خداوند در دانش بر همه چیز احاطه دارد».[4] اگر به متن عربی قرآن دقت شود: «اللَّهُ الَّذِی خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ وَ مِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ..»، کلمه "مثل" و ضمیر "نّ" دلالت بر خلقت هفت زمین، همانند آسمان دارد.
در این که مراد از کلمه "مثل" چیست مفسران،[5] ،[6] بر این باورند که مراد از "مثل" در این آیه، مثلیت عددی است؛ یعنی همان طور که آسمان های هفت گانه را خداوند خلق کرده است، زمین های هفت گانه را نیز خلق کرده است. مرحوم علامه طباطبایی می فرماید: «از ظاهر جمله "وَ مِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ" بر مى‌آید که مراد از "مثل" مثلیت عددى است؛ یعنى همان طور که آسمان هفت تا است، زمین هم مثل آن، هفت تا است».[7]
اتفاقاً در روایات شیعه و اهل سنت، نیز بر خلقت زمین های هفت گانه اشاره شده است.
امام صادق (ع) از پیامبر گرامی اسلام (ص) در یک حدیث طولانی چنین نقل می کند که حضرت در توضیحاتی که به یکی از زنان می دهد، به زمین های هفت گانه، و خلقت آنان اشاره می کند.[8] امام رضا (ع) نیز در حدیث مفصلی معنای خلقت آسمان ها و زمین های هفت گانه را بیان می کنند. در بخشی از این حدیث می فرماید:«آنچه ما می بینیم زمین دنیا و آسمان دنیا است، زمین دوم بالای آسمان اول است و فوق آسمان دوم قبه ای است و زمین سوم بالای آسمان دوم است، و بالای آسمان سوم قبه ای است. زمین چهارم بالای آسمان سوم است و بالای آسمان چهارم قبه ای است. زمین پنجم بالای آسمان چهارم است و بالای آسمان پنجم، قبه ای است. زمین ششم بالای آسمان پنجم است و بالای آسمان ششم قبه ای است. زمین هفتم بالای آسمان ششم است و بالای آسمان ششم قبه ای است. و عرش خداوند رحمان، بالای آسمان هفتم است. پس این است معنای کلام خداوند که می فرماید[9]: "او خدایی است که هفت آسمان خلق کرد (روی هم) و همانند آن زمین را هم خلق کرد".[10]
در روایاتی که از اهل سنت نیز رسیده است، این معنا را به پیامبر گرامی اسلام (ص) نسبت داده اند.[11] اما باید دید منظور از هفت زمین چیست؟
در این باب چند احتمال گفته شده است که به طور مختصر به آنها اشاره می شود:
اول این که بگوییم منظور از هفت زمین، هفت عدد از کرات آسمانى است، که ساختمانش از نوع ساختمان زمینى است که ما در آن زندگى مى‌کنیم. دوم این که بگوییم منظور از آن تنها زمین خود ما است، که داراى هفت طبقه است،(چون طبقات پیاز) که رویهم قرار دارند، و به تمام کره احاطه دارند، و ساده‌ترین طبقاتش همین طبقه اولى است که ما روى آن قرار داریم. سوم این که ‌بگوییم منظور از زمین‌هاى هفت گانه اقلیم‌ها و قسمت‌هاى هفت گانه روى زمین است، که (علماى جغرافى قدیم) بسیط زمین را به هفت قسمت (و یا قاره) تقسیم کرده‌اند این چند وجه وجوهى است که هر یک طرفدارانى دارد.[12]
پس اگر چه لفظ "ارض" در قرآن همیشه به طور مفرد آمده، ولی بنابر آیه 12 سوره طلاق، همان طور که آسمان های هفت گانه داریم، زمین های هفت گانه نیز موجود است.
پی نوشت:
[1]قرشی، سید علی اکبر، قاموس قرآن، ج1، ص 59، دار الکتب الإسلامیة، تهران‌ ،چاپ ششم،1371 هـ ش‌.
[2]صبحی صالح، نهج البلاغه، خطبه130، ص 188، انتشارات دار الهجره، قم‌.
[3]مومنون، 86 ؛ اسراء، 44 ؛ نوح، 15.
[4]طلاق ،12، "اللَّهُ الَّذِی خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ وَ مِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ. یَتَنَزَّلُ الْأَمْرُ بَیْنَهُنَّ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ عَلى‌ کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدِیرٌ وَ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَحاطَ بِکُلِّ شَیْ‌ءٍ عِلْماً".
[5]طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، موسوی همدانی، ج 19، ص 546، ناشر: دفتر انتشارات اسلامى جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، چاپ: پنجم‌، 1374 ش‌؛ مکارم، ناصر، تفسیر نمونه، ج 24، ص 260، ناشر: دار الکتب الإسلامیة، چاپ تهران، چاپ اول، 1374 ش‌؛ ابن کثیر، تفسیر القرآن العظیم، ج ‌8، ص 177، دار الکتب العلمیه، بیروت، 1419.
[6]طیب، سید عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج 13،ص 66، انتشارات اسلام، هران، 1378.
[7]طباطبایی، محمد حسین، المیزان، موسوی همدانی، ج 19، ص 546.
[8]عروسی حویزی، عبد علی بن جمعه، ج 5، ص 364، انتشارات اسماعیلیان، قم، 1415 ق.
[9]طلاق، 12.
[10]بحرانی، سید هاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، ج 5، ص 414، نشر بنیاد بعثت، تهران، 1416.
[11]دروزه، محمد عزت، التفسیر الحدیث، ج 8، ص 345 و 346، دار الاحیاء الکتب العربیة، قاهره، 1383 ق.
[12]طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، موسوی همدانی، ج ‌19، ص 546.
منبع:islamquest.net

نظرات(0)

ادامه مطلب

آیا مطالب علمی موجود در قرآن کریم، بازتابی از عقاید زمان جاهلیت است

توسط : مهدی گلشنی در تاریخ : جمعه 23 تیر 1396 ساعت: 5:12 PM

پرسش :

آیا مطالب علمی موجود در قرآن کریم، بازتابی از عقاید زمان جاهلیت است و آیا ستارگان و افلاک در قرآن، ناظر به هیأت بطلمیوسی می باشد؟

پاسخ :
شرح پرسش:
همچنان که می دانیم برخی قائل بر این هستند که قرآن بازتاب تفکر جاهلی عرب بوده است و در نتیجه بسیاری از مسائل که در قرآن مطرح شده است مربوط به خرافات همان مردم است. از جمله این موارد را موضوع هفت آسمان،شیاطین،اجنه و.. می دانند و این سخن مبتنی بر این فرض است که قرآن همان سخن پیامبر اکرم (ص) است که بر گرفته از علوم پیرامون شخص پیغمبر اکرم (ص) بوده است که برای من در این زمینه سوالات و ابهامات سمجی هست که امیدوارم مرا در این زمینه یاری فرمایید.
آنچه که ذهن مرا به خود مشغول کرده تطابق قرآن با علم پیش از قرآن یا حتی علم جدید نیست،تنها من می خواهم بدانم آیا معارف از این دست با عقاید آن دوره یعنی دقیقا عقاید عرب جاهلی ( نه قبل و بعد از آن) جور در می آمده یا نه.می دانیم که عقاید خرافی و غیر خرافی عرب عبارت می شود از دانسته های آنها از دین حضرت ابراهیم و اسماعیل بعلاوه خرافاتی که خود به آنها افزوده اند بعلاوه اطلاعاتی که از علمای دینی و همچنین دانشمندان یهودی و مسیحی در آن دوران در اختیار داشته اند.با این توضیح سوالات خود را در مورد قرآن و علم نجوم مطرح می کنم: اگر بخواهیم فرض این دیدگاه ( استفاده پیغمبر اکرم (ص) از علم پیرامون خود ) و علم نجوم آن دوران را مورد بررسی قرار دهیم می بینیم که اصولاً کتاب بطلمیوس سال ها بعد از قرآن وارد حوزه شبه جزیره شده است پس لاجرم علوم آن دوران می شود اطلاعات اعراب بعلاوه علوم ادیان دیگر.در این حالت سوالاتی هست.1- آیا دانشمندان مسیحی و یهودی در شبه جزیره از هیئت بطلمیوسی اطلاعات داشتند با توجه به کتب مقدس خود) که اعراب با برخورد با آنها از این دانسته ها بهره مند شده باشند.2- آیا خود تورات و انجیل تحت تاثیر هیئت بطلمیوس بوده است یا نه؟3- اصولاً موضوع هفت آسمان ابتدا در کتب آسمانی مطرح شده یا در اندیشه دانشمندان یونانی یا امثال بطلمیوس و ارسطو و...
نکته بعد این است که بر فرض بپذیریم که هیئت بطلمیوس در آن دوران رواج داشته است اکنون باید آن را با قرآن مقایسه کرد که در این زمینه نیز سوالاتی پیش می آید.در هیئت بطلمیوس هفت فلک برای ماه و خورشید و پنج سیاره دیگر وجود دارد که هر یک بر دیگری محیط است و در فلک هشتم ستارگان قرار دارند و در فلک نهم فرشتگان و در فلک دهم جایگاه خداوند است.در این فرض فلک هشتم مرز بین عالم مادی و غیر مادی است.در قرآن نیز ما با هفت آسمان مواجه هستیم که آسمان دنیا با ستارگان زینت داده شده اند.اگر دنیا را پایین تر ترجمه کنیم در آن صورت با هیئت بطلمیوس جور در نمی آید چون آسمان پایین تر در آنجا جایگاه ماه است نه ستارگان.اما سوالی پیش می آید و آن اینکه چه قرینه ای برای ترجمه دنیا به پایین تر وجود دارد؟ولی اگر دنیا را همان دنیا ترجمه کنیم به نظرم قضیه بر عکس می شود.با توجه به اینکه سماوات در قرآن مادی هستند( با توجه به تفسیر مرحوم علامه طباطبایی ( ره) در تفسیر آیات سوره فصلت و همچنین عبارات نهج البلاغه از ترجمه مرحوم دشتی) آنگاه اگر ما همه این هفت آسمان مادی را دنیا فرض کنیم ،آسمان دنیا می شود همان فلک هشتم که بالای این هفت آسمان است که هم مزین به ستارگان است و هم اینکه مرز بین دنیا و آخرت است و لذا مانع هجوم شیاطین به این آسمان می شوند تا از آسمان های بالاتر ( ملأ اعلی) استراق سمع نکنند.چگونه می توان این دیدگاه را رد کرد؟البته نکته ای که شاید بر این دیدگاه خدشه وارد کند آن است السما الدنیا با الف و لام آمده که نشان می دهد این آسمان یکی از همان آسمان های هفت گانه مذکور است.در نتیجه آسمان دنیا نمی تواند خارج از همین هفت آسمان مثلا آسمان هشتم یا فلک هشتم باشد.
می خواستم بدانم برای رد این دیدگاه آیا دلیل دیگری وجود دارد.البته می دانیم نقاط اختلافی دیگری بین قرآن و هیئت بطلمیوس وجود دارد مثل شناور بودن ماه و خورشید در فلک و تفاوت معنای فلک در این دو دیدگاه و... .( البته اثبات حرکت زمین و خورشید در قرآن برای من مشکل است.) ولی همانگونه که مشاهده می شود در این تعبیر رجم شیاطین براحتی قابل توجیه است و تازه بر فرض اختلاف با هیئت بطلمیوس این سوال سمج تر پیش می آید که شاید این تعابیر قرآن با همان اختلافاتی که دارد، درست است که با هیئت بطلمیوسی جور در نمی آید اما ممکن است با نجوم پذیرفته شده در آن دوره که احتمالاً لزوماً منطبق با نظرات بطلمیوس نبوده جورد در بیاید.لطفا مرا هر چه زودتر در این زمینه کمک کنید چون اگر این حرف ها درست باشد هه چیز پا در هوا می شود و نه قرآن، قرآن می ماند و نه تعریفی که ما از انسان و خدا و جهان داده ایم صحت داردو همه چیز تاریک می شود.نه هدفی،نه آرمانی،نه حرکتی به سوی تعالی و ...

پاسخ:
ابتدا باید گفت افرادی که معتقدند قرآن کریم، بازتابی از خرافات موجود در زمان جاهلیت است، باید به این پرسش های ما پاسخ دهند که چرا اعتقاد به خدایان مختلف که از اعتقادات جزمی اعراب جاهلیت بوده، با شدت تمام از سوی قرآن مردود شمرده شده است؟ [1] چرا با زنده به گور شدن دختران و بسیاری از محدودیت های مرتبط با بانوان مبارزه شده است؟ [2] چرا تبرج و خودآرایی مرسوم زنان در زمان جاهلی مورد نکوهش واقع شده است؟ [3] چرا احساسات ناسیونالیستی و گروه گرایانه مورد تأیید اسلام واقع نشده است؟ [4] چرا پیامبر (ص)، اعراب جاهلی را از پیروی اعتقادات پدرانشان بازداشته است؟ [5] و ده ها و صدها چرای دیگر!
براین اساس، منصفانه نیست که قرآن را بازتاب عقاید زمان جاهلیت بدانیم. البته قرآن، با زبان شیوای عربی نازل شده [6] و مطالب آن به شیوه ای اعجاز آمیز ارائه شده. به گونه ای که نه با باورهای قطعی آن دوران در ارتباط با دانش های مادی در تعارض باشد تا فهماندن واقعیت علمی به افرادی که توانایی درک آن را ندارند، دشوار گردد و نه با پیشرفت دانش و کشفیات بعدی تعارضی داشته باشد و به همین دلیل، اکنون آیه ای را مشاهده نمی کنیم که صراحتاً گردش فلک بر گرد زمین را اعلام کند، کروی بودن زمین را نفی نماید، پرواز انسان ها بر فراز زمین را ناممکن اعلام کند و ... .
اما در ارتباط با پرسشتان در مورد تناسب مطالب ارائه شده در قرآن با هیأت بطلمیوسی می توانید به سایت هایی که در ارتباط با قرآن و علوم روز به تحقیق می پردازند مراجعه کرده و مقالات مندرج در آنها را که مقاله هفت آسمان و زمین در قرآن به قلم دکتر رضایی اصفهانی، نمونه ای از آن است، مطالعه فرمایید.
پی نوشت:
[1] ص، 38؛ "أَ جَعَلَ الْآلِهَةَ إِلهاً واحِداً إِنَّ هذا لَشَیْ‌ءٌ عُجاب‌".
[2] نحل، 59-58؛ "وَ إِذا بُشِّرَ أَحَدُهُمْ بِالْأُنْثى‌ ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا وَ هُوَ کَظیمٌ .یَتَوارى‌ مِنَ الْقَوْمِ مِنْ سُوءِ ما بُشِّرَ بِهِ أَ یُمْسِکُهُ عَلى‌ هُونٍ أَمْ یَدُسُّهُ فِی التُّرابِ أَلا ساءَ ما یَحْکُمُونَ".
[3] احزاب، 33؛ "وَ قَرْنَ فی‌ بُیُوتِکُنَّ وَ لا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجاهِلِیَّةِ الْأُولى‌".
[4] فتح، 26؛ "إِذْ جَعَلَ الَّذینَ کَفَرُوا فی‌ قُلُوبِهِمُ الْحَمِیَّةَ حَمِیَّةَ الْجاهِلِیَّة".
[5] اعراف، 28؛ "وَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً قالُوا وَجَدْنا عَلَیْها آباءَنا وَ اللَّهُ أَمَرَنا بِها قُلْ إِنَّ اللَّهَ لا یَأْمُرُ بِالْفَحْشاء".
[6] شعراء، 195؛ "بِلِسانٍ عَرَبِیٍّ مُبین‌".
منبع:islamquest.net

نظرات(0)

ادامه مطلب

چرا پیامبر(ص) نسبت به دیگر افراد؛ در بهره برداری از امیال جنسی آزادتر بوده

توسط : مهدی گلشنی در تاریخ : جمعه 23 تیر 1396 ساعت: 5:12 PM

پرسش :

چرا پیامبر(ص) نسبت به دیگر افراد؛ در بهره برداری از امیال جنسی آزادتر بوده و حتی همسران پیامبر(ص)، از محدودیت هایی برخوردارند؟

پاسخ :
شرح پرسش:
به دو نکته ذیل توجه نمایید:
اول: خداوند در آیه 50 سوره احزاب، زنان بسیاری را؛ از کنیزان گرفته تا دختر عموها، دختر عمه ها، دختر خاله ها، دختر دایی ها و زنان مهاجر؛ بر پیامبر حلال دانسته و حتی بیان داشته که زنان؛ حتی بدون ازدواج؛ می توانند خود را به رایگان در اختیار ایشان قرار دهند.
دوم: در آیه 53 همان سوره بیان شده که زنان پیامبر؛ حتی بعد از مرگ ایشان؛ حق ازدواج مجدد با دیگران را ندارند.
آیا این آیات، نشانگر نوعی تبعیض در آزادی های جنسی نیست که پیامبر را از سایرین؛ چه مرد و چه زن؛ در بهره برداری از امیال جنسی آزادتر گذاشته، اما دیگران را محدود می نماید؟

پاسخ:
در حقیقت، این پرسش به چند بخش تقسیم می شود و بر این اساس، پاسخ آن را نیز باید در چند محور ارائه کرد:
1. آیا تمام موارد اشاره شده در آیه پنجاهم سوره احزاب، اختصاص به پیامبر(ص) دارد؟
2. چرا نوعی خاص از همسرگزینی، منحصر به پیامبر(ص) بوده که طی آن بانوان با ایمان می توانستند خود را به پیامبر(ص) هدیه کرده و بدون دریافت مهریه، به همسری ایشان در آیند؟
3. چرا پیامبر(ص) از امتیازات ویژه ای در امور جنسی نسبت به دیگر مردان بهره مند است؟
4. چرا با وجود این امتیازات برای شخص پیامبر(ص)، بانوان ایشان حتی از حقوق مورد قبول برای دیگر زنان نیز برخوردار نبوده و حق ازدواج با فرد دیگری را بعد از مرگ پیامبر(ص) نداشتند؟
اکنون به همین ترتیب، به بررسی بخش های فوق می پردازیم:
1. ابتدا لازم است نگاهی به آیه مرتبط با بخش اول پرسشتان بپردازیم.
خداوند در این آیه، خطاب به پیامبر(ص) می فرماید:
"یا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنَّا أَحْلَلْنا لَکَ أَزْواجَکَ اللاَّتی‌ آتَیْتَ أُجُورَهُنَّ وَ ما مَلَکَتْ یَمینُکَ مِمَّا أَفاءَ اللَّهُ عَلَیْکَ وَ بَناتِ عَمِّکَ وَ بَناتِ عَمَّاتِکَ وَ بَناتِ خالِکَ وَ بَناتِ خالاتِکَ اللاَّتی‌ هاجَرْنَ مَعَکَ وَ امْرَأَةً مُؤْمِنَةً إِنْ وَهَبَتْ نَفْسَها لِلنَّبِیِّ إِنْ أَرادَ النَّبِیُّ أَنْ یَسْتَنْکِحَها خالِصَةً لَکَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنین." [1]
اى پیامبر! ما همسران تو را که مهرشان را پرداخته‌اى براى تو حلال کردیم، و همچنین کنیزانى که از طریق غنایمى که خدا به تو بخشیده است مالک شده‌اى و دختران عموى تو، و دختران عمّه‌ها، و دختران دایى تو، و دختران خاله‌ها که با تو مهاجرت کردند (ازدواج با آنها براى تو حلال است) و هر گاه رن با ایمانى خود را به پیامبر ببخشد (و مهرى براى خود نخواهد) چنانچه پیامبر بخواهد مى‌تواند او را به همسرى برگزیند امّا چنین ازدواجى تنها براى تو مجاز است نه دیگر مؤمنان. [2]
با اندک اطلاعی از احکام شرعی، به این موضوع پی خواهیم برد که بانوان اشاره شده در این آیه، البته جز یک مورد، اختصاصی به پیامبر(ص) نداشته و شامل تمام افراد می باشند و مخاطب قرار دادن ایشان با عبارت" أَحْلَلْنا لَکَ" دلیل بر انحصار نبوده، بلکه آیاتی دیگر نیز مشاهده می شود که مخاطب اولیه آن شخص پیامبر(ص)است، اما حکم موجود در آن، شامل تمام افراد می گردد. [3]
2. تنها موردی که در آیه فوق، با عبارت " خالِصَةً لَکَ" منحصر در رسول خدا شده، جایی است که بانویی با رضایت و به دلخواه، خویشتن را به پیامبر(ص) ببخشد. ازدواج با چنین روشی، منحصر به ایشان بوده و دیگران امکان استفاده از آن را ندارند، اما دقت نظر در همین قسمت هم، نتایج جالبی را برایمان در پی خواهد داشت:
اولا: این شیوه، در عمل راهی نیست که انحصاری واقعی را برای پیامبر(ص) ایجاد کند، بلکه اگر بانویی به دیگر افراد نیز مراجعه کرده و تمایل خویش را برای ازدواج با آنان اعلام دارد، امکان چنین ازدواجی وجود خواهد داشت، تنها با این تفاوت که پیامبر(ص) می تواند بدون پرداخت مهر با او ازدواج نموده و دیگران مکلف به پرداخت مهر می باشند. [4]
ثانیا: برخی مفسران معتقدند که پیامبر(ص) در طول عمر خود، از این حق انحصاری به هیچ وجه استفاده نکرده است [5] ، اما گروهی دیگر نیز معتقدند که تنها یک زن با این روش به همسری پیامبر(ص) درآمده است که بر اساس برخی نقل ها، او نیز بانویی بیوه یا مطلقه بود که فرزندی به نام شریک هم داشت. [6]
به همین دلیل، نمی توان این بخش از آیه را امتیازی فوق العاده برای پیامبر(ص) در نظر گرفت و آن را شاهد نوعی امتیاز طلبی جنسی پنداشت.
3. در ارتباط با اینکه چرا عموم مردان، می توانند حداکثر چهار همسر برگزینند [7] ، اما چنین محدودیتی از لحاظ تعداد برای پیامبر(ص) وجود ندارد، باید گفت:
1-3. مزایای در نظر گرفته شده برای پیامبر(ص) در برابر تکالیف بسیار دشواری است که بر عهده ایشان نهاده شده است. به همین دلیل، مشاهده می کنیم که اگر در یک مورد، امتیازی با عبارت "خالصة لک" به ایشان داده شده، در مورد دیگر، تهجد و شب زنده داری نیز با عبارت "نافلة لک" [8] منحصراً برای ایشان واجب شده است. موضوعی که با وجود استحباب برای دیگر افراد، ترک آن، مجازاتی را برایشان به دنبال ندارد.
برخی معتقدند که پیامبر(ص) به دلیل آنکه از یک سو در اوج عرفان و ارتباط با مبدأ هستی قرار داشته و از سوی دیگر، در دنیای مادی، مکلف به زندگی با افراد عادی بوده است، نیاز به واسطه هایی تعدیل کننده داشت که معاشرت با همسران، یکی از آن واسطه ها به شمار می آمد.
2-3. مطالعه ای در تاریخ، نشانگر تشکیل حرمسراهایی با ده ها و گاه صدها همسر، توسط فرمانروایان است، اما پیامبر(ص)، با اینکه از دیدگاه تئوری، مجاز به تشکیل چنین حرمسرایی بوده، اما در مقام عمل، طبق نقل مشهور، همسران ایشان به تعداد انگشت دستها هم نرسیده که جز یک مورد، تمامشان از میان زنان بیوه و مطلقه انتخاب شده بودند.
تمام اینها، گواهی بر آن است که منحصراً انگیزه های جنسی، عامل چنین ازدواج هایی نبوده است.
3-3. در دیدگاه شیعه، جز پیامبر(ص)، دیگر مردان هم از لحاظ تعداد همسر، محدودیتی ندارند، اما تنها چهار همسر می توانند به صورت دائم بوده و سایر همسران باید با عقد موقت به ازدواج آنان درآیند. [9] بر این اساس و در مقام عمل، تبعیضی بین پیامبر(ص) و سایر مردان در آزادی های جنسی نیست.
4-3. صرف نظر از برخی اختلافات طبیعی که میان هووها وجود دارد،شما موردی را مشاهده نمی کنید که یکی از بانوان پیامبر(ص) شکایتی در ارتباط با عدم توجه ایشان به خواسته های جنسی خود داشته باشند و به عبارتی، تمامشان از وضعیت موجود، رضایت داشته و همان گونه که در بخش های بعد خواهیم دید، به هیچ وجه خواستار جدایی از ایشان نبودند، اما به ندرت افرادی را می توان یافت که حتی بین دو همسر دائم خود از لحاظ برطرف کردن نیازهای جنسی، رفتاری عادلانه داشته باشند و به دلیل همین تفاوت در رفتار است که اعمال محدودیت از لحاظ تعداد، برای آنان توجیه پذیر خواهد بود.
4. در ارتباط با بخش نهایی پرسش، باید گفت که تفاوت های موجود میان آزادی های جنسی پیامبر(ص) و همسرانشان، در حقیقت به یکی از دو مورد ذیل بر می گردد:
1-4. بخشی از این تفاوت ها، ناشی از تفاوت هایی است که میان جنس مرد و زن وجود دارد که انحصاری به پیامبر(ص) نداشته و دلیل آن نیز در جای خود، مورد گفتگو قرار گرفته است. گرچه این بخش، محور اصلی پرسشتان نیست، اما در ارتباط با آن، می توانید به پاسخ هایی که در پاورقی بیان می شود مراجعه فرمایید. [10]
در همین راستا، اصل تفاوت در ارتباطات جنسی پیامبر(ص) و همسرانشان، تا آنجایی که به زمان حیاتشان بر می گردد، تفاوتی با دیگر مردان نداشته و از این حیث، محدودیت همسران ایشان، نظیر دیگر بانوان می باشد.
2-4. بخش دوم، تفاوت هایی است میان همسران پیامبر(ص) و دیگر بانوان وجود دارد که در این زمینه باید گفت همسران ایشان به دلیل موقعیت ممتازی که در جامعه داشتند، نمی توانستند رفتاری مشابه با بانوان عادی داشته باشند. خداوند، خطاب به آنان می فرماید:
"اى همسران پیامبر، شما اگر تقوا پیشه کنید مانند دیگر بانوان نیستید(و از اجر و پاداش بیشتری برخوردار خواهید بود)" [11]
و در مقابل:
"ر کدامتان که گناهی آشکار انجام دهید، مجازاتی دو برابر دیگران در انتظارتان خواهد بود" [12]
ورود به چنین جایگاه مهمی و قرار گرفتن در نقش امهات المؤمنین، نمی تواند به صورت اجباری و بدون رضایت شخصی خود آنان باشد.
به همین دلیل است که خداوند به پیامبر خویش چنین توصیه نموده است:
"اى پیامبر! به همسرانت بگو: اگر شما زندگى دنیا و زرق و برق آن را مى‌خواهید بیایید با هدیه‌اى شما را بهره‌مند سازم و شما را به طرز نیکویى رها سازم! و اگر شما خدا و پیامبرش و سراى آخرت را مى‌خواهید، خداوند براى نیکوکاران شما پاداش عظیمى آماده ساخته است." [13]
بعد از آن بود که همسران ایشان، مجاز بودند که یکی از دو گزینه زیر را انتخاب کنند:
اول. با دریافت هدایای ارزشمند و به صورت بسیار محترمانه، از پیامبر(ص) جدا شده و مانند دیگر بانوان به زندگی خود ادامه دهند. طبیعتاً با انتخاب این گزینه، آنان می توانستند به همسری فرد دیگری درآیند.
دوم. یا اینکه با توجه به جایگاه ممتاز دنیوی و پاداش مناسب اخروی در صورت پرهیزگار ماندن، همچنان بر همسری ایشان باقی بمانند.
طبیعتاً انتخاب این گزینه، محدودیت هایی را نیز به همراه داشت.
تاریخ گواه آن است که تمام همسران پیامبر(ص)، با آگاهی از محدودیت های پیش رو، باقی ماندن در کنار ایشان را ترجیح داده و بر اساس برخی نقل ها، عایشه در اعلام رضایت پیشگام بود. [14]
یکی از این محدودیت ها، ممنوعیت ازدواج با دیگران بعد از رحلت پیامبر(ص) بود که در آیه 53 سوره احزاب اعلام شد:
"شما حق ندارید رسول خدا را آزار دهید، و نه هرگز همسران او را بعد از او به همسرى خود درآورید که این کار نزد خدا بزرگ است!"
ابن عباس بیان می دارد که این آیه در ارتباط با مردی نازل شده که تصمیم داشته بعد از پیامبر(ص) با عایشه(همان همسری که گفته شد در اعلام وفاداری به پیامبر پیشگام بوده)ازدواج کند! مفسری دیگر به نام سدی، اظهار می دارد که مردی که قصد ازدواج با عایشه را داشت، طلحة بن عبید الله بود!‌ [15]
دقت فرمایید که همین صحابی محترم، با استفاده از پشتیبانی ام المؤمنین عایشه، فتنه بزرگی را در جریان جنگ جمل به راه انداخت.
حال اگر او عنوان همسر ام المؤمنین را نیز به همراه داشت، آیا محتمل نبود که فتنه های بزرگ تری را ایجاد کرده و با عنوان اینکه او شوهر شخصی است که سابقاً همسر پیامبر(ص) بوده، افکار عمومی را فریفته افکار سلطه جویانه خود سازد؟! [16]
به همین دلیل و برای جلوگیری از سوء استفاده های احتمالی در این مورد و موارد مشابه، همسران پیامبر(ص) از ازدواج با دیگران بعد از رحلتشان ممنوع شدند و سابقاً بیان داشتیم که آنان مجاز بودند که در زمان حیات پیامبر(ص) از ایشان جدا شده و همسر دیگری انتخاب کنند، اما اکنون که با رضایت خویش، بر همسری ایشان باقی ماندند، به طور ضمنی، محدودیت های اعمال شده را نیز مورد پذیرش خود قرار دادند.
پی نوشت:
[1] احزاب، 50.
[2] ترجمه مکارم شیرازی.
[3] به عنوان نمونه، ر.ک: سوره طلاق، آیه 1.
[4] کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج 5، ص 384، ح 2، دار الکتب الإسلامیة، تهران، 1365 هـ ش.
[5] طبری، ابوجعفر محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج 22، ص 17، دار المعرفة، بیروت، 1412 هـ ق.
[6] مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج 22، ص 202، مؤسسة الوفاء، بیروت، 1404 هـ ق.
[7] در این زمینه، می توانید با مراجعه به کتب مختلف تفسیری، مطالب مندرج در ذیل آیه سوم سوره نساء را ملاحظه فرمایید.
[8] اسراء، 79.
[9] کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج 5، ص 451، روایات موجود در باب"انهن بمنزلة الإماء و لیست من الأربع".
[10] http://islamquest.net/fa/archive/question/886
[11] احزاب، 32.
[12] احزاب، 30.
[13] احزاب، 29- 28.
[14] طبری، ابوجعفر محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج 21، ص 100.
[15] ابن کثیردمشقی، تفسیر القرآن العظیم، ج 6، ص 403، دار الکتب العلمیة، بیروت، 1419 هـ ق.
[16] http://islamquest.net/fa/archive/question/6644
منبع:islamquest.net

نظرات(0)

ادامه مطلب

با توجه به ترتیب آیات اوایل سوره بقره سجده فرشتگان بر آدم بعد از تعلیم اسماء بود

توسط : مهدی گلشنی در تاریخ : جمعه 23 تیر 1396 ساعت: 5:12 PM

پرسش :

با توجه به ترتیب آیات اوایل سوره بقره سجده فرشتگان بر آدم بعد از تعلیم اسماء بود ولی با توجه به آیه 29 سوره حجر و 72 سوره ص که جریان سجده، پس از نفخ روح واقع شده یعنى آدم علیه السلام ابتدا مسجود فرشتگان قرار گرفت ، سپس اسماء به او تعلیم شد. اما چرا در این صورت ، این آیه یعنی 34 سوره بقره در جایگاه خود قرار نگرفت و پس از آیه خلافت ذکر نشد؟

پاسخ :
هدف قرآن آموزش تاریخ، داستان، رمان‌نویسى و ... نیست گرچه برای رسیدن به هدفش به نحوی از همه این ها بهره می برد. قرآن کتاب هدایت، انسان سازی و تربیت است که دارای مواعظ و نصایح و انذار و تبشیر و ... می باشد.
از این رو می بینیم قرآن در نقل تاریخ یا داستان مواد تاریخ و جزئیات داستان را نقل نمى‌کند و در نقل داستان ها هم برای بهره برداری تربیتی و اخلاقی قطعه ای از آن را در جایی و قطعه ای دیگر از آن را در جای مناسبی دیگر بیان می کند؛ "زیرا دأب و روش کلام خداى تعالى در آن جا که قصه‌ها را بیان مى‌کند بر این است که به نکات برجسته و مهمى که در ایفاى غرض مؤثر است، اکتفاء مى‌کند، و به جزئیات و تفصیل داستان نمى‌پردازد. از اول تا به آخر داستان را حکایت نمى‌کند". [1] . [2]
همچنین بعضی از موضوعات را در چند سوره تکرار کرده است و هر بار از بیان آن هدفی داشته است . و از آنجا که قرآن اهداف متعددی را از این تکرارها دنبال می کرده است لازم نیست که در همه موارد تکرار ، تمام جزئیات یکسان با همان ترتیب بیان شده در دیگر آیات باشد. در همین راستا قرآن در چند سوره از مسئله مهم خلقت انسان و هدف از آن و مراحل آن سخن گفته است و در هر مورد به نکاتی از آن اشاره کرده است و به بعضی از نکات دیگر اشاره ای ندارد.
قرآن در سوره حجر می فرماید:" و (به خاطر بیاور) هنگامى که پروردگارت به فرشتگان گفت: «من بشرى را از گل خشکیده‌اى که از گل بدبویى گرفته شده، مى‌آفرینم. (28)هنگامى که کار آن را به پایان رساندم، و در او از روح خود (یک روح شایسته و بزرگ) دمیدم، همگى براى او سجده کنید!» (29)همه فرشتگان، بى استثنا، سجده کردند ... (30)
جز ابلیس، که ابا کرد از اینکه با سجده کنندگان باشد. (31) [3] در این سوره به چند نکته از مسئله مهم خلقت انسان اشاره شده است:
1. خلقت انسان و دارا بودن بعد جسمانی و روحانی (الهی)
2. امر ملائکه به سجده بر او
3.سجده همه ملائکه و تمرد و سرپیچی شیطان از فرمان الهی
در این سوره بیان تعلیم اسماء الهی به آدم مد نظر نبوده و اشاره ای به آن نشده است .
و در سوره ص می فرماید: " و به خاطر بیاور هنگامى را که پروردگارت به فرشتگان گفت: «من بشرى را از گل مى‌آفرینم! (71)هنگامى که آن را نظام بخشیدم و از روح خود در آن دمیدم، براى او به سجده افتید!» (72)در آن هنگام همه فرشتگان سجده کردند، (73)جز ابلیس که تکبّر ورزید و از کافران بود! (74) [4]
در این سوره به چند نکته از مسئله مهم خلقت انسان اشاره شده است:
1. خلقت انسان و دارا بودن بعد جسمانی و روحانی (الهی)
2. امر ملائکه به سجده بر او
3.سجده همه ملائکه و تمرد و سرپیچی شیطان از فرمان الهی
4.کفر شیطان در نتیجه تکبر و تمرد از فرمان الهی
پس ملاحظه می شود در این سوره خداوند متعال علاوه بر اشاره به بعد جسمانی و روحانی (الهی) انسان، از کفر شیطان که نتیجه تکبر و سرپیچی او از فرمان الهی به سجده بر انسان است، سخن به میان آمده است.
در سوره بقره می فرماید:"(به خاطر بیاور) هنگامى را که پروردگارت به فرشتگان گفت: «من در روى زمین، جانشینى [نماینده‌اى‌] قرار خواهم داد.» فرشتگان گفتند: «پروردگارا!» آیا کسى را در آن قرار مى‌دهى که فساد و خونریزى کند؟! (زیرا موجودات زمینى دیگر، که قبل از این آدم وجود داشتند نیز، به فساد و خونریزى آلوده شدند. اگر هدف از آفرینش این انسان، عبادت است،) ما تسبیح و حمد تو را بجا مى‌آوریم، و تو را تقدیس مى‌کنیم.» پروردگار فرمود: «من حقایقى را مى‌دانم که شما نمى‌دانید.» (30)سپس علم اسماء [علم اسرار آفرینش و نامگذارى موجودات‌] را همگى به آدم آموخت. بعد آنها را به فرشتگان عرضه داشت و فرمود: «اگر راست مى‌گویید، اسامى اینها را به من خبر دهید!» (31)فرشتگان عرض کردند: «منزهى تو! ما چیزى جز آنچه به ما تعلیم داده‌اى، نمى‌دانیم تو دانا و حکیمى.» (32)فرمود: «اى آدم! آنان را از اسامى (و اسرار) این موجودات آگاه کن.» هنگامى که آنان را آگاه کرد، خداوند فرمود: «آیا به شما نگفتم که من، غیب آسمانها و زمین را میدانم؟! و نیز میدانم آنچه را شما آشکار میکنید، و آنچه را پنهان میداشتید!» (33)و (یاد کن) هنگامى را که به فرشتگان گفتیم: «براى آدم سجده و خضوع کنید!» همگى سجده کردند جز ابلیس که سر باز زد، و تکبر ورزید، (و به خاطر نافرمانى و تکبرش) از کافران شد. " [5]
در این سوره به چند نکته از مسئله مهم خلقت انسان اشاره شده است:
1. خلقت انسان به عنوان خلیفه خدا.
2. اعتراض ملائکه به خلقت انسان.
3. تعلیم اسماء الهی به انسان و بر طرف کردن اعتراض ملائکه.
4. امر ملائکه به سجده بر او.
5. سجده همه ملائکه و تمرد و سرپیچی شیطان از فرمان الهی.
6. کفر شیطان در نتیجه تکبر و تمرد از فرمان الهی.
چنانچه بیان شد در این سوره اصلاً اشاره ای به دو بعد جسمانی و روحانی (الهی) انسان نشده است.و لی به تعلیم اسماء الهی به آدم اشاره شده است.
با اندکی دقت در معنای این آیت متوجه می شویم محتوای هر سه سوره در مورد خلیفه بودن انسان و سجده ملائکه بر حضرت آدم یکسان است ولی در هر سوره با هدف خاصی تنها بعضی از مطالب بیان شده است و همه مطالب در یک سوره نیامده است.
پی نوشت:
[1] طباطبائی، محمد حسین، تفسیر المیزان، موسوى همدانى، سید محمد باقر، ج ‌13، ص 403، ناشر: دفتر انتشارات اسلامى جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، چاپ: پنجم‌، 1374 ش‌.
[2] . برگرفته از سؤال 6515 (سایت: 7858)، نمایه: تعبیرات مختلف از یک واقعه در قرآن،
[3] .حجر، 29-31:" )" وَ إِذْ قَالَ رَبُّکَ لِلْمَلَئکَةِ إِنىّ‌ِ خَلِقُ بَشَرًا مِّن صَلْصَالٍ مِّنْ حَمَإٍ مَّسْنُونٍ(28) فَإِذَا سَوَّیْتُهُ وَ نَفَخْتُ فِیهِ مِن رُّوحِى فَقَعُواْ لَهُ سَاجِدِینَ(29) فَسَجَدَ الْمَلَئکَةُ کُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ(30) إِلَّا إِبْلِیسَ أَبىَ أَن یَکُونَ مَعَ السَّجِدِینَ"
[4] . ص، 72-74:" إِذْ قَالَ رَبُّکَ لِلْمَلَئکَةِ إِنىّ‌ِ خَالِقُ بَشَرًا مِّن طِینٍ(71) فَإِذَا سَوَّیْتُهُ وَ نَفَخْتُ فِیهِ مِن رُّوحِى فَقَعُواْ لَهُ سَاجِدِینَ(72) فَسَجَدَ الْمَلَئکَةُ کُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ(73)إِلَّا إِبْلِیسَ اسْتَکْبرََ وَ کاَنَ مِنَ الْکَفِرِینَ"
[5] .بقره، 30-34:" وَ إِذْ قَالَ رَبُّکَ لِلْمَلَئکَةِ إِنىّ‌ِ جَاعِلٌ فىِ الْأَرْضِ خَلِیفَةً قَالُواْ أَ تجَْعَلُ فِیهَا مَن یُفْسِدُ فِیهَا وَ یَسْفِکُ الدِّمَاءَ وَ نحَْنُ نُسَبِّحُ بحَِمْدِکَ وَ نُقَدِّسُ لَکَ قَالَ إِنىّ‌ِ أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ(30) وَ عَلَّمَ ءَادَمَ الْأَسمَْاءَ کلَُّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلىَ الْمَلَئکَةِ فَقَالَ أَنبُِونىِ بِأَسْمَاءِ هَؤُلَاءِ إِن کُنتُمْ صَادِقِینَ(31) قَالُواْ سُبْحَانَکَ لَا عِلْمَ لَنَا إِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا إِنَّکَ أَنتَ الْعَلِیمُ الحَْکِیمُ(32) قَالَ یََادَمُ أَنبِئْهُم بِأَسمَْائهِِمْ فَلَمَّا أَنبَأَهُم بِأَسمَْائهِِمْ قَالَ أَ لَمْ أَقُل لَّکُمْ إِنىّ‌ِ أَعْلَمُ غَیْبَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ أَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَ مَا کُنتُمْ تَکْتُمُونَ(33) وَ إِذْ قُلْنَا لِلْمَلَئکَةِ اسْجُدُواْ لاَِدَمَ فَسَجَدُواْ إِلَّا إِبْلِیسَ أَبىَ‌ وَ اسْتَکْبرََ وَ کاَنَ مِنَ الْکَافِرِینَ"
منبع:islamquest.net

نظرات(0)

ادامه مطلب

منظور خداوند از کسانی که به پیری می رساند تا هر چه را آموخته است از یاد ببرد چیست؟

توسط : مهدی گلشنی در تاریخ : جمعه 23 تیر 1396 ساعت: 5:09 PM

پرسش :

منظور خداوند از کسانی که به پیری می رساند تا هر چه را آموخته است از یاد ببرد چیست؟

پاسخ :
شرح پرسش:
با سلام در آیه 70 سوره نحل منظور خداوند از کسانی که به پیری می رساند تا هر چه را آموخته است از یاد ببرد چیست؟

پاسخ :
آیه شریفه: "وَ اللَّهُ خَلَقَکُمْ ثُمَّ یَتَوَفَّاکُمْ وَ مِنْکُمْ مَنْ یُرَدُّ إِلى‌ أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِکَیْ لا یَعْلَمَ بَعْدَ عِلْمٍ شَیْئاً إِنَّ اللَّهَ عَلیمٌ قَدیرٌ:« خدا شما را بیافریده و باز جانتان را بگیرد و از شما کسى باشد که به پست‌ترین دوران هاى عمر (پیری و فرتوتی ) رسد تا پس از دانایى هیچ نداند که خدا دانا و تواناست‌ ».[1]
کلمه« أرذل» در آیه شریفه اسم تفضیل از «رذالت و پستى» است، و مراد از « ارذل العمر » به قرینه جمله « لِکَیْ لا یَعْلَمَ ...» سنّ شیخوخت و پیرى است، که قواى شعور و ادراک در آن انحطاط پیدا مى‌کند، و البته این انحطاط به اختلاف مزاج ها مختلف مى‌شود، و غالباً از سن هفتاد و پنج سالگى شروع مى‌شود.[2]
و معناى آیه این است که: خدا شما گروه مردم را خلق کرده پس آن گاه شما را در عمر متوسط و جوانی مى‌گیرد، و البته بعضى از شما هستند که تا سن پیرى رسیده آن قدر به عقب بر مى‌گردند که از ضعف قواى ادراکی بعد از آنکه عمرى عالِم بودند دیگر چیزى را ندانند، درست مانند آغاز عمر و سنین کودکى که یکپارچه نسیان بود و فراموش کارى و ناآگاهى‌ و این خود دلیل و نشانه این است که زندگى و مردن و شعور و علم شما به دست خود شما نیست، و گر نه شعور خود را براى خود نگه مى‌داشتید، و زندگى خود را هم براى خود حفظ مى‌کردید، بلکه این زندگى و علم با نظام عجیبى که دارد به علم و قدرت خدا منتهى مى‌گردد.[3]
این آیه شریفه شخص یا اشخاص خاصی را مدنظر ندارد، بلکه می خواهد به انسان ها بفهماند که فکر بشر محدود است و نمی تواند آنچه را کسب نموده و به فعلیت رسانیده و از جمله معلومات او است کاملاً بر آنها احاطه علمى و شهودى داشته باشد و هر علمی که دارد از نعمت های الاهی است و نباید به آن مغرور باشد.
در حقیقت این آیه شریفه یادآوری و تذکاری است برای آنان که به بازیچه های دنیا سرگرم شده و از آخرت غافل مانده اند.
همان طور که خداوند در آیه ای دیگر[4] انسان را ضعیف معرفی نموده در این جا به وصف انسان می پردازد که این انسان ابتدایش (زمان طفولیت) نمی فهمد و انتهایش (اگر پیری را در ک کند) آموخته ها و اندوخته هایش را از دست می دهد.
بنابر این " نتیجه این عمر طولانى آن خواهد شد که بعد از علم و دانش و آگاهى‌ چیزى نخواهد دانست" و همه را به دست فراموشى مى‌سپارد.[5]
به سخن دیگر: حالتى شبیه به دوران کودکى پیدا کند، فراموشکار مى‌شود، هر چه یاد بگیرد فراموش مى‌کند، اگر از او سؤالى شود نمى‌داند.[6]
و این طبیعت انسان است که هر چه به سن کهولت می رود ضعیف تر می شود، همان طور که در جای دیگر می فرماید: هر کس را طول عمر دهیم، در آفرینش واژگونه‌اش مى‌کنیم (و به ناتوانى کودکى باز مى‌گردانیم) آیا اندیشه نمى‌کنند؟[7]
پی نوشت:
[1] . نحل،70، ترجمه المیزان.
[2] .طباطبایی، سید محمد حسین، تفسیر المیزان، موسوی همدانی، سید محمد باقر، ج 12، ص 425، دفتر انتشارات اسلامى جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‌، چاپ پنجم، 1374 ش.
[3] . طباطبایی، سید محمد حسین، تفسیر المیزان، موسوی همدانی، سید محمد باقر، ج 12، ص 425 – 426؛ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج11، ص 310 – 311، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ اول، 1374 ش.
[4] نسا، 28.
[5] مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج‌11، ص 310 و 311.
[6] طبرسى، فضل بن حسن‌، جوامع الجامع، مترجمان، ج ‌3، ص 400، ناشر: بنیاد پژوهش هاى اسلامى آستان قدس رضوى، مکان چاپ: مشهد،چاپ دوم، 1377 ش‌ ‌.
[7] یس، 68.
منبع:islamquest.net

نظرات(0)

ادامه مطلب

دیدگاه شیعه درباره رؤیت خدا همراه با بررسی دیدگاه اهل سنت چیست؟

توسط : مهدی گلشنی در تاریخ : جمعه 23 تیر 1396 ساعت: 5:09 PM

پرسش :

دیدگاه شیعه درباره رؤیت خدا همراه با بررسی دیدگاه اهل سنت چیست؟

پاسخ :
بسیارى از اندیشوران اهل سنت بر این باورند که خداوند اگر در این جهان دیده نشود در عالم قیامت دیده خواهد شد! برخی از آنان در این رابطه گفته اند: هذا مذاهب اهل السنة و العلم بالحدیث؛ این عقیده اهل سنت و دانشمندان حدیث است". [1] بعضی هم پیرامون رؤیت خداوند توسط حضرت موسی و بنی اسرائیل گفته اند: نه این که رؤیت خداوند ممکن نباشد، بلکه حضرت موسی توان دیدن خداوند را نداشت. [2]
پیشینه بحث
گفت و گوها و مشاجرات دانشمندان اشاعره و معتزله در باره در خواست رؤیت توسط موسى (ع)، روزگارى علماى اسلامى را به خود مشغول کرده و از صدر اسلام تا زمان حضرت رضا (ع) مورد نزاع شدیدی واقع شده است، به ویژه در زمان امام باقر و امام صادق (ع) که نزاع و مشاجره در آن به اوج خود رسیده بود. معتزله آن را به طور مطلق انکار مى‌کردند، اما اشاعره آن را نسبت به آخرت اثبات و نسبت به دنیا انکار مى‌نمودند. [3] طایفه دیگرى هم بودند که مى‌گفتند خداوند هم در آخرت دیده مى‌شود و هم در دنیا. [4] عجیب است که هر سه فرقه به همین آیه (سوره اعراف آیه 147) استدلال مى‌کردند. این مشاجره تا هنگام از بین رفتن فرقه معتزله به دست آل ایوب ادامه داشت.
ادله قائلین به رؤیت خدا
این گروه برای اثبات ادعایشان به ظاهر بعضی از آیات قرآن و احادیث وارده استدلال نمودند که به برخی از آنها اشاره می کنیم.
یکی از مفسران اهل سنت در این باره می گوید: موسى (ع) برای این نتوانست خدا را ببیند؛ چون خداوند تبارک و تعالى وعده دیدار خویش را به مؤمنان در سراى آخرت داده است، نه در سراى دنیا. و موسى آنچه را درخواست کرده بود، پیش از وقت خواست، از آن جهت به آن نرسید، و گرنه دیدار خداى عزّ و جلّ مؤمنان را واجب است، منتها در جهان آخرت. چنان که پیامبر (ص) گفت: خدا را می بینید همچنان که ماه را در شب چهاردهم‌ می بینید. کسى که در شب چهاردهم ماه را ببیند یقین می داند که آن ماه است. همان گونه که مؤمنان نیز خداى عزّ و جلّ را در آن جهان می ببینند، یقین می دانند که آن خداى عزّ و جلّ است که مشاهده می کنند. پس چون موسى در دنیا دیدار خدا را خواست و هنوز محمّد (ص) در صلب پدران بود، از این جهت از دیدار محروم ماند، گفت نه، من وعده کرده‌ام که تا بنده من محمّد (ص) مرا نبیند هیچ کس دیگر مرا دیدار نکند، و وعده دیدار من در بهشت می باشد: [5] "وُجُوهٌ یَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ إِلى‌ رَبِّها ناظِرَةٌ"؛ در آن روز صورت هایى شاداب و مسرور است، و به پروردگارش مى‌نگرد". [6] یعنی با چشمت خدا را می بینی همچنان که بخاری در صحیحش روایت نمود: "به زودی خدا را با چشمانتان می بینید". [7] دیدن خداوند توسط مؤمنان در آخرت چیزی است که در احادیث صحاح از راه های متواتر از راویان احادیث به ما رسیده که به هیچ وجه دفع و منعش ممکن نیست؛ چون ابو سعید و ابو هریره در روایتشان که صحیح است، نقل می کنند: گفته شد یا رسول الله آیا ما در روز قیامت خدا را می بینیم؟ حضرت فرمود: آیا در دیدن خورشید و ماه که در پشت ابر نباشند ضرر می بینید؟ گفتند: خیر. حضرت فرمود: شما هم این چنین خدا را می بینید. [8]
در صحیحین از جریر نقل شده است که پیامبر اسلام (ص) به ماه شب چهارده نگاه کرد و فرمود: همان طور که شما این ماه را می بینید پروردگارتان را می بینید [9] ! خداوند برای مؤمنان در حالی که می خندد تجلی می کند. [10]
البته این گروه، از آیه "لَنْ تَرانِی" [11] ، غافل نبودند، بلکه گفتند: لن ترانی معنایش این نیست که این رؤیت تا ابد ممکن نیست، بلکه معنایش این است ای موسی کسی مرا نمی بیند که زنده بماند، موسی عرض کرد خدایا تو را ببینم و بمیرم بهتر است تا زنده باشم و تو را نبینم. [12]
توضیح آیه
قبل از پرداختن به توضیح آیه، نخست توجه به این نکته لازم به نظر می رسد.
کلمه "إلی" به دو صورت حرف و اسم به معنای "به سوی" [13] و "نعمت" [14] وارد شده است. در آیه شریفه و احادیث وارده برای رؤیت از کلمه "إلی" استفاده نموده است. به همین جهت عده ای از اهل سنت این را تأویل نموده و "إلی" در آیه و روایت را اسم و مفرد آلاء [15] به معنای نعمت گرفتند همچنان که ثوری از منصور از مجاهد نقل کرده است که او گفت: "إِلى‌ رَبِّها ناظِرَةٌ" [16] ؛ یعنی: منتظر ثواب پروردگارش است. [17] این قول در بعضی از منابع شیعی نیز وارد شده است.
در کتاب عیون اخبار رضا (ع) در باب" آنچه از اخبار توحید از حضرت رضا رسیده" به سندى که به ابراهیم بن ابى محمود می رسد، روایت کرده که گفت: على بن موسى الرضا (ع) در معناى آیه" وُجُوهٌ یَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ إِلى‌ رَبِّها ناظِرَةٌ" [18] فرمود: یعنى چهره‌هایى که در آن روز نورانى است، و منتظر ثواب پروردگارش است. [19]
نقد دیدگاه رؤیت خدا
به عقیده ما بطلان این دیدگاه روشن است؛ زیرا دنیا و آخرت (با توجه به معاد جسمانى) هیچ تفاوتى در این مسئله نخواهد داشت، آیا خداوند که وجودى فوق ماده است در قیامت تبدیل به یک وجود مادى مى‌شود و از آن مقام نامحدودى به محدودى خواهد گرائید؟ بنابر این مراد از نظر کردن به خداى تعالى نظر کردن حسى که با چشم سر انجام مى‌شود نیست، بلکه مراد نظر قلبى و دیدن قلب به وسیله حقیقت ایمان است، همان گونه که براهین عقلى هم همین را مى‌گوید، و اخبار رسیده از اهل بیت عصمت (ع) هم بر همین معنا دلالت دارد [20]
به تعبیر دیگر، دلائل عقلى گواهى مى‌دهد که خداوند هرگز با چشم دیده نخواهد شد؛ زیرا چشم تنها اجسام یا به تعبیر صحیح تر بعضى از کیفیات آنها را مى‌بیند و چیزى که جسم نیست و کیفیت جسم را ندارد، هرگز با چشم مشاهده نخواهد شد، به عبارتی دیگر، اگر چیزى با چشم دیده شود، حتماً باید داراى مکان و جهت و ماده باشد، در حالى که او برتر از همه اینها است، او وجودى است نامحدود و به همین دلیل بالاتر از جهان ماده است؛ زیرا در جهان ماده همه چیز محدود است.
در بسیارى از آیات قرآن از جمله آیاتى که در مورد بنى اسرائیل و تقاضاى رؤیت خداوند سخن مى‌گوید، با صراحت کامل، نفى امکان رؤیت از خداوند شده است. [21]
این آیه از آیاتى است که به خوبى بیانگر این است که به هیچ وجه، خدا را نمى‌توان دید؛ زیرا کلمه "لن" طبق نظر مشهور ادباء، براى نفى ابد است، بنابر این جمله "لن ترانى" مفهومش چنین مى‌شود که نه در این جهان و نه در جهان دیگر مرا نخواهى دید. اگر فرضاً کسى در این موضوع تردید کند که "لن" براى نفى ابد است، باز اطلاق آیه و این که نفى رؤیت بدون هیچ قید و شرطى ذکر شده، دلیل بر این است که در هیچ زمان و در هیچ شرائطى خداوند، قابل رؤیت نیست. [22]
پی نوشت:
[1] رشید رضا، محمد ، تفسیر القران الحکیم ( تفسیر المنار)، ج 7، ص 653، دار المعرفة، بیروت، لبنان، چاپ دوم.
[2] سید بن قطب بن ابراهیم شاذلی ، فی ظلال القرآن، ج ‌3، ص 1369، دارالشروق‌، چاپ بیروت، قاهره‌، سال 1412 هـ ق‌، چاپ هفدهم‌.
[3] قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لأحکام القرآن، ج 7، ص 54 و 279 و ج 19، ص 8- 107، انتشارات ناصر خسرو، تهران، سال 1364 هـ ش ، چاپ اول؛ رازى، ابوعبدالله فخرالدین محمد بن عمر، مفاتیح الغیب‌، (تفسیر کبیر)، ج 13، ص 5- 124، دار احیاء التراث العربى، چاپ بیروت، سال 1420 ق، چاپ سوم‌.
[4] فخر الدین بن محمد ابو عبد الله رازى، تفسیر کبیر (مفاتیح الغیب)، ج 13، ص 127.
[5] طبری، ابو جعفر محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القران، مترجمان، تحقیق: حبیب یغمایى‌ ج ‌2، ص 536 و 537، انتشارات توس‌، تهران، 1356 هـ ش، چاپ دوم.
[6] قیامت، 22 و 23.
[7] بخاری، ابو عبدالله، محمد بن اسماعیل، صحیح بخاری، ج 22، ص 445، صحیح بخاری، سایت الإسلام، http://www.al-islam.com (المکتبة الشاملة).
[8] دروزة، محمد عزت، التفسیر الحدیث، ج 2، ص 199، دار إحیاء الکتب العربیة، قاهره، سال 1383 ق؛ مراغى احمد بن مصطفى، تفسیر المراغی، ج 29، ص 153، داراحیاء التراث العربى، بیروت؛ طنطاوى، سید محمد، التفسیر الوسیط للقرآن الکریم، ج 15، ص 205؛ ابن کثیر دمشقى اسماعیل بن عمرو، تفسیر القرآن العظیم، ج 8، ص 287، دار الکتب العلمیة، منشورات محمدعلى بیضون‌، بیروت‌، چاپ اول، 1419 ق‌‌.
[9] التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة، ج 29، ص 267؛ زحیلی، تفسیر الوسیط، ج 3، ص 2783؛ معالم التنزیل فی تفسیر القرآن، ج 3، ص 280.
[10] مسلم، صحیح مسلم، باب إیمان حدیث 316، موقع الإسلام، http://www.al-islam.com (المکتبة الشاملة).
[11] سوره اعراف، آیه 143.
[12] ابن ابى حاتم عبدالرحمن بن محمد ، تفسیر القرآن العظیم، ج ‌5، ص 1559، تفسیر القرآن العظیم، تحقیق اسعد محمد الطیب، ناشر مکتبة نزار مصطفى الباز، عربستان، سال 1419 ق، چاپ سوم.
[13] در این صورت معنای استقلالی ندارد بلکه صرفا برای ربط بین کلمات از آن استفاده می شود.
[14] در این صورت جمعش آلاء می باشد، 34 مورد در قرآن آمده که 31 مورد آن به صورت "فَبِأَیِّ آلاءِ رَبِّکُما تُکَذِّبان"؛ "پس کدامین نعمتهاى پروردگارتان را انکار مى‌کنید؟! "آمده است.‌
[15] نه حرف "إلی" به معنای "به سوی" .
[16] قیامت، 22 و 23.
[17] ابن کثیر دمشقی، تفسیر القرآن العظیم، ج ‌8، ص 287 و 288، تفسیر القرآن العظیم، دار الکتب العلمیه، بیروت، 1419 ه ق. .
[18] قیامت، 22 و 23.
[19] صدوق، عیون‌أخبارالرضا (ع)، ج 1، ص 114، انتشارات جهان، سال 1378 هـ ق .
[20] طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القران، موسوی، محمد باقر ، ج ‌20، ص 178 دفتر انتشارات اسلامی، قم، سال 1374 هـ ش، چاپ پنجم.
[21] مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‌5، ص 381، دار الکتب الإسلامیة، تهران، سال 1374 هـ ش، چاپ اول.
[22] همان، ج ‌6، ص 360.
منبع:islamquest.net

نظرات(0)

ادامه مطلب

تفسیر

تفسیر قرآن

تفسیر

تفسیر

دانستنی های عمومی در مورد قرآن و تفسیر

تفسیر قرآن

تفسیر نهج البلاغه

تقویم شمسی

حدیث

"عالِیَهُمْ ثِیابُ سُندُسٍ خُضْر" در قرآن به چه معنا است؟

اهل سنت ولایت را در قرآن چگونه تفسیر می کنند؟

فعل یدعون در آیه 33 سوره یوسف به صورت جمع مؤنّث استفاده شده یا مذکّر؟

چرا در دعای قنوت به زمین های هفت گانه اشاره شده، اما "ارض" در همه جای قرآن مفرد آمده است؟

آیا مطالب علمی موجود در قرآن کریم، بازتابی از عقاید زمان جاهلیت است و آیا ستارگان و افلاک در قرآن، ناظر به هیأت بطلمیوسی می باشد؟

چرا پیامبر(ص) نسبت به دیگر افراد؛ در بهره برداری از امیال جنسی آزادتر بوده و حتی همسران پیامبر(ص)، از محدودیت هایی برخوردارند؟

منظور خداوند از کسانی که به پیری می رساند تا هر چه را آموخته است از یاد ببرد چیست؟

دیدگاه شیعه درباره رؤیت خدا همراه با بررسی دیدگاه اهل سنت چیست؟