تحقق حماسه‌ی سیاسی در گرو ایفای نقش صحیح مسئولان

حماسه‌ی سیاسی نیازمند تحقق عوامل متعددی است که صرفاً مترادف با مشارکت سیاسی معنا کردن آن، اجحاف در حق این مفهوم است. چرا که به نظر می‌رسد ابعاد و گستره‌ی این حماسه می‌بایست بسیار فراتر از برهه‌ی سه‌ماهه‌ی ابتدایی سال و انتخاباتی باشد که در پیش داریم.

گروه سیاسی برهان؛ از آنجایی که انتخابات ریاست‌جمهوری یازدهم مظهر تحقق حماسه‌ی سیاسی در سال جاری است، باید متذکر شد که حماسه‌ی سیاسی صرفاً محدود به مشارکت حداکثری مردم در انتخابات نیست؛ هرچند یکی از الزامات دست یافتن به این حماسه قطعاً بالا بودن مشارکت مردم در انتخابات ریاست‌جمهوری خواهد بود. چرا که حماسه‌ی سیاسی نیازمند تحقق عوامل متعددی است که صرفاً مترادف با مشارکت سیاسی، معنا کردن آن اجحاف در حق چنین حماسه‌ای است و به نظر می‌رسد برخی تحلیل‌هایی که این روزها از سوی برخی سیاسیون مبنی بر ضرورت حضور چهره‌هایی خاص در جهت تحقق حماسه‌ی سیاسی نیز بیان گردیده خود شاهدی بر این مدعاست که هنوز فهم دقیقی از ابزار، لوازم و همچنین وظایف مسئولین و مردم در جهت دستیابی به این حماسه وجود ندارد و البته تفکیک حماسه‌ی سیاسی از حماسه‌ی اقتصادی و ارائه‌ی تعریفی به صورت مجرد و صرفاً انتخاباتی برای آن نیز در جای خود خطایی در شناخت این مفهوم است؛ چرا که به نظر می‌رسد ابعاد و گستره‌ی این حماسه می‌بایست بسیار فراتر از برهه‌ی سه‌ماهه‌ی ابتدایی سال و انتخاباتی باشد که در پیش داریم و البته دولت یازدهم در جای خود می‌تواند یکی از ابزارهای اساسی برای دستیابی به حماسه‌ای باشد که دارای گستره‌ای منطقه‌ای و حتی فرامنطقه‌ای است.

برای نظریه‌پردازی در هر عرصه‌ای، در صورتی که جامع و مانع به موضوعات پیش روی آن مسئله پرداخته نشود، در آینده با مشکلاتی مواجه خواهیم شد که تا حدود زیادی اجرای نظریه‌ی مذکور را با مشکل روبه‌رو می‌کند. برای شکل‌گیری یک اقتصاد مقاومتی نیز باید ابعاد فرهنگی و سیاسی موضوعات اقتصادی هم مورد توجه قرار بگیرد.

گروه اقتصادی برهان/ علی رضایی؛ فرهنگ و سیاست از جمله مسائلی است که در حوزه‌ی اقتصاد بسیار تأثیرگذار است و در صورتی که نادیده انگاشته شوند، اقتصاد مقاومتی نمی‌تواند به تمام معنا اجرایی شود و موفق باشد. از همین رو، پرداختن به ابعاد اجتماعی و سیاسی اقتصاد مقاومتی می‌تواند بسیار راهگشا باشد.

از دیگر سو، برای خلق حماسه‌ی اقتصادی در صورتی که کل‌نگر نباشیم و تنها بر مسائل صرفاً اقتصادی تکیه شود و از سایر ابعاد غفلت شود، می‌توان این گونه برداشت نمود که حماسه‌ی اقتصادی نیز با عدم موفقیت همراه شود. در ابتدا، می‌بایست رابطه‌ی اقتصاد مقاومتی و حماسه‌ی اقتصادی ترسیم شود و سپس به برخی از ابعاد غیراقتصادی اقتصاد مقاومتی به عنوان زیر ساخت حماسه‌ی اقتصادی پرداخت.

جهش سطح تولید ملی و رفع معضلات اقتصادی، همچون بیکاری و تورم و نیز اهمیت توسعه‌ی اقتصادی در مسیر دستیابی نظام اسلامی به مأموریت‌های متعالی خود نیازی به اثبات ندارد و واضح است که هر اصلاح و پیشرفتی در عرصه‌های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی نیازمند داشتن توان و نیروی اقتصادی کافی در کشور است. قدرت اقتصاد یک کشور نیز متجلی در سطح تولید و توان رفع نیازهای اقتصادی در کنار حضور و مشارکت فعال در عرصه‌‌‌ی اقتصاد منطقه‌‌ای و بین‌المللی است

از این منظر می‌‌توان مدعی شد که هر نوع حماسه‌سازی در اقتصاد، نهایتاً، باید منجر به جهش ظرفیت‌های تولیدی و ایجاد جاذبه در زمینه‌ی فعالیت‌های تولیدی به جای سوداگری و سفته‌بازی شود. حماسه‌ی اقتصادی یعنی گذار از یک اقتصاد وابسته و آسیب‌پذیر در برابر نوسانات، به اقتصادی مقاوم که در آن زنجیره‌ی‌ ‌تولید در اقتصاد کامل و غیروابسته باشد.

خلق حماسه‌ی اقتصادی و سیاسی جز با کمک و مساعدت دولت و مردم ممکن نیست؛ به گونه‌ای که دولت با برقراری ثبات اقتصادی، بهبود وضعیت معیشتی مردم، اصلاح ساختار اقتصادی، کمک به شکل‌گیری اقتصاد مبتنی بر کارآفرینی و مردم نیز از طریق حضور پررنگ خود در عرصه‌های سیاسی می‌توانند کمک شایانی در این امر نمایند.

  گروه اقتصادی برهان؛ با توجه به نام‌گذاری امسال توسط مقام معظم رهبری به نام حماسه‌ی اقتصادی و سیاسی و شرایط کنونی کشور در داخل، مانند بروز تورم و بی‌ثباتی اقتصادی و مواجهه با تحریم‌های اقتصادی، لازم است دولت و مردم با همکاری و مساعدت یکدیگر زمینه و شرایط را برای مقابله با مشکلات و خلق حماسه‌ی اقتصادی فراهم آورند. لذا در این خصوص، اندیشکده‌ی برهان گفت‌وگویی را با دکتر «الیاس نادران»، استاد اقتصاد دانشگاه تهران و نماینده‌ی مجلس شورای اسلامی، انجام داده است. به عقیده‌ی ایشان، دو مفهوم حماسه‌ی سیاسی و اقتصادی متمایز و منفک از هم نیستند، بلکه هر کدام از دیگری تأثیر می‌پذیرند و مکمل یکدیگرند که با حضور و تلاش بیش از پیش دولت در جهت اصلاح ساختار اقتصادی و همکاری مردم با دولت این امر محقق خواهد شد. در ادامه‌ی مطلب، گفت‌وگوی برهان با دکتر نادران را ملاحظه نمایید.

به نظر جناب‌عالی، اولویت‌ها و زمینه‌های اصلی خلق حماسه‌‌ی اقتصادی را در کدام زمینه‌ها باید دید؟

سامان دادن اوضاع اقتصادی و تثبیت نرخ‌های ارز می‌تواند زمینه‌های خلق حماسه‌ی اقتصادی را فراهم نماید. در واقع ثبات اقتصادی به عنوان پیش‌شرط سرمایه‌گذاری، ایده‌ی ثبات نسبی در بازار نرخ ارز و بهبود وضعیت معیشتی مردم در کنار هم می‌تواند موجبات خلق حماسه‌ی اقتصادی را برقرار نماید. در واقع برقراری ثبات اقتصادی و در رأس آن، ثبات بازار، که شامل ثابت نگه داشتن قیمت‌های داخلی و نرخ ارز می‌شود و در رأس دیگر آن، اصلاح و بهبود وضعیت معیشتی مردم قرار دارد یکی از فوری‌ترین و اساسی‌ترین وظایف دولت برای خلق حماسه اقتصادی محسوب می‌شود

گفتگو با حجت الاسلام دکتر علی معصومی نیا

با توجه به این نکته که در پنج سال گذشته نام‌گذاری سال‌ها از سوی مقام معظم رهبری با محوریت موضوع اقتصاد و تأکید روی تولید ملی بوده است، دلیل نام‌گذاری امسال را چه می‌دانید؟

 همان طور که فرمودید، رهبر عزیز ما برای چند سال گذشته نام‌های اقتصادی را برگزیده‌اند و به نظرم این سنت نام‌گذاری برای سال، بسیار پسندیده است و به نوعی باعث می‌شود همت همه‌ی مسئولان و مردم در جهت تحقق شعار آن سال قرار گیرد.

در رابطه با شعارهایی که مقام معظم رهبری در سال‌های گذشته فرمودند، تلاش‌هایی صورت گرفت؛ ولی احساس می‌شود که متأسفانه آن نتایج مطلوب به طور کامل محقق نشده است و نیاز به همت بیشتری وجود دارد. مضافاً بر اینکه در یکی دو سال اخیر، فشارهای خارجی بر اقتصاد ما بسیار زیاد شده است.اگرچه از اول انقلاب ما با تحریم‌هایی از سوی کشورهای قدرت‌طلب و سلطه‌جو و در رأس آن‌ها آمریکا، مواجه بوده‌ایم؛ ولی در این دو سال اخیر تحریم‌ها بسیار تشدید شده است. هرگز ما با تحریم بانک مرکزی مواجه نشده بودیم، اما این بار چنین اتفاقی افتاد. در خصوص تحریم‌های نفتی هم وضعیت به همین گونه است. بنابراین فشار خارجی شدید شده و به همین خاطر، درآمد‌های ما بسیار کاهش پیدا کرده است و علاوه بر آن، فشارهای زیادی در عرصه‌های مختلف وجود دارد.

اتفاق دیگری که در دو سال اخیر افتاد هدفمندی یارانه‌ها بود. به فرموده‌ی مقام معظم رهبری، گرچه بخشی از مشکلاتی که در این زمینه بروز پیدا کرد به فشارها و تحریم‌های خارجی برمی‌گردد؛ ولی قسمتی از این مسائل ناشی ازسوءتدبیر و سهل‌انگاری‌های مسئولین بوده است. به عنوان مثال، قرار بود که به بخش تولید کمک بایسته‌ای شود تا وقتی آزادسازی قیمت حامل‌های انرژی صورت می‌گیرد، تولید آسیب نبیند، ولی متأسفانه بخش تولیدآسیب زیادی دیده و این موضوع ناشی ازغفلتی است که در این خصوص صورت گرفته است.

ثبات هر نظام سیاسی به میزان مقبولیت عمومی و مشارکت حداکثری مردم در عرصه‌های مختلف اجتماعی بستگی دارد. اساساً طرح سیستم سیاسی، که امروزه به عنوان دمکراسی در جهان مطرح می‌شود، فرآیندی است که به منظور جذب آرا و مقبولیت عمومی طراحی شده و سعی بر آن دارد تا بتواند نوعی حکومت را ترسیم کند که تمام مردم در آن سهیم باشند.

یکی از سنجه‌های میزان مقبولیت یک نظام سیاسی، حضور آحاد مردم در صحنه‌های سیاسی‌ ـ‌ اجتماعی است و قطعاً یکی از مهم‌ترین و حساس‌ترین زمینه‌ها برای سنجش میزان حضور مردمی انتخابات است. بنابراین در برگزاری و زمینه‌ سازی در انتخابات، سعی بر دستیابی به یک مشارکت حداکثری است و از این طریق یک نظام سیاسی می‌تواند پایه‌های حکومتی خود را محکم‌تر کند و به بازتولید گفتمان مدیریتی خود امیدوار باشد.

سؤال اساسی که در این ارتباط مطرح‌ می‌شود آن است که حضور مردم وابسته به چه مؤلفه‌های فرهنگی، سیاسی و اجتماعی است؟

برای پاسخ به پرسش فوق، باید به این نکته دقت کرد که حضور مردمی در یک میدان مهم سیاسی همچون انتخابات ریاست جمهوری، امری چند ماهه و هفته‌ای نیست که بتوان به راحتی به آن پرداخت. اساس حضور مردم در پای صندوق‌های رأی به عوامل گوناگونی بستگی دارد؛ اما در نگاه کلان، حضور مردم در چنین عرصه‌ای به دو محرک اصلی وابسته است:

رهبر معظم انقلاب با نامگذاری سال 92 به عنوان سال « حماسه سیاسی و حماسه اقتصادی »، چشم‌انداز سال جدید را امیدوارانه و همراه با حضور جهادی ملت ایران در عرصه‌های سیاسی و اقتصادی توصیف کردند. ایشان در بخشی از پیام نوروزی خود تأکید کردند: لازم است که هم در زمینه‌ی اقتصاد، هم در زمینه‌ی سیاست، حضور مردم حضور جهادی باشد. بدون شک از منظر رهبر معظم انقلاب مجموعه سهل انگاری ها و سوء مدیریت های اقتصادی در سال91 پنهان نمانده است و ایشان به خوبی درجه اهمیت و تأثیر این دست از سوء مدیریت ها را بر بدنه جامعه و اقتصاد بیان کرده اند. شعار امسال تا حد زیادی متفاوت با شعارهای اقتصادی سال گذشته است.

این سال، سال «حماسه» است و دلیل آن تاحد زیادی واضح است. شوک ها وسختی های اقتصادی که درسال 91 برکشور بار شده است به راستی نیازمند یک حماسه سازی برای عبوردادن کشور ازگردنه بحران اقتصادی است. بایدامروزبا استفاده درست ازابزارها واقدامات هدفمند و صحیح گام‌های مثبتی برداشت و نظام برنامه‌ریزی کشوربا درک صحیح و مدیریت درست و ایجاد شرایط مناسب برای فعالیت سیاسی و اقتصادی درجهت نیل به اهداف وتحقق شعار حماسه سیاسی و حماسه اقتصادی تلاش و همت مضاعف داشته باشد. اینک ضروری به نظرمی رسد تا نکاتی را در خصوص نامگذاری امسال یادآورشویم:

بر طبق نظریه همگرایی کلارک کر ، صنعتی شدن نیروی عمده شکل دهنده دنیای امروز است که در راستای آن، جوامع، از برخی جهات به یکدیگر شبیه می شوند. به عقیده او، "منطق صنعت گرایی" باعث می شود توسعه اجتماعی، یک سلسله تغییرات معین در نهادهای اجتماعی را پدید آورد. بعدها نظریه او به خاطر محدودیت هایش به چالش کشیده شد؛ از آن جمله که هرچند صنعتی شدن تأثیر فراگیری دارد، اما تنها یکی از تأثیراتی است که به توسعه جوامع مدرن شکل می دهد.

همگرایی را در هر دو منظر نامگذاری سال 1392 توسط رهبر معظم انقلاب چه از نظر منظر اقتصادی و منظر سیاسی می‌توان مشاهده کرد. از منظر اقتصادی، نظریه همگرایی به یک رشته سیاست‌هایی اطلاق می‌شود که محدودیت‌های تجاری و موانع و تبعیضات موجود بر سر راه روابط اقتصاد بین‌الملل را حذف و یا به حداقل ممکن تقلیل دهد. هدف از همگرایی اقتصادی، گسترش تولید جهانی و به تبع آن، تخصص در تولید داخلی، کسب درآمدهای ارزی، کاهش هزینه‌های تولید در سطح منطقه، افزایش تجارت، صرفه‌جویی در منابع کمیاب داخلی، توزیع بهینه درآمد، افزایش کارایی در تولید و تجارت، افزایش سرمایه‌گذاری‌های خارجی و استفاده از مزیت‌های نسبی می‌باشد. البته از جهتی دیگر همگرایی اقتصادی به دنبال آزادسازی تجاری است و در نهایت ایده «جهانی شدن اقتصاد» را در سر می‌پروراند. می توان با پشت سرگذاردن تحریم ها و برقرری روابط مناسب بین المللی با کشورهای دوست و کشورهای اسلامی و علی الخصوص کشورهای عضو جنبش عدم تعهد که ایران به عنوان رئیس آن می باشد، با ایجاد همگرایی در تجارت بین المللی راه را  برای  شکوفایی اقتصادی هموار نمود.

اکنون اتحادیه اروپا تنها بلوک اقتصادی و تا اندازه‌ای سیاسی منطقه‌ای است که نسبتاً از نفوذ و نقش‌آفرینی آشکار جهانی برخوردار است. در حقیقت، روند همگرایی اقتصادی و سیاسی موجود میان دول اروپایی عضو این اتحادیه، در مباینت با اصول و قواعد حاکم بر سیاست بین‌الملل که از بافت رئالیستی برخوردار هستند، به سر می‌برد. در بخش همگرایی اقتصادی، اتحادیه اروپا توانسته است در مقام یک قدرت جهانی ظاهر شده و به واسطه این جایگاه، نقش مؤثر و تعیین‌کننده‌ای در نظام تصمیم‌گیری بین‌المللی در قلمرو اقتصاد داشته باشد. هم‌اکنون اتحادیه اروپا بزرگ‌ترین معامله‌گر تجاری جهانی است. جنبش عدم متعهدها نیز می تواند با استفاده از تجارب اتحادیه اروا و با استفاده از همگرایی منطقه ای در اقتصاد و سیاست نقش مهمی در توسعه کشورهای عضو ایفا کند.