همان طور كه تلاوت قرآن سخن گفتن خدا با بندگان است دعا كردن سخن گفتن بندگان با معبود يكتا است و اين همان چيزى است كه به دعا ارزش مى‏دهد و حال دعا را از تمام حالات برتر مى‏كند، مخصوصاً اگر دعاهايى باشد كه لبهاى گهربار معصومين (عليهم السلام) صادر شده باشند كه رهبر كبير انقلاب اسلامى، امام خمينى (قدس سره) آنها را قرآن صاعد ناميد.



معلوم است كه چنين حالتى داراى آدابى است.

مهمترين مسأله در آداب دعا توجه قلب است به مبدأ اعلى چه اگر روزى قلبت به سوى خدا نباشد دعايت سزاوار استجابت نيست بلكه جا دارد كه توجهى به تو نشود، همان طور كه در زندگى دنيا اگر كسى به سوى تو رو نكند سزاوار نيست كه تو متوجه او باشى مثلاً چون با كسى مواجه شوى كه بدانى از صحبت كردن با تو غافل است و از ماندن در كنار تو روى برمى‏گرداند سزد كه از صحبت كردن با او روى بگردانى و جوابش نگويى.

امام صادق (عليه السلام) مى‏فرمايد: هر كس مى‏خواهد منزلت خود را نزد خداوند بداند، منزلت خدا را نزد خود بنگرد زيرا خداى تعالى همان منزلتى را نزد خود به بنده مى‏دهد كه بنده‏اش آن را در نزد خود به خدا داده است‏(148)

و اميرالمؤمنين على (عليه السلام) مى ‏فرمايد: خدا به دعاى شخص غافل توجه نمى‏كند(149).

يكى ديگر از آداب دعا اين است كه انسان حاجت خود را ذكر كند.

و ديگر اينكه به صورت عمومى دعا كند و در حال دعا گريان باشد، و قبل از آنكه از خدا چيزى بخواهد به گناهانش اعتراف كند و قبل از آنكه حاجتى برايش پيش آيد به دعا روى آرد و در نيازها و خواسته‏هايش جز بر خدا اعتماد نكند و دعا را به صورت نغمه‏هاى موسيقى نخواند.

امام صادق (عليه السلام) مى‏فرمايد: آداب دعا را مراعات كن و توجه كن كه چه كسى را مى‏خوانى و چگونه مى‏خوانى و براى چه مى‏خوانى و عظمت و كبرياء خدا را تصديق كن و يقين داشته باش كه بر آنچه در اندرون تو مى‏گذرد و آنچه از حق و باطل در ضمير تو نهفته است آگاه است و راههاى نجات و هلاكتت را بشناس مبادا كه چيزى را از خدا بخواهى كه مى‏پندارى مايه نجات توست در حالى كه باعث هلاكت و نابوديت مى‏شود. زيرا خداى تعالى مى ‏فرمايد: انسان در درخواست نيكى‏ها شر طلب مى‏كند و انسان بسيار عجول است. (سوره اسراء، آيه 11)

پس تفكر كن چه مى‏خواهى و براى چه مى‏خواهى.

و دعا اين است كه تمام وجودت اجابت پروردگار باشد، دلت در راه ديدن او آب شود و اختيار از كف دهى و به طور كلى ظاهر و باطن امور را به خدا تسليم كنى.

پس اگر شرائط دعا را به جا نياوردى انتظار اجابت نداشته باش زيرا خدا به اندرون ما و پنهانى‏ترين اشياء آگاه است چه بسا خدا را به چيزى خوانده‏اى كه او خلافش را در تو مى‏داند.

بدان كه اگر خدا به ما دستور دعا كردن نداده بود و ما مخلصانه دعا مى‏كرديم با رحمت خود دعاى ما را مستجاب مى‏كرد آيا مى‏توان گفت اكنون كه اجابت دعا را براى كسانى كه با شرايط، دعا مى‏كنند ضمانت كرده اجابت نمى‏كند.

سپس حضرت چنين اضافه مى‏كند اگر اين شرايطى را كه برايت گفتم فراهم كردى و مخلصانه دعا خواندى، مژده مى‏دهم تو را به يكى از اين سه هديه:

1 - يا به زودى آنچه را خواستى به تو مى‏دهد.

2 - و يا براى آخرت تو بيشتر از آنچه خواستى ذخيره مى‏كند.

3 - و يا بلائى را از تو برمى‏گرداند كه اگر مى‏رسيد تو را هلاك مى ‏كرد(151).

از امام صادق (عليه السلام) روايت شده كه وقتى آيه: امن يجيب المضطر اذا دعاه و يكشف السوء(آيا آن كيست كه چون افراد بيچاره او را بخوانند جوابشان گويد و از آنان رفع گرفتارى كند. (سوره نمل، آيه 62))را تلاوت فرمود.

از حضرت سؤال شد چرا ما دعا مى‏كنيم و دعايمان مستجاب نمى‏شود حضرت فرمود: چون شما كسى را مى‏خوانيد كه او را نمى‏شناسيد و چيزى مى‏خواهيد كه آن را درك نمى‏كنيد.