تفاوت اساسی اقتصاد اسلامی با سایر مكاتب اقتصادی در این است كه اقتصاد اسلامی بر وحی مبتنی است در حالی كه نظریه‌ پردازان اقتصاد سرمایه‌ داری حول محورهای مطلوبیت، سود و رفاه مادی می‌چرخند در نظریه اقتصاد سرمایه‌داری مبنای رفتار انسان در جایگاه مصرف‌كننده، حداكثر سازی مطلوبیت و در جایگاه تولیدكننده بهینه‌سازی تولید به هدف حداكثر كردن سود است.
افق زمانی در اقتصاد سرمایه‌داری، كوتاه مدت است، از معاد و توجه به آخرت اثری دیده نمی شود نگرش به خالق مبتنی برفلسفه رئالیسم و قطع رابطه با مبدأ است. نقش خالق به حدّ سازنده ساعت استراسبورگ كاهش یافته كه پس از ساخت و تنظیم آن را رها كرده است. به رفتارهای انسان بریده از مبدأ و معاد و به صورت بخشی توجه می‌شود در حالی كه اقتصاد اسلام در همه مراحل تولید وتوزیع و مصرف، انسان را به مبدأ و معاد متوجه می‌نماید و راه تكامل مادی و معنوی را برای بشر هموار می‌سازد.

سؤالی كه ذهن بسیاری از پژوهشگران را به خود واداشته این است كه آیا قرآن كه تبیان كل شی است آیا در زمینه اقتصاد هم اشارتی دارد یا خیر؟
 

در ساير مكتبهاى اقتصادى دنيا، اولويت‏با اقتصاد است و تا زمانى فضائل و سجاياى انسانى را بكار مى‏بندند كه سد راه منافعشان نشود و اگر روزى مشاهده كردند كه بين اخلاق و اقتصادشان ناسازگارى وجود دارد، به ارزشهاى انسانى و مكارم اخلاق پشت‏پا مى‏زنند.


اسلام تحصيل مال و معيشت و يا به تعبير جامع‏تر «اقتصاد» را در زندگى بشر داراى اهميت مى‏داند ولى نه بسان جوامع سرمايه‏دارى كه آن را اصيل دانسته و تمام فضائل اخلاقى و عواطف انسانى را فداى آن مى‏نمايند. بلكه آن را يكى از امور مؤثر در زندگى قرار داده و نقش مهم اخلاق و فضيلت را هم ناديده نگرفته است و در هر شرائط اولويت را به اخلاق و فضيلت داده است.

لذا در روايات زيادى مسلمانان را به اصلاح كار و معيشت‏يكديگر موظف نموده و توانگران را به دستگيرى از فقيران و درماندگان جامعه فرمان داده است و آنها كه از اين وظيفه مقدس اخلاقى و اجتماعى شانه خالى كنند و در اثر دست زدن به راههاى زيانبار بازرگانى انحصارى و زياده‏طلبى، توازن اقتصادى را به خطر مى‏افكنند، به شدت تهديد و نكوهش كرده است.
 

روش تقريبي محمد باقر صدر در اقتصادنا است. وي در مباحث اين كتاب از مرزهاي فقه شيعه فراتر مي رود و به آرا و نظرهاي فقهاي سني نيز به عنوان منابعي علمي براي اكتشاف الگوي اقتصاداسلامي توجه نشان مي دهد.

زماني كه دكتر محمد شوقي الفنجري، استاد اقتصاد دانشگاه قاهره، به ديدار سيد محمد باقر صدر، در منزلش در نجف اشرف رفت، پيش از هرچيز، از او پرسيد: دانش آموخته كدام يك از دانشگاه هاي جهان است ؟سيد محمد باقر صدر پاسخ داد كه در هيچ دانشگاهي نه در عراق و نه درخارج عراق، تحصيل نكرده و تنها در مساجد نجف كه محل برگزاري دروس حوزه علميه نجف است، تحصيل كرده است. دكتر شوقي الفنجري به وي گفت: حقا كه مساجد نجف بهتر از دانشگاه هاي اروپااست.

دكتر شوقي الفنجري پس از بازگشت به قاره، به دكتر زكي نجيب محمود، پيشنهاد ترجمه كتاب مباني منطقي استقرار را به انگليسي داد وكتاب هاي فلسفتنا و اقتصادنا را براي روژه گارودي فرستاد). (زكي الميلاد، الاسلام و الاصلاح الثقافي، القطيف، آفاق، 2007، ص 36).

مي توان سه اثر ارزشمند (اقتصادنا)، (فلسفتنا) ـ كه در اوائل دهه شصت تأليف شدند ـ و (الاسس المنطقيه للاستقراء) را منابع اصلي انديشه هاي سيد محمد باقر صدر، در حوزه هاي فلسفه، كلام و اقتصاددانست. اهميت اين آثار به مرور زمان بيشتر شد؛ اما كتاب (اقتصادنا) ازميان تمام كتاب هاي شهيد محمد باقر صدر، برجسته تر و راهبردي تراست؛ به چند دليل:
 

1- نظام اجتماعي و اقتصادي از ديدگاه امام علي (ع)، ترجمه‏ محمد حسن هجرتي(1344-  )؛ ويراسته مجيد طالب‏زاده، تهران: آسمان آبي، چاپ اول/ 7500 نسخه، 60 ص، فارسي، رقعي (شميز)، بها: 4000 ريال.

شابك: 964-6042-16-3

كنگره: BP38/08/H36

ديويي: 297/9515

كد پارسا: B40804

عنوان متن ترجمه شده:

نهج البلاغه (قسمتهاي برگزيده)

*اخلاق اسلامي ـ اقتصاد اسلامي ـ كليات اقتصاد ـ مباني اقتصاد؛ امام علي (ع)‏ ـ انديشه‏هاي امام علي (ع)‏(پيامبر و اهل بيت)

� گزيده‏ي از سخنان علي (ع) در باره مسائل اجتماعي و اقتصادي اسلام است كه در نهج البلاغه آمده است. برخي عناوين عبارت‏اند از: طبقات مردم، نظام اداري و سياسي، مشورت و مشاوران، سياستهاي نظامي و قضائي و اداري و مالي در حكومت اسلامي و برخورد با عامه مردم در آن، وجود نيروهاي اطلاعاتي. نويسنده همچنين ديدگاههاي علي (ع) را راجع به اموال حلال و حرام، راه كسب درآمد، برابري و مساوات، رعايت اخلاق در گرفتن ماليات و مساوات در بيت المال بيان داشته است.

توتونچيان، ايرج(1319-  )
 

ادامه دارد......

حجت‌الاسلام صديقی با اشاره به آيه «وَأَنفِقُواْ فِی سَبِيلِ اللّهِ وَلاَ تُلْقُواْ بِأَیْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ» اظهار كرد: قرآن كريم به اين مورد اشاره كرده است كه اگر می‌خواهيد در مبارزاتتان و معادلات نظامی و سياسی هلاك نشويد بايد بنيه اقتصادی را تقويت كنيد و روی پای خود بايستيد؛ لذا جهاد اقتصادی برای ما يك معنويت، تقرب الهی و زمينه‌‌ساز عبادت‌های ديگر است.

حجت‌الاسلام والمسلمين كاظم صديقی درخطبه‌های اولين نماز جمعه تهران ،در جمع نمازگزاران و مؤمنان اين شهر، با تبريك سال نو به پيشگاه امام زمان(عج) و منتظرانش، ايراد كرد.

خطيب جمعه تهران در ادامه به سلسله مباحث «اسرار نماز» در خطبه اول پرداخت و اظهار كرد: آنچه كه از بيانات ائمه معصوم(ع) می‌توان دريافت، اين است كه تمام حركات و سكنات نماز اسرارآميز است و اگر كسی با توجه به حقيقت و سرّ عبادت، عبادت كند خداوند او را صاحب سرّ می‌‎كند و مخزن اسرار الهی می‌شود.

 

بسم‌اللَّه‌الرّحمن‌الرّحيم‌

خيلى خوشحالم كه بحمداللَّه بازديد امروز ما از اين منطقه‌ى حساس و باارزش در كشور، منتهى شد به اين جلسه‌اى كه با شما برادران عزيز، خواهران عزيز، كاركنان اين مجموعه‌ى صنعتى و فنىِ مهم و بخشى از مردم ساكن در اين منطقه دارم؛ كه با اين ديدار، بازديد ما پايان ميپذيرد. از ديدار شما برادران و خواهران عزيز، من خيلى خوشوقتم.

خوشبختانه در همه‌ى گوشه و كنار كشور و در هر بخشى و به نحوى نشانه‌هاى رشد و تعالى فكرى و عملىِ ملت عزيزمان آشكار است. استان بوشهر جزو اصيل‌ترين و كهن‌ترين استانهاى اين كشور و داراى مردمِ امتحان داده‌اى است. هر كس با تاريخ اين منطقه آشنا باشد، ميداند كه مردمِ اين كرانه‌ى طولانى خليج فارس، به كشورشان، به استقلال كشور، به عزت ملت ايران خيلى خدمت كرده‌اند. در يك دوره‌اى، مستكبران متجاوز و سلطه‌طلب كه اهميت اين منطقه‌ى از عالم را درك كرده بودند، تصميم داشتند اين حوزه‌ى ثروتمند خليج فارس را به طور كامل قبضه كنند و در اختيار بگيرند. همان استعمارگرانى كه شبه‌قاره‌ى هندوستان را به آن روز درآوردند و با حضور خودشان آن ضربه‌هاى جبران‌ناپذير را به آن مردم زدند، و در شمال آفريقا به نحو ديگر، و در شرق آسيا به نحو ديگر، حاضر نبودند از اين منطقه دل بكنند و طمع ببُرند. در آن روز، مردم اين كرانه‌ى طولانى، هم بخصوص در استان بوشهر، و هم در استان هرمزگان، خيلى خدمت كردند، ايستادگى كردند، شهامت نشان دادند، عزت و ايستادگى ملت ايران را به اثبات رساندند؛ كه اين يك سابقه‌ى تاريخى است براى اين منطقه، و اين چيزها از حافظه‌ى تاريخ هرگز زدوده نخواهد شد.
 

رهبر انقلاب در پیام نوروزی خود به مناسبت آغاز سال 1390 شمسی، این سال را سال «جهاد اقتصادی» نام‌گذاری كردند. متن زیر یادداشتی است درباره نام سال 90.

رهبر معظم انقلاب سال 88 را به عنوان سال «اصلاح الگوی مصرف» معرفی كردند و سال 89 را نیز به عنوان سال «همت مضاعف، كار مضاعف». امسال نیز توسط ایشان، سال «جهاد اقتصادی» نام گرفت. به نظر بنده این امر نشان‌دهنده‌ی اهمیت و وزن اصلاحات و تحولات اقتصادی در اندیشه معظم‌له است.

رهبر انقلاب اسلامی ایران، نه تنها تحولات اقتصادی را در صدر اصلاحات كشور در سال‌های اخیر قرار داده‌اند، بلكه در سال جدید از تعبیر جهاد استفاده كردند كه به نظر من این امر یك اتمام حجت برای همه‌ی مسئولین و آحاد جامعه است.
بعد دوم سال «جهاد اقتصادی»كه بسیار اهمیت دارد، مردمی بودن آن و سهم توده‌ی مردم در این حركت است؛ یعنی با این نام‌گذاری، رهبر معظم انقلاب شكل‌گیری اصلاحات اقتصادی را از یك موضوع دانشگاهی و نخبگی وارد فاز مردمی و به عنوان یك وظیفه‌ی عمومی ترسیم كردند.

 

دریافت نسخه PDF اجمالی - نمودار | پیام نوروزی سال 1390، سال جهاد اقتصادی [ حجم فایل : 80 کیلوبایت ]

دریافت نسخه تصوير اجمالی - نمودار | پیام نوروزی سال 1390، سال جهاد اقتصادی [ حجم فایل : 430 کیلوبایت ]

امام جمعه قزوین، توسعه و آبادانی همه جانبه کشور را یکی از مهم ترین اهداف نامگذاری هر ساله رهبر معظم انقلاب اسلامی دانست و افزود: قناعت و صرفه جویی سلاح جهاد اقتصادی است.


 آیت الله هادی باریک بین، نماینده ولی فقیه در قزوین امروز در نخستین خطبه های عبادی و سیاسی نماز جمعه مرکز استان در سال جدید، به نامگذاری امسال از سوی مقام معظم رهبری به عنوان سال « جهاد اقتصادی» اشاره کرد و گفت: نامگذاری هر ساله رهبر معظم انقلاب اسلامی با تدبیر و نگاهی جامع صورت می گیرد.

وی، توسعه و آبادانی همه جانبه کشور را یکی از مهم ترین اهداف نامگذاری هر ساله رهبر معظم انقلاب اسلامی دانست و افزود: همه باید برای عملیاتی شدن این نامگذاری تلاش کنند.
 

یکی از مسایلی که باید در ارتباط با نظام اقتصادی کشور بدان اشاره کرد، آن است که ساختار نظام اقتصادی فعلی ایران، مبتنی بر مبانی اقتصاد اسلامی شکل نگرفته است. معیار سنجش این ادعا، قانون اساسی به عنوان یک قانون مورد وفاق است.

گاهی به مفاد این قانون نشان می دهد که نظام اقتصادی حاکم بر کشور ما با اصول قانون اساسی انطباق ندارد و چون فرض بر آن است که قانون اساسی بر مبنای اصول اسلامی شکل گرفته، می توان این طور نتیجه گرفت که اقتصاد کشور آنچنان مبتنی بر اقتصاد اسلامی نیست.

دلایل زیادی می توان برای این موضوع ذکر کرد. به طور مثال، اصل ۴۴ که در راستای تأسیس یک نظام اقتصادی مشخص می باشد، در عمل محقق نشده است. همچنین در مورد اصل ۴۳ که در آن مشخصات نظام اقتصادی جمهوری اسلامی تعیین شده و یا در مورد اصل ۴۵ که انفال و نحوه استفاده از درآمدهای آنها را معین کرده است، همیشه شاهد انحرافاتی هستیم. چنین مواردی نشان می دهند که اقتصاد جمهوری اسلامی چندان به دنبال پیاده کردن اصول اقتصادی قانون اساسی نبوده است.

 

اقتصاد وسیله است نه هدف. در تحکیم بنیادهای اقتصادی، اصل، رفع نیازهای انسان در جریان رشد و تکامل اوست نه همچون دیگر نظام های اقتصادی تمرکز و تکاثر ثروت و سودجویی، زیرا که در مکاتب مادی، اقتصاد خود هدف است و بدین جهت در مراحل رشد، اقتصاد عامل تخریب و فساد و تباهی می‌شود. ولی در اسلام اقتصاد وسیله است و از وسیله انتظاری جز کارآئی بهتر در راه وصول به هدف نمی‌توان داشت. با این دیدگاه برنامه اقتصادی اسلامی فراهم کردن زمینه مناسب برای بروز خلاقیت‌های متفاوت انسانی است و بدین جهت تامین امکانات مساوی و متناسب و ایجاد کار برای همه افراد و رفع نیازهای ضروری جهت استمرار حرکت تکاملی او بر عهده حکومت اسلامی است.

مقدمه قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

۱- برخیز که وقت جشن و شادی است / پایان خرابی و کسادی است / نوروز حجسته‌ای است زیرا / گویند جهاد اقتصادی است

۲- ما بذر امید در جهان می‌کاریم / چون ابر بر این خاک وطن می‌باریم / تا کور شود چشم سران فتنه / امسال جهاد اقتصادی داریم

۳- در سال جهاد اقتصادی / با کار و تلاش و عشق و شادی / ثابت شود اینکه می‌توانیم / با همت احمدی نژادی

۴- امروز دلم نوید شادی داده / انگیزه اردوی جهادی داده / امروز امیر جبهه خوبی‌ها / فرمان جهاد اقتصادی داده

۵- گلبانگ خجستهٔ منادی آمد / شد وقت ربیع و‌گاه شادی آمد / از سوی ولی امرمان در نوروز / فرمان جهاد اقتصادی آمد

۶- رزمنده و در صف جهادیم امسال / نابودگر ظلم و فسادیم امسال / از امر امام مسلمین خامنه‌ای / مامور جهاد اقتصادیم امسال

۷- از نسل علی، امام و هادی داریم / هر سال نشانه و نمادی داریم / فرموده ولی امرمان خامنه‌ای / امسال جهاد اقتصادی داریم

۸- هرچه می‌گویی‌‌ همان است ما اطاعت می‌کنیم / جان خود را ما فدایی ولایت می‌کنیم / هر جهادی چه نظامی چه سیاسی فرق نیست / چشم مولا ما جهاد اقتصادی می‌کنیم

۹- بهر پیروزی ایران عدل و دادی می‌کنم / از همه فرمایش رهبر اطاعت می‌کنم / امر کردی رهبرا بر روی چشمان ترم / چشم آقا، من جهاد اقتصادی می‌کنم

متاسفانه در ادبیات رسمی جامعه ما ، فقر نه تنها به عنوان یک عامل منفی و بازدارنده مطرح نشده ، بلکه به عنوان یک "ارزش" نیز عنوان شده است.

اگر دقت کرده باشید ، در سالهای اخیر ، مقام معظم رهبری اسامی سال ها را با محوریت اقتصادی تعیین می کنند مانند اصلاح الگوی مصرف ، همت و کار مضاعف و جهاد اقتصادی.

قطعاً این نامگذاری ها و استمرار وجه اقتصادی آن ، اتفاقی نیست و اندیشه ای پشت آن خوابیده است

وزیر بازرگانی، فرمان مقام معظم رهبری برای جهاد اقتصادی را آماده‌باش برای خیز بزرگ اقتصادی دانست و گفت: تحقق جهاد اقتصادی، نیازمند برداشتن 12 گام موثر است تا زمینه پرواز و جهش بزرگ در اقتصاد ایران فراهم شود.

به گزارش واحد مرکزی خبر مهدی غضنفری افزود: با مبنا قرار دادن دستورات مقام معظم رهبری مبنی بر جهاد اقتصادی، کشور در تمامی شاخص‌های اقتصاد کلان و اقتصاد خرد جامعه، نتایج چشمگیرتری را در مقایسه با گذشته کسب خواهد کرد و در مباحثی نظیر جمع درآمد سرانه، کاهش ضریب جینی و فاصله طبقاتی، بهبود رفاه اقتصادی و اجتماعی جایگاه برتری را به دست خواهد آورد.

وزیر بازرگانی افزود: در سایه جهاد اقتصادی، کشور می‌تواند در افزایش اشتغال و کاهش بیکاری موفقیت‌های گسترده‌تری را به دست آورد و در یک منحنی، مجموعه تلاشها منجر به حصول نتایج بهتری شود.

دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام گفت: نامگذاری امسال به عنوان"جهاد اقتصادی"مهم‌ترین عنوانی است که تاکنون در اقتصاد ملی ما مطرح شده است

محسن رضایی در سخنان پیش از خطبه های نماز جمعه این هفته تهران با تبریک عید سعید نوروز به ملت ایران گفت: امیدواریم سال 90 سال پر افتخار دیگری برای ملت باشد.

وی افزود: تبریک دوم به مناسبت سالروز عملیات پیروزمندانه فتح المبین است که سال 1361 در همین روزها صورت گرفت و بیش از 2 هزار و 700 کیلومتر مربع از خاک ایران از جمله شهرستان شوش آزاد شد که فتح بزرگی بود و در سرنوشت جنگ تحمیلی نقش مهمی داشت.