در حدیث معتبر منقول است كه مسافر را سنت است كه چون از سفر برگردد، برادران مؤمن خود را به ضیافت ‏بطلبد.

در حدیث معتبر از حضرت امام محمد باقر(ع) منقول است كه چون كسى از سفر آید، براى اهل خود تحفه بیاورد، اگرچه سنگى باشد.

از حضرت صادق (ع) منقول است كه حضرت رسول صلى الله علیه و آله و سلم مى‏فرمود با كسى كه از مكه مى‏آمد: «قبل الله منك و اخلف علیك نفقتك و غفر ذنبك».

در حدیث دیگر منقول است كه هر كه دست در گردن حاجى بكند در وقتى كه با گرد راه برسد، چنان است كه حجر الاسود را بوسیده است.

در روایت دیگر منقول است كه چون كسى از سفر برگردد سزاوار آنست كه مشغول كارى نشود تا غسل كند و دو ركعت نماز بكند و به سجده رود و صد مرتبه شكر الهى بگوید. چون جعفر طیار از حبشه آمد، حضرت رسول صلى الله علیه و آله و سلم او را به سینه خود چسبانید و میان دو چشمش را بوسید. اصحاب حضرت رسول صلى الله علیه و آله و سلم چون به یكدیگر مى‏رسیدند مصافحه (صورت به صورت گذاشتن به هنگام دیدار) مى‏كردند و چون یكى از ایشان از سفر مى‏آمد دیگران دست در گردن او مى‏كردند.

منابع:

سایت غدیر

سایت حوزه

کتابخانه اینترنتی تبیان
 

در حديث معتبر منقول است از حضرت امام جعفر صادق (ع) كه حضرت لقمان پسر خود را نصيحت فرمود: چون سفر كنى با گروهى، مشورت با ايشان بكن در كارهاى خود و كارهاى ايشان، و در روى ايشان تبسم بسيار بكن و در توشه خود صاحب كرم باش در ميان ايشان و چون تو را به ضيافت‏ بطلبند قبول كن و اگر از تو مدد طلبند يارى ايشان بكن و به سه چيز بر ايشان غلبه كن: به بسيارى خاموشى و بسيارى نماز و سخاوت و جوانمردى در هر چه با خوددارى از چهار پا و مال و توشه؛ و اگر گواهى از تو بطلبند يا بر امر حقى خواهند تو را گواه كنند و چون با تو مشورت كنند تا توانى سعى كن كه رأى نيكو از براى ايشان اختيار كنى و زود عزم مكن و رأى خود را با ايشان مگو تا تأمل كنى و فكر كنى، و جواب ايشان مگو در مشورت ايشان تا آن كه در آن فكر برخيزى و بنشينى و بخوابى و چيزى بخورى و نماز كنى و در اثناى اين احوال فكر خود و حكمت ‏خود را در مشورت ايشان به كار فرمايى، زيرا كه هر كه خيرخواهى خود را براى كسى كه با او مشورت كند خالص نگرداند، حق تعالى رأى و عقل او را سلب مى‏كند و امانت را از او برمى‏دارد و هرگاه ببينى كه رفيقان تو پياده مى‏روند، با ايشان پياده برو و هرگاه ببينى رفيقان كارى مى‏كنند با ايشان بكن و اگر تصدقى كنند يا قرضى دهند تو نيز با ايشان بده و بشنو سخن كسى را كه از تو بزرگ‏تر باشد. و هرگاه رفيقان كارى به تو فرمايند يا چيزى از تو سؤال كنند، بگو: "بلى"، و "نه" مگو، كه "نه" گفتن علامت عجز و موجب ملامت است. و چون راه را گم كنيد و حيران بمانيد فرود آييد و اگر در راه مقصود شك كنيد بايستيد و با يكديگر مشورت كنيد و مصلحت ‏ببينيد. اگر يك كسى را ببينيد خبر راه از او مپرسيد و مصلحت از او نبينيد كه يك شخص در بيابان اين كس را به شك مى‏اندازد كه شايد جاسوس دزدان باشد يا شيطان كه خواهد شما را حيران كند. از دو شخص نيز حذر كنيد مگر آن كه چيزى چند از علامت‏ها و قرينه‏ها ببينيد. اى فرزند چون وقت نماز درآيد از براى امرى آن را تأخير مينداز و نماز را به جا آور كه هر چند بيشتر ادا مى‏كنى سبك بار مى‏شوى. و نماز را با جماعت بخوان، هر چند بر سر نيزه باشى. و بر روى چهار پا خواب مكن كه اين از كردار دانايان نيست مگر آن كه در ميان كجاوه باشى كه ممكنت ‏باشد كه بخوابى براى سستى مفاصل و چون نزديك شوى به منزل از چهارپاى خود فرود آى كه آن چهارپا ياور توست. و ابتدا كن به علف دادن پيش از آن كه چيزى بخوريد و چون خواهيد كه فرود آييد، پس اختيار كنيد از بقعه‏هاى زمين مكانى را كه خوش رنگ‏تر و خاكش نرم‏تر و پر گياه‏تر باشد. و چون فرود آيى، پيش از آن كه بنشينى دو ركعت نماز بكن و چون به قضاى حاجت‏ بروى بسيار دور برو. پس چون خواهى كه بار كنى دو ركعت نماز بكن. پس از آن زمين را وداع كن و سلام كن بر آن زمين و اهل آن زمين كه هر بقعه‏اى از زمين را اهلى چند از ملائكه هست. و اگر توانى مخور هيچ طعامى را مگر آن كه قدرى از آن را تصدق كنى و بر تو باد به خواندن قرآن مادامى كه سوار باشى و بر تو باد به تنزيه و ياد خدا كردن تا مشغول كار باشى و بر تو باد به دعا كردن در وقتى كه تنها و بيكار باشى. و زينهار كه در اول شب راه مرو، بلكه در اول شب فرودآى و در نصف آخر شب راه رو و زنهار كه در راه رفتن صدا بلند مكن.


از حضرت اميرالمؤمنين (ع) منقول است كه مروت و مردى در حضر، خواندن قران است و همنشينى با علما كردن و تفكر در فقه و علوم كردن و محافظت ‏بر نمازهاى جماعت كردن و اما مروت سفر، پس توشه خود را صرف كردن، مخالفت رفيقان نكردن، و خدا را در هر بلندى و پستى و فرود آمدن و ايستادن و نشستن بسيار ياد كردن است.

در روايت ديگر از حضرت صادق (ع) منقول است كه مروت سفر، توشه بسيار برداشتن و پاكيزه گردانيدن توشه است و عطا كردن به جمعى كه رفيق تواند و آن كه بعد از مفارقت از رفيقان رازهاى ايشان را كه بر آنها مطلع شده‏اى بپوشانى و مزاح و خوش طبعى بسيار بكنى در چيزى كه خدا را به خشم نياورد.

در حديث ديگر فرمود: از مروت نيست كه نقل كند آدمى چيزى چند را كه در سفر ديده است.

و از حضرت رسول صلى الله عليه و آله و سلم منقول است كه توشه مسافر "حدى" (آوازى كه شتربانان به هنگام سفر مى‏خوانند) خواندن است و خواندن شعرى چند كه در آن حرامى و باطلى نباشد.

از حضرت صادق (ع) منقول است كه چون با جماعتى رفيق شوى، مگو اين جا فرود آييد يا اين جا فرود مي آييد، كه در ميان ايشان كسى هست كه اين كار را بكند اگر تو به ايشان بگذارى.
در احاديث معتبر از حضرت رسول صلى الله عليه و آله و سلم منقول است كه هر كه اعانت كند مؤمن مسافرى را، حق تعالى از او هفتاد و سه شدت از شدت‏هاى دنيا را بردارد و او را امان دهد از غم و اندوه؛ و هفتاد غم و شدت در آخرت از او بردارد در وقتى كه از شدت احوال قيامت، نفس‏هاى مردم گرفته باشد.

منابع:

سايت حوزه

سايت غدير

سايت امام جواد
 

سفر، حركت و انتقال از وطن و محل زيست دائمی به سوی سرزمين‌های ديگر جهت زيارت، تفريح، تجارت، علم اندوزی و يا حفظ دين است. در اين نوشتار نگاهی داريم بر آداب سفر در معارف اسلامی.
به طور كلی سفر مربی انسان است و برای جسم و روح انسان سازندگی دارد. سفر وسيله شناخت است، هم شناخت خود، هم شناخت ديگران. چون رنج‌ها و سختی‌های مسافرت و حالت‌های فوق‌العاده، جوهره انسان را می‌نماياند و خصلت‌های درونی بروز می‌كند.
حتی انسان ميزان تحمل، مقاومت، كاردانی و تجربه خود را هم در سفر می‌تواند محك بزند، اگر به معارف اسلامی نگاهی گذرا بيفكنيم خواهيم ديد كه نه تنها در كتاب الهی و انسان ساز قرآن كريم بلكه در سخنان بزرگان دين در اين خصوص بحث به ميان آمده است.
آن جا كه خداوند در سوره عنكبوت آيه 20 می‌فرمايد: قل سيروا فی الارض فانظروا كيف بدا الخلق. بگو در زمين بگرديد پس بنگريد كه خداوند چگونه آفرينش را آغاز كرده است.
با دقت در اين آيه می‌توان فهميد كه جهانگردی، سير و سفر مطالعه طبيعت و گردش‌های هدف‌دار يك وظيفه است و حتی گردش در طبيعت انسان را به فكر وا می‌دارد و سفر علاوه براين كه عقل را تقويت و سلامت جسمی را تامين می‌كند حتی منجر به تخليه روانی و فرار از خستگی‌ها می‌شود.
در اين ميان بهتر است انسان، مسافرت به شهرهای مذهبی و زيارتگاه‌ها و ديدن اماكن تاريخی و ديدار با بزرگان و شخصيت‌های علمی و اخلاقی را مدنظر داشته باشد.
به فرموده حضرت رضا عليه السلام:
« هر امامی برگردن دوستان و پيروانش ، عهد و پيمانی دارد. از جمله اموری كه وفای به اين عهد و پيمان است ، زيارت قبور ائمه (ع ) است.»

آداب سفر
حال كه به اهميت سفر پی برديم بهتر است كه به بعضی از آداب آن اشاره نماييم .

1-انتخاب همسفر. پيامبر اكرم (ص) می‌فرمايد: انتخاب همسفر مقدم بر سفر كردن است

2- شروع كردن سفر با «صدقه»، جهت سلامتی و رفع و دفع بلاها.
در اين باره امام صادق (ع) می‌فرمايد: مسافرت خود را با صدقه آغاز كن و هرگاه خواستی بيرون برو، زيرا با صدقه دادن سلامت سفرت را می‌خری.


3- تهيه سوغات. پيامبر اكرم (ص) می‌فرمايد: «هرگاه يكی از شما به سفر رفت در بازگشت حتی اگر شده ، يك قطعه سنگ برای خانواده‌اش هديه و تحفه بياورد.»


4- انتخاب يك نفر به عنوان سرپرست يا راهنما . رسول اكرم (ص) می فرمايد : هر گاه سه نفر همسفر شدند از ميان خود يك نفر را به سالاری انتخاب كنند .

5- همراه برداشتن مواد غذايی و خوراكی‌های مورد نياز و ره توشه سفر.
رسول خدا صلى اللّه عليه و اله فرمود:از بزرگوارى مرد است كه وقت رفتن به سفر، توشه راهش پاكيزه باشد.
از امام صادق عليه‌السلام است كه فرمود:هرگاه مسافرت كرديد، سفره اى همراه داشته باشيد و در آن زمان با همراهان مدارا كنيد.

6- خواندن دو ركعت نماز، دعا كردن و جان و مال خانواده را به خدا سپردن و بر او توكل كردن.

7- همراه داشتن مسواك، شانه، لباس و ظرف و داروهای مورد نياز، سوزن، نخ، طناب و زيرانداز. و رعايت اخلاق خوب با همسفر در طول مسافرت.
در روايت آمده است لقمان حكيم در مقام اندرز به فرزندش می‌گويد : فرزندم ! با شمشير و پای فزار و دستار و چادر (خيمه) و مشك آب و نخ و سوزن و درفش خود مسافرت كن و داروهايی كه به كار تو و همراهانت آيد را با خود بردار و با همسفرانت سازگاری نشان ده مگر آن جا كه پای معصيت خدا در ميان باشد.

9-مشورت كردن در سفر . در حديث معتبر از حضرت امام جعفر صادق منقول است، حضرت لقمان پسر خود را چنين نصيحت فرمود: وقتی با گروهی سفر می‌كنی، در كارهای خود و كارهای ايشان بسيار مشورت كن و در روی ايشان تبسم بسيار بكن و در توشه ی خود در ميان ايشان صاحب كرم باش. وقتی تو را به ضيافت بطلبند قبول كن و اگر از تو مدد طلبند ايشان را ياری كن و به سه چيز بر ايشان غلبه كن: به بسياری خاموشی ، بسياری نماز و سخاوت و جوانمردی در هر چه با خود از چهارپا ، مال و توشه داری. اگر گواهی از تو بطلبند، يا بر امر حقی خواهند و تو را گواه كنند بپذير.
از حضرت علی (ع) منقول است كه مروت و مردی در حضر، خواندن قرآن ، همنشينی با علما و تفكر در فقه و علوم و محافظت بر نمازهای جماعت است. اما مروت سفر توشه خود را صرف كردن، مخالفت رفيقان ننمودن و خدا را در هر بلندی ، پستی فرود آمدن ، ايستادن و نشستن بسيار ياد نمودن است.
از حضرت صادق (ع) منقول است كه در حكمت آل داود نوشته است كه نبايد كسی سفر كند مگر برای سه چيز : سفری كه توشه ی آخرت در ان حاصل شود، سفری كه باعث مرمت امور معاش شود يا سفری كه برای سير و لذتی باشد كه حرام نباشد.

 

سید بن طاوس- علیه الرحمه- روایت كرده است كه چون اراده سفر نماید، سنت است كه غسل كند پیش از بیرون رفتن.

در حدیث معتبر از حضرت رسول صلى الله علیه و آله و سلم منقول است كه هیچ خلیفه‏اى آدمى در اهلش نمى‏گذارد بهتر از آن كه در وقت‏ بیرون رفتن دو ركعت نماز بگزارد. پس بگوید: «اللهم انى استودعك نفسى و اهلى و مالى و ذریتى و دنیاى و آخرتى و امانتى و خاتمة عملى. »

ابن طاوس- علیه الرحمه- گفته است كه در ركعت اول قل هو الله احد و در ركعت دوم انا انزلناه بخوان.

در حدیث معتبر منقول است كه چون حضرت امام محمد باقر (ع) اراده سفرى مى‏كردند، خانواده خود را در حجره‏اى جمع مى‏كردند و این دعا مى‏خواندند: «اللهم انى استودعك الغداة نفسى و مالى و اهلى و ولدی و الشاهد منا و الغائب اللهم احفظنا و احفظ علینا اللهم اجعلنا فی جوارك اللهم لا تسلبنا نعمتك و لا تغیر ما بنا من عافیتك و فصلك».

در روایت دیگر منقول است كه چون حضرت رسول (ص) اراده سفرى مى‏نمودند، این دعا مى‏خواندند در وقتى كه بر مى‏خاستند كه متوجه شوند (رو به مقصد كنند): «اللهم بك انتشرت و الیك توجهت و بك اعتصمت انت ثقتى و رجائى اللهم اكفنى ما اهمنى و ما لا اهم له و ما انت اعلم به منى اللهم زودنى التقوى و اغفرلى و وجهنى الى الخیر حیث ما توجهت. »
سید بن طاوس- علیه الرحمه- روایت كرده است كه چون بر در خانه بایستد، تسبیح حضرت فاطمه علیها السلام بخواند و سوره حمد و آیة الكرسى را به نحوى كه گذشت، بخواند.

در حدیث معتبر از حضرت موسى بن جعفر(ع) منقول است كه هر كه اراده سفرى نماید و در خانه خود بایستد و به جانبى كه اراده دارد حرکت کند، پس سوره حمد را از پیش رو و جانب راست و جانب چپ بخواند و آیة الكرسى را نیز از پیش رو و از جانب راست و از جانب چپ بخواند. پس بگوید: «اللهم احفظنى و احفظ ما معى و سلمنى و سلم ما معى و بلغنى و بلغ ما معى ببلاغك الحسن الجمیل. » حق تعالى حفظ كند او را و آن چه با اوست و به سلامت دارد او را و آن چه با اوست و برساند او را و آن چه با اوست.
 

از حضرت صادق (ع) منقول است كه چون به سفر رويد، سفره با خود برداريد و طعام‏هاى نفيس در آن سفره بگذاريد.

از حضرت رسول صلى الله عليه و آله و سلم منقول است كه از شرف آدمى آنست كه هرگاه به سفرى رود توشه خود را نيكو گرداند.

در حديث‏حسن منقول است كه صفوان از حضرت صادق (ع) پرسيد: من اهل خود را با خود به حج مى‏برم؛ خرجى خود را در كمر خود ببندم؟ حضرت فرمود: بلى، پدرم مى‏گفت: «از قوت مسافر آنست كه نفقه خود را حفظ كند».

در حديث ديگر منقول است كه ديگرى به آن حضرت عرض كرد: دراهمى (درهم‏ها، سكه‏ها) كه در آن صورت‏ها نقش كردند با خود دارم و آن را در هميان (کيسه پول) مى‏كنم و در كمر مى‏بندم در حالت احرام. فرمود: باكى نيست. خرجى تو است و اعتماد تو بعد از خدا بر آنست.
در احاديث معتبره بسيار وارد شده است: "كسى كه تنها به سفر رود ملعون است".

در حديث معتبر منقول است كه حضرت رسول صلى الله عليه و آله و سلم به حضرت اميرالمؤمنين (ع) وصيت نمود: يا على! هرگز تنها به سفر مرو، كه شيطان با يك كس است و از دو تا دورتر است. يا على! شخصى كه تنها به سفر مى‏رود گمراه است و دو كس كه مى‏روند دو گمراهند و سه كس مسافرانند.

در روايت ديگر منقول است كه شخصى به خدمت‏حضرت صادق (ع) آمد. آن حضرت پرسيدند: در راه كى مصاحب تو بود؟ گفت: تنها بودم. فرمود: اگر من پيشتر تو را مى‏ديدم تو را نيكو تأديب مى‏كردم كه چگونه بايد سفر رفت. پس فرمود: يك كس شيطان است و دو تا شيطانند و سه نفر مصاحبان‏اند و چهار نفر رفيقان‏اند.

به سند معتبر از حضرت موسى بن جعفر منقول است كه هر كه به سفرى رود، بگويد: «ما شاء الله لا حول و لا قوة الا بالله اللهم انس وحشتى و اعنى على وحدتى و ادغيبتي. »

در حديث معتبر از حضرت رسول صلى الله عليه و آله و سلم منقول است كه رفيق به هم رسان، پس به سفر برو. و فرمود: دو كس با هم رفيق نمى‏شوند مگر آن كه محبوب‏ترين ايشان نزد خدا و آن كه ثوابش بيشتر است، آنست كه بيشتر با رفيقش مدارا مى‏كند.

در حديث ديگر فرمود: بهترين رفيقان و مصاحبان نزد خدا چهار نفرند و هيچ گروهى زياده از هفت كس نمى‏شود مگر آن كه صداهايشان بسيار است. پس از اين احاديث معلوم شد كه اقل رفيقان سه نفرند و اكثر ايشان هفت، و آن كه زياده از هفت‏ خوب نيست در رفيقان هم توشه و هم سفره.

از حضرت رسول صلى الله عليه و آله و سلم منقول است كه سنت است كه رفيقان هم توشه، اول خرجى‏هاى خود را به درآورند و بر روى يكديگر بگذارند، كه اين بيشتر باعث‏ خشنودى خاطر و نيكى اخلاق ايشان مى‏شود.


از حضرت اميرالمؤمنين (ع) منقول است كه مصاحبت مكن در سفر با كسى كه فضيلت تو را بر خود نداند، آن قدر كه تو از فضيلت او بر خود مى‏دانى.

از حضرت صادق (ع) منقول است كه مصاحبت و رفاقت كن با كسى كه تو به او زينت ‏يابى و مصاحبت مكن با كسى كه او به تو زينت ‏يابد، يعنى تو كسب علم و كمالات از او توانى نمود.

در حديث ديگر از شهاب منقول است كه گفت: به خدمت ‏حضرت صادق عرض كردم: شما مى‏دانيد حال و توانگرى مرا و احسانى كه با برادران خود مى‏كنم. پس با جماعتى از ايشان رفيق مى‏شوم در راه مكه و بر ايشان توسعه مى‏كنم و بسيار خرج مى‏كنم. فرمود: اى شهاب! چنين مكن. اگر تو دست ‏به خرج كردن بگشايى و ايشان هم بگشايند، به ايشان ضرر مى‏رسد و پريشان مى‏شوند و اگر تو بكنى و ايشان نكنند، باعث مذلت ايشان است. پس رفاقت ‏با جماعتى بكن كه مثل تو باشند در توانگرى و توانايى.

در روايت ديگر از حضرت امام محمد باقر (ع) منقول است كه اگر مصاحبت كنى، با مثل و مانند خود مصاحبت و رفاقت ‏بكن و با كسى رفيق مشو كه خرج تو را كشد، كه اين موجب خوارى مؤمن است.

از حضرت امام صادق (ع) منقول است كه حق مسافر بر رفيقان، آنست كه چون بيمار شود، سه روز براى او توقف كنند.

در حديث ديگر منقول است كه از حضرت امام محمد باقر پرسيدند: جماعتى كه با يكديگر رفيق مى‏شوند و در ميان ايشان مالدار و پريشان هست، آيا آن مالدار خرج آنها را مى‏تواند كشيد؟ فرمود: اگر آنها به طيب (رضايت) خاطر راضى باشند باكى نيست.

در روايت ديگر منقول است كه از حضرت صادق (ع) پرسيدند: شخصى رفيق مى‏شود با جماعتى مالدار و مالش از آنها كمتر است و آنها خرج خود را بيرون مى‏آورند و او مثل آنها خرج نمى‏تواند كردن. فرمود: من دوست نمى‏دارم كه خود را ذليل كند. با كسى رفيق شود كه مثل او باشد. در احاديث معتبره منقول است كه از ما نيست كسى كه با مصاحبانش نيكو مصاحبت نكند و با رفيقانش نيكو رفاقت نكند و كسى كه نمك خورد و حق نمك را رعايت نكند.

منابع:

سايت حوزه

سايت غدير

کتابخانه اينترنتي تبيان

سايت ايکنا
 

از حضرت صادق (ع) منقول است كه در حكمت آل داود نوشته است كه نباید كسى سفر كند مگر از براى سه چیز: سفرى كه توشه آخرت در آن حاصل شود یا سفرى كه باعث بهتر شدن امور معاش گردد یا سفرى كه از براى سیر و لذتى باشد كه حرام نباشد.

در حدیث دیگر فرمود: سفر كنید تا بدن‏هاى شما تندرست شود و جهاد كنید تا غنیمت دنیا و آخرت بیابید و حج كنید تا مال دار و بى‏نیاز شوید.

در حدیث دیگر فرمود: سفر، قطعه‏اى است از عذاب، چون كار شما در سفر ساخته شود، زود به اهل خود برگردید.

در حدیث صحیح منقول است كه محمد بن مسلم از حضرت صادق (ع) پرسید: به زمینى مى‏روم كه در آنجا به غیر از برف و یخ چیزى نیست. فرمود: چون مضطر است تیمم كند و دیگر به چنین زمینى نرود كه دینش در آنجا هلاك شود.

منابع:

سایت حوزه

سایت غدیر
 

خداحافظی کردن از خانواده و بستگان از سوی مسافر

- بدرقه کردن کسی که به سفر می رود، از سوی اهل خانه و بستگان

- شروع کردن سفر با "صدقه"، جهت سلامتی و رفع و دفع بلاها

- خواندن دو رکعت نماز، دعا کردن و جان و مال خانواده را به خدا سپردن و بر او توکل کردن

- خواندن این دعا: «بسم الله، آمنت بالله، توکلت علی الله، ماشاءالله، لاحول و لا قوة الا بالله»

- برداشتن عصا، یا وسیله ای جهت دفع شر و خطرات احتمالی و حمل ابزار دفاعی

- همراه داشتن مسواک، شانه، لباس و ظرف

- همراه برداشتن مواد غذایی و خوراکی های مورد نیاز و ره توشه سفر

- همراه داشتن داروهای مورد نیاز، سوزن، نخ، طناب و زیرانداز

- رعایت اخلاق خوب با همسفر در طول مسافرت

- در سفر، بار بر دوش دیگران نبودن، و خرج خود را به گردن دیگران نیانداختن

- مراعات حال همسفر، در صورتی که خسته یا مریض باشد

- همکاری در امور، بر عهده گرفتن کارهای سنگین در مسافرت

- گوش کردن به حرف بزرگترها

- مشورت با همسفران در انجام کارها و تصمیم گیری ها

- مواظبت بر خواندن نماز در اول وقت

- پس از سفر، نقل نکردن سختی ها و ناملایمات مسافرت

- در بازگشت از سفر، برای اهل خانه، هدیه و سوغات آوردن

- هنگام مراجعت از مسافرت به وطن، خدا را شکر کردن و بر نعمت سلامتی، حمد نمودن

برای تک تک آنچه یاد شد، احادیث مکرری در متون دینی آمده که مجال طرح آنها نیست.

به علاوه، سفر وسیله شناخت است، هم شناخت خود، هم شناخت دیگران. چون رنج ها و سختی های مسافرت و حالت های فوق العاده، جوهره انسان را می نمایاند و خصلت های درونی بروز می کند. حتی انسان میزان تحمل، مقاومت، کاردانی و تجربه خود را هم در سفر می تواند محک بزند.

منابع:

تبیان مازندران

سایت حوزه

سایت سراج
 

1- انتخاب رفيق

قال علي عليه السلام: سل عن الرفيق قبل الطريق و عن الجار قبل الدار. نهج البلاغه / نامه 31

قبل از مسافرت، از رفيق و همسفرت سؤال كن و اطلاع بياب، و قبل از تهيه مسكن از همسايه‌ات آگاه شو.
2 - انتخاب رفيق هم ‌طراز

اذا صحبت فاصحب نحوك فلا تصحب من يكفيك فانّ ذلك مذلة للمؤمن. مكارم الاخلاق / 131

هنگام همنشيني، با سطح خود همراه شو، نه با كسي كه به تو برسد. چراكه اين كار موجب خواري مؤمن است.
3 - انتخاب رئيس

قال رسول الله صلّي اللّه عليه و آله: اذا كان ثلاثة في سفر فليؤمّروا احدهم. كنزالعمال / 17550

هرگاه سه نفر به مسافرت روند بايد يكي از آنان مسئول كارها و تصميمات شود.
4 - صدقه

قال الصادق عليه السلام: افتتح سفرك بالصدقة و اخرج اذا بدالك فانّك تشتري سلامة نفسك. بحار / 100 / 103

سفر خود را با صدقه آغاز کن و هرگاه خواستي بيرون برو، زيرا (با صدقه دادن) سلامت سفرت را مي خري.
5 - به ديگران اطلاع دادن

عن ابي عبدالله عليه السلام قال: قال رسول الله صلّي اللّه عليه و آله حقّ علي المسلم اذا اراد سفرا ان يُعلم اخوانه و حق علي اخوانه اذا قدم ان يأتوه. كافي / 2 / 174

پيامبر فرمودند وظيفه هر مسلماني است كه وقتي خواست به مسافرت برود دوستان و برادرانش را مطلع كند و دوستانش نيز وظيفه دارند هرگاه برگشت به ديدنش بروند.
6 - تهيه زاد و توشه

امام صادق عليه السلام فرمود: «دِرهَمٌ فى الحجّ اَفضَلُ من اَلْفَىْ اَلْفٍ فى ما سوى‏ سَبِيلِ اللّه» ، مصرف يك درهم در راه حج، از دو ميليون درهم در غير حج بهتر است (گرچه مصرف‏هاى ديگر هم در راه خدا باشد).
7- موافقت با دوستان

قال لقمان لابنه: تزوّد معك الادوية فتنتفع بها و من معك و كن لاصحابك موافقا الاّ في معصية الله. بحار / 73 / 275

[در مسافرت] توشه زياد بردار تا خود و همراهانت از آن بهره برند و با همراهانت موافق و همراه باش جز در گناه و عصيان پروردگار.

8 - دعا و نماز خواندن

قال الرضا عليه السلام: و اذا اردت سفرا فاجمع اهلك و صلّ ركعتين و قل اللهم اني استودعك ديني و نفسي و اهلي و ولدي و عيالي. مستدرك /2 /2 5

هرگاه خواستي به مسافرت روي، خانواده خود را گرد آور و دو ركعت نماز بخوان و بگو «خدايا دينم و خود و خانواده و زن و فرزندم را به تو مي‌سپارم».

قال الصادق عليه السلام: من قرأ قل هو الله احد حين يخرج من منزله عشر مرّات لم يزل في حفظ الله عزّوجلّ. ... حتي يرجع الي منزله. كافي / 4 /3 33

هركه هنگام خروج از خانه‌اش ده بار "قل هو الله" را بخواند، تا آنگاه كه به خانه‌اش برگردد در پناه خدا خواهد بود.
9 - شوخي کردن

قال الصادق عليه السلام: "المروّة في السفر كثرة الزاد و طيبه و بذله لمن كان معك و كتمانك علي القوم سرّهم بعد مفارقتك اياهم و كثرة المزاح في غير مايسخط الله عزّوجلّ. بحار/73/266
مردانگي و بزرگي در سفر، در اينست كه: توشه زياد وخوب برداري و به همراهانت هم ببخشي و اسرارشان را كه در سفر از آن مطلع شده‌اي، بعد از جدايي از آنان بپوشاني و با آنان با كارهاي غير گناه، زياد شوخي كني.
10- بازگو نكردن مشكلات سفر

قال النبي صلّي اللّه عليه و آله... و ترك الرواية عليهم اذا انت فارقتهم. مستدرك / 2 / 43

يكي از آداب سفر اينست كه: بعد از جدايي از همسفران پشت سرشان حرف نزني.
11- به تنهايي سفر نرفتن

قال الكاظم عليه السلام: لا تخرج في سفر وحدك فان الشيطان مع الواحد و هو من الاثنين ابعد. وسائل / 5 / 300

هيچگاه تنها به سفر نرو كه شيطان همراه هر تنهايي است و او از جمع دو نفره دور است.
12- تبسم داشتن

قال الصادق عليه السلام: قال لقمان لابنه اذا سافرت مع قوم فاكثر استشارتهم في امرك و امرهم و اكثر التبسم في وجوههم. ... بحار/76/271

لقمان به پسرش سفارش كرد هرگاه همراه گروهي به مسافرت رفتي، در كارهاي خود و آنان، زياد مشورت كن و خنده بر چهره‌هاشان زياد كن.
13- سفر با افراد متواضع

قال علي عليه السلام: لا تصحبنّ في سفر من لا يري لك الفضل عليه كما تري له الفضل عليك. بحار / 76 / 267

هيچگاه همسفر كسي نشو كه برايت فضل و جايگاهي نسبت به خود آنگونه كه تو براي او در نزد خود قائلي،‌ قائل نيست.

منبع

سايت حوزه
 

سید بن طاوس- علیه الرحمه- روایت كرده است كه چون اراده سفر نماید، سنت است كه غسل كند پیش از بیرون رفتن.
در حدیث معتبر از حضرت رسول صلى الله علیه و آله و سلم منقول است كه هیچ خلیفه‏اى آدمى در اهلش نمى‏گذارد بهتر از آن كه در وقت‏ بیرون رفتن دو ركعت نماز بگزارد. پس بگوید: «اللهم انى استودعك نفسى و اهلى و مالى و ذریتى و دنیاى و آخرتى و امانتى و خاتمة عملى. »
 
ابن طاوس- علیه الرحمه- گفته است كه در ركعت اول قل هو الله احد و در ركعت دوم انا انزلناه بخوان.
در حدیث معتبر منقول است كه چون حضرت امام محمد باقر (ع) اراده سفرى مى‏كردند، خانواده خود را در حجره‏اى جمع مى‏كردند و این دعا مى‏خواندند: «اللهم انى استودعك الغداة نفسى و مالى و اهلى و ولدی و الشاهد منا و الغائب اللهم احفظنا و احفظ علینا اللهم اجعلنا فی جوارك اللهم لا تسلبنا نعمتك و لا تغیر ما بنا من عافیتك و فصلك».
 
در روایت دیگر منقول است كه چون حضرت رسول (ص) اراده سفرى مى‏نمودند، این دعا مى‏خواندند در وقتى كه بر مى‏خاستند كه متوجه شوند (رو به مقصد كنند): «اللهم بك انتشرت و الیك توجهت و بك اعتصمت انت ثقتى و رجائى اللهم اكفنى ما اهمنى و ما لا اهم له و ما انت اعلم به منى اللهم زودنى التقوى و اغفرلى و وجهنى الى الخیر حیث ما توجهت. »
 
سید بن طاوس- علیه الرحمه- روایت كرده است كه چون بر در خانه بایستد، تسبیح حضرت فاطمه علیها السلام بخواند و سوره حمد و آیة الكرسى را به نحوى كه گذشت، بخواند.
 
در حدیث معتبر از حضرت موسى بن جعفر(ع) منقول است كه هر كه اراده سفرى نماید و در خانه خود بایستد و به جانبى كه اراده دارد حرکت کند، پس سوره حمد را از پیش رو و جانب راست و جانب چپ بخواند و آیة الكرسى را نیز از پیش رو و از جانب راست و از جانب چپ بخواند. پس بگوید: «اللهم احفظنى و احفظ ما معى و سلمنى و سلم ما معى و بلغنى و بلغ ما معى ببلاغك الحسن الجمیل. » حق تعالى حفظ كند او را و آن چه با اوست و به سلامت دارد او را و آن چه با اوست و برساند او را و آن چه با اوست.
 
منابع:
سایت حوزه
سایت غدیر
 

از آداب سفر:

*همراهی کردن با همسفران

لقمان : فرزندم در سفر با همراهان خود همراهی کن مگر در گناه و معصیت

*خواندن سرود و شعر بدون غنا

*مراعات کردن توان ضعیف ترین همسفران

پیامبراکرم (ص) به پای ضعیف ترین فرد راه بپیمایید

*جوانمردی کردن

امام صادق(ع) : جوانمردی درسفربه این است که:

1- توشه فراوان و پاک برداری و در سفر در اختیار همه همسفران خود قرار دهی؛

2- آنچه از همراهان خود می بینی [سختی ها ،آزارها ، تندی ها و ... ] کتمان کنی ؛

3- خلقی نیک داشته باشی ؛

4- با آنان بسیار شوخی و مزاح کنی در غیرآن چه موجب خشم خدا وند می شود ؛

5- در هر فراز ونشیب و نشست و برخاستی خدا را بسیار یادکنی .

برگرفته از : کتاب از آداب مسلمان زیستن/ سید عبدالله شکور
 

در دین مبین اسلام هم تشویق به سیر و سفر شده و هم برای آن آداب بسیاری بیان شده است. آداب سفر را می توان به آداب قبل از سفر و آداب در سفر تقسیم کرد.



اهمیت سفر در آیات و روایات

در قرآن کریم پنج بار کلمه سیروا آمده که با این عبارت خداوند دستور به سیر و سفر در روی زمین را داده است. مانند این آیه شریفه: قُلْ سیرُوا فِی الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَیْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ ثُمَّ اللهُ یُنْشِئُ النَّشْأَةَ الْآخِرَةَ إِنَّ اللهَ عَلى‏ كُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدیرٌ. بگو: «در زمین بگردید و بنگرید خداوند چگونه آفرینش را آغاز كرده است؟ سپس خداوند (به همین گونه) جهان آخرت را ایجاد مى‏كند؛ یقیناً خدا بر هر چیز توانا است!(1)

در کتاب آداب الدینیه فصل سیزدهم بیان آداب مربوط به مسافرت آمده است: رسول خدا صلّى الله علیه و آله و سلّم فرمود: مسافرت كنید تا سالم بمانید.

و حضرت امام صادق علیه السلام فرمود: یكى از حكمت‏هاى آل داود علیه السلام آن است كه عاقل باید كوچ ننماید مگر در سه صورت: بدست آوردن توشه آخرت، اصلاح زندگى، لذت غیر حرام.(2)



آداب قبل از سفر

الف. زمان های مناسب سفر

امام صادق علیه السلام فرمود: هر كس مى‏خواهد سفر برود روز شنبه مسافرت كند، اگر در روز شنبه سنگى از كوهى سقوط كند خداوند آن را به جاى خود برمى‏گرداند.