چگونه می توان در عین دفع تحریم ها و فشارها به اقتصادی مولد،پویا و دورنزا رسید؟ برای جهش تولید ملی چه اقداماتی باید انجام داد؟محورهای اصلی توسعه کدامند؟در شرایط مقاومت اقتصادی چه اقداماتی باید انجام داد؟.

شبکه ایران/ تحولات جدید در حوزه رشد و توسعه اقتصادی کشورها نشان داد، تغییرات بنیادین در اقتصاد و افزایش ظرفیت‌های تولیدی اعم از ظرفیت‌های فیزیکی، انسانی و اجتماعی و مهمتر از همه ایجاد تحولات بنیادین در نهادهای اجتماعی بدون یک الگوی بومی و درون‌زا که همگام با ویژگی‌های جغرافیایی، فرهنگی، دینی و سایر ظرفیت‌های یک کشور باشد، امکان پذیر نخواهد بود.
 

امام جمعه بجنورد گفت: تحقق اقتصاد مقاومتی در کشور نیازمند فرهنگ سازی از سوی نهادهای فرهنگی است.

حجت الاسلام والمسلمین محمد اسماعیل قلی پور خطیر امام جمعه ی شهرستان جویبار در خطبه های نماز جمعه ی این هفته گفت: مسئولان استانی باید به تبع مسئولان کشوری نسبت به ایجاد کارگروه تخصصی ، کرسی مباحثه در دانشگاه ها و موج رسانه ای اقدام نمایند و مدیران سطوح مختلف خود در وسط میدان باشند.

وی با اشاره به سخنی از رسول اکرم (ص) گفت: همانگونه که ایشان فرمودند ” نیرومند و قهرمان کسی نیست که بر دیگران غلبه کند بلکه کسی است که بر نفس خود غلبه کند” همچنین در روایات متعدد آمده است که انسان مومن باید جنبه ی عقلانی خود را تقویت کند و در برابر هوای نفس به سادگی تسلیم نشود. در این صورت به تدریج صاحب فضیلت بزرگ و ارزشمند تقوی می گردد.

 سدِّ اقتصادمقاومتی، ساختار سالم و بدون سوراخ و ترک است که می تواند ضامن استحکام اقتصاد باشد، اگر اجزای اقتصاد اعم از بانک و صادرات و واردات و …. در دست افراد ناسالم قرار گرفته باشد، چه توقع که اقتصادمقاومتی شکل گیرد؟! جایگاه قوه قضاییه این است که با سالم سازی و نظارت بر سلامت اجزا و مراجع تحقق اقتصادمقاومتی، استحکام آن را روز افزون کند. اگر در حکومت یا نهادی، حفره هایی باشد که مرکز تجمع فساد باشند و این حفره ها به سرعت شناسایی و پاکسازی شوند، از انتشار آلودگی نیز جلوگیری می شود و گرنه این می­شود که تعداد معدودی با فاسد کردن بخش بزرگی از بانک­ها و ادارت، ظرف ۲-۳ سال یک سرمایه ۳۰۰۰ میلیاردی کسب می­کنند. جایگاه قوه قضاییه و اجزای آن در شناسایی و مبارزه با جرایم و مفاسد اقتصادی آن قدر مهم است که نمی­توان آن را در تحقق اقتصادمقاومتی بی­تأثیر دانست. اگر یک رانت­خوار فاسد در کشور در عرصه ای وارد شود، موجب می­شود تولید در آن عرصه با مشکل مواجه شود و همان نقطه محملی می­شود برای تسویه حساب­های شخصی و سیاسی که مقاومت اقتصادی را می شکنند.

در بحث اقتصادمقاومتی، جایگاه قانونی سازمان بازرسی می­تواند تضمین­کننده­ی سلامت دستگاه­ها و بخش­های مختلف و حساس باشد و این که سلامت، عدالت و قاطعیت نظام قضایی در یک کشور می­تواند با افزایش حس اعتماد و آرامش به مردم و بخش­های تولیدی و اقتصادی، نویدبخشِ وجود فضای سالم برای کار، خدمت و تولید باشد، تنها در این شرایط است که افراد با خیال راحت به عرصه­ی تولید و فعالیت های مطلوب اقتصادی می­آیند.

در بحث مبارزه با مفاسد اقتصادی سال­هاست که دو نوع نگرش متضاد وجود دارد، برخی مسئولان مانند رییس قبلیِ قوه­ی قضاییه، گمان می­کنند که برخوردهای قاطع با مفسدان اقتصادی موجب بروز حس ناامنی اقتصادی و فرار سرمایه­داران می­شود و عده­ای نیز چنین برخوردهایی را ضامن سلامت و حذف مفسدان و بازشدن عرصه برای افراد و جریانهای سالم می­دانند که وارد شدن قوه­ی قضاییه به این تناقض، موجب کاهش عزم و اراده در برخورد با مفسدان اقتصادی گردیده­است، به نحوی که مثلاً رییس­جمهور، گرانی علوفه و مرغ را ناشی از برخورد قاطع با پرونده فساد ۳۰۰۰ میلیاردی معرفی می­نمود. البته مسئله­ای نیز در این خصوص وجود دارد این است که برخورد سالم، قاطع و عادلانه دستگاه قضایی، بدون اصلاح برخی قوانین و ساختارها در قوه­ی قضاییه میسر نیست. نقص دیگری که در قوه­ی قضاییه­ مانع سالم سازی جامعه به خصوص اقتصاد کشوربه نظر می­رسد، این است که انواع مختلف و متنوعی از مفاسد توسط مراجع قضایی بررسی می شود و نبودِ کار تخصصی در اکثر دادگاه­ها موجب تضعیف آرا و جایگاه این قوه در عدالت­گستری گردیده­است.

به فرموده امير مؤمنان علي (ع) زن ناظر و مسئول امور خانه و همسرش است. يكي از وظايف زن به عنوان مسئول خانه و خانواده انتقال ارزش‌هاي اخلاقي به نسل بعد است. مادر صرفه جو، بچه هايش را صرفه جو تربيت مي‌كند. مادري كه نگرش اقتصادي دارد، فرهنگ اقتصاديش را به خانواده و فرزندان منتقل مي‌كند و مانع از بريز و بپاش‌هاي بي مورد مي‌شود. نقش اقتصادي مادر در كل خانواده جاري، به طور كلي بخش اعظمي از تربيت، الگوپذيري متربي از مربي است و از طريق گفتار، كردار و رفتار در وجود بچه‌ها نقش مي‌گيرد.

سخت کوشی زنان ایرانی:

بزرگترين هنر زنان و مردان ایرانی سخت كوشي آنهاست و آنها اين گنج را مديون پيشينيان خود هستند. خانواده‌هاي ایرانی به خوبي مي‌دانستند كه براي زندگي و خوب زندگي كردن بايد كار و تلاش كنند به همين جهت آب را از دل خاك با حفر قنات به روي زمين آوردند. روحيه تلاش‌گري و امرار پدراني است كه در سياهي هاي چاه و در راهروهاي تنگ و باريك قنات با ضربه‌هاي كلنگ و تيشه آب، اين مايه حيات را براي تداوم ماندن در كوير با زحمات و مشكلات زياد به دست آورد و طبيعت قهرآلود اين خطه به مردمانشان آموخت قناعت را، و اقتصادي ‌زيستن و قدر دانستن داشته‌هايشان را و اگر مروري بر فعاليت هاي گذشته زنان ایراني داشته باشيم، خواهيم ديد كه زن ایراني چه شهري و چه روستايي زني سخت كوش و سازگار بوده است قناعت و صرفه جويي ساده زيستن و سازگاري از مهمترين ويژگيهاي او بوده و از ديرباز داشتن فرهنگ قناعت و استفاده بهينه از مواهب الهي جزء شاخصهاي زندگي آنان محسوب مي‌شده است. براي مصرف بهينه در اين شرايط سخت اقتصادي و تحريم بايد به اين نكته توجه داشت. آموزش يكي از محورهاي اصيل براي خانواده هاي ايراني است اگر هر خانواده اي بياموزد كه درست مصرف كند و با صرفه جويي امكان استفاده از ساير مواهب را براي خانواده فراهم كند، شادي و نشاط را براي خانواده به ارمغان مي‌آورد.

آموزش و اقتصاد مقاومتی:

يكي از مهمترين ابزار و برنامه ها جهت صرفه جويي و جلوگيري از اسراف، آموزش است. آموزشي كه منجر به تغيير نگرش و اصلاح باور و كردار نادرست شود. در همين راستا تهيه برنامه هاي آموزشي و استفاده از ابزار رسانه بسيار مفيد فايده است. بازيابي هويت زن ايراني و پرهيز از تجمل گرايي و چشم و هم چشمي‌هاي نامناسب و توجه زنان به اين نكته كه بايد روي توليد ملي كار شود و از خريد محصولات خارجي حتي المقدور خودداري كنند و اين كه با خريد محصولات توليد داخل به توسعه و پيشرفت اقتصادي كشورمان كمك كنيم سبب مي شود تا زنان ما انشاءالله در اين جهاد اقتصادي موفق باشند.

الگوهای دینی در مدیریت اقتصادی خانواده:

حضرت زهرا (س) همان‌گونه که در تمام شئون الگویی حسنه است در این مورد نیز برای بانوان بهترین الگو در مدیریت و سازماندهی اقتصاد خانواده است و جالب است که در زندگی حضرت زهرا (س) نقش منابع غیرمادی در اقتصاد خانواده مهم‌تر از منابع اقتصادی است. ارسطو علم اقتصاد را علم خانه‌داری می‌دانست اما هنر اقتصاد خانواده به معنی برقراری تعادل میان منابع محدود درآمد و مخارج است و تأمین اقتصادی رمز بقای خانواده است. نقش منابع آنقدر اهمیت دارد که کارشناسان مدیریت اقتصاد خانواده آن را به‌عنوان یکی از ارکان تحقق رویای خوشبختی و موفقیت مطرح می‌کنند. انتخاب قلب اقتصاد خانواده است. اعضای خانواده دوست دارند بهترین نوع غذا را مصرف کنند، زیباترین لباس‌ها را خود تهیه کنند. در بهترین نقطه شهر و در بهترین منزل زندگی کنند و بهترین وسایل و امکانات را در اختیار داشته باشند. به‌طور مکرر سفر بروند، بهترین آموزش‌ها را برای خود فراهم کنند و ... واقعیت این است که اگر چه این درخواست‌ها به وسیله همه خانواده‌ها مطرح می‌شود اما واضح است که فقط درصد کمی از خانواده‌ها قادر به تأمین این خواسته‌ها هستند.

درآمد خانواده ها و انتخاب مطلوب:

درآمد هر خانواده می‌تواند مقدار محدودی از این خواسته‌ها را برآورده کند، از این رو خانواده باید از میان خواسته‌های خود انتخاب کند. بهترین و اقتصادی‌ترین انتخاب برای خانواده، انتخابی است که بیشترین رضایت خاطر و خشنودی را برای اعضای خانواده به بار آورد. اقتصاددانان به جای رضایت خاطر از یک اصطلاح علمی به نام «مطلوبیت» استفاده می‌کنند. آنها می‌گویند بهترین انتخاب، انتخابی است که بیشترین مطلوبیت را برای خانواده ایجاد می‌کند. زنان در مدیریت و برنامه‌ریزی الگوهای مصرفی در خانواده نقش اصلی را دارند. در جوامع سنتی این نقش زنان بیشتر در موضوع قناعت در خانواده مطرح است. برخی کارشناسان مصرف را کلید مهم تحولات اجتماعی بیان می‌کنند. از آنجا که سطح زندگی افراد در جامعه دچار تغییرات اساسی است نگاه امروز به اقتصاد نگاهی وسیع و گسترده است. در قدیم مصرف، یک رفتار اقتصادی معرفی می‌شد به‌طوری که افراد غنی به لحاظ درآمد بالا کالای بیشتری مصرف می‌کردند در حالی که امروز مصرف وسیله‌ای شده که افراد شخصیت خود را به دیگران نشان می‌دهند و در واقع مصرف به یک رفتار اجتماعی تبدیل شده است. اگر در خانواده مصرف و استفاده از کالاهای مصرفی توسط مادر خانواده مدیریت نشود اقتصاد خانواده دچار مشکل می‌شود. زن با استفاده از جایگاه ویژه‌ای که از لحاظ احساسات و عواطف در خانواده دارد می‌تواند روی الگوی مصرف و نظام اقتصادی خانواده تأثیر مستقیم داشته باشد.

دسترسی اعضای خانواده به منابع درآمد:

چگونگی توزیع منابع در دسترس خانواده بین اعضای آن بسیار مهم است و واضح است اگر یکی از اعضای خانواده قسمت بیشتری از درآمد خانواده را به خود اختصاص دهد سهم کمتری برای دیگران می‌ماند. در اینجا یک راه حل طلایی برای توزیع مناسب درآمد خانواده پیشنهاد می‌کنیم. فهرستی از خواسته‌‌ها و انتخاب‌های ممکن را بنویسید. انتخاب‌ها را آنقدر با هم عوض کنید که به بهترین انتخاب با توجه به درآمدتان دست پیدا کنید. توجه کنید که هر خانواده سازمانی است که تولید و توزیع کالا را انجام می‌دهد. مکانی است که در آن گروهی زندگی، کار و بازی می‌کنند و عمل هر یک بر دیگری اثر می‌کند. پیداست که درآمد خانواده تنها می‌تواند درصدی از نیازهای افراد خانواده را تأمین کند. از این رو باید از میان خواسته‌ها بهترین و لازم‌ترین انتخاب به‌عمل آید. نیاز به انتخاب در تمام طول زندگی وجود دارد. انتخاب کالاهای مختلف بستگی به درآمد خانواده و تشخیص آنها دارد. هر چه درآمد محدودتر باشد انتخاب‌ها هم محدود می‌شود و در نتیجه باید انتخاب‌ها درست و بهینه باشد تا بیشترین رضایت خاطر و مطلوبیت را برای افراد خانواده به بار آورد. برای رسیدن به این سطح، همکاری پدر و مادر لازم و ضروری است ولی نقش مادر با توجه به مسئولیت مادری و همسری از پدر مهم‌تر است. بریز و بپاش‌ها و مخارج فرعی و غیرضروری یا گاهی زیان‌آور نه تنها سطح بهره‌وری خانواده را کاهش می‌دهد بلکه به‌صورت فرهنگ و عادت نامطلوب به نسل‌های آینده منتقل می‌شود.

اقتصاد مقاومتي يك نظام اقتصادي است كه هماهنگ با سياست‌هاي كلان سياسي و امنيتي نظام اسلامي و براي مقاومت در برابر اقدامات تخريبي شكل بگيرد تا بتواند در برابر ضربات اقتصادي تحريم‌ها و توطئه‌‌هاي گوناگون اقتصادي نظام استكبار مقاومت كرده و توسعه و پيشرفت خود را ادامه دهد و روند رو به رشد همه جانبه خود را در ابعاد ملي، منطقه‌اي و جهاني حفظ كند.

اقتصاد مقاومتي رابطه نزديكي با انسجام ملي دارد. منظور از اقتصاد مقاومتي واقعي يك اقتصاد مقاومتي فعال و پوياست نه يك اقتصاد منفعل و بسته به طوري كه كشور ضمن مقاومت در مقابل موانع و ناملايمات مسير خود، روند پيشرفت پايدار خود را حفظ كند. توجه به راهكارهاي ذيل جهت رسيدن به اهداف «اقتصاد مقاومتي» ضروري است:

1ـ اصلاح الگوي مصرف

2ـ حمايت از توليد ملي

3ـ خشكاندن ريشه‌هاي فقر و آسيب‌هاي اجتماعي ناشي از بيكاري در جامعه

4ـ حمايت از صادرات كالاهاي غيرنفتي

5ـ «دانش فني»، «خطوط توليد» و «ماشين‌آلات» و حمايت از «شركت‌هاي دانش‌بنيان»

6ـ خودكفايي كالاهاي اساسي

7- توجه به معضل تورم

8ـ «خود اتكايي»

9ـ كاهش اتكا به نفت

10ـ برقراري ارتباطات خاص اقتصادي

11ـ تلاش براي جلوگيري از اجماع در قبال نظام اسلامي در سطح بين‌الملل

12ـ ايجاد شركت‌هاي مشترك يا ايجاد ارتباطات مؤثر شركت‌ها و مؤسسات ايراني با برخي از مؤسسات خارجي

13ـ تلاش براي جلوگيري از ايجاد اجماع و تحريم بانكي

14ـ مراقبت از توانمندي حمل و نقل كشور

15ـ شكل‌گيري روحيه «جهاد اقتصادي»، «توليد ملي» و «حميت ايراني»

16ـ خودداري از اسراف و ضايع كردن كالاها و ذخيره‌سازي كالاهاي اساسي

17ـ برقراري ارتباطات فراوان «متكثر» بين «اقتصاد ملي» و «اقتصاد جهاني»

18ـ آمادگي براي انجام اقدامات مقابله به مثل

اينها اهداف كلاني است كه بايد به آنها دست يافت. دستيابي به اين شرايط شدني است. اين يك «مأموريت ممكن» است. نظام اسلامي قادر است با برنامه‌ريزي، تلاش، تدوين استراتژي‌ها و اقدامات لازم، با محوريت اقتصاد مقاومتي، بخش عمده‌اي از تهديدهاي امروزين را نيز به فرصت تبديل كند.

امروز در موضوع تولید ملی و حمایت از کار و سرمایه ایرانی و بحث اقتصاد مقاومتی در کشور، نقش زنان روشن و برجسته است و در چنین شرایط اقتصادی باید در مقابل بیگانگان خودنگهدار و خویشتن‌دار باشیم. اگر قرار است یک قدرت اسلامی پرچمدار بیداری اسلامی، تحت مدیریت مقام معظم رهبری باشد، مردم باید اقتصاد مقاومتی را بفهمند و این از وظایف سنگین شما زنان است تا با تبیین شرایط برای مردم، آنها را به سمت و سوی اقتصاد مقاومتی سوق دهید.

برای آنکه اقتصاد مقاومتی به گفتمان برتر کشور تبدیل شود، می‌توان دو گام اساسی را برای آن ترسیم نمود.باید توجه داشت که این دوگام مکمل یکدیگر بوده و یکی از آنها به تنهایی نمی‌تواند رسالت گفتمان‌سازی را انجام دهد.

۱- به طورطبیعی گام اول گفتمان‌سازی،‌ تبیین درست و دقیق اقتصاد مقاومتی است. برای آنکه مفهومی به گفتمان اصلی جامعه تبدیل شود، نیازمند تبیین شدن تمام ابعادش می‌باشد. مرحله تبیین کردن برای ایجاد درکی درست از آن مفهوم در جامعه ضروری است. لذا انجام فعالیت‌هایی که منجر به تبیین شدن مفهوم اقتصاد مقاومتی می‌شود اهمیت می‌یابد. نکته‌ای که باید گروه‌های دانشجویی به آن توجه داشته باشند این است که به دلیل شرایط خاص کنونی، نباید پتانسیل دانشجویان صرف کارهای موازی و تکراری شود و به عبارت دیگر، چرخ را دوباره اختراع کنند. برای همین لازم است تا هرگروه دانشجویی که تمایل دارد در حوزه تبیین اقتصاد مقاومتی فعالیت کند، اطلاعات مناسبی از فعالیت‌های صورت گرفته در کشور را جمع‌اوری کند و از نتایج آنها مطلع شود تا حداکثر استفاده از آنها را داشته باشد.

در حال حاضر چند همایش برای تبیین ابعاد اقتصاد مقاومتی در سطح کشور در حال برگزاری است. یک همایش با همین عنوان در اردیبهشت ماه گذشته در دانشگاه علم و صنعت برگزار شد که بعد از آن دبیرخانه دایمی اقتصاد مقاومتی نیز در این دانشگاه دایر شد. همین دبیرخانه قرار است تا چند ماه آینده همایش دوم خود را درباره اقتصاد مقاومتی در حوزه انرژی برگزار نماید. همچنین یک همایش نیز در دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره) شهر قزوین در حال برگزاری است که تا ۳۰ آذرماه فرصت ارسال مقالات آن است. همایش دیگری نیز در دانشگاه اصفهان در حال برگزاری است. به نظر می‌رسد وجود یک سایت مرجع که فعالیت‌های انجام شده در حوزه اقتصاد مقاومتی را رصد نماید و به اطلاع مجاهدین این عرصه بگذارد ضروری است.

نکته دیگری که باید گروه‌های دانشجویی فعال در این عرصه به آن توجه داشته باشند، دور شدن از کلیات و کلی گویی است. نباید اقتصاد مقاومتی را در حد یک مفهوم کلی دید. باید تلاش نمود تا آن را به بخش‌های مختلف تقسیم نمود و گام به گام در عرصه تبیین جلو رفت تا به یک نظام مفهومی مناسب رسید. به عبارت دیگر اگر تلاشی برای تبیین می‌خواهد صورت پذیرد نباید در حد مفهوم کلی اقتصاد مقاومتی بماند، بلکه باید به حوزه‌های تحصصی‌تر ورود نماید. مانند کار دبیرخانه اقتصاد مقاومتی که به سمت تبیین این مفهوم در حوزه انرژی حرکت نموده است. حوزه‌های مختلفی است که نیازمند تبیین شدن اقتصاد مقاومتی در آنها می‌باشد. حوزه‌هایی همچون کشاورزی، توسعه منطقه‌ای، مخابرات، فضای مجازی، مسکن و …

۲- گام دوم که اثر مهمی در گفتمان شدن یک مفهوم دارد، مطالبه‌گری از سوی گروه‌های دانشجویی است. اگر گام اول را گروه‌های غیردانشجویی هم می‌توانند انجام دهند، اما این گام تنها از عهده گروه‌های دانشجویی برمی‌آید. در گذشته و طی یادداشتی به این مهم اشاره نموده‌ام. با قاطعیت می‌توان گفت که اگر مطالبه‌گری در اقتصاد مقاومتی صورت نپذیرد،‌ در صحنه واقعی کشور تحولی صورت نخواهد پذیرفت. در نتیجه مطالبه‌گری گامی مهم در گفتمان‌سازی اقتصاد مقاومتی خواهد بود.