1- تخیل
به علت آنکه تخیل در دوره نوجوانی بسیار قوی است، نوجوان آنچه را که آرزو داشته و در ذهن می پروراند در مقابل دیگران بر زبان آورده و لذا آن چنان محکم ابراز عقیده می کند که گویی صحنه عینی و واقعی است.

2- فقدان اعتماد
زمانی که نوجوان در گذشته با صداقت رفتار کرده و با رفتارهای نامناسب یا فقدان رازداری اطرافیانش مواجه گردد، اعتماد وی به اطرافیانش سلب شده و تصمیم میگیرد که دیگر حقیقت را نگوید در چنین موقعیتی گرایش به دروغگویی پیدا می کند.
دروغ یک عمل روانی – اجتماعی است که فرد کم و بیش به طور عمدی سعی می کند گفتار یا عمل نادرست را در ذهن دیگران درست و حقیقی جلوه دهد.


3- ترس
ترس از مجازات، تنبیه، آبروریزی و یا مورد مواخذه قرار گرفتن باعث می شود نوجوان از گفتن حقایق سرباز زند و در این موقعیت گرایش به دروغگویی در وی شکل می گیرد
4- آزمایش والدین
گاهی اوقات نوجوان برای محک زدن اولیای خود اقدام به دروغ گفتن کرده تا عکس العمل والدینش را مشاهده نماید.

5- الگوهای نامناسب
یكی از عواملی كه باعث می‌شود افراد به خصوص كودكان و نوجوانان به دروغگویی عادت كنند، وجود الگوهای نامناسب است. اگر در خانواده‌ای والدین یا دیگر كسانی كه با كودک و نوجوان زندگی می‌كنند دروغ بگویند، ناخودآگاه و به طور غیرمستقیم زمینه دروغگویی را برای آنان فراهم ساخته‌اند. در واقع اولین درس دروغگویی را فرزندان از والدین و اطرافیان خواهند آموخت، زیرا خانواده اولین محیط تربیتی محسوب می‌شود و گفتار، رفتار و به طوركلی طرز زندگی والدین در تربیت و شكل‌دهی رفتار فرزندان مؤثر است.

6- احساس حقارت و ضعف شخصیّت
یكی دیگر از عواملی كه باعث می‌شود افراد همیشه دروغ بگویند، ضعف شخصیّت و احساس حقارتی است كه در آنها وجود دارد. افرادی كه احیاناً در جهات مختلف توانایی لازم را نداشته و خود را حقیر می‌ببینند، تلاش می‌كنند به هر نحوی كه ممكن است توجه دیگران را به خود جلب و ناتوانایی خود را به این طریق جبران نمایند. از این‌رو به رفتارهای مختلفی از جمله دروغگویی دست می‌زنند.

7- نیازهای ارضاء نشده
عدّه‌ای از روان‌شناسان معتقدند كه دروغ نشان دهنده نیازها و تمایلات ارضاء نشده افراد است. به هر میزان نیازهای ارضاء نشده در افراد بیشتر باشد، احساس كمبود در آنان بیشتر است و چون ارضای آن نیازها به صورت طبیعی و واقعی نتوانسته است برای آنها محقق، سعی می‌كنند به صورت تخیّلی و گفتن مطالب دروغ خود را قانع سازند. این امر در خصوص افرادی كه در زندگی‌شان كمتر مورد توجّه و محبّت والدین قرار گرفته‌اند، بیشتر صادق است. حتی دروغگویی در دوران بزرگسالی امكان دارد به خاطر كمبود محبّت در دوران كودكی باشد.
 

8- ترس از مجازات
یكی از مهم‌ترین علل دروغگویی در كودكان و بزرگسالان ترس از مجازات، خدشه‌دار شدن آبرو و جایگاه اجتماعی افراد است. افراد بزرگسال از ترس این‌كه اگر همیشه راست بگویند ممكن است موقعیت اجتماعی‌شان را از دست بدهند، لذا برای حفظ آن به دروغ متوسّل می‌شوند، امّا كودكان و نوجوانان از ترس مجازات و تنبیه والدین به دروغ پناه می‌برند. مُچ‌گیری و بازجویی‌های والدین و مربیان گاه باعث می‌شود كه فرزندان و دانش‌آموزان واقعیت‌ها را كتمان نموده و به تحریف واقعیت‌ها روی آورند.

درمان

برای کاستن از میزان دروغگویی نوجوانان اقداماتی در خانواده و مدرسه باید انجام شود. این اقدامات عبارتند از:

1- گرایش اولیا به صداقت و راستگویی
والدین و مربیان در خانه و مدرسه باید از دادن قولهای دروغین و بیجا پرهیز نمایند و آنچه را که در حد توانشان است، وعده دهند. دادن وعده های بیجا و دروغ، مقدمه ای برای یادگیری و سرمشق پذیری این رفتار نادرست در نوجوانان است.
صادق بودن، وعده بی جا ندادن، راستگویی اولیا و مربیان به عنوان سرمشق و در موارد بی اطلاعی، به صراحت اظهار بی اطلاعی کردن، همگی نوعی آموزش صداقت و راستگویی است.

2- بردباری در برابر ناتوانایی ها و خطاها
توقع بیش از حد والدین از نوجوان، وی را واداربه دروغگویی می سازد. پذیرش بی قید و شرط نوجوان، همراه بودن با آنها و بردباری نشان دادن در راه کسب مهارتهای لازم، از اقدامات اساسی در جلوگیری از رشد روحیه دروغگویی است.

3- رازداری برای نوجوان
اگر نوجوان با والدین خود مطلبی را به صورت راز و یا محرمانه مطرح کرده و در میان بگذارد، والدین باید مراقب باشند که این مساله را بازگو نکنند چرا که بازگو کردن این مساله باعث بی اعتمادی نوجوان و از طرف دیگرباعث اقدام نوجوان به دروغگویی می گردد.

4- آموزش والدین
اگر نوجوان به سمت پیدا کردن یک الگو و معیار مشخص هدایت شود، این الگوها تاثیر گذار بوده و رفتارهای نادرست اخلاقی از جمله دروغگویی به عنوان رفتاری غیر مجاز، زشت و ناپسند در ذهن آنها تثبیت و ارزشیابی می شود.

5- زمینه مناسبی برای دروغگویی نوجوان فراهم نشود
با فرزندان خود، به خصوص نوجوانان هر گونه رفتار کنیم،آنها نیز با ما همان گونه رفتار خواهند کرد. اگر با نوجوان با آزادی و بدون تحکم و دستوردادن افراطی رفتار شود و مجبور به اطاعت کورکورانه نباشد و رفتار و سلوک والدین با نوجوان دوستانه باشد، آنها نیز نیازی به دروغ گفتن مشاهده نکرده و به همان ترتیب صادقانه رفتار خواهد کرد.

نشانه‌های دروغگویی

روان شناسان عقیده دارد که روش صد در صدی برای این که بفهمیم فردی دارد دروغ می‌گوید وجود ندارد امّا برخی رفتارها را می‌توان مورد توجه قرار داد:
• اجتناب ازتماس چشمی. آیا فرد به پائین یا اطراف نگاه می‌کند؟
• تغییر آهنگ صدا. آیا فرد بلندتر یا آهسته‌تر و یا تندتر از معمول صحبت می‌کند؟
• زبان بدن. آیا فرد آرام ندارد، وول می‌خورد، با دست جلوی دهان یا صورتش را می‌پوشاند؟
• تناقض با حرف‌های قبلی. آیا گفته‌های شخص با حرف‌های قبلیش تناقض دارد؟