بهشتي و سازمان اطلاعات و امنيت كشور: 

بهشتي از جمله چهره هاي انقلابي و محوري نهضت امام خميني بودند كه ساواك و دستگاه هاي امنيتي تمام رفتارهاي ايشان را تحت كنترل و مراقبت شديد قرار مي داد. 
در مكاتبه اي كه اداره كل سوم ساواك با ساواك تهران در خصوص لزوم تحقيق در مورد تحريك عده اي از فرهنگيان و دانش آموزان قم عليه رژيم پهلوي توسط آيت الله بهشتي و سعيد تهراني پس از حادثه مدرسه فيضيه چنين آمده است: 
«طبق اطلاع واصله پس از حادثه قم و بازداشت آقاي خميني بين معلمين و فرهنگيان و دانش آموزان قم تحريكات شديدي عليه هيأت حاكم به عمل مي آيد كه سردسته آنان سعيد تهراني آموزگار دبستان ملي فيض است، يكي ديگر از محركين سيد بهشتي ليسانسه معقول و منقول مي باشد كه در دبيرستان دين و دانش شهرستان مزبور تدريس مي كند و آنچه مسلم است تحريكات نامبردگان در دانش آموزان عليه دستگاه دولتي مؤثر و محسوس است خواهشمند است دستور فرمائيد سريعا به موضوع بالا رسيدگي و گزارش مشروحي از اين فعاليت ها در قم تهيه و ارسال دارند. 
از طرف مدير كل اداره سوم. مقدم» (18) 
يكي از موضوعات مورد توجه ساواك مسأله انتقال محل خدمت آيت الله بهشتي از اداره فرهنگ قم مي باشد كه در مكاتبه اي كه ساواك تهران با اداره كل سوم ساواك دارد علت انتقال ايشان به تهران را چنين بيان مي دارد: 
«برابر گزارش ساواك قم نامبرده از عناصر ناراحت فرهنگ قم بوده است كه ضمن تماس با اداره فرهنگ قم نسبت به انتقال وي اقدام گردد... رئيس ساواك تهران. مولوي» (19) 
يكي از اقدامات مهم در عصر آيت الله بروجردي ساخت مساجد در كشورهاي خارجي از جمله آلمان بود و توسط ايشان مبلغاني اعزام مي شد. و مسجد هامبورگ به وسيله آقاي محققي اداره مي شد پس از مراجعت ايشان بنا بر درخواست علما قرار بر اين شد كه آيت الله بهشتي به آلمان برود و اداره آن را به عهده بگيرد با وجود اينكه ساواك مسافرت ايشان را به هامبورگ به مصلحت نمي دانست بر اثر تلاش هاي آيت الله خوانساري، موفق به مسافرت به آلمان شد. (20) 
در مكاتبه اي كه ساواك استان مركز با اداره كل سوم ساواك در خصوص نظريه ساواك قم مبني بر به مصلحت نبودن مسافرت آيت الله بهشتي به آلمان چنين اظهار مي دارد: 
«طبق اطلاع واصله سيد محمدحسين بهشتي تصميم دارند براي تبليغ به آلمان عزيمت نمايند به نظر اين ساواك [ساواك قم ] مسافرت مشاراليه به آلمان به مصلحت نيست. از طرف رئيس ساواك استان مركز. مولوي» (21) 
در گزارشي اداره كل سوم ساواك درباره مكاتبات آيت الله بهشتي از آلمان با تعدادي از روحانيون و دوستانش در ايران و نيز اينكه نظريه ساواك مبني بر عدم صلاحيت نامبرده جهت تصدي امور مذهبي ايرانيان مقيم هامبورگ اينطور اظهار مي دارد: 
«محترما به استحضار مي رساند نامبرده بالا چندي قبل بنا به پيشنهاد مراجع تقليد و با اطلاع وزارت امور خارجه جهت تصدي و اداره امور مركز اسلامي هامبورگ به آلمان عزيمت نموده و مشغول انجام تعليمات اسلامي به جوانان ايراني و دانشجويان مسلمان هامبورگ مي باشد. 
ضمن كنترل نامه ها در پست خانه، تعدادي نامه زياد شده كه براي دوستانش و همچنين روحانيون مقيم ايران فرستاده بدست آمده كه در پرونده مربوطه مضبوط مي باشد. 
مفاد اين نامه ها حاكي است كه وي فردي مشكوك و ناراحت مي باشد... به عنوان مثال در تاريخ 14/6/1344 نامه اي به شخصي به نام محمدتقي مصباح فرستاده و در ضمن آن در مورد آزادي يكي از طلاب ناراحت به نام هاشمي رفسنجاني كه چندي پيش به اتهام اخلال نظم و تحريك مردم عليه دولت زنداني بوده اظهار خوشحالي كرده و افزوده: 
«من اينگونه شجاعت ها را در زندگي دوستاني چون تو مفيد مي دانم از خستگي و ملال روحي شما كه خواه ناخواه نشانه ملال بسياري از دوستان ديگر نيز هست، ناراحتم و اميدوارم دوستان عزيز در راهي كه با هم در پيش گرفته ايم – با هم شروع كرده ايم – با پايداري و همبستگي هر چه تمام تر جلو رويد». (22) 
در تاريخ 16/6/1344 ضمن ارسال نامه اي... به عنوان صالحي نجف آبادي از نامبرده تقاضا نموده شخصي را كه داراي صلاحيت باشد و بتواند در آلمان تبليغ ديني نمايد انتخاب و با ايشان معرفي تا ترتيب عزيمت وي به آلمان داده شود.» (23) 

10- مركز اسلامي هامبورگ: هجرت ايشان به هامبورگ از سال 1344 آغاز شد و تا سال 1349 به مدت 5 سال به طول انجاميد. بر اثر فعاليت هاي دكتر بهشتي، اتحاديه انجمن هاي اسلامي دانشجويان فارسي زبان شكل گرفت و مسجد ايرانيان را به مركز اسلامي هامبورگ تغيير نام داد كه با اين ابتكار مسلمانان غيرايراني نيز به آن مسجد مي آمدند و مسجد رونق تازه اي گرفت. دكتر بهشتي در طول ساليان حضور در آلمان علاوه بر سخنراني ها و برگزاري جلسات بحث آزاد و مصاحبت و همنشيني با دانشجويان، به انتشار نشريه هايي همچون: اسلام مكتب مبارزه و صداي اسلام در اروپا اقدام نمود. 
از ديگر اقدامات ايشان گفتگو با انديشمندان و تماس با مراكز تحقيقاتي در اروپا بود و شهيد بهشتي به شبهاتي كه قبلا توسط مستشرقين بر اسلام و وحي وارد كرده بودند توضيحي در خور ارائه مي داد. (9) 
ايشان در سال 1345 از آلمان عازم حج شد و از كشورهاي تركيه و سوريه و لبنان ديدن نمود و با مبارزين خارج از كشور ملاقات و ارتباط برقرار نمود، در سال 1348 در نجف اشرف به خدمت امام رسيد، و در آلمان اعلاميه اي بر ضد اسرائيل صادر نمود. سرانجام دكتر بهشتي با كوله باري از يك كشور اروپايي در سال 1349 به ايران بازگشت. آيت الله بهشتي زماني كه در سال 1354 دستگير شد در يكي از بازجويي ها فعاليت خود را در خارج از كشور چنين عنوان مي كند: 
1- كوشش براي تكميل ساختمان مسجد هامبورگ. 
2- كوشش در جهت تقويت مباني عقيدتي و اخلاقي و عملي مسلمانان بخصوص برادران و خواهران مسلمان مقيم آنجا. 
3- رسيدگي به امور ديني آنان. 
4- كوشش براي آشنا ساختن مردم آلمان به حقايق اسلامي از راه نشريات، سخنراني و تدريس در مدارس آلماني، دانشگاه ها و كليساها و مجامع ديگر. 
5- حل و فصل برخي از اختلافات خانوادگي. 
6- عقده گشايي روحي از كساني كه از آن جا دچار غربت زدگي و مسائل ناشي از آن شده اند. 
7- مازاد وقت خود را صرف مطالعه و تحقيقات ديني و استاني. (10) 
دكتر بهشتي پس از بازگشت به ايران اقدامات فرهنگي خود را ادامه داد. و در زمينه علمي آثاري از خود به جاي گذاشت از جمله: خدا از ديدگاه قرآن، اقتصاد اسلامي، نماز چيست، ربا در اسلام، روش برداشت از قرآن، شناخت، مسأله مالكيت، نقش ايمان در زندگي، حج در قرآن، محيط پيدايش اسلام، روحانيت در اسلام و در ميان مسلمين، كدام مسلك، پنج گفتار. (11) 

فعاليت هاي سياسي: 

اولين تجربه سياسي دكتر بهشتي در سن شانزده سالگي بود كه بر اثر بسيج مردم، كدخداي يك روستا را عوض نمود. ايشان در جريان ملي شدن صنعت نفت از هواداران آيت الله كاشاني بودند. بعد شكست نهضت ملي ذهن دكتر بهشتي را متوجه اين نكته 
مي كند كه روحانيت نمي تواند بدون تشكل منسجم اسلامي به پيروزي برسد و از همان زمان تصميم گرفت با ابزار فرهنگي به مقاصد سياسي دست يابد به همين خاطر فعاليت فرهنگي خود را آغاز نمود تا در پوشش آن به كادرسازي بپردازد، اينگونه فعاليت هاي فرهنگي ازيك طرف و همكاري نزديك با امام خميني در مبارزه عليه رژيم پهلوي از سوي ديگر سبب شد كه رژيم تصميم به انتقال ايشان از قم بگيرد و سرانجام ايشان را در زمستان 1342 به تهران منتقل نمودند. (12) 
دكتر بهشتي از جمله روحانيوني بود كه از طرف امام خميني جهت عضويت در تشكيلات هيأت هاي مؤتلفه اسلامي معرفي شدند تا از هر گونه انحراف فكري جلوگيري شود. و ساواك هم به دلايلي همچون عضويت در اين تشكل و نيز سابقه سياسي در جريان قيام 15 خرداد، با اعزام ايشان به آلمان مخالفت ورزيد. اما با تلاش هاي آيت الله خوانساري اين مشكل حل شد و آيت الله خوانساري براي ايشان ويزا گرفت. دكتر بهشتي در سال 1343 كه به ديدار بستگان به اصفهان رفته بود بر اثر يك سخنراني دستگير شدند و سپس به ساواك اصفهان برده شد. (13) 
ساواك پس از بازگشت ايشان از آلمان در سال 1349، ديگر اجازه نداد به آلمان برگردد. اما شهيد بهشتي به مبارزه خود ادامه داد و در تاريخ 18/1/1354 بار ديگر دستگير شد و پس از مدتي آزاد شد. (14) 
سال 56 عملا نقطه رويارويي شاه و مخالفين بود و آنچه در ابتداي اين سال رقم خورد همان خواسته هاي كارتر و فضاي باز سياسي بود تا با اجراي اين سياست ها از 
شكل گيري انقلاب و قيام هاي خونين جلوگيري شود. شهيد بهشتي در آستانه پيروزي انقلاب اسلامي، ضمن سفر به پاريس از طرف امام به عنوان عضو منتخب شوراي انقلاب تعيين شد كه اين شورا نقش تسريع كننده اي در فرايند انقلاب داشته است. (15) 
با پيروزي انقلاب اسلامي با رأي مردم تهران به مجلس خبرگان راه يافت و از طرف امام به عنوان رئيس ديوان عالي برگزيده شد و بالاخره در هفتم تيرماه 1360 به همراه 72 تن از رجال سياسي و مذهبي بر اثر انفجار بمبي توسط منافقين – كه در دفتر حزب جمهوري اسلامي كار گذاشته بودند. به شهادت رسيد. (16) و به قول امام خميني بهشتي مظلوم زيست و مظلوم مرد و خار چشم دشمنان بود. (17 ) 

به مناسبت شهادت شهید  بهشتی و یاران مظلوم شان مطالبی در این خصوص ارسال می گردد.

زندگی نامه:

محمد حسيني بهشتي كه گاهي به اشتباه محمدحسين بهشتي مي نويسند در يك خانواده روحاني در آبان 1307 در محله لومبان ( لبنان ) – از محله هاي قديمي اصفهان، به دنيا آمد ! پدر ايشان از روحانيون و مدرسين برجسته حوزه علميه اصفهان محسوب مي شد كه سلسله نسب اين خاندان به حضرت زين العابدين – امام چهارم شيعيان – مي رسد و فشارهاي رضاخاني و تحقيرهاي اعمال شده در عصر پهلوي دوم ( 1320-1357 ) مانع پويايي و رسالت تبليغ دين در خاندان بهشتي نشد. خانواده بهشتي از طرف پدر و هم از طرف مادر روحاني بود. ايشان در سن 4 سالگي تحصيلات خود را در خانه آغاز نمود. (2) 
سيد محمد پس از فرا گرفتن قرآن و كسب موفقيت در خواندن و نوشتن در مكتب خانه، راهي دبستان شد و پس از اتمام دوره ابتدايي پايه اول و دوم متوسطه را در دبيرستان سعدي گذراند و پس به حوزه علميه اصفهان رفت و در مدرسه علميه اصفهان ادبيات عرب، منطق و كلام و سطوح فقه و اصول را پشت سر گذاشت. ايشان در دوره متوسطه به زبان فرانسه آشنايي پيدا نمود و قبل از عزيمت به قم زبان انگليسي را از يكي از آشنايان فرا گرفت. (3) 
سيد محمد تحصيلات حوزوي خود را از سال 1321 در مدرسه اسلامي صدر آغاز نمود و از سن هيجده سالگي در سال 1325 به سوي حوزه علميه قم رهسپار شد و در مدرسه حجتيه اقامت گزيد. (4) و از محضر علماي حوزه بهره برد، به طوري كه فقه و اصول را نزد 
آيت الله بروجردي، امام خميني و آيت الله محقق داماد فرا گرفت. ايشان از محضر علماي ديگر همچون: آيت الله سيد محمدتقي خوانساري، آيت الله حجت كوه كمره اي و نيز مقداري از كفايه را نزد آيت الله حاج شيخ مرتضي حائري فرا گرفت. سيد محمد بهشتي علاوه بر تحصيل به تدريس نيز مي پرداخت و در سال 1327 موفق به اخذ ديپلم به صورت متفرقه شد. (4) 
پس از مدتي وارد دانشكده معقول و منقول ( الهيات و معارف اسلامي ) گرديد و در سال 1330 فارغ التحصيل شد و پس از آن به قم بازگشت و در دبيرستان حكيم نظامي قم به تدريس زبان انگليسي پرداخت. (5) 
سيد محمد بهشتي در ادامه تحصيلات خود، فلسفه را نزد علامه محمدحسين طباطبايي آموخت، و با استاد مطهري و آقاي منتظري مباحثي داشتند، ايشان تحصيلات دانشگاهي خود را در رشته فلسفه ادامه داد به طوري كه بعد از چند سال موفق به اخذ درجه دكترا در رشته الهيات و فلسفه شد. (6) 

خدمات فرهنگي و علمي: 

دكتر بهشتي فعاليت فرهنگي را يك حركتي مي دانست كه در بلندمدت جواب مي داد و اعتقاد داشت كه افرادي كه قصد دارند مردم را بيدار كنند، بايد ابتدا خود به مهارت و توانايي لازم مجهز شوند. 
از جمله خدمات فرهنگي ايشان: 
1- مدرسه حقاني: مدرسه حقاني به همت ايشان و با هدف تربيت طلاب جوان براي 
بحث هاي نوين اجتماعي تأسيس شد و مسئووليت آن را به آيت الله قدوسي سپرد، دكتر بهشتي بعد از بازگشت از آلمان به همكاري با اين مدرسه ادامه داد. (7) 
2- تأسيس دبيرستان دين و دانش توسط دكتر بهشتي: اين دبيرستان اولين سنگر مبارزه عليه توطئه خطرناك جدايي دو قشر تحصيل كرده روحاني و دانشگاهي بود، در اين دبيرستان افكار حوزه علميه در محيط دبيرستان ترويج شد و دكتر بهشتي اين مدرسه را در سال 1331 در راستاي تقويت انديشه و تمايلات مذهبي در جوانان در قم ايجاد كرد و خود ايشان مسئوليت آن را تا 1342 به عهده گرفت. 
3- تأسيس مدرسه رفاه در تهران (8) 
4- جلسات گفتار ماه: اين جلسات در تهران و از سال 1338 براي انتقال پيام اسلام به نسل جديد بر پا شد و علاوه بر دكتر بهشتي، شخصيت هاي همچون آيت الله طالقاني و مرتضي مطهري از سخنرانان اين جلسه ها بودند. (9) 
5- كانون اسلامي دانش آموزان و فرهنگيان. 
6- مركز علمي خواهران مسلمان. 
7- كانون توحيد: اين كانون به همت دكتر بهشتي، مهدوي كني، امامي كاشاني، موسوي اردبيلي جهت برنامه ريزي به منظور آموزش جوانان صورت گرفت. 
8- مكتب قرآن: دكتر بهشتي در جلسات مكتب قرآن به تفسير قرآن براي جوانان مي پرداخت. 
9- همكاري با مجله مكتب اسلام. 

ادامه دارد...

انسان همواره براي رسيدن به موفقيت و دست يافتن به اهداف خويش، نيازمند الگو و اسوه است. الگوهاي انساني، بهترين  نمونه براي رسيدن به قله هاي موفقيت مي باشند. خداي متعال نيز با فرستادن پيام آوراني از جنس بشر نمونه هاي عيني از اسوه هاي انسانيت و قهرمانان تكامل را به بشر معرفي نموده است. بدون شك انتخاب راهنمايان و اسوه ها در هر امري از امور زندگي ضروري بوده و موجب مي شود انسان با انگيزه و اميد به آينده اي درخشان راه رسيدن به هدف را طي نمايد.
انبياي الهي و ائمه اطهار(ع) نمونه هاي واقعي انسان كامل و اسوه هاي به تمام معنا در زندگي بشر به شمار مي روند و سيره و روش آنان بهترين سرمشق براي افراد خداجو و حق پرست است. ائمه اطهار(ع) به عنوان ثقل اصغر با ثقل اكبر پيوندي تفكيك ناپذير داشته و اهتمام وصف ناپذيري نسبت به كتاب خدا از خود نشان داده اند؛ به گونه اي كه مي توان هر يك از رفتار و گفتار آنها را تجلي آيه اي از آيات خدا دانست. آنان نه تنها خود عاملان و حاملان حقيقي قرآن كريم بوده اند، بلكه فرامين لازم را به منظور انس و پيوند مسلمانان با كتاب خدا صادر فرموده اند.
گذشته از اهل بيت(ع) در ميان علما، بزرگان و رهروان حقيقي ائمه اطهار(ع) نمونه هاي فراواني از عاملان به قرآن كريم يافت مي شود كه با بهره مندي از آيات خدا، قله هاي كمال را فتح نموده و جان خويش را از سرچشمه زلال سيراب نموده اند. بدون ترديد هيچ عصري از وجود چنين افرادي خالي نبوده و آنان را مي توان بهترين الگوهاي فكري و عملي براي پيوند با قرآن دانست. ما نيز در روزگار خود از وجود چنين انسان هايي بي بهره نبوده ايم. بنيان گذار جمهوري اسلامي ايران از جمله كساني است كه با ارتباط عمل گرايانه خويش با قرآن همچون ستاره اي در آسمان فضيلت و انسانيت مي درخشد. در نوشتار زير گوشه اي از توجهات ويژه امام راحل به قرآن بطور گذرا مورد بررسي قرار گرفته كه با هم آن را از نظر مي گذرانيم:

انقلاب در پرتو قرآن

او كه نامش قرين انقلاب است و در سراسر جهان با انقلاب اسلامي ايران شناخته مي شود، نهضت خود را برپايه قرآن بنا نهاد و اهداف، آرزوها و ايده هايش را از قرآن الهام گرفت و همواره تلاش كرد حكومت و جامعه را براساس اصول و مباني قرآن اداره كند. امام هدف از نهضت و انقلاب را چنين توصيف مي كند: «مي دانيد كه نهضت و انقلاب، براي پياده كردن احكام اسلام است. ما مقصد ديگري غير از اين نداشتيم. آخر شما كه نمي خواستيد قدرت كسب كنيد، بلكه مي خواستيد قرآن را احيا كنيد.»(1)
به اعتقاد امام راحل هرگاه قرآن مهجور شود، اسلام نيز مظلوم خواهد شد و دليل مهجور بودن قرآن بي اعتنايي به احكام سياسي اسلام است. ايشان بر حضور قرآن در تمام شئون زندگي انسان تأكيد مي ورزد و بر اين باور است كه عمل به احكام سياسي اسلام -كه در قرآن منعكس شده است- موجب سيادت مسلمانان خواهد شد و اگر دولت ها و ملت هاي مسلمان به جاي تكيه بر قدرت هاي استعمارگر بر اسلام تكيه مي كردند و تعاليم نوراني و رهايي بخش قرآني را به كار مي بستند، امروز اسير تجاوزگران صهيونيستي و آمريكايي نبودند.(2)
بنيان گذار جمهوري اسلامي علاوه بر اهتمام ويژه نسبت به اجراي دستورات قرآني در حوزه هاي سياسي -اجتماعي بر انس و پيوندهاي قوي با قرآن نيز توجه شايسته اي داشت و همچنين به تأسي از ائمه اطهار(ع)، با قرآن پيوند و انسي ديرينه داشت و در هر فرصتي به تلاوت قرآن مي پرداخت. عشق امام(س) به قرآن به گونه اي بود كه جلوه هاي زيبايي تجلي آيات الهي در زندگي ايشان را به روشني مي توان مشاهده كرد.

استفاده از فرصت ها

امام براي كارهاي روزانه خود جدولي تهيه كرده بودند كه در آن، كارهايي كه مي بايست در همه ساعات شبانه روز انجام شود، درج شده بود.(3) با توجه به برنامه ريزي ايشان در زندگي مي توان گفت كه در تمام شبانه روز حتي يك دقيقه وقت تلف شده و بدون برنامه نداشتند.(4) هنگامي كه در پاريس بود، وقتي خبرنگارها براي مصاحبه به محضرش مي آمدند، معمولا حدود ده دقيقه، يا يك ربع براي آماده كردن دوربين هايشان معطل مي شدند، امام در همين فرصت به تلاوت قرآن مشغول مي شد. بعضي از حاضران مي گفتند: خود را براي مصاحبه آماده كنيد (يعني فعلا قرآن نخوانيد!) در پاسخ مي فرمود: «آيا در اين چند دقيقه، عمرم و وقتم ضايع شود؟»(5)
يكي از نزديكان امام(س) مي گويد: «امام در روز چند نوبت قرآن مي خواند؛ بعد از نماز صبح، قبل از نماز ظهر و عصر، قبل از نماز مغرب و عشاء و يا در هر فرصت ديگر، به اين عمل مستحب پاي بند بود. ما بارها در طول روز كه خدمت ايشان مي رسيديم، امام را مشغول خواندن قرآن مي ديديم.»(6)

من چشمم را براي خواندن قرآن مي خواهم

در زماني كه امام در نجف بود، از ناحيه چشم دچار ناراحتي شده بود. هنگامي كه پزشك چشم، ايشان را معاينه كرد، توصيه نمود كه چند روزي قرآن نخوانند و استراحت نمايند. امام لبخند زدند و فرمودند: «دكتر! من چشمم را براي خواندن قرآن مي خواهم! چه فايده اي دارد اگر چشم داشته باشم و قرآن نخوانم؟ شما كاري بكنيد كه من بتوانم قرآن بخوانم.»(7)

سفارش به تلاوت قرآن

امام راحل افزون بر آنكه خود همواره با قرآن مأنوس بود، تلاوت آن را پيوسته با درك و فهم به ديگران نيز توصيه مي كرد و حتي انس ظاهري با قرآن را نيز، اثرگذار و مفيد مي دانست؛ چنان كه در نامه اي خطاب فرزندش، حاج سيداحمد نوشته است: «فرزندم! با قرآن، اين كتاب معرفت آشنا شو، اگرچه با قرائت آن، و راهي از آن به سوي محبوب بازكن و تصور نكن كه قرائت بدون معرفت اثري ندارد كه اين وسوسه شيطان است. آخر، اين كتاب از طرف محبوب است براي تو و براي همه كس، و نامه محبوب، محبوب است اگر چه عاشق و محب، مفاد آن را نداند و با اين انگيزه، حب محبوب، كه كمال مطلوب است، به سراغت آيد و شايد دست گيرد.»(8)

احترام به قرآن

قرآن كتاب بزرگي است كه عظمت آن از عظمت خداوند نشأت گرفته است؛ زيرا قرآن تجلي آشكار پروردگار است. امام علي(ع) مي فرمايد: «فتجلي سبحانه لهم في كتابه من غير ان يكونوا رأوه؛(9) خداي سبحان در كتابش خود را آشكار كرد، بي آنكه او را ببينند.»
قرآن كريم به مقتضاي آسماني و الهي بودن، شايسته احترام و تكريم است. امام(س) ضمن بزرگ شمردن قرآن همواره آن را در ظاهر و باطن حفظ مي كرد؛ «گاهي به دلايلي قرآن هايي را در كيف دستي به محضر امام مي برديم. در دفعات اوليه اتفاق افتاد كه بدون توجه، قرآن را نيز همراه با چيزهاي ديگر از كيف بيرون آورده، روي زمين مي گذاشتيم. امام كه مراقب بودند، فرمودند: «قرآن را روي زمين نگذاريد! » و بلافاصله دستشان را جلو آوردند، آن راگرفتند و روي ميز گذاشتند.»(10)

مصداق كامل آيه قرآن

مقام معظم رهبري مي فرمايد: «فرداي آن شبي كه امام عزيز به جوار رحمت الهي پيوسته بودند، سحرگاه در حالت التهاب و حيرت، تفألي به قرآن زدم؛ آيه 88 سوره كهف آمد: «و اما من آمن و عمل صالحا فله جزاء الحسني و سنقول له من امرنا يسراً» ديدم واقعاً مصداق كامل اين آيه، همين بزرگوار است. ايمان و عمل صالح و پاداش نيكو، بهترين پاداش براي او است.»(11)
آنچه بيان شد تنها بخش اندكي از سيره قرآني امام راحل(ره) بود و بررسي تفصيلي اين موضوع مجال و فرصت بيشتري مي طلبد كه به همين مقدار بسنده شد. ]مركز فرهنگ و معارف قرآن[

2- آيات 14 و 15 سوره مبارکه که اعلي:

در آيات مورد بحث به نجات اهل ايمان و عوامل اين نجات اشاره مي‌کند، نخست مي‌فرمايد: مسلماً رستگار مي‌شود کسي که خود را تزکيه کند (قد افلح من تزکي) و نام پروردگارش را به ياد آورد و به دنبال آن نماز بخواند (و ذکر اسم ربه فصلي)
به اين ترتيب عامل فلاح و رستگاري و پيروزي و نجات را سه چيز مي‌شمرد: تزکيه و ذکر نام خداوند و سپس بجا آوردن نماز، در اين که منظور از تزکيه چيست تفسيرهاي گوناگوني ذکر کرده‌اند: نخست اين که منظور پاک‌سازي روح از شرک است، به قرينه آيات قبل، و نيز به قرينه منظور پاک‌سازي دل از رذائل اخلاقي و انجام اعمال صالح است، به قرينه آيات فلاح در قرآن مجيد از جمله آيات آغاز سوره مومنون که فلاح را در گرو اعمال صالح مي‌شمرد، و به قرينه آيه 9 سوره شمس که بعد از ذکر مسئله تقوا و فجور مي‌فرمايد: قد افلح من زکي‌ها: رستگار شد کسي که نفس خود را از فجور و اعمال زشت پاک کرد و به زينت تقوا بياراست.
ديگر اين که منظور زکات فطره در روز عيد فطر است که نخست بايد زکات را پرداخت و بعد نماز عيد را بجا آورد.
قابل توجه اين که: در آيات فوق نخست سخن از تزکيه و بعد ذکر پروردگار و سپس نماز است.
به گفته بعضي از مفسران مراحلي عملي مکلف سه مرحله است: نخست ازاله عقائد فاسده از قلب سپس حضور معرفةالله و صفات و اسماء او در دل و سوم اشتغال به خدمت. آيات فوق در سه جمله کوتاه اشاره به اين سه مرحله کرده است.
اين نکته نيز قابل توجه است که نماز را فرع بر ذکر پروردگار مي‌شمرد، اين به خاطر آن است که تا به ياد او نيفتد و نور ايمان در دل او پرتو افکن نشود به نماز نمي‌ايستد به علاوه نمازي ارزشمند است که توأم با ذکر او و ناشي از ياد او باشد، و اين که بعضي ذکر پروردگار را تنها به معني الله‌اکبر يا بسم‌‌الله الرحمن الرحيم که در آغاز نماز گفته مي‌شود تفسير کرده‌اند در حقيقت بيان مصداق‌هاي از آن است.
همان طور که مي‌دانيم وظيفه پيغمبر تزکيه است. دل‌هاي مستمد و حق طلب و حقيقت خواه آيات را مي‌شنوند، متأثر مي‌شوند، مي‌پذيرند و مي‌گروند، و دل‌هاشان از نجاست شرک، با آب توحيد پاک و پاکيزه مي‌شود.
و ذکر اسم ربه فصلي- اسامي پروردگار همگي اوصاف ذات مقدسش هستند. ذکر ممکن است به زبان باشد، مثل معني رحمن و رحيم و آثار رحمت واسعه خداوند در همه کائنات و در وجود خودمان بينديشيم. توجه به معاني رحمت و علو و عظمت يا خالق و رازق بودن قادر متعال قهراً و قطعا خضوع و خشوع مي‌آورد. برجسته‌ترين نمونه اظهار خشوع نماز است. ببينيد چگونه در سه کلمه، جميع مراحل را جمع فرموده است.
1- پاک شدن از شرک و اخلاق رذيله به توحيد و ايمان و باور داشتن اصول عقايد (تزکي).
2- در آثار قدرت و حکمت پروردگار و نعمت‌هاي مادي و معنوي و جسمي و روحي انديشيدن که هر ساعتي از اين تفکر بهتر از هفتاد سال عبادت است. علاوه بر اين ذکر قلبي، با زبان نيز کلمه شهادت گفتن (و ذکر اسم ربه).
3- اظهار شکستگي و فروتني و کوچکي در پيشگاه پروردگار نمودن و به عبادت و پرستش پرداختن (فصلي) هر کس اين سه مرحله را پيمود بسر منزل فلاح و رستگاري مي‌رسد و اين است معني (قد افلح من تزکي).
عده‌اي بر اساس روايات رسيده معتقدند که منظور از «تزکي» دادن زکات فطره و خواندن نماز عيد است (7)، بعضي نيز تزکيه را در اينجا به معني دادن صدقه مالي دانسته‌اند. مهم اين است که تزکيه معني وسيعي دارد که همه اين مفاهيم را در برمي‌گيرد، هم پاک‌سازي روح از آلودگي شرک و هم پاک‌سازي از اخلاق رذيله، و هم پاک‌سازي عمل از محرمات، و هر گونه ريا، و هم پاک‌سازي مال و جان به وسيله دادن زکات در راه خدا، زيرا طبق آيه اخذ من اموالهم صدقه تطهر هم تزکيهم بها: (از اموال آنها صدقه‌اي (زکات) بگير تا آنها را به وسيله آن پاک‌سازي و تزکيه کني) دادن زکات سبب پاکي روح و جان است. بنابراين، تمام تفسيرها ممکن است در معني گسترده آيه جمع باشد.
چند روايت که در ذيل اين روايت آمده است را مرور مي‌کنيم: عبدالله بن مسعود گفته است که مقصود از آيه «ذکر اسم ربه فصلي» آن است که انسان زکات مال خود را بدهد و نماز را اقامه کند و بر اين اساس مرتباً مي‌گفت:« رحم الله امرءا تصدق ثم صلي يعني خدا بيامرزد کسي را که صدقه بدهد و نماز بخواند. سپس آيه ياد شده را تلاوت کرد.
عده‌اي ديگر گفته‌اند منظور از صدقه همان زکات فطره است که در اول ماه شوال پرداخت مي‌شود. و تکبيرهاي روز عيد و نماز عيد فطر را نيز شامل مي‌شود. و به عبدالله بن عمر نافع مي‌گفت: آيا صدقه داده‌اي؟ اگر پاسخ مي‌‌داد بله صدقه داده‌ام به وي مي‌گفت پس بيا به مصلي برويم و نماز بخوانيم و اگر پاسخ مي‌داد: صدقه نداده‌ام به او مي‌گفت صدقه بده تا به مصلي برويم و نماز بخوانيم. سپس آيه ياد شده را تلاوت مي‌کرد.
ابوخالد گفت: نزد ابوالعاليه رفتم، به من گفت روز عيد قبل از آن که براي نماز بروي به اينجا مي‌آيي؟ پاسخ دادم: بله وقتي روز عيد فرارسيد به نزد وري رفتم، از من پرسيد آيا افطار کرده‌اي؟ پاسخ ‌دادم: بله پرسيد آيا غسل کرده‌اي؟ گفتم: بله گفت: آيا صدقه داده‌اي گفتم بله گفت تو را به اين خاطر به اينجا فرا خوانده‌ام که در ابتدا اين اعمال را انجام دهي و پس از آن به مصلي بروي، آنگاه اين آيه را خواند و گفت مردم مدينه هيچ صدقه‌اي را برتر از آن نديدند که کسي به کس ديگر آب دهد. (8)
شخصي از امام صادق عليه السلام پرسيد معناي آيه قد افلح من تزکي چيست؟ فرمود: اين است که هر کس زکات فطره بدهد، رستگار ميشود. پرسيد معناي آيه و ذکر اسم ربه فصلي چيست؟ فرمود اين است که (براي نماز عيد) به سوي جبانه برود و نماز بخواند و منظور از جبانه، صحرا است. (9)
رسول خدا صلي الله عليه و آله همواره در روزهاي عيد فطر قبل از رفتن به مصلي فطره را تقسيم مي‌کرد و اين آيه را مي‌خواند: «قد افلح من تزکي و ذکر اسم ربه فصلي.» (10)
آداب نماز عيدخداوند متعال در فرازي از آيه 31 سوره اعراف مي‌فرمايد: «خذوا زينتکم عند کل مسجد...» يعني هنگام رفتن به مسجد زينت‌هاي خود را برداريد. اين خطاب به همه فرزندان آدم به عنوان يک قانون هميشگي که شامل اعصار قرون مي‌شود که زينت خود را به هنگام رفتن به مسجد با خود داشته باشيد.
اين جمله مي‌تواند هم اشاره به زينت‌هاي جسماني باشد که شامل پوشيدن لباس‌هاي مرتب و پاک و تميز و شانه زدن موها، و به کار بردن عطر و مانند آن مي‌شود، و هم شامل زينت‌هاي معنوي، يعني صفات انساني و ملکات اخلاقي و پاکي نيت و اخلاص و اگر مي‌بينيم در بعضي از روايات اسلامي تنها اشاره به لباس خوب يا شانه کردن موها شده و اگر مي‌بينيم تنها سخن از مراسم نماز عيد و نماز جمعه به ميان آمده است، دليل بر انحصار نيست بلکه هدف بيان مصداق‌هاي روشن است و هم‌چنين اگر مي‌بينيم که در بعضي ديگر از روايات، زينت به معني رهبران و پيشوايان شايسته تفسير شده دليل بر وسعت مفهوم آيه است که همه زينت‌هاي ظاهري و باطني را در بر مي‌گيرد.
در کتاب المقنع گفته است: «سنت در افطار عيد قربان اين است که بعد از نماز انجام شود و در عيد فطر قبل از نماز. (11)
از امام صادق عليه السلام نقل شده که فرمود: اگر در روز عيد فطر براي رسول خدا صلي الله عليه و آله عطر مي‌آوردند اول به زنان خود مي‌داد. (12)

1- آيه 185 سوره مبارکه بقره:

در اين آيه خداوند متعال ضمن معرفي ماه مبارک رمضان و نزول قرآن در آن به برخي از احکام مربوط به اين ماه شريف اشاره کرده و مي‌فرمايد: هر يک از شما که هلال ماه رمضان را مشاهده کرد بايد روزه بگيرد و کسي که در حال سفر و يا مريض بود و ماه رمضان را درک کرد در روزهاي ديگر بايد، روزه فوت شده را جبران کند. در ادامه مي‌فرمايد: خداوند اين احکام را به خاطر راحتي شما و نه به خاطر به سختي افتادنتان تشريع نموده است و اين که عدد را تکميل کنيد و خدا را به خاطر هدايت بزرگ بداريد.
«يريدالله بکم اليسر ولايريد بکم العسر و لتکملواالعدة و لتکبروالله علي ماهدئکم و لعلکم تشکرون».
ولتکموا... عطف به يريد و مبين علت غائي است. خداوند در تشريع احکام براي شما آساني خواسته نه سخت‌گيري، تا روزه ايام معدود را به هر صورتي که بتوانيد چه در ماه رمضان يا غير آن به کمال رسانيد ممکن است ولتکملوا، عطف به فعل مقدر يا فليصمه باشد: تا از اين امر «فليصمه» (و هر امري) آنچه آسانست و بتوانيد، انجام دهيد و آن را تکميل نماييد، چون امر ولتکموا بعد از امر به روزه ماه رمضان است کمال ظاهري آن معناي اتمام مي‌باشد. و کمال معنوي آن انجام با شرايط و آداب آن است تا با گذشت ايام اراده ايماني، حاکم بر انگيزه‌ها و شهوات گردد و انسان را برتر آرد و اراده خدا ذهن را فراگير و ياد عظمت او زنده و فعال گردد يادي که بر طريق هدايت استوار شود:
و لتکبروالله علي ماهداک و در پرتو آن، نعمت‌ها مشخص و شکرگزاري شود.
در روايات منظور از تکبير در جمله: و لتکبرواالله علي ما هديکم تعظيم، و منظور از هدايت، ولايت است.
اين که هدايت به معناي ولايت باشد از باب تطبيق کلي بر مصداق است و ممکن است از قبيل همان قسم بياناتي باشد که نامش را تاويل گذاشته‌اند، چنانکه در بعضي از روايات آمده و در معناي دو کلمه يسر و عسر فرموده‌اند: يسر ولايت و عسر مخالفت با خدا و دوستي با دشمنان خداست.
پس معناي آيه اين است که تا خداوند را بزرگ بداري و اجلالش کني به خاطر آن هدايت و راهنمايي که براي شما در دينتان بيان کرد و به خاطر آن که به شما توفيق داد تا ماه رمضان را روزه بداريد اين ماه اختصاصي شما امت مسلمان مي‌باشد و امم ديگر از آن بي‌بهره‌اند.
بيشتر دانشمندان گفته‌اند که مقصود از ولتکبراالله، تکبيرهايي است که در شب عيد فطر وارد شده است که اين تکبيرها بعد از چهار نماز مغرب و عشاء و صبح روز عيد و نماز عيد فطر گفته مي‌شود. در عيد فطر اين گونه مي‌گويند: «الله‌اکبر الله‌اکبر لااله الاالله و الله‌اکبر الله‌اکبر و لله‌الحمد الحمد علي ما هدانا و له الشکر علي ما اولانا.» (2)
توضيح- برخي براي روز عيد اين تکبيرها را بعد از نماز ظهر و عصر روز عيد نيز ذکر کرده‌اند. حضرت امام خميني و آية‌الله اراکي جزء اين دسته از فقها مي‌باشند مستند اين حکم، روايتي است از قول امام صادق عليه‌السلام که فرمود: در عيد فطر هم تکبير هست، عرضه داشتم تکبير که غير از روز قربان نيست، فرمود: چرا در عيد فطر هم هست، ليکن مستحب است که در مغرب و عشاء و فجر و ظهر و عصر و دو رکعت نماز عيد گفته شود. (3)
همچنين سعيد نقاش از امام صادق عليه‌السلام روايت کرده است که فرمود: براي من در شب عيد فطر تکبير هست، اما واجب نيست بلکه مستحب است، مي‌گويد، پرسيدم اين تکبير در چه وقت مستحب است؟ فرمود در شب عيد در مغرب و عشا و در نماز صبح و نماز عيد آنگاه قطع مي‌شود، عرضه داشتم: چگونه تکبير بگويم؟ فرمود: مي‌گويي الله‌اکبر، الله‌اکبر، لااله الاالله، و الله‌اکبر، الله‌اکبر و لله الحمد، الله‌اکبر علي ما هدانا و منظور از کلام خدا که مي‌فرمايد: و لتکموا العدة همين است، چون معنايش اين است که نماز کامل کنيد. و خدا را در برابر اين که هدايتتان کرده تکبير کنيد ‌(4) و تکبير همين است که بگوييد: الله‌اکبر، لااله الاالله، و الله‌اکبر، و لله الحمد راوي مي‌گويد در روايت ديگري آمده که تکبير آخر را چهار بار بايد گفت.
مرحوم علامه طباطبائي ضمن بيان دو روايت ياد شده در حل تعارض بين آن ‌دو مي‌نويسد: اختلاف اين دو روايت که يکي تکبير را در ظهر و عصر نيز مستحب مي‌‌‌داند و ديگري نمي‌داند ممکن است حمل شود بر مراتب استحباب، يعني دومي مستحب باشد، و اولي مستحب‌تر، و اين که فرمود: منظور از (و لتکملوا العدة) اکمال نماز است شايد منظور اين باشد با خواندن نماز عيد، عدد روزه را تکميل کنيد و باز خود تکبيرات را بگوييد. که خدا شما را هدايت کرد، و اين با معنائي که ما از ظاهر جمله، ولتکبرواالله علي ما هديکم ... فهميديم منافات ندارد، براي اين که کلام امام استفاده حکم استحبابي از مورد وجوب است. (5)
شافعي معتقد است که بايد الله‌اکبر را سه بار گفت و از زماني‌که ماه ديده مي‌شود و تا زماني‌که امام به نماز مي‌ايستد اين تکبيرها تکرار شود. وقتي امام بيرون آمد همراه تکبير او بايد تکبير گفت در حالي که در عيد قربان بايد همين تکبيرها را پشت سر ده نماز خواند که اولين آنها نماز ظهر روز عيد قربان تا ده نماز بعد از آن مي‌باشد. کساني که در شهرها هستند پشت سر ده نماز اين تکبيرها را مي‌گويند و کساني که در منا مي‌باشند پشت سر 15نماز که اول آنها نماز ظهر عيد قربان است اين تکبيرها را تکرار مي‌کنند. (6)

فطر ، عید جهان اسلام

... روز عيد فطر از جمله‌ى مناسبتهايى است كه امّت اسلامى مى‌تواند از آن منتفع شود و خوشبختانه در اسلام از اين مناسبتها بسيار است. اين روز براى همه‌ى مسلمانان جهان عيد است؛ روزى است كه مسلمانان بعد از يك ماه روزه‌دارى و عبادت و توجّه و تذّكر، با دلهايى كه براى جلب رحمت و نورانيّت الهى آماده شده است، با اقامه‌ى نماز و اجتماعات گوناگون، گرد هم جمع مى‌شوند و اين براى دنياى اسلام يك فرصت است. همه‌ى اعياد و مناسبتهاى اسلامى بايد اين خاصيت را براى ما داشته باشد كه دلهاى ما مسلمانان را به هم نزديك كند. امروز مسلمانان بيش از هميشه احتياج دارند به اين‌كه دلهايشان را به هم نزديك كنند. 
... روز عيد فطر از جمله‌ى مناسبتهايى است كه امّت اسلامى مى‌تواند از آن منتفع شود و خوشبختانه در اسلام از اين مناسبتها بسيار است. اين روز براى همه‌ى مسلمانان جهان عيد است؛ روزى است كه مسلمانان بعد از يك ماه روزه‌دارى و عبادت و توجّه و تذّكر، با دلهايى كه براى جلب رحمت و نورانيّت الهى آماده شده است، با اقامه‌ى نماز و اجتماعات گوناگون، گرد هم جمع مى‌شوند و اين براى دنياى اسلام يك فرصت است. همه‌ى اعياد و مناسبتهاى اسلامى بايد اين خاصيت را براى ما داشته باشد كه دلهاى ما مسلمانان را به هم نزديك كند. امروز مسلمانان بيش از هميشه احتياج دارند به اين‌كه دلهايشان را به هم نزديك كنند. ...(1)

فطر هدیه ای از جانب دوست

...عيد فطر، يكى از عظيمترين مناسبتهاى اسلامى است. دنياى اسلام، روز عيد فطر را به معناى حقيقى عيد مى‌داند و عيد مى‌گيرد؛ و اين چيزى است كه اسلام براى امّت اسلامى خواسته است: «جعله اللَّه لكم عيدا و جعلكم له اهلا»؛ خداى متعال امروز را براى امّت اسلامى عيد قرار داد و آنها را شايسته‌ى اين عيد دانست. آنچه مهم است، بخش دوم قضيه است. ما بايد از اين هديه‌ى الهى استفاده كنيم؛ هم استفاده‌ى شخصى، به معناى راه دادن نور معرفت و توبه و انابه به دلهاى خودمان، كه اگر از عالم معرفت و محبّت الهى دريچه‌اى بر روى دلهاى خودمان باز و اندرون خود را نورانى كنيم، بسيارى از تاريكيها و گرفتاريهاى دنياى بيرون هم حل خواهد شد؛ چون دل انسانهاست كه سرچشمه‌ى خوبيها و بديهاست - در اعمال و رفتار و مناسبات اجتماعى و بين‌المللى آنها - و هم استفاده‌ى عمومى بكنيم. ...(2)
... امروز عيد فطر است؛ روز عيدى گرفتن از خداى متعال است؛ روزى است كه در قنوت نماز عيد فطر ميليونها دلِ متذكّر و خاشع از خداوند متعال درخواست كردند همان خيراتى را كه به برترين بندگانش داده است، به آنها هم بدهد و از شرورى كه برترين و بزرگترين انسانهاى تاريخ را از آن دور نگه داشته است، آنها را هم دور بدارد. آن خيرات، در درجه‌ى اوّل، عروج به مقام توجّه به خدا، عبوديّت خدا، آشنا بودن و مرتبط بودن با خدا و الهام گرفتن از حضرت حق در همه‌ى گفتارها و كردارها و آنات زندگى است، و بدترين شرور، شرك به خدا، خضوع در مقابل قدرتهاى غيرالهى و ضدّ الهى و بنده و برده‌ى ديگران بودن است. اميدواريم خداوند به فضل و رحمتِ خود دعاى ميليونها مسلمان را كه از دل بر زبان جارى كردند، مستجاب كند و مسلمانان را به وادى امن عبوديّت و مقام بنده‌ى صالح و شايسته‌ى خود وارد كند. ...(3)

فطر عیدی برای مغفرت شدگان

... در روايتى است از سُويد بن غَفَله - كه از دوستان اميرالمؤمنين است و درباره‌ى او اين‌طور گفته‌اند كه «من كان من اولياء اميرالمؤمنين»؛ از نزديكان اميرالمؤمنين بوده است - كه مى‌گويد روز عيد فطر در خانه‌ى اميرالمؤمنين بر او وارد شدم. «فاذا عنده فاثور اى خوان»؛ در مقابل او سفره‌يى گسترده شده بود و حضرت مشغول غذا خوردن بودند. «و صحفة فيها خطيفة و ملبنة»؛ غذاى بسيار متواضعانه‌يى در مقابل حضرت گذاشته شده بود. «خطيفة» غذايى است كه در حداقل امكان براى كسى تهيه مى‌شود؛ مثلاً مقدارى شير و مقدارى آرد مخلوط مى‌كردند؛ غذاى كاملاً فقيرانه. «فقلت يا اميرالمؤمنين يوم عيد و خطيفة؟»؛ عرض كردم يا اميرالمؤمنين! شما روز عيد چنين غذاى كم‌اهميت و كم‌ارزشى مى‌خوريد؟ معمول اين است كه در روزهاى عيد، مردم بهترين غذاهاى خود را مى‌خورند؛ شما به اين غذا اكتفا كرديد؟ «فقال: انّما هذا عيد من غفر له»؛ فرمود امروز، روز عيد است؛ اما براى كسانى كه مورد مغفرت الهى قرار گرفته باشند. يعنى عيد بودنِ امروز به خوردن غذاهاى رنگين و دل‌خوش كردن به شادى‌هاى كودكانه نيست؛ اين عيد واقعى است براى كسانى كه بتوانند و توانسته باشند مغفرت الهى را براى خودشان تحصيل كنند. در يك جمله‌ى ديگر اميرالمؤمنين فرمود: «انّما هو عيد لمن قبل اللَّه صيامه و شكر قيامه»؛ عيد فطر، عيد است براى كسى كه خدا روزه‌ى او را مورد قبول قرار دهد و نماز و عبادت او را مورد شكر و سپاس خود قرار دهد. «و كلّ يوم لا يعصى اللَّه فيه فهو يوم عيد»؛ آن روزى كه من و شما اين توفيق را پيدا كنيم كه هيچ معصيتى از ما سر نزند، روز عيد و شادمانى است. ...(4)

اعمال روز عيد:

1- بعد از نماز صبح و نماز عيد آن تکبيراتي را که در شب عيد ذکر شد، گفته شود.
2- پرداخت زکات فطره پيش از نماز عيد.
4- انجام غسل روز عيد. که زمان آن بعد از طلوع فجر تا زمان به جا آوردن نماز عيد است. در هنگام غسل بگو: " اللهم ايمانا بک و تصديقا بکتابک واتباع سنة نبيک محمد صلي الله عليه و آله." و پس از غسل بگو:" اللهم اجعله کفارة لذنوبي و طهر ديني اللهم اذهب عني الدنس."
5- براي اقامه نماز عيد لباس نيکو پوشيده و از عطر استفاده نماييد.
6- پيش از نماز عيد، در اول روز افطار کني. و بهتر آن است که به خرما يا به شيريني باشد. و شيخ مفيد فرموده مستحب است خوردن مقدار کمي از تربت‌ سيدالشهداء عليه السلام که براي هر دردي شفا است.
7- قبل از خروج از منزل براي نماز عيد، دعايي را که از امام باقر عليه السلام روايت شده را بخواني: " اللهم من تهيا في هذااليوم او تعبا او اعد واستعد لوفادة الي مخلوق رجاء رفده و نوافله و فواضله و عطاياه فان اليک يا سيدي تهيئتي و تعبئتي و اعدادي و استعدادي رجاء رفدک و جوائزک و نوافلک و فواضلک و فضائلک و عطاياک و قد غدوت الي عيد من اعياد امة نبيک محمد صلوات الله عليه و علي آله و لم افد اليک اليوم بعمل صالح اثق به قدمته ولا توجهت ‌بمخلوق املته ولکن اتيتک خاضعا مقرا بذنوبي و اسائتي الي نفسي فيا عظيم يا عظيم يا عظيم اغفرلي العظيم من ذنوبي فانه لا يغفرالذنوب العظام الا انت ‌يا لا اله الا انت ‌يا ارحم الراحمين."
8- اقامه نماز عيد.
9- زيارت امام حسين عليه السلام.
10- دعاي ندبه خوانده شود. سيد بن طاوس فرموده که چون از دعا فارغ شود به سجده رود و بگويد:" اعوذ بک من نار حرها لا يطفي و جديدها لا يبلي وعطشانها لا يروي" پس گونه راست را بر خاک بگذارد و بگويد:" الهي لا تقلب وجهي في النار بعد سجودي وتعفيري لک بغيرمن مني عليک بل لک المن علي" سپس گونه چپ را بر خاک بگذارد و بگويد: " ارحم من اساء واقترف واستکان واعترف" پس به حال سجده شود و بگويد:" ان کنت‌ بئس العبد فانت نعم الرب عظم الذنب من عبدک فليحسن العفو من عندک يا کريم " پس از آن صد بار بگويد: العفو العفو.