رئیس مجلس شورای اسلامی گفت: اگر نمایندگان لازم بدانند از نظر آئین‌نامه مجلس این امكان وجود دارد كه برای تمركز بر موضوع جهاد اقتصادی كمیسیون ویژه‌ای متولی این امر شود.

علی لاریجانی رئیس مجلس شورای اسلامی در ادامه سخنان خود در آغاز جلسه علنی دوشنبه مجلس اظهار داشت: مسئله‌ای ‌كه برای دولت، مجلس و قوه قضائیه در سال جاری پراهمیت است، هم‌راستایی در طراحی حركت پرشتاب اقتصادی است كه رهبر فرزانه انقلاب حضرت آیت‌الله خامنه‌ای از آن به عنوان جهاد اقتصادی نام بردند.

وی تصریح كرد: انتخاب این راهبرد تیزهوشانه پاسخی درخور به حیله‌گری‌های دشمنان ملت است كه قصد غبارآلود كردن فضای واقعی منطقه را دارند، همچنین این راهبرد علاج مشكلات اصلی كشور كه یعنی مسئله بیكاری و بهبود وضع معیشت مردم است.

 

انقلاب اسلامی دارای ارزش‌ها و مفاهیم خاص خود است كه سالها قبل از پیروزی انقلاب با رهبری بزرگ و جامع‌الشرایط سال‌ها پس از مبارزه و جهاد سیاسی، فرهنگی و حتی نظامی از دوران مشروطیت و ملی شدن نفت و تا 15 خرداد 1342 و 22 بهمن 1357 یك سیر تكاملی و روبه جلو داشته، خود توانست حاصل این جهاد همه‌جانبه را در رسیدن به استقلال سیاسی بچشد هرچند انقلاب اسلامی از ابتدا یك انقلاب فرهنگی بود كه سایر ابعاد را هم به دنبال خود داشت

از آن جمله ابعاد سیاسی ـ اجتماعی ـ اقتصادی و نظامی كه همه از بعد فرهنگی و اعتقادی مردم ایران ناشی می‌شد و از همان ابتدای انقلاب اسلامی، انقلاب فرهنگی و جهادسازندگی و فرمان‌های دیگر امام راحل در موضوع وحدت كلمه و فرهنگ شهادت و گذشت و ایثار و در عرصه آموزشی، نهضت سوادآموزی و جهاد علمی و مقابله با تهاجم فرهنگی و توسعه نهضت نرم‌افزاری و مقابله با جنگ نرم، همت و كار مضاعف و یكدهه چهارم انقلاب را دهه پیشرفت و عدالت نامیدند و براساس آن برنامه‌ریزی درازمدت كردن در دوران رهبری معظم انقلاب همه گویای این است كه تداوم و حفظ این انقلاب كه خود در الگویی حكومتی بنام جمهوری اسلامی تبلور یافته است جز با حركت جهادی با اهداف بلند خود، ممكن نیست.

 

شرح روابط سه‌گانه‌ی اقتصادی در جامعه

با توجه به مقوله اصلاح الگوی اقتصادی و موارد چهارگانه مترتب بر روابط اقتصادی؛ بصورت مختصر به بررسی و تنظیم روابط اقتصادی می پردازیم.

روابط اقتصادی درون خانواده

همواره بهترین عامل برای اصلاح جامعه، اصلاح و تربیت فرد و سپس اصلاح خانواده بوده و در این حوزه نیز از اهمیت ویژه ای برخوردار است. بدین معنا که از منظر اصلاح الگوی اقتصادی و سپس جهاد اقتصادی، بالاترین و تاثیر گذارترین حوزه برای اصلاح الگوی مصرفی در روابط اقتصادی درون خانواده تنظیم می شود. که در چهار سطح تقسیم بندی می شود.

عوامل مترتب بر روابط اقتصادی (بر اساس مبانی فقه اسلامی)

۱-     اخلاق اقتصادی

۲-     انحرافات اقتصادی

۳-     اقتصاد و معاملات

۴-     فقر و غنا

اخلاق اقتصادی

اولین عامل از عوامل بیان شده، اخلاق اقتصادی است که با بررسی اجمالی منابع فقهی می توان به چندین سرشاخه از دستورات فقهی دست یافت که پیرامون موضوعاتی چون سخاوت و بخشش، احسان و نیکوکاری، قناعت، انصاف، صدقه، روزی حلال، انفاق، قرض، میانه روی و… است. که جزء اصلی ترین عوامل در ایجاد ارتباط اقتصادی در روابط سه گانه

(۱- روابط اقتصادی درون خانواده ۲- روابط اقتصادی درون کشوری ۳- روابط اقتصادی برون کشوری) است.

 

اقتصاد

روابط اقتصادی در جامعه

روابط اقتصادی در جامعه در سه حوزه تقسیم بندی می شوند:

۱-     روابط اقتصادی درون خانواده

۲-     روابط اقتصادی درون کشوری

۳-     روابط اقتصادی برون کشوری

در روابط اقتصادی چه در حوزه درون خانواده و چه در دو حوزه‌ی دیگر نیاز به شناخت مقوله‌ی اصلاح الگوی اقتصادی و سپس عوامل مترتب بر روابط اقتصادی است. تا نوع تعامل و انجام فعالیت ها مشخص شود و راه از بی راهه متمایز گردد. به همین جهت نخست به بررسی اصلاح الگوی اقتصادی پرداخته و سپس به بیان عوامل مترتب بر روابط اقتصادی می پردازیم. و در انتها به بیان چگونگی روابط اقتصادی برای نیل به جهاد اقتصادی در سه حوزه‌ی بیان شده می پردازیم.

 

جهاد

ابتدا باید به این نکته توجه داشت که نام گذاری این سال به نام جهاد اقتصادی است نه تلاش اقتصادی یا الگوی اقتصادی و موارد دیگر، که جهاد سطحی بالاتر از تمام این نام هاست، جهاد یعنی جد و جهد همراه با زحمت و چالش با موانع. این بدان معناست که باید موانع را برطرف کرد نه این که مانع ایجاد کرد. بعضی ها خیال می کنند برای جهاد اقتصادی، این که جیبشان به هر نحوی پر پول شود کافی است. نه این فکر کوته نگرانه است و ساده انگارانه.

و نیز باید در نظر داشت که پیوستگی بین نام گذاری سه سال متمادی از جانب مقام معظم رهبری امام خامنه ای، با نام های اصلاح الگوی مصرف، همّت مضاعف و کار مضاعف و در آخر جهاد اقتصادی، یک روند هدف دار بوده و استمراری پایاپای با هم دارند. بدین معنا که برای انجام جهاد اقتصادی، ابتدا نیاز به دارا بودن الگوی اقتصادی همگون با موازین اسلامی برای طراحی اصلاح الگوی مصرف بوده و همّت مضاعف و کار مضاعف در جهت تحقق این الگو است که  هر دو زمینه ساز جهاد اقتصادی هستند. با استعانت از کلام امام خامنه ای به عنوان طلائیه دار این جریان و این حرکت عظیم، می توان راه را بهتر تشخیص داد.

امام خامنه ای پیرامون مقوله‌ی جهاد، راه را اینگونه نشان می دهند:

 

دیدگاه اسلام به زندگی انسان همواره کامل‌ترین و دقیق‌ترین شناخت نسبت به او بوده است. به همین جهت همواره تأکید اسلام بر زندگی دنیا برای آخرت بوده و زندگی دنیوی را مقدمه ای برای کمال و رسیدن به زندگی جاودانه می داند و به همین جهت قوانین و مقرراتی را جهت رسیدن به کمال در عرصه های مختلفی همچون روابط اجتماعی، روابط اقتصادی، روابط سیاسی و دیگر عرصه ها تبیین نموده و آیات، روایات و احادیث بسیاری بر توجه به جنبه های مختلف زندگی انسان تأکید و نقل شده است.

دشمنان اسلام نیز از صدر اسلام تا به امروز با حیله گری و مکر فراوان به دنبال ضربه زدن به اسلام از جبهه های مختلفی و به خصوص جبهه اقتصادی بوده اند و محاصره اقتصادی پیامبر اعظم (ص) و مسلمانان صدر اسلام توسط کفار در شعب ابی طالب (ع) گواهی بر این گفته است.

پس از انقلاب شکوهمند اسلامی ایران نیز، دشمنان انقلاب اسلامی پس از شکست در عرصه های مختلفی چون هشت سال دفاع مقدس، فتنه گری ها و تفرقه افکنی میان برخی عناصر سست بنیان، امروز به دنبال این هستند تا بتوانند در عرصه های اقتصادی و با توهم فشار اقتصادی بر مردم بصیر و مومن ایران اسلامی به خواسته های شوم خود برسند اما رهبر فرزانه انقلاب اسلامی بار دیگر با شجاعت و تدبیر منحصر به فرد خویش امسال را سال جهاد اقتصادی نامیدند تا عزم و اراده مردم ایران اسلامی بار دیگر دشمنان را ناکام گذارد. به همین جهت جهاد اقتصادی را از دیدگاه حضرت امیرالمومنین علی بن ابی طالب (ع) و کلام این بزرگمرد تاریخ بررسی می کنیم.

 

تغییر نگاه ما به اقتصاد و معنویت لازمه تحقق جهاد اقتصادی است.

شاید بسیاری افراد، تصور کنند که میان دو کلمه "جهاد " و "اقتصاد " نوعی تضاد وجود دارد. چرا که معمولاً در اذهان عموم مردم، کلمه "جهاد " یک بار معنوی ویژه و یک جنبه ارزشی خاص دارد، ولی "اقتصاد " بیشتر با امور مادی و معیشت مردم در ارتباط است. در حالی‌که این دو مفهوم در آموزه‌های دینی ما به یکدیگر نزدیک و کاملاً قابل جمع هستند.

* فرق فعالیت جهادی و غیر جهادی
اساساً اگر انسان در انجام کاری، از تمام ظرفیت‌های خود، استفاده کند، در واقع یک فعالیت مجاهدانه انجام داده است.
" البته منظور از مجاهدت، این نیست که بیش از ظرفیت خودمان کار کنیم، بلکه باید "به اندازه تمام ظرفیت خود " تلاش کنیم و آن بخشی از توانایی‌ها و استعدادهای خودمان را که تاکنون به‌کار نبسته‌ایم، به‌کار بگیریم و در این فعالیت پرشتاب و پرانرژی، خودخواهی‌های خودمان را به عنوان هدف یا مانع قرار ندهیم.
" در مورد فعالیت‌‌های اقتصادی، برخلاف نگرش معمول که نوعاً از دیدگاه "منفعت طلبی شخصی " صورت می‌گیرد، اگر یک "فعالیت اقتصادی غیر خودخواهانه " و یا فراتر از آن، یک "فعالیت ایثارگرانه " صورت گیرد در آن صورت لفظ "جهاد " در مورد آن فعالیت اقتصادی، صدق خواهد کرد.

 

رئیس مجلس شورای اسلامی گفت: اگر نمایندگان لازم بدانند از نظر آئین‌نامه مجلس این امکان وجود دارد که برای تمرکز بر موضوع جهاد اقتصادی کمیسیون ویژه‌ای متولی این امر شود.

 علی لاریجانی رئیس مجلس شورای اسلامی در ادامه سخنان خود در آغاز جلسه علنی امروز (دوشنبه) مجلس اظهار داشت: مسئله‌ای ‌که برای دولت، مجلس و قوه قضائیه در سال جاری پراهمیت است، هم‌راستایی در طراحی حرکت پرشتاب اقتصادی است که رهبر فرزانه انقلاب حضرت آیت‌الله خامنه‌ای از آن به عنوان جهاد اقتصادی نام بردند.

وی تصریح کرد: انتخاب این راهبرد تیزهوشانه پاسخی درخور به حیله‌گری‌های دشمنان ملت است که قصد غبارآلود کردن فضای واقعی منطقه را دارند، همچنین این راهبرد علاج مشکلات اصلی کشور که یعنی مسئله بیکاری و بهبود وضع معیشت مردم است.

 

نزديک به 2 دهه است، حضرت آيت الله العظمي خامنه‌اي رهبر حکيم انقلاب اسلامي، در لحظات ابتدايي سال نو هجري خورشيدي، با سفارش و تاکيد بر انجام کارهايي مانند اصرار بر رعايت «انضباط اجتماعي»، «صرفه جويي»، «وجدان کاري» و... يا نام گذاري سال ها «سال امام خميني»؛ «امام علي عليه السلام»؛ «رفتارعلوي»؛ «پيامبراعظم صلوات الله‌عليه»؛ «همبستگي ملي ومشارکت عمومي»؛ «اصلاح الگوي مصرف»؛ «همت مضاعف کارمضاعف» و... ضمن توصيه به مردم و مسؤولان براي هدفمندکردن رويکردهايشان، به روند حرکتي رو به پيشرفت نظام مقدس اسلامي نيز جهت مي‌دهند.

 

آیا تئوری ها در اقتصاد مبتنی بر روشهای قیاسی نیست و آیا این انسان اقتصادی عقلایی، مجرد پیش فرض نمی باشد (آیا نمی توان انسان دکارتی را در چنین انسانی مشاهده کرد، در مقابل انسان پاولوف)؟ این درست است که ارزشها و هدفهای اقتصادی اعلام شده، در تضاد با واقعیات است; ولی این تضاد باعث نمی شود که مفاهیم ارزشی نهفته در واژه ها را هم فراموش کنیم.    
       
       
   
   
       
   
   
   
 

طالقانی کار روی اقتصاد را در چارچوب متون اسلامی از سال ۱۳۲۷ شروع کرده است. در آن سال طالقانی کتاب «اسلام و مالکیت» را نوشت و تا ۳۰ تیر ۱۳۵۸، ۴۷ روز قبل از فوتش در تفسیر قرآن در سخنرانی های عمومی و به مناسبت های پیش آمده در مورد اقتصاد اسلامی سخن گفت و مطلب نوشت. در این مقاله نظرات آیت الله طالقانی در پنج موضوع مهم اقتصادی که مبتلا به کل بشریت می باشد آمده است.این پنج موضوع عبارتند از سرمایه داری، استثمار، قسط، ربا و مالکیت. نظرات طالقانی در این پنج مورد با توجه به آیات و روایات و نظرات فقهی و استنباط وی از قرآن بیان شده اند.

   
   

اعتقادات ‏اسلامی و اخلاقیات آن ، مسلمان را به انجام کار اقتصادی ترغیب ساخته ، انگیزه‏ های متعدّدی را در او ایجاد می‏ کند . برخلاف آن ‌چه درباره آموزه‌ های دینی گفته شده ، مبانی ارزشی و اعتقادی مسلمان توانایی ایجاد برآیند رفتار توسعه‏ زا را در خود دارد .

روابط حاکم بر بازار کار ، متأثّر از دیدگاه مکتب اقتصادی به کار است . اعتقادات ، اخلاقیات و روش ‌های عملی ، آثار شدیدی بر رفتار دارد . نوع رفتار در بازار کار ، آثار خود را در بخش تولید و بر رشد جامعه پدید می‏ آورد . اعتقادات ‏اسلامی و اخلاقیات آن ، مسلمان را به انجام کار اقتصادی ترغیب ساخته ، انگیزه‏ های متعدّدی را در او ایجاد می‏ کند . برخلاف آن‌ چه درباره آموزه‌ های دینی گفته شده ، مبانی ارزشی و اعتقادی مسلمان توانایی ایجاد برآیند رفتار توسعه ‏زا را در خود دارد . متون دینی و عملکرد اولیای دینی ، کار اقتصادی را مطلوب و محبوب معرّفی کرده است و اعتقاد به قضا و قدر الهی ، رزاقیت خداوند ، شفاعت ، قیامت ، توکّل ، زهد ، و صبر فقط تضادی با انجام کار نداشته ، بلکه درک صحیح از موارد پیش‌ گفته ، اثر مثبت آن را بر کار و ایجاد زمینه رشد و توسعه اقتصادی نشان می ‏دهد .
 

فقه اسلام از یک دیدگاه به باب معاملات و عبادات تقسیم می‏شود. مشهور میان فقیهان معاصر آن است که احکام عبادات تأسیسی و احکام معاملات امضایی هستند. یعنی تمام عبادات، حدود، شروط و قیود آن‌ها را شارع مقدس جعل و نوع احکام آن‌ها را نیز بیان کرده است. اما معاملات این‌گونه نیستند.

 

نام کتاب: نحو نظام نقدی عادل؛ دراستة للنقود و المصارف و السیاسة النقدیه فی ضوء الاسلام

محمد عمر شابر

ناشر: المعهد العالمی للفکر الاسلامی ـ ویرجینی

تلاش جنبش های اسلامی احیایی، برای برپایی حکومت های اسلامی و اجرای شریعت، موازی با دعوت هایی به احیای اندیشه اسلامی و تجدید آن در ابعاد مختلف، به هدف هماهنگ سازی آن با تحولات زمان و مکان بوده است. از برجسته ترین ابعاد اندیشه اسلامی که پژوهش و مطالعه ژرف نیازمند است، اقتصاد اسلامی است، زیرا اهمیت عامل اقتصاد در تثبیت زندگی سیاسی و اجتماعی کشورها و ملت ها، و شکوفایی آنها بر کسی پوشیده نیست؛ به رغم تلاش هایی که تا کنون در زمینه تبیین ابعاد اقتصاد اسلامی به عمل آمده است، هنوز هم انگاره کاملی از آن ترسیم نشده است.

مشکل اساسی بر سر راه عملیات اسلامی سازی اقتصاد در کشورهای اسلامی این است که در حالی که پایه و بنیاد اقتصاد جهانی، نظام ربوی است، مبنای اسلامی سازی اقتصاد در کشورهای اسلامی، غیر ربوی است و با تداخل میان اقتصاد کشورها و نهادهای نظام پولی جهانی در کشورهای توسعه یافته وجود دارد، پیچیدگی این مشکل فزون تر می شود؛ به گونه ای که دشوار بتوان اقتصادی حقیقتا مستقل را تصور کرد.

به دلیل آنچه گفته شد، مشاهده می کنیم که پژوهشگر مسلمان در مطالعه و نظریه پردازی برای اقتصاد اسلامی، مستقیمابه بحث از مبانی نظام پولی اسلامی که بر بانکداری بدون ربا استوار است، وارد می شود. شاید بهترین نمونه این امر، تجربه متفکر برجسته مسلمان شهید آیت الله سید محمد باقر صدر است که پس از فراغت از تألیف کتاب «اقتصادنا»، به تألیف کتاب «البنک الربوی فی الاسلام» پرداخت.

اما کتاب دکتر محمد عمر شابرا، پژوهشی گسترده درباره «نظام پولی و بانکی و سیاست پولی در اسلام» است و از حیث فراگیری، گستردگی و شمول اهداف نظام پولی اسلام و نهادها و عملیات آن، اثری برجسته است و نویسنده آن، هم آگاهی ای گسترده و آکادمیک از اقتصاد جهانی دارد و هم مطالعه ای عمیق از اقتصاد اسلامی و منابع اصلی آن و این امر در حواشی کتاب و فهرست منابع آن به خوبی آشکار است.