سفر، حركت و انتقال از وطن و محل زيست دائمی به سوی سرزمين‌های ديگر جهت زيارت، تفريح، تجارت، علم اندوزی و يا حفظ دين است. در اين نوشتار نگاهی داريم بر آداب سفر در معارف اسلامی.
به طور كلی سفر مربی انسان است و برای جسم و روح انسان سازندگی دارد. سفر وسيله شناخت است، هم شناخت خود، هم شناخت ديگران. چون رنج‌ها و سختی‌های مسافرت و حالت‌های فوق‌العاده، جوهره انسان را می‌نماياند و خصلت‌های درونی بروز می‌كند.
حتی انسان ميزان تحمل، مقاومت، كاردانی و تجربه خود را هم در سفر می‌تواند محك بزند، اگر به معارف اسلامی نگاهی گذرا بيفكنيم خواهيم ديد كه نه تنها در كتاب الهی و انسان ساز قرآن كريم بلكه در سخنان بزرگان دين در اين خصوص بحث به ميان آمده است.
آن جا كه خداوند در سوره عنكبوت آيه 20 می‌فرمايد: قل سيروا فی الارض فانظروا كيف بدا الخلق. بگو در زمين بگرديد پس بنگريد كه خداوند چگونه آفرينش را آغاز كرده است.
با دقت در اين آيه می‌توان فهميد كه جهانگردی، سير و سفر مطالعه طبيعت و گردش‌های هدف‌دار يك وظيفه است و حتی گردش در طبيعت انسان را به فكر وا می‌دارد و سفر علاوه براين كه عقل را تقويت و سلامت جسمی را تامين می‌كند حتی منجر به تخليه روانی و فرار از خستگی‌ها می‌شود.
در اين ميان بهتر است انسان، مسافرت به شهرهای مذهبی و زيارتگاه‌ها و ديدن اماكن تاريخی و ديدار با بزرگان و شخصيت‌های علمی و اخلاقی را مدنظر داشته باشد.
به فرموده حضرت رضا عليه السلام:
« هر امامی برگردن دوستان و پيروانش ، عهد و پيمانی دارد. از جمله اموری كه وفای به اين عهد و پيمان است ، زيارت قبور ائمه (ع ) است.»

آداب سفر
حال كه به اهميت سفر پی برديم بهتر است كه به بعضی از آداب آن اشاره نماييم .

1-انتخاب همسفر. پيامبر اكرم (ص) می‌فرمايد: انتخاب همسفر مقدم بر سفر كردن است

2- شروع كردن سفر با «صدقه»، جهت سلامتی و رفع و دفع بلاها.
در اين باره امام صادق (ع) می‌فرمايد: مسافرت خود را با صدقه آغاز كن و هرگاه خواستی بيرون برو، زيرا با صدقه دادن سلامت سفرت را می‌خری.


3- تهيه سوغات. پيامبر اكرم (ص) می‌فرمايد: «هرگاه يكی از شما به سفر رفت در بازگشت حتی اگر شده ، يك قطعه سنگ برای خانواده‌اش هديه و تحفه بياورد.»


4- انتخاب يك نفر به عنوان سرپرست يا راهنما . رسول اكرم (ص) می فرمايد : هر گاه سه نفر همسفر شدند از ميان خود يك نفر را به سالاری انتخاب كنند .

5- همراه برداشتن مواد غذايی و خوراكی‌های مورد نياز و ره توشه سفر.
رسول خدا صلى اللّه عليه و اله فرمود:از بزرگوارى مرد است كه وقت رفتن به سفر، توشه راهش پاكيزه باشد.
از امام صادق عليه‌السلام است كه فرمود:هرگاه مسافرت كرديد، سفره اى همراه داشته باشيد و در آن زمان با همراهان مدارا كنيد.

6- خواندن دو ركعت نماز، دعا كردن و جان و مال خانواده را به خدا سپردن و بر او توكل كردن.

7- همراه داشتن مسواك، شانه، لباس و ظرف و داروهای مورد نياز، سوزن، نخ، طناب و زيرانداز. و رعايت اخلاق خوب با همسفر در طول مسافرت.
در روايت آمده است لقمان حكيم در مقام اندرز به فرزندش می‌گويد : فرزندم ! با شمشير و پای فزار و دستار و چادر (خيمه) و مشك آب و نخ و سوزن و درفش خود مسافرت كن و داروهايی كه به كار تو و همراهانت آيد را با خود بردار و با همسفرانت سازگاری نشان ده مگر آن جا كه پای معصيت خدا در ميان باشد.

9-مشورت كردن در سفر . در حديث معتبر از حضرت امام جعفر صادق منقول است، حضرت لقمان پسر خود را چنين نصيحت فرمود: وقتی با گروهی سفر می‌كنی، در كارهای خود و كارهای ايشان بسيار مشورت كن و در روی ايشان تبسم بسيار بكن و در توشه ی خود در ميان ايشان صاحب كرم باش. وقتی تو را به ضيافت بطلبند قبول كن و اگر از تو مدد طلبند ايشان را ياری كن و به سه چيز بر ايشان غلبه كن: به بسياری خاموشی ، بسياری نماز و سخاوت و جوانمردی در هر چه با خود از چهارپا ، مال و توشه داری. اگر گواهی از تو بطلبند، يا بر امر حقی خواهند و تو را گواه كنند بپذير.
از حضرت علی (ع) منقول است كه مروت و مردی در حضر، خواندن قرآن ، همنشينی با علما و تفكر در فقه و علوم و محافظت بر نمازهای جماعت است. اما مروت سفر توشه خود را صرف كردن، مخالفت رفيقان ننمودن و خدا را در هر بلندی ، پستی فرود آمدن ، ايستادن و نشستن بسيار ياد نمودن است.
از حضرت صادق (ع) منقول است كه در حكمت آل داود نوشته است كه نبايد كسی سفر كند مگر برای سه چيز : سفری كه توشه ی آخرت در ان حاصل شود، سفری كه باعث مرمت امور معاش شود يا سفری كه برای سير و لذتی باشد كه حرام نباشد.