سه شنبه 14 خرداد 1392
نوشته شده توسط حامد کوهستانی در ساعت 10:35 AM
تبیین بیانات مقام معظم رهبری؛
انتخابات؛ خونی تازه در رگهای انقلاب
| در مدل انقلاب اسلامی ایران، مردمسالاری گامی فراتر از دمکراسی نمایندگی غربی به عنوان تاکتیکی برای رضایت و سکوت شهروندان بوده و بازگشت به خواست جامعهی بشری برای در دست گرفتن سرنوشت کشور توسط شهروندان است. در این چارچوب، مطلب حاضر به تبیین بیانات مقام معظم رهبری در این خصوص میپردازد. |
گروه تاریخ برهان/ مصطفی انتظاری هروی؛ در قرن شانزدهم و به دنبال انعقاد قرارداد وستفالیا و تشکیل دولتهای ملی، هر یک از کشورهای تازه استقلالیافته برای ادارهی سرزمینی که قرار بود ملتی در آن استقرار یابد، راهکاری در نظر گرفتند و تلاش کردند تا بر اساس سنتهای جاری در جغرافیای مورد نظر و نیز با تکیه بر فرهنگ بومی و نیز در چارچوب منطق سیاسی دورهی خویش، سرنوشت کشور خود را در دست گیرند.
با گذشت سالها، تاکتیکهای بسیاری برای ادارهی کشور به آزمون گذاشته شد و کم نبودند راهکارهایی که استفاده از آن برای همیشه منسوخ شد و در عوض، برخی دیگر از مناسبات سیاسی باقی ماند و تنها از شکلی به شکل دیگر درآمد.
یکی از این تاکتیکها، که مراجعه به آرای عمومی برای تصمیمگیریهای کلان یا عزل و نصبها را توصیه میکند، دمکراسی ریشهدار در فرهنگ سیاسی دولتشهرهای یونان باستان بود که با دخلوتصرفهای بسیار، اکنون در بسیاری از کشورهای مدعی، پیاده شده و هرچند پس از تلفیق با سنتهای بومی به کار گرفته میشود، اما اینک تبدیل به مدلی جهانی شده است برای ادارهی کشورها و استفاده از آرای عمومی که با وجود انتقادهای بسیار، هنوز هم هواداران بسیاری دارد.
تفاوت انتخابات در ایران و غرب
مراجعه به رأی مردم برای پیشبرد امور مدلی بود که پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی و با پشتوانهی معارف دینی در ایران نیز پیاده شد، با این وجود، به نظر میرسد که در مدل انقلاب اسلامی ایران، مردمسالاری گامی فراتر از دمکراسی نمایندگی غربی به عنوان تاکتیکی برای رضایت و سکوت شهروندان باشد و بازگشت به خواست جامعهی بشری برای در دست گرفتن سرنوشت کشور توسط شهروندان است و این همان نکتهای است که در تحلیل نظام سیاسی در ایران و ساختارها، نهادها و در نتیجه رفتارهای نخبگان در چارچوب آن نباید از یاد برد.
اگرچه تحلیلگران سیاسی در غرب به خوبی متوجه ویژگیهای منحصر به فرد مردمسالاری دینی در چارچوب آموزههای اسلامی هستند و به همین دلیل است که به هر صورت میخواهند مانع از ارائهی مدل آلترناتیو دمکراسی ایرانی به جهان شوند، اما سؤال اینجاست که ما خود چه درکی از مفهوم مردمسالاری و کارکردهای آن در جهان امروز داریم و تا چه اندازه با اشراف نسبت به ضرورت مراقبت از این میراث ارزشمند انقلاب، باید برای حفظ آن تلاش کنیم؟
میدان اثرگذار بر مسیر حرکت کشور
مراجعه به رأی مردم در ایران در سطوح مختلفی از شوراهای اسلامی شهر و روستا گرفته تا ریاستجمهوری بروز و ظهور دارد. بنابراین انتخابات در کشورمان میدانی است که لایههای مختلفی از نخبگان را درگیر میکند و آنان را در معرض خواست عمومی قرار میدهد. با وجود آنکه در بسیاری از کشورهای مدعی دمکراسی، مسیر حرکت کشور ثابت مانده است و متناسب با ارادهی عمومی دچار تحول نمیشود، در کشور ما، انتخابات بسته به سطح اهمیتی که دارد، سیاستهای اجرایی را دستخوش اصلاح کرده و همین قابلیت تعیینکنندگی است که این عرصه را تبدیل به میدان تجلی و تحقق خواست و ارادهی شهروندان در چارچوب نظام جمهوری اسلامی کرده است.
همان طور که گفته شد، چه در انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا، که نتیجهی انتخابات میتواند تداوم یا اصلاح سیاستهای شهری اعمالشده را به دنبال داشته باشد و چه در دیگر دورههای انتخابات، رأی مردم منشأ اثر است و چنین نیست که به مانند بسیاری دیگر از کشورهای مدعی دمکراسی، پیش و پس از انتخابات، کشور مسیری را که پیش از این میپیموده است بپیماید.
با وجود آنکه در بسیاری از کشورهای مدعی دمکراسی مسیر حرکت کشور ثابت مانده است و متناسب با اراده ی عمومی دچار تحول نمی شود، در کشور ما، انتخابات بسته به سطح اهمیتی که دارد، سیاست های اجرایی را دست خوش اصلاح کرده و همین قابلیت تعیین کنندگی است که این عرصه را تبدیل به میدان تجلی و تحقق خواست و اراده ی شهروندان در چارچوب نظام جمهوری اسلامی کرده است.
شاید مشارکت پایین مردم در انتخابات در کشورهای دیگر نشاندهندهی سرخوردگی آنان از بیتوجهی به خواستشان و عدم اصلاح مسیر حرکت متناسب با ارادهی مردم باشد، اما مشارکت بالای شهروندان در دورههای مختلف انتخاباتی را میتوان نشان از تعیینکنندگی انتخابات در ایران دانست، نکتهای که حکایت از جایگاه بالای انتخابات در نظام اسلامی، ورای تاکتیکهای معمول سیاسی و تنها برای راضی نگه داشتن شهروندان کشور دارد.
در واقع، در ایران، اینرسی سیاسی در برابر تحقق خواست عمومی وجود ندارد و به همین دلیل از آرای مردم استقبال میشود؛ حال آنکه در کشورهای دیگر، که حتی مدعی دمکراسی نیز هستند، انتخابات در حقیقت میدانی برای عرض اندام احزابی است که تفاوتهای ماهوی با هم ندارند و در فرجام، بیتوجه به خواست مردم آینده را در دست میگیرند و همین تفاوت ریشهای میان دمکراسی غربی و مردمسالاری دینی است که باعث شده است تا نظام انتخاباتی ایران منشأ تحولات بسیاری باشد.
فرصتی برای تداوم انقلاب
انقلاب اسلامی جنبشی بهسکونگرفتارشده نیست که در پس مجموعهای از تحولات اکنون از جنبوجوش افتاده و دچار رکود شده باشد. تدبیر بنیانگذار انقلاب برای پویایی انقلاب و زنده نگه داشتن آرمانها و ارزشهای آن در کشور، رجوع مداوم به آرای مردم و در صحنه نگه داشتن آنان است؛ امری که پس از رحلت حضرت امام خمینی (رحمت الله علیه) نیز پیگیری شد و برگزاری به طور متوسط هر سال یک انتخابات نشاندهندهی قابلیت تجدید حیات و زنده نگه داشتن روح انقلاب در کشور با استفاده از انتخابات و مراجعه به آرای عمومی است.
هر دوره از انتخابات، از حیث خروج نیروهای بیانگیزه در پیگیری آرمانهای انقلابی و نیز بازیابی نیروهای اصیل نیز میتواند به پویایی انقلاب کمک کند و باعث گردش سالم چرخهی تغییر نخبگان شود؛ امری که در بسیاری از کشورها دچار آسیب میشود و معمولاً حلقههای مدیریتی در دایرهای بسته تنها تکرار میشود؛ حال آنکه انتخابات در ایران فرصتی برای ورود نیروهای تازهنفس و باانگیزه برای خدمت به کشور و مردم است و همین استقبال عمومی از مشارکت فعال در مراحل مختلف انتخابات، حاکی از محسوس بودن نتایج این حضور و امید به ورود به چرخهی گردش نخبگان است.
به راستی اگر در نظام اسلامی امیدی به تغییر حلقهی مدیران نبود و قرار بود که تنها تکرار چهرهها را شاهد باشیم، دیگر چه انگیزهای میماند برای مبارزات انتخاباتی و رقابت سالم در این عرصه؟ بنابراین شور و شوق بالا برای مشارکت در انتخابات در کشورمان به خوبی نشان میدهد که در طول بیش از سه دهه گذر از پیروزی انقلاب، هنوز هم مردم آگاه نسبت به ثمرات مثبت آرای خود حضوری معنادار و مؤثر دارند و تأثیر رأی خود را نیز در جابهجایی مدیران مشاهده مینمایند.
راهکاری پایدار در بیش از سه دهه
هرچند برگزاری رفراندوم قانون اساسی، تنها چند هفته پس از پیروزی انقلاب اسلامی، نشان داد که رهبر کبیر انقلاب اسلامی و مبارزان انقلابی توجه ویژهای به آرای عمومی و خواست مردم به عنوان عینیتدهنده به مشروعیت اسلامی نظام سیاسی دارند، اما آنچه باعث اعتمادزایی بیش از پیش به این مسیر شد، تداوم مراجعه به رأی مردم و برگزاری مداوم دورههای مختلف انتخابات است.
این در حالی است که در بسیاری از کشورها، نظام سیاسی گاه به بهانهی حفظ ثبات و گاه به منظور جلوگیری از بروز سلایق مختلف، پس از دورهای، موانعی را در مسیر برپایی انتخابات ایجاد مینماید و تلاش میکند تا رأی مردم را به حاشیه برد. با این وجود، تداوم برگزاری این رویداد سیاسی در کشورمان، با گذشت 34 سال از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی، نشان از توجه ویژه به انتخابات در ادبیات سیاسی کشورمان دارد که شاید هیچ عبارتی بهتر از این فرمایش حضرت امام خمینی (رحمت الله علیه) که فرمودند: «میزان رأی ملت است»، نمیتواند عظمت این جایگاه را نشان دهد.
جالب آنجاست که در سالهای پایانی دههی هفتاد و با گذشت 20 سال از پیروزی انقلاب اسلامی، نظام سیاسی با تشکیل شوراهای اسلامی شهر و روستا، در حقیقت، بر وزن آرای مردم در ساختار سیاسی کشور افزود و رأی مردم را در لایههای شهری و روستایی ادارهی جامعه نیز دخیل کرد که این خود گواه از حرکت کشور به سمتوسوی تحقق بیش از پیش مردمسالاری است که این روند در کمتر کشوری قابل مشاهده است.
کاهش آسیبها و خطرات پیش روی کشور
یکی دیگر از کارکردهای منحصر به فرد انتخابات در کشور اسلامیمان، مربوط به کاهش آسیبها و خطراتی است که از سوی دشمنان، نظام اسلامی را تهدید میکند. کیست که نداند در سالهای گذشته، دشمنان تا چه اندازه با شیوههای گوناگون، که هر روز نیز نو میشود، تلاش کردند تا در مسیر حرکت کشور مانع ایجاد نمایند و ایجاد الگویی برای توسعهی یک کشور، مستقل از قدرتهای جهانی را ناممکن کنند؛ با این وجود، تمامی این ترفندها تنها با حضور به موقع و حماسی ملت خنثی شد و همین امر رمز برگزاری انتخابات حتی زیر موشکباران رژیم بعث یا در اوج فشارهای سیاسی خارجی بود.
شاید اگر در کشور ما نیز انتخابات تنها جنبهی تاکتیکی و نه راهبردی و استراتژیک داشت، در مواقعی همچون جنگ نظامی باید راه توقف انتخابات در پیش گرفته میشد که امری متداول در کشورهای دیگر است. با این وجود، از آنجا که انتخابات در ایران نه تنها تهدید نیست، که راهی برای گشایش فضای سیاسی و ایجاد نشاط بیشتر در مسیر پیشرفت کشور نیز به شمار میرود، در نظام اسلامی سختترین شرایط هم نتوانست مانع از برگزاری انتخابات شود و حضور مردم باعث رفع تهدیدها نیز شد که نمونهی عینی آن اعتراف دشمن به شکست در برابر حماسهی حضور ملت در خرداد 76 یا 88 بود.
برگزاری انتخابات، در ادوار و در سطوح مختلف، نه تنها باعث شد تا کشور دچار کسالت مدیریتی نشود و راه برای اصلاح امور مسدود نگردد که باعث شکست تبلیغات همهجانبهی دشمن در جنگ نرمی که علیه نظام اسلامی به راه انداخته بودند نیز شد و همین ویژگیها بود که باعث شد تا انتخابات در ایران، متفاوت از بسیاری از کشورهای مدعی، دارای اصالت سیاسی باشد و فراتر از ابزار سیاسی، کنشی معنادار برای حضور قاعدهمند مردم در عرصه تعریف شود.
شاید به دلیل همین ویژگیهای منحصر به فرد است که رهبر فرزانهی انقلاب، چندی پیش، در تبیین دستاوردهای انتخابات در نظام اسلامی، فرمودند: «مسئلهی انتخابات و حضور مردم در پای صندوقهای رأی یک مسئلهی تعیینکننده و تجدید حیاتدهنده برای کشور بوده و در طول این سیوچند سال هر بار مجموعه بلایی را از کشور دفع کرده است و روح و نیروی تازهای در کالبد کشور، ملت و انقلاب جاری ساخته است.»
برگزاری انتخابات، در ادوار و در سطوح مختلف، نه تنها باعث شد تا کشور دچار کسالت مدیریتی نشود و راه برای اصلاح امور مسدود نگردد که باعث شکست تبلیغات همه جانبه ی دشمن در جنگ نرمی که علیه نظام اسلامی به راه انداخته بودند نیز شد و همین ویژگی ها بود که باعث شد تا انتخابات در ایران، متفاوت از بسیاری از کشورهای مدعی، دارای اصالت سیاسی باشد و فراتر از ابزار سیاسی، کنشی معنادار برای حضور قاعده مند مردم در عرصه تعریف شود.
ایشان، در خطبههای نماز جمعهی تهران 1390 بهمن 14، دربارهی اهمیت مشارکت مردم در انتخابات میفرمایند: «هرچه حضور پررنگتر باشد، اعتبار و ارزش ملى بالاتر خواهد رفت. انتخابات هم همین جور است. هرچه صندوقهاى رأى شلوغتر باشد، گسترش شرکت مردم بیشتر باشد، اعتبار کشور بالا خواهد رفت، مصونیت کشور بیشتر خواهد شد. مشارکت مردم میتواند آیندهى کشور را تأمین و تضمین کند.»
همچنین ایشان در خطبههاى نماز جمعهی تهران 1382 بهمن 24، ضمن تأکید بر اهمیت حضور مردم در انتخابات و تأثیر آن بر ایجاد مصونیت کشور در مقابل تهدیدهای بیگانگان میفرمایند: «حضور شما در پاى صندوقهاى رأى بارزترین مظهر حضور مردمى است و این پشتوانهى انقلاب و کشور است. کسانى که با اخبار سروکار دارند، مىبینند که مراکز سیاسى دنیا از گوشه و کنار سر بلند مىکنند و مىگویند ما مسائل انتخابات ایران را پیگیرى مىکنیم. نگاه مىکنند تا ببینند آیا مردم در صحنه حضور دارند یا نه؛ اگر دارند، مثل گذشته نمىشود با این نظام کارى کرد؛ اگر حضور مردم ضعیف شود، آن وقت استنتاج مىکنند که بین مردم و نظام فاصله افتاده است؛ در این صورت راه را براى دخالت و سلطه و پنجه انداختنِ دوباره بر کشور هموار مىبینند؛ از این جهت متوجه انتخاباتاند. پس اهمیت اولِ انتخابات به خاطر این است که انتخابات سنگر کشور است؛ حضور مردم در پاى صندوقهاى رأى، مصونساز سرنوشت ملت و مردم است و دشمن را از تعرض و تجاوز و پُررویىِ بیشتر باز مىدارد.»
فرجام سخن
همین تیزبینی در درک جایگاه مردم در نظام اسلامی و مراقبت از این شأن و جلوگیری از انحراف در این مسیر نشان از توجه خاص مقام معظم رهبری به مردمسالاری دینی دارد. نظامی که در آن انتخابات ورای یک تاکتیک تبلیغاتی و یک نمایش تلویزیونی، به معنای واقعی کلمه، اثرگذار و سرنوشتساز است و مسیر حرکت کشور را متناسب با خواست و ارادهی مردم مشخص میسازد و همین ویژگی است که تبلیغات دشمنان دربارهی بیتوجهی ایران به دمکراسی را بیاثر میسازد و آنان را در مقابل عزم و ارادهی عمومی برای حضور در عرصهی انتخابات سرگردان میسازد.
همین سرگردانی است که باعث میشود تا دشمنان در مقابل آنچه در ایران میگذرد، راه به کلیگویی و مبهمگویی میبرند و تلاش میکنند با خلق واژههایی مانند «انتخابات آزاد» که هیچگاه تبیین جامعی از آن بروز نمیدهند، جمهوری اسلامی را متهم به انحراف از دمکراسی نمایند، حال آنکه این تبلیغات آنها، در واقع، راهکاری است برای فرار از رسوایی خود در تن دادن به بالماسکهای که هرچند نام آن را دمکراسی نهادهاند، اما خود نیز به خوبی میدانند که از دل این شعارهای عوامفریبانه تنها بوی تعفن ناشی از مرگ مردمسالاری به مشام میرسد و دیگر هیچ!(*)
مصطفی انتظاری هروی؛ پژوهشگر مسائل ایران/انتهای متن/
منبع : برهان
تنظیم و ویرایش : مظهر حماسه
»
