اساساً اهميت اربعين درآن است که در اين روز، با تدبير الهي خاندان پيامبر صلي الله عليه و اله و سلم ياد نهضت حسيني براي هميشه جاودانه شد و اين کار پايه گذاري گرديد. اگر بازماندگان شهدا و صاحبان اصلي، در حوادث گوناگون -از قبيل شهادت حسن بن علي عليه السلام در عاشورا - به حفظ ياد و آثار شهادت کمر نبندند، نسلهاي بعد، از دستاورد شهادت استفاده ي زيادي نخواهند برد. درست است که خداي متعال، شهدا را در همين دنيا هم زنده نگه مي دارد و شهيد به طور قهري در تاريخ و ياد مردم ماندگار است؛ اما ابزار طبيعي يي که خداي متعال براي اين کار - مثل همه ي کارها - قرار داده است، همين چيزي است که در اختيار و اراده ي ماست. ما هستيم که با تصميم درست و بجا، مي توانيم ياد شهدا و خاطره و فلسفه ي شهادت را احيا کنيم و زنده نگهداريم.
 

يكي از اساسي ترين ابعاد حادثه عاشورا، درس ها و عبرت هاي اين نهضت است.
درس هاي عاشورا همواره بحثي زنده، حيات بخش و حركت آفرين است . هر چند اين رويداد در مكان و زمان محدودي به وقوع پيوست اما درس هاي آن ويژه زمان و مكان خاصي نيست. عدالت خواهي و ستم ستيزي، عزت، پاسداري از اسلام و ارزشهاي اسلامي، شهادت در راه خدا، جمع ميان سياست و معنويت، امر به معروف و نهي از منكر از جمله درس هاي مهم در عرصه رفتارسياسي رويداد عاشورا است.
نويسنده پس از تبيين مسائل ياد شده و بيان نمونه هايي از آن در كلام و رفتار امام حسين (علیه السّلام)، به بررسي عبرت هاي عاشورا مي پردازد . وي تحليل عوامل زمينه ساز حادثه عاشورا را مايه عبرت جامعه اسلامي و نظام ديني دانسته، مهم ترين آن ها را تحت عنوان دگرگوني ارزش ها و آرمان هاي حاكم بر جامعه نبوي و كوتاهي خواص از انجام رسالت خود، بازگو مي نمايد. جدايي مردم از اهل بيت (علیهم السّلام) و دنياگرايي خواص از جمله موضوعاتي است كه در اين بخش مورد توجه قرار گرفته است.

در شب و روز عاشورا جلوه هایی از عشق و ارادت بین امام عاشورا و اصحاب امام عاشورایی او بروز کرده است. ماجرای برداشتن بیعت توسط امام حسین علیه السلام و پافشاری اصحاب بر استقامت و رها نکردن ایشان، مناجات شب عاشورای امام و یاران، سلحشوری ‌ها و رجزهای یاران در میدان جنگ و... را می توان در این واقعه دید. یکی از این صحنه ها، منظره حضور سیدالشهدا علیه السلام بر بالین شهدا و دعا برای آنان در زمان شهادتشان است.

در تاریخ تنی چند از شهدا نام برده شده ‌اند که امام بر بالین آنان حاضر شده، برایشان دعا کرد. از این افراد حضرت علی اکبر، حضرت عباس، و حضرت قاسم علیهم السلام از بنی ‌هاشم بوده، جلالت شأنشان بر کسی پوشیده نیست. اما مسلم بن عوسجه، زهیر بن قین و جون بن حوى سه تن از غیر خاندان نبوت اند که امام هنگام شهادتشان بر بالای سرشان حاضر شده، برایشان دعا کرده است.