با توجه به نام‌گذاری سال 1391 از سوی مقام معظم رهبری به عنوان «سال تولید ملی، حمایت از کار و سرمایه‌ی ایرانی» نگاهی خواهیم داشت به 7 آیه از قرآن کریم که پیام‌هایی مرتبط با نام‌گذاری این سال دارند؛ و سعی می‌کنیم با استفاده از بیانات مقام معظم رهبری به شرح این آیات بپردازیم.
* آیه‌ی اول، آل عمران/ 139: «ولاتهنوا و لاتحزنوا و أنتم الأعلون إن کنتم مؤمنین»
ترجمه: و [شما مسلمانان] سست نشوید! و غمگین نگردید! و شما برترید اگر ایمان داشته باشید!
نکته:
طبق صریح آیه‌ی یاد شده، مؤمنین نسبت به دیگران برتری خواهند داشت. از طرف دیگر می‌دانیم که یکی از لوازم برتری، بی‌نیازی اقتصادی از دولت‌های استکباری و خودکفایی مسلمانان است؛ زیرا بدیهی است که نیاز و احتیاج به دیگران همیشه ملازم با ذلت و اسارت است. از این رو ملتی که بخواهد عزیز و سربلند زندگی کند باید ابتدا خود را از بند اسارت کفار آزاد سازد. چنین ملتی است که سزاوار صفت ایمان است و ملتی که با ذلت و خواری دست نیاز به سوی بیگانه دراز می‌کند، طبق صریح این آیه، ملت مؤمنی نیست.

حضرت امیر(ع) در بیان یکی از اوصاف متقین- که در نهج البلاغه آمده- می فرماید: و طلبا فی حلال و نشاطا فی هدی و تحرجا عن طمع= شیعیان در راه کسب حلال تلاش می کنند، نشاط و فعالیتی توام با هدایت دارند و از طمع ورزی در اموال و حقوق دیگران اجتناب می کنند.

● کسب حلال

شاید ذکر این فراز در ادامه اوصاف متقین به این مناسبت باشد که با توجه به ویژگی هایی که پیش از این برای این افراد گفته شد- از جمله این که لاغر اندام اند و رفتارشان به گونه ای است که دیگران آنها را بیمار یا حواس پرت می انگارند- ممکن است این توهم برای کسانی ایجاد شود که متقین فقط در فکر عبادت، شب زنده داری، روزه داری و ذکر خدا هستند و قدرت و توان کار و فعالیت و همت و نشاط در رسیدگی به امور خود را ندارند؛ لذا زندگی آنها را دیگران باید تامین کنند. شاید امیرالمومنین(ع) برای دفع چنین ذهنیتی در ادامه توصیف شیعیان می فرمایند: گمان نکنید که شیعیان ما افرادی تنبل و وارفته اند و از عهده کاری بر نمی آیند؛ برعکس، آنها اهل کار و تلاش و کسب درآمد حلال اند؛ ولی در کسب مال، حریص نیستند و برای ثروت اندوزی، خود را به آب و آتش نمی زنند و به حقوق دیگران تجاوز نمی کنند.

هر جامعه‏اى براى تداوم حیات و بقا به کار و فعالیت مردم و مسؤولان احتیاج دارد . نیاز به کار از قرون باستان وجود داشته است و هرچه مى‏گذرد، بر اهمیت آن افزوده مى‏گردد . کار قسمت اعظم از زندگى انسان را در بر مى‏گیرد .
به عقیده‏ى بسیارى از متفکران اجتماعى و اندیشمندان اسلامى انسان موجودى اجتماعى است . انسان‏ها قسمت اعظم نیازها و احتیاجات خود را از طریق کار گروهى و اجتماعى تامین مى‏کنند . حضرت امیرالمؤمنین على علیه السلام، اندیشمند و پیشواى برجسته شیعیان و امت اسلامى کار و تلاش را با درایتى واقع‏بینانه بیان نموده است .
کار از مفاهیم مهم علم جامعه‏شناسى است . کار سرمایه و ذخیره‏ى ملى است و مى‏تواند به رشد تمدن کمک کند . اگر افراد جامعه‏اى به طور نسبى بتوانند کار و شغل مناسب به دست آورند و شغل آنان متناسب با استعدادها، توانایى‏ها و علائق آنها باشد، زمینه براى نوآورى، ابتکار، رشد و پیشرفت در ابعاد اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى جامعه به وجود مى‏آید . برعکس اگر زمینه‏هاى اشتغال و کار در جامعه محدود و تقاضا براى کار بسیار باشد، به تدریج‏بیکارى افزایش مى‏یابد . گسترش بیکارى منجر به آسیب‏ها و پیامدهاى ناگوار در جامعه مى‏شود .

ارزش کار افراد را ذات أقدس اله در قرآن مشخص کرده، اهل بیت مشخص کردند. اگر وجود مبارک پیغمبر (ص) دست یک کارگر را می بوسد، ارزش او را مشخص کرده. حضرت دست کارگر را می بوسد، نه دست اجیر را! فرمود: برای خودت کار بکن. ما کجای فقه داریم که اجیر شدن و مزدور شدن مستحب است؟! در روایات کتاب اجاره که شاید خیلی هایتان آشنائید؛ آنجا تقریباً نهی تنزیهی دارد که شما خودت را اجیر نکن، مزدور نکن؛ برای خودت کار بکن! کار کردن مستحب است، دست کارگر را ذات مقدّس حضرت بوسید، نه دست اجیر را که آدم برای دیگری کار بکند!

خدا امام و شهداء را غریق رحمت کند؛ اینکه بخش وسیعی از سرمایه های مملکت رفته به طرف تعاونی، برای همین جهت است. بخش خصوصی را با تعاونی دارند تقویت می کنند که اصرار قانون اساسی بود یعنی این که بگذارید مردم برای خودشان کار بکنند، نه مزدور دیگران باشند!

یک وقت وزارت کار کارگرها را جمع کرد،؛ خیال کرد ما برای آنها حدیث می خوانیم که وجود مبارک پیغمبر دست مزدور را بوسید؛ آن روز که ما آن حرف را، نمی دانم چند سال قبل بود نقل کردیم؛ برای بعضی ها تلخ بود، سعی کردند این را چاپ نکنند! خیال کردند که اسلام که می گوید دست کارگر را باید بوسید، پیغمبر دست کارگر را بوسید، یعنی دست مزدورها را!! که عدّه ای سرمایه دار باشند، کار بکنند؛ عدّه ای هم اجیر باشند. این را که نگفته اند!

گفتند: کار خوب است، کارگر عزیز است؛ نهاجیر! یعنی برای خودت کار بکن. دولت هم موظّف است مشکلات اینها را حل بکند، به اینها وام بدهد، تسهیلات بکند، اینها برای خودشان کار بکنند. فرق گذاشتن بین مزدوری و کارگری در دستورات دین ما هست.

براي پاسخ گويي به سوال كارهاي مورد تاييد هر مكتب و عقيده كدام است؟ اول بايد به سراغ بزرگان آن مكتب و عقيده برويم. عنوان نگاه به «كار و تلاش» مطلبي است كه امروزه از منظرهاي مختلف به آن نگريسته مي شود. زيرا يكي از نيازهاي اصلي براي پيشرفت به سوي جامعه متعالي كار و تلاش برنامه ريزي شده است. براي فهميدن جايگاه كار و تلاش در اسلام هم بايد به سراغ پيامبر اعظم(ص) برويم، چرا كه نظر پيامبر اعظم(ص) به عنوان اولين رهبر اسلام در ميان مسلمانان حجت است.

پيامبر اعظم(ص) به كار و تلاش ارزش زيادي مي دادند. و در اين رابطه احاديث فراواني وجود دارد كه عمل به يكي از آن ها براي مسلمين كافي است تا به كارهاي پسنديده اهميت زياد دهند، و به دنبال كار و تلاش بروند. اگر مسلمانان در طي قرون گذشته به اين توصيه هاي گوهر بار عمل مي كردند، وضعيت مسلمانان چنين نمي شد كه هم اكنون در سطح جهان شاهد آن هستيم.

ابی‌حمزه گوید:
امام حسن موسی بن جعفر علیه السلام را دیدم که در زمین خود به سختی مشغول کار و تلاش است، به گونه‌ای که عرق از بدنش جاری بود.»
گفتم:« پس مردان کاری شما - کارگران و خدمه - کجایند؟ چرا خودتان کار می کنید؟»
فرمود:« کسانی که از من بهتر بوده اند، کار بدنی و تلاش جسمانی داشته اند.
گفتم:« چه کسی بهتر از شما بوده و بر روی زمین کار می کرده؟»
فرمود:« رسول خدا و امیرالمؤمنین و پدرانم علیهم الصلاه و السلام همه کار بدنی داشته‌اند.»

منابع:
بحار الانوار، ج 48، ص 115، ح 27 از کافی.

- تو ميداني اميرالمؤمنين از چه جهت ما را به خانه اش دعوت كرده است؟

- من، چيزي نمي دانم. فقط چشمانم به آن كيسه بزرگ پر از پولي است كه پاي غلام علي با آن برخورد كرد.

- آيا مي داني علي اينهمه پول را از كجا آورده است؟

- چرا از خودش نمي پرسي؟

- يا علي! اين پولهاي زياد كجا بوده است؟

- اين پولها از آن كسي است كه مال ندارد.

- منظور علي از اين جمله چه بود؟

به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا) شعبه خوزستان، كار و تلاش از ديدگاه اسلام و آيات قرآن كريم از اهميت زيادی برخوردار است، در آيات متعددی از قرآن كريم عنوان شده است كه كار و تلاش يكی از مهم1ترين راه‌های دستيابی افراد به موفقيت و كسب رزق و روزی حلال و باعث كسب معنويت نيز می‌شود.

حجت‌الاسلام «مصطفی حصيرباف»، مدير مؤسسه جامعةالقرآن الكريم و اهل‌البيت(ع) شوشتر در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا) شعبه خوزستان، تأكيد می‌كند: با توجه و نگرش به گفتار پيامبران و اوليای دين(ع) كه راهنمايان واقعی بشر به سوی كمال حقيقی هستند، اين نكته مهم كه كار و تلاش عامل نزديكی به خداوند است، از اهميت آشكار می‌شود و با توجه به اين‌كه بی‌نيازی از ديگران، باعث عزت نفس در افراد می‌شود، كسی كه كار می‌كند و دستش را پيش ديگران دراز نمی‌كند، احساس عزت و كرامت می‌‌كند؛ هر چند درآمد او اندك باشد.

انسان هاي مسلمان و مومن، آيات قرآن و کلام خدا را، محکم ترين کلام و يقيني ترين دليل و سند براي رشد و تعالي خود و جامعه خود تلقي مي کنند و آن را بي هيچ چون و چرايي قبول و بدان عمل مي کنند. در قرآن کريم اين معجزه جاودانه، پيامبر رحمت براي همه انسان ها، که از آن در بين مسلمين به عنوان قانون اساسي و حق بشر براي جوامع بشري نام برده مي شود به موضوعات بسياري براي هدايت و رشد و تعالي و تکامل بشر اشاره شده است که از آن جمله است، موضوع “کار و تلاش”.

   قرآن کريم، در آيات منور خود، با صداي رسا، در طول تاريخ اسلام به عالم و آدم اعلام کرده است که اي انسان ها بدانيد “براي آدمي جز آنچه خود انجام داده، نخواهد بود” يعني بقاي وجود و هستي آدمي “بودن” او، حيات مادي و معنوي، دنيوي و اخروي او، شخصيت و هويت او و بلکه همه چيز او منوط و وابسته به “کار و تلاش” اوست و لاغير و “هرکس کوشش کند، فقط براي شخص خود کوشش کرده است” و “به سوي خود اوست و خدا البته بي نياز است”
    و از اين دسته آيات، در قرآن بسيار است که متعاقبا به برخي از آنها اشاره خواهدشد.
    و اما، در قرآن از کلمات مترادف و هم معني “کار و تلاش” نيز فراوان ياد شده است: براي مثال: در قرآن از کلمه “عمل” با مشتقاتش 366 و کلمه فعل با مشتقاتش 107 و کلمه جهد با مشتقاتش 41 و کلمه سعي با مشتقاتش 30 مرتبه و کلمه “صنع” با مشتقاتش 30 مرتبه و ... استفاده شده است.

مي دانيم كه اساس زندگي بر كار و تلاش استوار است. از گردش سيارات و كهكشان ها گرفته تا حركت مستمر و فعال جانداران و گياهان و حركت هاي درون ماده، همگي بيان كننده اصالت كار و تلاش در جهان هستي است. آنچه در اين مجال مورد نظر است، بعد اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي و چشم انداز فرهنگ كار و ساخت در آينده نظام و كشور است.
    سلامت روح و روان افراد و اجتماع در گرو معاش و اقتصاد سالم است.(1) مادامي كه در يك اجتماع، افراد به سهم خود در توليد كالاو خدمات سهم قابل قبول داشته باشند، زمينه افزايش توليد ناخالص داخلي (-GDP-) فراهم آمده و اقتصاد رو به رشد خواهد بود. افزايش فعاليت مثبت كاري و اقتصادي، افزايش مهارت هاي فني و شغلي را به دنبال دارد. با ايجاد روحيه كار و تلاش، روند كسب درآمد نظام مند مي شود. به طوري كه ديگر افرادي بدون زحمت و كار با مبادرت به سوءاستفاده از شرايط ناهنجار بازار و اقتصاد، كاغذبازي اداري، ضعف هاي قانوني و نظارتي، اطلاعات اقتصادي- سياسي پنهان و امثال آن براي خود، درآمدهاي هنگفت كسب نمي كنند و عده اي ديگر كه به دور از اينگونه كج راه ها، با حفظ سلامت رفتار، جديت و زحمت به كار و تلاش مي پردازند، خود را فقير و ناتوان نمي يابند.