دريچه اي به سوي تحولات اقتصادي - مقدمه‌ای بر مالیه عمومی در اسلام

«مقدمه‌ای بر مالیه عمومی در اسلام» اثر مجید رضایی دوانی از سوی سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت) منتشر شد.

به گزارش ایبنا، مالیه عمومی به بررسی علمی نقش دولت در اقتصاد و حدود آن، منابع درآمدی به ویژه مالیات و تأثیر انواع درآمدهای دولت بر تخصیص منابع، توزیع ثروت و تثبیت اقتصاد، همچنین انواع هزینه‌های عمومی و شیوه کارای تحقق هزینه می‌پردازد.

گرچه مباحث اقتصاد دولت، محدود به مالیات و آثار نیست و امروزه مباحث متعددی به مجموعه وظایف دولت در اقتصاد افزوده و به عنوان اقتصاد بخش عمومی مطرح شده است و نام مالیه عمومی تداعی‌کننده مباحث مربوط به مالیات و دیگر درآمدهای دولت است، اهمیت تاریخی مالیات در نقش آفرینی دولت باعث شده تا همچنان نام مالیه عمومی بر این بخش از علم اقتصاد اطلاق شود.

اقتصاد اسلامی از ابتدای شکل‌گیری دولت اسلامی در مدینة‌النبی جایگاه خود را یافت. گرچه در اوایل بعثت، دستورهای اقتصادی مهمی (مانند انفاق مالی، عدم اسراف و برقراری عدالت در معامله، مواسات، مالکیت عمومی بر زمین، لزوم تخصص در کار و برنامه‌ریزی برای اقتصاد کشور و کم‌فروشی یا تطفیف) به مؤمنان داده شد، تشکیل دولت نبوی و افزایش قدرت آن باعث شد تا قانون دولتی، منابع درآمدی و وظایف آن از سوی خداوند یا توسط پیامبر (ص) پایه‌ریزی شود.

وضعیت غنائم جنگی، انفال و لزوم جدا کردن خمس آن به عنوان سهم خدا و پیامبر، لزوم پرداخت زکات برای مصارف معین، بررسی وضعیت حقوقی زمین‌های الحاقی به دولت اسلامی، شامل زمین‌های فتح شده، صلحی و غیر آن فی‌ء، جزیه اهل کتاب، سهم درآمد دولت از زمین‌های واگذار شده، تقسیم اموال اضافی میان مردم و تأمین فقرا و نیازمندان، اعطای منابع مالی، مثل معدن و زمین به افراد برای احیا، تعیین ضوابط استفاده از منابع ثروت نظیر آب و معدن از جمله مباحثی بود که در دوران ده ساله عصر نبوی به خود دیده است.

اقتصاد اسلامی از ابتدای شکل‌گیری آن شامل مباحث متنوع مربوط به اقتصاد دولت بود.

وظایف دولت اسلامی و تفاوت آن با دیگر مکاتب، منابع مالی شامل مالیاتی و غیر مالیاتی و اثر آن بر متغیرهای اصلی اقتصاد، مثل پس‌انداز، سرمایه‌گذاری، مصرف و اشتغال، سیاست‌های اقتصادی دولت و ابزارهای هر یک و ضوابط حاکم بر بودجه دولت اسلامی اصلی‌ترین مباحث کتاب حاضر است.

این کتاب مشتمل بر هفت فصل است که به ترتیب شامل، جایگاه دولت در تفکر اسلامی (مبانی و اهداف)، مقایسه نقش اقتصادی دولت اسلامی با دیگر مکاتب اقتصادی، منابع مالی دولت اسلامی: مالیات‌های ثابت (زکات و خمس)، منابع مالی دولت اسلامی: دارایی و درآمدها و مالیات‌های متغیر حکومتی، مقایسه مالیات‌های اسلامی با مالیات‌های متعارف؛ سیاست‌های اقتصادی دولت اسلامی، بیت‌المال، بودجه‌بندی و اصول حاکم بر آن است.

کتاب حاضر برای دانشجویان رشته اقتصاد اسلامی در مقطع کارشناسی به عنوان منبع اصلی دروس «مالیه عمومی در اسلام» و «موضوعات انتخابی در اقتصاد اسلامی» به ارزش دو واحد تدوین شده است.

کتاب حاضر در 260 صفحه و بهای 30 هزار ریال در اختیار دانشجویان و علاقه‌مندان قرار گرفته است و تلاش دارد مجموعه مباحث اقتصاد اسلامی را مطرح کند و در اختیار علاقه‌مندان قرار دهد.