س: منظور از آداب اسلامى چيست؟

ج: آداب اسلامى عبارتست از رهنمودهاى اسلام در باره بسيارى از جزئيات و مسائل مربوط به زندگى انسان كه در بعضى موارد توصيه فرموده كه انجام داده شود و در بعضى موارد ديگر سفارش كرده است كه انجام نگيرد، و در عين حال، احكام واجب و حرام در باره آنها صادر نفرموده است. ولى بى ترديد، توجه به اينگونه دستورات اسلام، فرد و جامعه را در مسير تكامل مى اندازد، و در دنيا و آخرت مقام انسان را بالا مى برد.

س: اگر آداب اسلامى موجبات ترقى انسان را فراهم مى سازند. چرا اسلام آنها را بصورت واجب و حرام مقرر نفرموده است؟

ج: اسلام، ضعف طبيعى بشر را به حساب آورده است. خداوند هيچگاه نخواسته است با احكام دشوار و طاقت فرسا انسانها را به ستوه آورد از اين رو در مورد مسائل ضرورى دينى و دنيوى، صريحاً حكم به وجوب يا حرمت داده است اما، در موارد ديگر به خود انسان واگذار كرده است و به انسان اختيار داده است كه اينگونه كارها را انجام دهد تا ندهد، در عين حال اسلام در هر مورد جزئى و كلى اشاره كرده است كه اين كار خوب و پسنديده است يا زشت و ناپسند، تا مردم سختكوش كه همواره در صدد ترقى و تعالى خود و جامعه شان هستند، به اين آداب عمل كنند و به پاداش نيك در اين جهان و در جهان ديگر نائل آيند.

س: ممكن است براى آداب اسلامى مثالهايى بزنيد؟

ج: آداب اسلامى بسيارند. در اينجا فهرست مختصرى از آنها را مى آوريم:

1 ـ آداب زن گرفتن و شوهر كردن، شرايطى كه دختر بايد داشته باشد و شرايطى كه پسر بايد داشته باشد، از نظر: ايمان، اخلاق، قيافه، ثروت، اصل و نسب و كمال.

2 ـ آداب ازدواج، مهريه، نوازش و همخوابگى، اخلاق زناشويى و عده نگهداشتن.

3 ـ آداب باردارى، شير دادن، و تربيت فرزندان.

4 ـ آداب كاركردن در داخل خانه و بيرون خانه، براى زن و شوهر.

5 ـ آداب لباس: نوع پارچه، رنگ، مشخصات و تعداد لباس.

6 ـ آداب موى سر، صورت، ابرو و ديگر جاهاى بدن. شانه زدن، روغن زدن، تراشيدن، آرايش، پيچيدن، برطرف كردن، دارو كشيدن و غيره.

7 ـ آداب بهداشت بدن، روغن زدن، كيسه كشيدن، و ورزش كردن.

8 ـ آداب خوردن و آشاميدن.

9 ـ آداب خواب رفتن و بيدار شدن از خواب، كشيدن دست و پا و به پشت خوابيدن و غيره.

10 ـ آداب سرمه كشيدن چشم، مسواك زدن دندان، خلال كردن، خوشبو كردن دهان و ديگر اعضاى بدن.

11 ـ آداب گرمابه رفتن: وارد شدن، بيرون آمدن، تطهير با آب. بر طرف كردن نجاست و لنگ بستن.

12 ـ آداب وارد شدن و نشستن در مجالس: پيش سلام بودن، جاباز كردن، نگهداشتن زبان و چشم و گوش از كارهايى كه با نشستن درحضور ديگران منافات دارد، مانند درگوشى صحبت كردن، و وراجى كردن، مؤدب نشستن و درست نشستن.

13 ـ آداب غذاخوردن و هم غذا شدن، شستن دست قبل و بعد از إذا، تا گرسنه نشود نخورد، پيش از آنكه كاملاً سير شود دست از غذا بكشد، كيفيت نشستن سر سفره و شروه به غذا با بسم الله و شكر خدا.

14 ـ آداب آب نوشيدن ايستاده يا نشسته، جرعه آشاميدن يا مكيدن و با فاصله آب خوردن.

15 ـ آداب كسب و تجارت.

16 ـ آداب كشاورزى.

17 ـ آداب حفظ سلامتى، بهداشت، پيشگيرى و درمان.

18 ـ آداب آموزگارى و شاگردى، درس و كتاب، تاليف و نگارش و مباحثه و گفتگو براى تمرين درس.

19 ـ آداب معاملات خريد و فروش، اجاره و رهن و غيره.

20 ـ آداب نگاهدارى مرغ و پرندگان.

21 ـ آداب تميزكردن اتاق و حياط خانه و چگونگى خانه و اتقاهايش.

22 ـ آداب نگاهدارى چارپايان و ديگر حيوانات، آب و علوفه دادن و جابجا كردن.

23 ـ آداب ساختمان بالا بردن و ساختن بنا روى زمين.

24 ـ آداب خيابان كشى، حفر چاه و كانال كشى رودخانه.

25 ـ آداب بهره بردارى از ثروتها و منابع طبيعى از قبيل: معادن، گنج در دريا و خشكى.

26 ـ آداب سفر و حضر.

27 ـ آداب سربريدن حيوانات.

28 ـ آداب قضاوت و دادرسى: قاضى، شاهد، منشى، وكيل.

29 ـ آداب پوشيدن زيور آلات و نگاه كردن در آيينه.

30 ـ آداب مستراح رفتن و نشستن، ذكر گفتن، طهارت گرفتن و غيره.

31 ـ آداب معاشرت با مردم، بستگان و نزديكان و عموم مردم، كيفيت دست دادن و غيره.

32 ـ آداب صلح و پيمان نظامى بستن و جنگ و حمله.

33 ـ آداب سوار شدن و پياده شدن، در بين راه منزل كردن، رفيق راه گرفتن.

34 ـ آداب محتضر، ميت، تشييع جنازه، كفن و دفن، ساختن قبر، سوگوارى و غيره.

35 ـ آداب سالم و بيمار.

36 ـ آداب ثروتمند و مستمند.

37 ـ آداب تبليغ و ارشاد و كيفيت هدايت مردم.

38 ـ آداب حاكم و عالم و واعظ و امام جماعت و غيره.

39 ـ آداب وصيت، ارث، اجراى حدود شرعى و قصاص.

40 ـ آداب دعا و نماز و ديگر عبادات و زيارت مشاهد مشرفه.

بررسى مفصل كليه آداب اسلامى به چندين مجلد كتاب نياز دارد(1).



1 ـ براى تفصيل آداب اسلام، رجوع شود به كتاب (حليةالمتقين) تأليف مرحوم علامه مجلسى(ره) و كتاب (آداب الشريعه المطهره) از آثار مرحوم آخوند ملا محمد باقر فشاركى(ره) و از نظر تطبيق با علوم روز به كتابهاى (اولين دانشگاه و آخرين پيامبر) تأليف آقاى دكتر سيد رضا پاك نژاد.